Rời bờ biển Đại Tây Dương tại Libreville để ngược dòng con sông Ogooué hùng vĩ tiến sâu vào rừng mưa xích đạo khoảng hai trăm năm mươi cây số về phía đông nam, du khách đặt chân tới Lambaréné, thủ phủ của tỉnh Moyen-Ogooué và là thành phố cù lao nổi tiếng khắp thế giới gắn liền với tên tuổi của Bác sĩ Albert Schweitzer (Khôi nguyên Giải Nobel Hòa bình năm 1952). Thế nhưng trước khi Bác sĩ Schweitzer đặt chân tới Lambaréné hơn ba mươi năm, trên sườn đồi Adouma thoai thoải nhìn xuống làn nước phù sa cuộn chảy của sông Ogooué đã vươn lên một quần thể kiến trúc bằng gạch nung màu đỏ thẫm mang vẻ đẹp cổ điển trầm mặc: Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê, Lambaréné (tiếng Pháp là Église Saint-François-Xavier de Lambaréné hay Mission Catholique Saint-François-Xavier).
Trong lịch sử mở mang của Giáo hội Công giáo tại Gabon, nếu như Nhà thờ chính tòa Đức Bà Lên Trời (Sainte-Marie) ở Libreville là cánh cửa đầu tiên mở ra bên bờ biển năm 1844, thì Khu truyền giáo Thánh Phanxicô Xaviê tại Lambaréné khởi lập vào tháng 4 năm 1881 chính là bàn đạp chiến lược đầu tiên đưa đức tin Kitô giáo, chữ viết Latinh và nền giáo dục học đường vượt qua những ghềnh thác hiểm trở để tiến vào vùng nội địa rộng lớn của lưu vực sông Ogooué. Được xây dựng hoàn toàn bằng gạch đất sét đỏ do chính các tu sĩ và thợ bản địa tự đóng và nung tại chỗ trong thập niên 1889 tới 1898, ngôi thánh đường hơn 130 năm tuổi này là di sản kiến trúc thế kỷ 19 nguyên vẹn và quý giá bậc nhất còn tồn tại ở miền trung Gabon.
IThánh Phanxicô Xaviê Bổn Mạng Các Xứ Truyền Giáo, Con Đường Thủy Sông Ogooué Và Cái Nôi Trí Thức Của Xứ Sở Gabon
Ngôi thánh đường và toàn bộ khu truyền giáo tại Lambaréné được dâng hiến cho Thánh Phanxicô Xaviê (Saint François-Xavier, 1506 tới 1552), nhà truyền giáo vĩ đại dòng Tên thế kỷ 16 và là vị Thánh Bổn mạng tối cao của mọi xứ truyền giáo Công giáo trên toàn thế giới (cùng với Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu). Việc các linh mục dòng Chúa Thánh Thần (Spiritains) lựa chọn tước hiệu Thánh Phanxicô Xaviê vào năm 1881 mang một ý nghĩa biểu tượng rõ rệt: sau gần bốn thập niên chỉ dừng chân ở vùng cửa sông ven biển Libreville, Giáo hội tại Gabon chính thức bước vào cuộc hành trình vượt sông băng rừng tiến sâu vào lục địa đen, noi gương tinh thần dấn thân không mệt mỏi tới những vùng đất xa xôi nhất của Thánh Phanxicô Xaviê.
Hiện nay, Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê là một giáo xứ trọng điểm trực thuộc Tổng giáo phận Đô thành Libreville, phục vụ đời sống đức tin cho cộng đồng đa sắc tộc sinh sống quanh vùng hồ và các nhánh sông Lambaréné, bao gồm người Galoa (nhánh của nhóm ngôn ngữ Myènè), người Fang, người Eshira, người Punu và người Adouma.
