Con đường từ thị trấn Rila men theo sông Rilska ngược lên thung lũng, rừng thông mỗi lúc một dày, núi hai bên mỗi lúc một gần. Tới cuối đường, một bức tường đá cao hiện ra như thành lũy, chỉ có vài ô cửa sổ nhỏ. Bước qua cổng, quý vị sẽ thấy cảnh ngược hẳn: một khoảng sân rộng lát đá, bốn phía là những dãy hành lang nhiều tầng kẻ sọc đỏ, trắng, đen, và giữa sân là ngôi nhà thờ năm vòm phủ tranh từ chân tường tới mái hiên, sau lưng là một ngọn tháp đá vuông xám thẫm.
Người Bulgaria coi Tu viện Rila (Rilski manastir) là trái tim đời sống Chính Thống của đất nước. UNESCO ghi rằng từ thế kỷ 11 tới 14 nơi đây là một trung tâm ảnh hưởng tinh thần và nghệ thuật của thế giới Chính Thống phương Đông. Và mọi thứ ở đây bắt đầu từ một người: thánh Gioan thành Rila (Ivan Rilski), vị ẩn tu được người Bulgaria kính mến bậc nhất.
IThánh Gioan Thành Rila, Vị Ẩn Tu Của Núi
Tu viện Rila thuộc Chính Thống Giáo Đông phương, cụ thể là Giáo hội Chính Thống Bulgaria. Tu viện có vị thế stauropegic, nghĩa là trực thuộc thẳng Tòa Thượng phụ chứ không thuộc giáo phận địa phương, một vị thế dành cho những tu viện quan trọng bậc nhất.
Theo Radio Bulgaria (BNR), thánh Gioan thành Rila sống khoảng từ năm 876 tới 946, sinh ở làng Skrino gần Dupnitsa, thuở nhỏ làm mục đồng. Ngài đi tu ở tu viện Boboshevo, rồi rời tu viện vào núi Rila sống ẩn tu một mình trong hang đá và rừng sâu. Tiếng đạo hạnh của ngài lan ra, người tìm tới xin theo học ngày một đông, và cộng đoàn quanh ngài thành mầm của tu viện. BNR ghi ngài còn được tôn là bổn mạng các thầy thuốc Bulgaria.
Trong Chính Thống Giáo, ẩn tu là hình thức tu cao nhất: rời xa người đời để sống cầu nguyện liên lỉ, chay tịnh và thinh lặng. Truyền thống này đi từ các cha sa mạc Ai Cập thế kỷ 4, qua Palestine, Sinai, rồi tới Núi Athos và các vùng núi Balkan. Nghịch lý quen thuộc của các vị ẩn tu là càng lánh đời thì người đời càng tìm tới, và tu viện thường mọc lên quanh hang của một vị thánh. Rila là một ví dụ điển hình, như Tu viện Chúa Ba Ngôi của thánh Sergius ở Nga mà thư viện đã kể trong bài Tu viện Chúa Ba Ngôi Thánh Sergius.
Theo BNR, di hài thánh Gioan trải qua nhiều lần dời chuyển trước khi được rước về lại tu viện năm 1469. Ba ngày lễ kính ngài trong năm ghi dấu ba chặng đời ngài và di hài ngài: ngày 18 tháng 8 là ngày ngài qua đời, ngày 19 tháng 10 nhớ việc rước di hài từ Sredets (tên cũ của Sofia) về Tarnovo, và ngày 1 tháng 7 nhớ việc rước di hài về tu viện Rila.
Vì tu viện được lập từ thế kỷ 10, nhiều người tưởng những dãy nhà quý vị thấy hôm nay là công trình nghìn năm. Thật ra theo UNESCO, gần như cả quần thể được dựng lại từ 1834 tới 1862 sau lần cháy lớn, chỉ riêng tháp Hrelyo là còn từ thế kỷ 14. Cái cũ nghìn năm ở Rila nằm ở dòng tu và lòng kính vị thánh, hơn là ở từng viên đá.
