Nằm trên một con phố yên tĩnh rợp bóng cây thuộc khu phố Al-Dahra (gần khu vực Zawiyat al-Dahmani) ở phía đông trung tâm thủ đô Tripoli, không xa bờ biển Địa Trung Hải, có một khuôn viên nhà thờ mang kiến trúc Địa Trung Hải giản dị nhưng luôn tràn ngập tiếng hát thánh ca bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau vào mỗi dịp cuối tuần. Đó chính là Nhà thờ Công giáo Thánh Phanxicô tại Tripoli (tiếng Ả Rập gọi là Kanisat al-Qiddis Fransis bi-Tarabulus, tiếng Ý gọi là Chiesa di San Francesco a Tripoli), ngôi thánh đường giữ vai trò là Nhà thờ quyền chính tòa (Pro-Cathedral) và là trụ sở chính thức của Hạt Đại diện Tông tòa Tripoli (Vicariatus Apostolicus Tripolitanus).
Trong bức tranh lịch sử tôn giáo của Nhà nước Libya hiện đại, nơi hơn 96 phần trăm dân số theo truyền thống Hồi giáo Sunni với những di sản kiến trúc lừng danh như Thánh đường Gurgi hay Thánh đường Karamanli, Nhà thờ Thánh Phanxicô mang một ý nghĩa tâm linh và nhân văn vô cùng đặc biệt: kể từ sau năm 1970, khi toàn bộ các nhà thờ khác tại Tripoli (bao gồm cả Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm Chúa Giêsu tại quảng trường Algeria và Nhà thờ Đức Mẹ Thiên Thần trong phố cổ Medina) bị chính quyền quốc hữu hóa hoặc đóng cửa, Nhà thờ Thánh Phanxicô tại khu phố Al-Dahra đã trở thành ngôi nhà thờ Công giáo duy nhất được phép mở cửa hoạt động hợp pháp tại toàn bộ thủ đô Tripoli và miền tây Libya (cùng với một nhà thờ duy nhất khác ở miền đông là Nhà thờ Đức Mẹ Vô Nhiễm tại Benghazi). Suốt hơn nửa thế kỷ qua, dưới sự coi sóc tận tụy của các tu sĩ Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô (OFM), ngôi thánh đường khiêm nhường này đã là điểm tựa tinh thần cho hàng vạn y tá, bác sĩ, kỹ sư và người lao động Kitô giáo quốc tế đang làm việc tại Libya, đồng thời là chứng nhân sống động của tinh thần đối thoại hòa bình giữa Kitô giáo và Hồi giáo.
IThánh Phanxicô Thành Assisi, Tinh Thần Cuộc Gặp Gỡ Tại Damietta Năm 1219 Và Sứ Mạng Huynh Đệ Tại Bắc Phi
Ngôi thánh đường được cung hiến cho Thánh Phanxicô thành Assisi (San Francesco d'Assisi, 1181 hoặc 1182 tới 1226), vị thánh sáng lập Dòng Anh Em Hèn Mọn (Ordo Fratrum Minorum) trong truyền thống Công giáo. Việc ngôi nhà thờ Công giáo duy nhất còn hoạt động tại thủ đô của một quốc gia Hồi giáo Bắc Phi lại mang tên Thánh Phanxicô không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà bắt nguồn sâu xa từ lịch sử bốn thế kỷ hiện diện của các tu sĩ dòng Phanxicô tại Tripoli cũng như căn tính thần học đặc biệt của chính vị thánh nghèo thành Assisi.