Trong truyền thống linh đạo của Dòng Chúa Thánh Thần (Congregatio Sancti Spiritus) do Đức cha Jean-Rémi Bessieux và Đức cha Pierre-Marie Le Berre gieo trồng tại Gabon, công cuộc loan báo Tin Mừng dưới sự bảo trợ của Thánh Phanxicô Xaviê luôn gắn liền ba trụ cột không tách rời: ngôi nhà thờ (nơi cử hành bí tích và cầu nguyện), ngôi trường học kèm xưởng dạy nghề (nơi giải phóng con người khỏi sự mù chữ và đào tạo kỹ năng mộc, nề, đóng gạch, nông nghiệp), và trạm thuốc từ thiện (nơi chăm sóc người bệnh giữa vùng rừng nhiệt đới). Chính vì thế, Khu truyền giáo Thánh Phanxicô Xaviê không chỉ là một tòa nhà tôn giáo đơn lẻ, mà được quy hoạch như một cộng đoàn giáo dục và nhân đạo toàn diện bên bờ sông Ogooué.
Theo biên niên sử của dòng Chúa Thánh Thần và các khảo cứu lịch sử Gabon, sau các chuyến thám hiểm mở đường dọc sông Ogooué của Pierre Savorgnan de Brazza vào thập niên 1870, Giám mục Đại diện Tông tòa Gabon là Đức cha Pierre-Marie Le Berre đã cử đoàn truyền giáo tiên phong gồm Linh mục Delorme, Linh mục Carrie và các sư huynh ngược dòng sông Ogooué bằng thuyền độc mộc suốt nhiều ngày đêm. Vào tháng 4 năm 1881, được sự đón tiếp thuận tình của các tù trưởng người Galoa và người Enenga tại vùng Lambaréné, các ngài đã chính thức thiết lập Mission Saint-François-Xavier de Lambaréné trên sườn đồi thoáng đãng bên bờ bắc sông Ogooué.
Ngay sau khi ổn định cơ sở, từ năm 1889 tới năm 1898 (một số nguồn du lịch thường làm tròn là khoảng năm 1880 tới 1890), các linh mục và sư huynh thợ xây đã hướng dẫn thanh niên bản địa khai thác nguồn đất sét dồi dào ven sông Ogooué, dựng lò nung gạch thủ công ngay tại chỗ để xây dựng nên ngôi nhà thờ lớn cùng tòa nhà lưu trú giáo sĩ và trường học hai tầng. Đặc biệt, ngay sau khi thụ phong linh mục tại Libreville vào tháng 7 năm 1899, vị linh mục người Gabon đầu tiên là Đức ông André Raponda-Walker (1871 tới 1968) đã được cử về nhận nhiệm sở mục vụ và giảng dạy đầu tiên tại chính Khu truyền giáo Thánh Phanxicô Xaviê ở Lambaréné. Chính dưới mái trường truyền giáo cổ kính này, những thế hệ trí thức, nhà giáo và chính khách lỗi lạc của Gabon hiện đại đã được ươm mầm, tiêu biểu như bà Rose Francine Rogombé (1942 tới 2015, nữ Tổng thống lâm thời đầu tiên của Gabon năm 2009, người từng gắn bó sâu sắc với giáo xứ và đóng góp trùng tu nhà thờ).
Du khách quốc tế khi đến thành phố Lambaréné thường chỉ biết tới Bệnh viện Albert Schweitzer (được Bác sĩ kiêm nhà thần học Tin Lành vùng Alsace là Albert Schweitzer thành lập năm 1913 tại khu truyền giáo Tin Lành Andende rồi dời về Adouma năm 1924) và đôi khi lầm tưởng rằng toàn bộ các công trình cổ ở Lambaréné đều thuộc về khu bệnh viện của Bác sĩ Schweitzer. Thực tế, Nhà thờ Công giáo cổ Thánh Phanxicô Xaviê đã được thành lập từ năm 1881 và xây dựng xong bằng gạch đỏ từ cuối thế kỷ 19, tức là sớm hơn sự xuất hiện của Bác sĩ Albert Schweitzer tại Lambaréné hơn ba thập niên (32 năm). Trong suốt thời gian Bác sĩ Schweitzer làm việc tại Lambaréné từ năm 1913 tới khi ông qua đời năm 1965, giữa khu bệnh viện của ông và các tu sĩ Công giáo tại Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê gần đó luôn duy trì mối quan hệ láng giềng tôn trọng, tương trợ lẫn nhau giữa những ngày khắc nghiệt nơi rừng rậm xích đạo.