IIMười Thế Kỷ Giữa Núi Rila
Tu viện Rila có nhiều lớp thời gian chồng lên nhau. Lớp cổ nhất còn nhìn thấy là tháp Hrelyo thế kỷ 14. Phần lớn các công trình quý vị thấy ngày nay lại thuộc thế kỷ 18 và 19, sau những lần cháy lớn, khi tu viện được dựng lại theo lối Phục Hưng Bulgaria. UNESCO gọi tu viện là mẫu tiêu biểu của thời Phục Hưng ấy, một giai đoạn văn hóa và nghệ thuật Bulgaria hồi sinh mạnh mẽ.
- Thế kỷ 10Thánh Gioan lập cộng đoànTheo UNESCO, thánh Gioan thành Rila lập tu viện vào thế kỷ 10. BNR ghi ngài sống khoảng 876 tới 946.
- 1334 tới 1335Dựng tháp HrelyoBulgaria Monasteries ghi lãnh chúa Hrelyu Dragovola cho dựng tháp, cao 23 mét, năm tầng. Đây là công trình cổ nhất còn đứng trong tu viện.
- 1469Di hài thánh Gioan trở vềTheo BNR, di hài vị thánh được rước về lại tu viện, ngày 1 tháng 7 hằng năm nhớ sự kiện này.
- 1778 hoặc đầu thế kỷ 19Cháy lớnBulgaria Monasteries ghi cháy lớn năm 1778, UNESCO ghi tu viện bị cháy đầu thế kỷ 19. Xem hộp sử liệu dưới.
- 1784Dựng lại các cánh nhàBulgaria Monasteries ghi các cánh đông, tây, bắc được dựng lại từ năm 1784 do thợ cả Alexi.
- 1802Thánh giá RafailThầy Rafail làm xong cây thánh giá gỗ khắc sau 12 năm, theo Bulgaria Monasteries.
- 1834 tới 1862Dựng lại tu viện và nhà thờ chínhUNESCO ghi tu viện được dựng lại từ 1834 tới 1862. Nhà thờ chính Lễ Sinh Nhật Đức Mẹ dựng 1834 tới 1837, tranh tường vẽ 1840 tới 1848.
- 1983Di sản Thế giới UNESCOTu viện được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới.
Có một chỗ nguồn ghi khác nhau về năm cháy lớn. Trang Bulgaria Monasteries ghi tu viện cháy lớn năm 1778 và các cánh nhà được dựng lại từ năm 1784. Hồ sơ UNESCO ghi tu viện bị cháy đầu thế kỷ 19 rồi dựng lại từ 1834 tới 1862. Hai mốc có thể ứng với hai lần cháy khác nhau, vì một quần thể nhà gỗ và đá lớn như thế từng cháy nhiều lần, nhưng các nguồn thư viện đã mở chưa nói rõ điều ấy, nên thư viện ghi cả hai để quý vị tự đối chiếu.
IIITường Đá, Hành Lang Sọc Và Nhà Thờ Năm Vòm
Theo Bulgaria Monasteries, tu viện nằm ở độ cao 1.150 mét, sân trong rộng 8.800 mét vuông, quây bởi tường đá cao 24 mét thành hình ngũ giác không đều. Bên trong vòng tường là khoảng 300 phòng tu và hơn 30 phòng khách, xếp theo những dãy hành lang nhiều tầng với vòm cung kẻ sọc đỏ, trắng, đen rất đặc trưng. Tu viện còn giữ khoảng 250 bản chép tay từ thế kỷ 11 tới 19 và 9.000 cuốn sách in cổ.
Nhà thờ chính giữa sân, dựng 1834 tới 1837 do kiến trúc sư Pavel Ivanovich, theo Bulgaria Monasteries. Năm vòm, hành lang mở bao quanh, tường trong và ngoài đều phủ tranh.
Tranh vẽ từ 1840 tới 1848, trong nhóm họa sĩ có Zahari Zograf, danh họa tiêu biểu của thời Phục Hưng Bulgaria.
Tháp đá vuông năm tầng cao 23 mét, dựng 1334 tới 1335. Đây là chứng tích duy nhất của tu viện thời trung đại còn đứng.