Trong lịch sử quan hệ giữa thế giới Kitô giáo và thế giới Hồi giáo, Thánh Phanxicô thành Assisi được tôn kính như vị thánh tiên phong của cuộc đối thoại hòa bình và tình huynh đệ nhân loại. Vào tháng 9 năm 1219, giữa lúc cuộc Thập tự chinh lần thứ năm đang giao chiến ác liệt quanh thành cảng Damietta ở đồng bằng sông Nile (Ai Cập), Thánh Phanxicô cùng người anh em Illuminato đã đi bộ không vũ khí vượt qua chiến tuyến để trực tiếp đến gặp vị Quốc vương Hồi giáo triều đại Ayyubid là Sultan al-Malik al-Kamil (cháu gọi Salah al-Din bằng chú). Thay vì tranh cãi thù địch, vị Quốc vương Hồi giáo đã đón tiếp người tu sĩ Kitô giáo chân đất bằng lòng hiếu khách trọng hậu suốt nhiều ngày đêm để đàm đạo về Thiên Chúa Tối Cao và sự cầu nguyện, rồi ban lệnh hộ tống Thánh Phanxicô trở về an toàn.
Chính từ trải nghiệm cuộc gặp gỡ đầy kính trọng với Sultan al-Kamil năm 1219, khi trở về Ý soạn thảo Tu luật Không Sắc chỉ năm 1221 (Regula non bullata, Chương 16) hướng dẫn cho các tu sĩ Phanxicô đi tới sinh sống giữa những người Hồi giáo, Thánh Phanxicô đã viết một lời nhắn nhủ mang tính cách mạng mà ngày nay vẫn là kim chỉ nam cho cộng đoàn Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Tripoli: cách đầu tiên để các tu sĩ sống giữa những người Hồi giáo là không gây gổ hay tranh cãi, nhưng hãy khiêm nhường phục vụ mọi người vì danh Chúa và làm chứng bằng chính đời sống bác ái, hiền hòa của mình.
Bên trong Nhà thờ Thánh Phanxicô ở khu phố Al-Dahra, tinh thần Pax et Bonum (Bình an và Thiện hảo) ấy hiện diện trong từng chi tiết phụng vụ: bàn thờ chính tôn trí tượng Chúa Giêsu Chịu Nạn và Nhà Tạm lưu giữ Mình Thánh Chúa, bên cạnh là bức tượng và tranh kính khắc họa Thánh Phanxicô thành Assisi trong tấm áo dòng màu nâu thắt dây thừng ba nút cùng tượng Đức Trinh Nữ Maria. Không gian nhà thờ không tìm cách phô trương quyền lực bằng những tháp chuông khổng lồ lấn át khu dân cư Hồi giáo xung quanh, mà hiện diện như một ốc đảo cầu nguyện khiêm cung, hiếu khách, nơi các tu sĩ Phanxicô và các nữ tu hằng ngày chăm sóc bệnh nhân, thăm viếng người nghèo và đón tiếp mọi người không phân biệt tôn giáo.
Lịch sử giáo hội tại vùng đất Libya ngày nay (gồm xứ Tripolitania ở miền tây và xứ Cyrenaica ở miền đông) có cội nguồn từ thời kỳ Kitô giáo cổ đại Bắc Phi: xứ Cyrenaica chính là quê hương của ông Simon người Cyrene (người đã vác đỡ Thánh Giá cho Chúa Giêsu trên đường lên đồi Golgotha theo Phúc Âm Máccô chương 15 câu 21) và của Thánh Sử gia Máccô; trong khi thành phố cổ Oea (tức Tripoli ngày nay) từng là một tòa giám mục sầm uất gắn liền với truyền thống của Thánh Âu Tinh (Augustine thành Hippo) từ thế kỷ 3 đến thế kỷ 7.
Sau nhiều thế kỷ gián đoạn, vào năm 1630, các tu sĩ Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô đầu tiên đã đến Tripoli để chăm sóc mục vụ cho các thương nhân châu Âu và những tù nhân Kitô giáo tại Bắc Phi. Đến năm 1643, Đức Giáo hoàng Urbanô VIII chính thức thiết lập Phủ Quốc doanh Tông tòa Tripoli (Praefectura Apostolica Tripolitana) và trao quyền coi sóc hoàn toàn cho các tu sĩ dòng Phanxicô. Suốt hơn ba trăm tám mươi năm kể từ năm 1643 cho đến tận hôm nay, các tu sĩ Phanxicô (trước kia thuộc các tỉnh dòng Ý, và hiện nay do Tỉnh dòng Phanxicô Thánh Phaolô Tông đồ tại Malta đảm trách) chưa bao giờ rời bỏ sứ vụ tại Tripoli dù trải qua dịch bệnh, chiến tranh thế giới hay các cuộc nội chiến hiện đại.