IIHơn 140 Năm Từ Cuộc Hành Trình Thuyền Độc Mộc Năm 1881, Lò Gạch Đỏ Thế Kỷ 19 Tới Di Sản Sống Bên Dòng Ogooué
Đứng vững qua hơn một thế kỷ rưỡi giữa khí hậu nóng ẩm và những mùa nước lũ dâng cao của con sông lớn nhất Gabon, Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê là cuốn biên niên sử bằng gạch đỏ ghi dấu sự chuyển mình của vùng đất Lambaréné từ một trạm giao thương ven sông thành trung tâm văn hóa và y tế lừng danh của Trung Phi.
- Tháng 4 năm 1881Thiết lập Khu truyền giáo Thánh Phanxicô Xaviê tại LambarénéTheo chỉ đạo của Giám mục Pierre-Marie Le Berre từ Libreville, các tu sĩ dòng Chúa Thánh Thần ngược dòng sông Ogooué lập điểm truyền giáo Công giáo nội địa đầu tiên tại Lambaréné.
- Năm 1883Các nữ tu dòng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội Castres đến mở trường nữ và trạm xáCác nữ tu Áo Xanh từ Castres (Pháp) vượt sông Ogooué đến Lambaréné mở trường nội trú cho trẻ em gái bản địa và chăm sóc người bệnh ngay bên cạnh nhà thờ.
- Giai đoạn 1889 tới 1898Đóng gạch đất sét tại chỗ và xây dựng ngôi Nhà thờ gạch đỏ ba lòngCác sư huynh kiến trúc sư dòng Chúa Thánh Thần cùng thợ thủ công Gabon lập lò nung gạch ven sông, xây dựng ngôi thánh đường gạch đỏ kiên cố, nhà xứ có hành lang vòm và trường học.
- Năm 1899 tới đầu thế kỷ 20Linh mục người Gabon đầu tiên André Raponda-Walker về mục vụ và dạy học tại LambarénéNgay sau khi thụ phong linh mục năm 1899, Cha André Raponda-Walker về phục vụ tại Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê, giảng dạy học sinh và nghiên cứu ngôn ngữ, văn hóa các dân tộc sông Ogooué.
- Năm 1913 và năm 1924Bác sĩ Albert Schweitzer lập bệnh viện gần khu vực Adouma của LambarénéBác sĩ Albert Schweitzer đến Lambaréné năm 1913 và dời bệnh viện về vùng Adouma năm 1924 cách khu truyền giáo Công giáo không xa, tạo nên hai quần thể di sản nhân đạo và tâm linh nổi tiếng dọc bờ sông.
- Thập niên 2000 tới thập niên 2020Trùng tu bảo tồn mái ngói, kết cấu gạch cổ và kỷ niệm hơn 140 năm thành lậpVới sự chung tay của giáo dân vùng Moyen-Ogooué và các cựu học sinh (trong đó có cố Tổng thống lâm thời Rose Francine Rogombé), ngôi nhà thờ cổ được gia cố mái, làm sạch tường gạch đỏ và bảo tồn nguyên trạng kiến trúc thế kỷ 19.
Kỳ tích lò gạch sông Ogooué và trường học của những nhà tiên phong. Vào thập niên 1880, việc vận chuyển xi măng hay đá xây dựng từ châu Âu hoặc từ bờ biển Libreville ngược dòng sông Ogooué vượt qua hơn hai trăm cây số bằng xuồng hơi nhỏ và thuyền độc mộc là điều vô cùng tốn kém và nguy hiểm. Trước thử thách đó, các sư huynh dòng Chúa Thánh Thần đã phát hiện lớp đất sét phù sa mịn dọc bãi bồi sông Ogooué ở Lambaréné có chất lượng kết dính tuyệt hảo. Họ đã thiết kế những khuôn gỗ, dạy cư dân địa phương nhào đất, đóng hàng trăm ngàn viên gạch mộc và chất củi rừng nung thành thứ gạch đất nung màu đỏ cam cực kỳ đanh chắc.