Bếp của tu viện có vòm cao 22 mét theo Bulgaria Monasteries, dựng như một ống khói khổng lồ để nấu cho cả cộng đoàn và khách hành hương.
Cây thánh giá gỗ khắc chi chít cảnh Kinh Thánh với những hình người rất nhỏ, thầy Rafail làm trong 12 năm, xong năm 1802, theo Bulgaria Monasteries.
Có nhiều con số khác nhau được kể về số cảnh và số hình người khắc trên thánh giá Rafail. Các nguồn thư viện đã mở ghi những số vênh nhau quá xa, nên thư viện không ghi số nào. Điều các nguồn cùng ghi là cây thánh giá được khắc bằng tay trong 12 năm và xong năm 1802. Quý vị nên nhìn nó như một công trình của lòng kiên nhẫn đan tu, hơn là một kỷ lục về con số.
IVThế Đất Và Hướng
Đoạn này là phần đọc riêng của thư viện. Chính Thống Giáo không có học thuyết nào về phong thủy, các vị ẩn tu tìm vào núi Rila vì sự vắng lặng, không vì thế đất. Luật duy nhất về hướng mà Chính Thống giữ là luật phụng vụ chung của Kitô Giáo phương đông: gian cung thánh và bàn thờ đặt về phía đông, sau vách thánh tượng, cửa vào ở phía tây. Những gì viết dưới đây là cách nhìn thung lũng Rila bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc có chỗ so sánh, không lấy từ tư liệu nào của tu viện.
Người Việt nhìn vào sẽ thấy ngay đây là thế thung cốc, đất nằm trong lòng thung lũng hẹp giữa núi cao. Núi Rila, dãy núi cao nhất bán đảo Balkan, vây quanh tu viện ở mọi phía, và sông Rilska chảy ngang qua trước. Theo sách xưa, đất trong thung lũng kín gió, có núi bọc bốn bề và nước chảy ngang trước mặt, là chỗ tàng phong tụ khí, hợp cho người tu hơn cho chợ búa.
Thứ hai là tường thành. Vòng tường đá ngũ giác cao 24 mét tự nó làm thành một lớp la thành, vòng bao giữ khí, trong khi sân rộng ở giữa là minh đường sáng và bằng. Nhà thờ đứng giữa minh đường ấy, tháp Hrelyo đứng sát bên như một chiếc ấn trấn giữ, gợi tới thế trụ sơn mà sách xưa quý.
Thứ ba là nước. Sông Rilska là dòng nước núi, trong và chảy mạnh. Theo lối cổ truyền, nước chảy xiết thì khí khó tụ, nhưng ở đây dòng sông đi ngang qua trước tu viện chứ không đâm thẳng vào, nên vẫn được đọc là nước chầu. Chúng tôi ghi những chỗ trùng hình này để quý vị đối chiếu với lối nhìn quen thuộc của người Việt, không có ý nói thánh Gioan hay những người dựng lại tu viện đã tính tới.