Chính nhờ nguồn gạch tự nung ấy, không chỉ ngôi Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê được dựng lên vững chãi với những bức tường dày chịu lực và hàng vòm cuốn thanh thoát, mà cả khu nhà ở của các cha truyền giáo (Presbytère) và dãy lớp học của Trường Thánh Phanxicô Xaviê cũng hiện diện uy nghi trên đồi Adouma. Trải qua hơn 130 mùa mưa nắng xích đạo mà không hề bị mục nát như các công trình gỗ cùng thời, sắc gạch đỏ ấm áp của khu truyền giáo Lambaréné đã trở thành minh chứng hùng hồn cho sự kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng châu Âu thế kỷ 19 và bàn tay lao động cần cù của người dân vùng Moyen-Ogooué.
IIIKiến Trúc Gạch Đỏ Nung Trần Thế Kỷ 19, Hàng Vòm Cuốn Thoáng Gió Nhiệt Đới, Tháp Chuông Mặt Tiền Và Khu Nhà Xứ Cổ
Quần thể Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê tại Lambaréné được giới nghiên cứu kiến trúc và cẩm nang du lịch Petit Futé Gabon đánh giá là tổng thể kiến trúc lịch sử thế kỷ 19 được bảo tồn nguyên vẹn và đẹp nhất tại thành phố Lambaréné. Công trình mang phong cách Tân Romanesque thuộc địa (Colonial Neo-Romanesque) kết hợp với giải pháp thông gió vùng xích đạo, nổi bật bởi màu đỏ trầm ấm của gạch đất nung không trát vữa (gạch trần) tương phản tuyệt đẹp với thảm cỏ xanh và tán cây rừng nhiệt đới bên bờ sông Ogooué.
Mặt tiền của nhà thờ vươn lên giản dị nhưng uy nghiêm trên đỉnh dốc đồi Adouma với kết cấu hoàn toàn bằng gạch đỏ nung tại chỗ. Ở chính giữa mặt tiền là tháp chuông hình vuông nhô cao đỡ mái chóp nhọn gắn thánh giá sắt rèn; bên dưới chân tháp là cổng chính xây vòm cuốn bán nguyệt (vòm Romanesque) bằng những viên gạch xếp hướng tâm tỉ mỉ, phía trên cổng là các ô cửa sổ vòm hẹp và ô cửa tròn đón gió.
Toàn bộ các bức tường bao của nhà thờ được xây rất dày bằng gạch đất sét nung liên kết bằng vữa vôi cát truyền thống, bên ngoài được gia cố thêm bởi các trụ chống gạch (contreforts) chạy dọc theo các nhịp gian. Sắc đỏ gạch nung tự nhiên điểm xuyết những đường chỉ gờ gạch nhô nhẹ ở diềm mái tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, cổ kính mà hiếm ngôi nhà thờ hiện đại nào ở Gabon có được.
Bước qua cổng vòm vào bên trong, lòng nhà thờ được chia thành ba gian (một gian chính rộng ở giữa và hai hành lang bên) bởi hai hàng cột gạch nối với nhau bằng các vòm cuốn tròn liên tiếp. Phía trên là hệ khung vì kèo và trần ốp gỗ cứng khai thác từ rừng mưa Moyen-Ogooué cùng những hàng ghế gỗ dài bóng nước thời gian. Các ô cửa sổ vòm cao dọc hai bên tường mở rộng giúp đón làn gió mát thổi trực tiếp từ mặt sông Ogooué vào lòng thánh đường.
Khu vực cung thánh ở đầu nhà thờ có vòm hậu cung xây gạch trang nghiêm, đặt bàn thờ chính và giảng đài bằng gỗ quý bản địa chạm khắc tinh tế. Trên cung thánh tôn trí tượng Chúa Kitô Chịu Nạn trên Thánh Giá, tượng Đức Trinh Nữ Maria và tượng Thánh bổn mạng Phanxicô Xaviê trong trang phục tu sĩ truyền giáo tay nâng cao cây thánh giá.
Nằm liền kề bên cạnh ngôi nhà thờ là tòa nhà lưu trú của các linh mục truyền giáo (Presbytère) và dãy nhà trường học cổ cũng được xây dựng từ cuối thế kỷ 19. Tòa nhà này là một mẫu mực của kiến trúc nhiệt đới tiền thuộc địa: nền nhà được nâng cao trên các vòm gạch để tránh hơi ẩm đất và côn trùng, bao quanh bốn phía tầng lầu là hành lang hiên rộng (véranda) có các cột gạch đỡ mái vươn xa che nắng che mưa.
Từ khoảng sân cỏ thoáng đãng phía trước mặt tiền Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê, tầm mắt du khách mở rộng bao quát cả một khúc sông Ogooué mênh mông đang chia nhánh ôm lấy cù lao Lambaréné. Gần khu nhà thờ còn lưu giữ những ngôi mộ cổ của các linh mục và nữ tu tiền bối đã hiến trọn cuộc đời và nằm lại bên bờ sông Ogooué từ cuối thế kỷ 19.
| Hạng mục kiến trúc và Di sản | Niên đại xây dựng | Vật liệu, Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị lịch sử |
|---|---|---|
| Nhà thờ chính Thánh Phanxicô Xaviê | Giai đoạn 1889 tới 1898 (khởi lập truyền giáo 1881) | Xây bằng gạch đất sét đỏ nung tại chỗ, bố cục 3 lòng, cổng và cửa sổ vòm tròn Romanesque, tháp chuông mặt tiền |
| Nội thất vòm gạch và Trần gỗ bản địa | Cuối thế kỷ 19, trùng tu thế kỷ 20 và 21 | Hai hàng cột gạch đỡ vòm cuốn, trần và ghế bằng gỗ quý rừng Moyen-Ogooué, thông gió tự nhiên từ sông Ogooué |
| Tòa Nhà xứ cổ (Presbytère) hành lang vòm | Thập niên 1880 tới 1890 | Kiến trúc nhiệt đới cổ điển nâng sàn trên vòm gạch chống ẩm, bao quanh bởi hàng hiên rộng thoáng mát |
| Khu Trường học Truyền giáo Lambaréné | Từ năm 1881 và 1883 (nữ tu Castres) | Trường học nội địa đầu tiên của Gabon, nơi Linh mục André Raponda-Walker từng giảng dạy từ năm 1899 |
| Khuôn viên đồi Adouma và Nghĩa trang cổ | Từ năm 1881 | Tọa lạc trên đồi cao nhìn xuống sông Ogooué, cách Bệnh viện lịch sử Albert Schweitzer không xa |
IVThế Đất Và Hướng
Khi các tu sĩ dòng Chúa Thánh Thần chọn sườn đồi Adouma tại Lambaréné vào tháng 4 năm 1881 để dựng nhà thờ và trường học, các ngài không hề áp dụng thuật phong thủy phương Đông. Lý do thực tế của các nhà truyền giáo là chọn một gò đồi cao ráo không bị ngập lụt khi nước sông Ogooué dâng cao hàng mét vào mùa mưa, đồng thời nằm ngay sát bến thuyền để dễ dàng giao thương và đi lại bằng đường thủy. Phần phân tích dưới đây là cách đọc địa hình sơn thủy theo con mắt phong thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường để bạn đọc đối chiếu.