VBa Ngày Lễ Thánh Gioan Và Lịch Của Giáo Hội Bulgaria
Giáo hội Chính Thống Bulgaria theo lịch Julius sửa đổi (lịch mới). Về năm đổi lịch, nguồn ghi khác nhau: hãng thông tấn BTA ghi giáo hội chuyển sang lịch này ngày 20 tháng 12 năm 1968, OrthodoxWiki ghi năm 1963. Cả hai nguồn cùng ghi lịch mới dùng cách tính của lịch Gregory cho các lễ cố định, còn lễ Phục Sinh và các lễ đi theo Phục Sinh vẫn tính theo lịch Julius. Vì vậy các ngày lễ cố định ở Rila trùng với ngày dương lịch, còn Phục Sinh thường khác ngày Phục Sinh của phương tây. Lễ lớn nhất của tu viện là ngày 19 tháng 10, lễ chính kính thánh Gioan thành Rila. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 19 tháng 10 | Lịch Giáo hội Bulgaria, Julius sửa đổi, trùng dương lịch | Lễ thánh Gioan thành Rila | Nhớ việc rước di hài ngài từ Sredets về Tarnovo theo BNR. Ngày lễ lớn nhất trong năm của tu viện, người hành hương từ khắp Bulgaria tìm về. |
| 18 tháng 8 | Lịch Giáo hội Bulgaria, Julius sửa đổi | Ngày thánh Gioan qua đời | Kính nhớ ngày vị thánh an nghỉ, theo BNR. |
| 1 tháng 7 | Lịch Giáo hội Bulgaria, Julius sửa đổi | Rước di hài về tu viện Rila | Nhớ việc di hài thánh Gioan trở về tu viện năm 1469, theo BNR. |
| 8 tháng 9 | Lịch Giáo hội Bulgaria, Julius sửa đổi | Lễ Sinh Nhật Đức Mẹ | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tu viện, một trong mười hai đại lễ của Chính Thống. |
| Thay đổi theo năm | Tính theo lịch Julius | Lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, đi sau Mùa Chay Cả và Tuần Thánh. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Rilski manastir, xã Rila, tỉnh Kyustendil (thung lũng sông Rilska, núi Rila, cách Sofia khoảng 111 km)
- Đường tới
- Tu viện nằm trong thung lũng sông Rilska thuộc xã Rila, tỉnh Kyustendil, cách thủ đô Sofia khoảng 111 km về phía nam, đường ô tô đi qua thị trấn Rila rồi ngược lên núi.
- Toạ độ
- 42.1335, 23.3402
Tu viện Rila có cộng đoàn tu sĩ đang sống và cầu nguyện, nên lệ của nơi tu là lệ phải theo. Vai và gối cần che kín, phụ nữ thường được mời mặc váy dài, nam giới bỏ mũ khi vào nhà thờ. Giữ im lặng trong nhà thờ, không chụp ảnh bên trong nhà thờ chính, không đi qua cửa vách thánh tượng. Lễ tiết ở đây theo nếp Chính Thống, khách đứng trong suốt buổi lễ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Rila
Contribute photos, information or video for Rila MonasteryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Rila thuộc đạo nào
Tu viện Rila thuộc Chính Thống Giáo Đông phương, cụ thể là Giáo hội Chính Thống Bulgaria, và có vị thế trực thuộc thẳng Tòa Thượng phụ. Đây là tu viện Chính Thống lớn nhất Bulgaria, do thánh Gioan thành Rila lập vào thế kỷ 10.
Thánh Gioan thành Rila là ai
Là vị ẩn tu Bulgaria sống khoảng 876 tới 946 theo Radio Bulgaria, sinh ở làng Skrino gần Dupnitsa, tu ở Boboshevo rồi vào núi Rila sống một mình. Cộng đoàn quanh ngài thành tu viện Rila. BNR ghi ngài được tôn làm bổn mạng các thầy thuốc Bulgaria.
Tu viện Rila xây năm nào
Tu viện được lập vào thế kỷ 10. Công trình cổ nhất còn đứng là tháp Hrelyo năm 1334 tới 1335. Sau lần cháy lớn, Bulgaria Monasteries ghi năm 1778 còn UNESCO ghi đầu thế kỷ 19, tu viện được dựng lại, nhà thờ chính dựng 1834 tới 1837.
Lễ lớn ở tu viện Rila là ngày nào
Lễ lớn nhất là ngày 19 tháng 10, lễ chính kính thánh Gioan thành Rila. Ngoài ra còn ngày 18 tháng 8 nhớ ngày ngài qua đời và ngày 1 tháng 7 nhớ việc di hài ngài về tu viện. Giáo hội Bulgaria theo lịch Julius sửa đổi nên các ngày này trùng dương lịch.
Giáo hội Chính Thống Bulgaria theo lịch cũ hay lịch mới
Theo lịch mới, tức lịch Julius sửa đổi. BTA ghi Giáo hội Chính Thống Bulgaria chuyển sang lịch này năm 1968, OrthodoxWiki ghi năm 1963. Lễ cố định như Giáng Sinh rơi vào ngày 25 tháng 12 như phương tây, còn lễ Phục Sinh vẫn tính theo lịch Julius.