Xét trên đại cuộc địa lý của vùng trung lưu sông Ogooué tại tọa độ 0,6928 độ vĩ nam, 10,2242 độ kinh đông (nằm ngay phía nam đường xích đạo khoảng 75 cây số), thành phố Lambaréné sở hữu một cấu trúc thủy văn kỳ thú bậc nhất Trung Phi: tại đây, dòng sông cái Ogooué rộng lớn chảy từ vùng cao nguyên phía đông nam tới đã tách làm hai nhánh lớn ôm trọn lấy một cù lao dài ở giữa (Đảo Lambaréné / Île de Lambaréné), đồng thời kết nối với một mạng lưới hồ nước ngọt tự nhiên mênh mông ở hai bên bờ (như hồ Azingo, hồ Onangué, hồ Ezanga). Trong phép xem đất cổ truyền, địa thế sông lớn phân chi ôm đảo rồi lại hợp lưu, xung quanh có quần hồ chầu về được gọi là cách cục thủy nhiễu thanh long, quần hồ tụ khí, cực kỳ trù phú về nguồn lợi thủy sản và giao thông.
Về tọa sơn và hướng thủy, Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê được đặt trên sườn đồi Adouma ở bờ bắc (hữu ngạn) của nhánh sông Ogooué: phía sau lưng nhà thờ về hướng Bắc và Đông Bắc là dải đồi đất đỏ liên tiếp nâng cao dần vào rừng rậm làm hậu chẩm vững chắc; mặt tiền nhà thờ và hàng hiên nhà xứ mở hướng về phía Nam và Tây Nam nhìn thẳng xuống dòng sông Ogooué đang uốn lượn êm đềm dưới chân đồi. Thế đứng tựa đồi cao, nhìn ra đại giang (tọa sơn hướng thủy) này vừa giúp toàn bộ quần thể kiến trúc gạch đỏ thế kỷ 19 thoát khỏi cảnh ngập úng và khí ẩm thấp của bãi sông, vừa đón trọn luồng gió mát thổi dọc theo lòng sông Ogooué quanh năm.
VĐại Lễ Thánh Bổn Mạng Phanxicô Xaviê Mùng 3 Tháng 12, Thánh Lễ Đa Sắc Tộc Bên Sông Ogooué Và Hành Trình Di Sản Lambaréné
Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê duy trì đời sống phụng vụ sôi nổi theo Lịch Chung Rôma (Dương lịch) bằng tiếng Pháp kết hợp với thánh ca bằng các ngôn ngữ bản địa vùng Moyen-Ogooué (như tiếng Galoa / Myènè, tiếng Fang, tiếng Eshira), quy tụ đông đảo giáo dân từ các khu phố trên đất liền, trên đảo Lambaréné và các làng chài ven hồ.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê |
|---|---|---|---|
| Ngày 3 tháng 12 hàng năm | Lịch phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Thánh Phanxicô Xaviê Bổn mạng Giáo xứ và Khu truyền giáo (Fête Patronale Saint François-Xavier) | Ngày hội lớn nhất trong năm của cộng đoàn Công giáo Lambaréné: cử hành Thánh lễ đại trào trọng thể, rước kiệu quanh khuôn viên đồi Adouma, biểu diễn hợp xướng thánh ca truyền thống và họp mặt các thế hệ cựu học sinh trường truyền giáo. |
| Chúa Nhật Lễ Hiện Xuống (Pentecôte, tháng 5 hoặc tháng 6) | Lịch phụng vụ Công giáo | Đại lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống (Lễ truyền thống của các cha dòng Spiritains) | Kỷ niệm dòng tu Chúa Thánh Thần đã khai sinh điểm truyền giáo năm 1881; cử hành bí tích Thêm Sức cho thanh thiếu niên và cầu nguyện cho sự hiệp nhất của các sắc tộc bên dòng sông Ogooué. |
| Ngày 15 tháng 8 | Dương lịch | Đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời và Cầu nguyện cho Quốc khánh Gabon (17/8) | Cử hành thánh lễ trọng thể và rước hoa kính Đức Mẹ, hòa chung nhịp lễ hội toàn quốc trước thềm ngày Độc lập của nước Cộng hòa Gabon. |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch phụng vụ Công giáo | Chặng Đàng Thánh Giá trên đồi Adouma và Đại lễ Phục Sinh (Pâques) | Giáo dân đi Đàng Thánh Giá ngoài trời dọc theo sườn đồi rợp bóng cây cổ thụ; đêm Canh thức Vượt Qua vang vọng tiếng trống, đàn balafon và tiếng hát mừng Chúa Phục Sinh bên bờ sông Ogooué. |
| Chúa Nhật hàng tuần và Đêm Giáng Sinh (24/12) | Dương lịch | Thánh lễ Chúa Nhật cộng đoàn và Đại lễ Giáng Sinh (Noël) | Mỗi sáng Chúa Nhật, nhiều gia đình từ các làng ven sông và ven hồ đi thuyền máy cập bến Lambaréné rồi leo lên đồi Adouma dự lễ trong ngôi nhà thờ gạch đỏ hơn 130 năm tuổi. |
Tuyến hành hương di sản nhân đạo và tâm linh bên dòng sông Ogooué. Đối với du khách và những người yêu lịch sử khi đến thăm thành phố Lambaréné, việc kết hợp viếng thăm Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê (1881 / 1889) và khu bảo tàng Bệnh viện Albert Schweitzer (1913 / 1924) nằm cách đó không xa trên cùng bờ bắc sông Ogooué tạo nên một hành trình văn hóa trọn vẹn. Một bên là ngôi thánh đường gạch đỏ của các nhà truyền giáo Công giáo dòng Chúa Thánh Thần nơi vị linh mục bản địa đầu tiên André Raponda-Walker từng đứng lớp; một bên là bệnh viện rừng già của vị bác sĩ kiêm triết gia Tin Lành với triết lý Tôn kính Sự sống (Ehrfurcht vor dem Leben). Cả hai di tích cùng soi bóng xuống dòng sông Ogooué như hai biểu tượng bất diệt của tình bác ái Kitô giáo và lòng nhân đạo giữa trung tâm châu Phi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đồi Adouma (Quartier Adouma), ven bờ sông Ogooué, thành phố Lambaréné, tỉnh Moyen-Ogooué, Gabon
- Đường tới
- Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê tọa lạc tại khu phố đồi Adouma (Quartier Adouma) ở bờ bắc sông Ogooué thuộc thành phố Lambaréné, tỉnh Moyen-Ogooué. Từ thủ đô Libreville, quý vị có thể đi bằng đường bộ theo Quốc lộ 1 (RN1, đường nhựa toàn tuyến qua Kango và Bifoun) dài khoảng 240 cây số về phía đông nam, mất chừng 3,5 tới 4 giờ đi ô tô hoặc xe buýt liên tỉnh. Khi đến Lambaréné, từ khu vực cầu lớn bắc qua đảo Lambaréné hoặc từ Bệnh viện Albert Schweitzer ở khu Adouma, quý vị chỉ mất khoảng 5 phút đi taxi dọc theo con đường ven bờ bắc sông Ogooué là nhìn thấy lối lên sườn đồi dẫn vào Nhà thờ gạch đỏ Thánh Phanxicô Xaviê.
- Toạ độ
- -0.6928, 10.2242
Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê mở cửa đón tín hữu và du khách tham quan hằng ngày trong bầu không khí yên bình, tĩnh lặng trên đồi Adouma. Khi vào bên trong lòng nhà thờ gạch cổ, quý vị cần ăn mặc lịch sự, kín đáo (không mặc đồ quá ngắn hoặc áo hở vai), bỏ mũ nón và giữ yên lặng để tôn trọng không gian cầu nguyện. Khi dạo bước ngắm cảnh sông Ogooué và chụp ảnh các dãy nhà xứ, trường học cổ từ thế kỷ 19 xung quanh nhà thờ, quý vị lưu ý không tự ý bước vào khu vực phòng ở riêng của các linh mục hoặc làm ảnh hưởng tới giờ học của học sinh trong khuôn viên.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê, Lambaréné
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê tại Lambaréné được thành lập vào năm nào và có vị trí lịch sử gì tại Gabon?
Điểm truyền giáo Công giáo Thánh Phanxicô Xaviê được các tu sĩ dòng Chúa Thánh Thần (Spiritains) thành lập vào tháng 4 năm 1881, và ngôi nhà thờ gạch đỏ hiện nay được xây dựng trong giai đoạn từ năm 1889 tới 1898. Đây là cơ sở truyền giáo Công giáo cổ nhất được thiết lập sâu trong vùng nội địa lưu vực sông Ogooué và là quần thể kiến trúc thế kỷ 19 nguyên vẹn nhất tại Lambaréné.
Vì sao ngôi nhà thờ cổ ở Lambaréné lại có màu đỏ đặc trưng và vật liệu xây dựng được lấy từ đâu?
Do việc vận chuyển vật liệu xây dựng từ bờ biển ngược dòng sông Ogooué vào cuối thế kỷ 19 vô cùng khó khăn, các sư huynh dòng Chúa Thánh Thần cùng thợ thủ công Gabon đã khai thác trực tiếp nguồn đất sét phù sa ven sông Ogooué và lập lò nung gạch thủ công ngay tại chỗ. Hàng trăm ngàn viên gạch đất nung màu đỏ cam bền chắc đã tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, cổ kính của nhà thờ và khu nhà xứ suốt hơn 130 năm qua.
Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê có được xây dựng trước Bệnh viện của Bác sĩ Albert Schweitzer ở Lambaréné không?
Có. Khu truyền giáo Công giáo Thánh Phanxicô Xaviê được thành lập năm 1881 và xây xong nhà thờ gạch vào cuối thế kỷ 19, tức là sớm hơn 32 năm so với thời điểm Bác sĩ kiêm nhà thần học Tin Lành Albert Schweitzer đến Lambaréné lập bệnh viện vào năm 1913.
Những nhân vật lịch sử nổi tiếng nào của Gabon từng gắn bó với Khu truyền giáo và Trường Thánh Phanxicô Xaviê ở Lambaréné?
Vị linh mục người Gabon đầu tiên trong lịch sử là Đức ông kiêm học giả André Raponda-Walker (1871 tới 1968) đã về nhận nhiệm sở mục vụ và dạy học tại đây ngay sau khi thụ phong linh mục năm 1899. Ngôi trường của khu truyền giáo cũng từng đào tạo nhiều nhà lãnh đạo đất nước, trong đó có bà Rose Francine Rogombé (1942 tới 2015), nữ Tổng thống lâm thời đầu tiên của Gabon.
Kiến trúc của Nhà thờ và Nhà xứ cổ tại Lambaréné thích ứng với khí hậu rừng mưa xích đạo như thế nào?
Nhà thờ được thiết kế theo lối Tân Romanesque với tường gạch dày cách nhiệt, trần cao ốp gỗ rừng bản địa và nhiều cửa sổ vòm cao đón gió từ mặt sông Ogooué. Tòa nhà xứ cổ bên cạnh được nâng sàn trên hệ vòm gạch để chống ẩm và côn trùng, đồng thời bao quanh bốn phía bằng hành lang hiên rộng (véranda) che mưa che nắng.
Ngày đại lễ bổn mạng hàng năm của Nhà thờ cổ Thánh Phanxicô Xaviê được cử hành vào ngày nào?
Đại lễ bổn mạng kính Thánh Phanxicô Xaviê (vị Tông đồ truyền giáo phương Đông và Bổn mạng các xứ truyền giáo hoàn vũ) được cử hành trọng thể vào ngày 3 tháng 12 hàng năm với Thánh lễ đại trào, rước kiệu trên đồi Adouma và hợp xướng thánh ca đa sắc tộc vùng sông Ogooué.