Một sự nhầm lẫn rất phổ biến trên các sách hướng dẫn du lịch cũ và các trang mạng quốc tế là nhiều người vẫn tưởng rằng ngôi nhà thờ Công giáo đang hoạt động ở Tripoli hiện nay là tòa Nhà thờ chính tòa Tripoli (Cattedrale di Tripoli) đồ sộ có mái vòm lớn và tháp chuông cao nằm tại Quảng trường Algeria (Maydan al-Jaza'ir). Thực tế lịch sử cần được phân biệt rõ ràng: tòa Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm Chúa Giêsu tại Quảng trường Algeria (xây dựng từ năm 1923 đến năm 1928 theo thiết kế Tân Romanesque của kiến trúc sư Saffo Panteri) đã bị chính quyền của Đại tá Muammar Gaddafi tịch thu vào tháng 7 năm 1970 và cải tạo thành một thánh đường Hồi giáo (từng mang tên Thánh đường Gamal Abdel Nasser, nay là Thánh đường Quảng trường Algeria). Tương tự, ngôi nhà thờ cổ nhất của dòng Phanxicô trong khu phố cổ Medina là Nhà thờ Đức Mẹ các Thiên Thần (Santa Maria degli Angeli, xây dựng năm 1870) cũng đã ngừng cử hành phụng vụ. Do đó, chính Nhà thờ Thánh Phanxicô tại khu phố Al-Dahra là ngôi thánh đường duy nhất tiếp nhận toàn bộ vai trò Nhà thờ quyền chính tòa và trung tâm giáo xứ Công giáo của thủ đô Tripoli từ năm 1970 đến nay.
IIHơn Bốn Thế Kỷ Hiện Diện Phanxicô Từ Năm 1643, Biến Cố Năm 1970 Và Tấm Gương Mục Tử Của Giám Mục Giovanni Martinelli
Hành trình lịch sử của Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Tripoli là câu chuyện về sự chuyển mình của Giáo hội Công giáo tại Bắc Phi: từ một giáo đoàn gắn với cộng đồng người Ý và người Malta thời cận đại, vượt qua cuộc trục xuất năm 1970 để trở thành một cộng đoàn hoàn vũ của những người lao động nhập cư châu Á và châu Phi, kiên cường bám trụ giữa khói lửa chiến tranh nhờ lòng dũng cảm của các vị Giám mục dòng Phanxicô.
- 1630 tới 1643Tòa Thánh thiết lập Phủ Quốc doanh Tông tòa Tripoli giao cho Dòng Anh Em Hèn Mọn PhanxicôSau khi các tu sĩ Phanxicô khởi sự sứ vụ bác ái tại Tripoli năm 1630, năm 1643 Giáo hoàng Urbanô VIII chính thức lập Phủ Quốc doanh Tông tòa Tripoli để chăm sóc các tín hữu và tù nhân Kitô giáo trên toàn lãnh thổ Libya.
- 1870 và ngày 23 tháng 2 năm 1913Xây dựng nhà thờ ở khu Medina và nâng lên hàng Hạt Đại diện Tông tòa LibyaCác tu sĩ Phanxicô xây dựng Nhà thờ Đức Mẹ các Thiên Thần tại phố cổ Tripoli (1870); năm 1913 Giáo hoàng Piô X nâng giáo hạt lên hàng Hạt Đại diện Tông tòa Libya (năm 1927 đổi tên thành Hạt Đại diện Tông tòa Tripoli do một Giám mục dòng Phanxicô đứng đầu).
- Thập niên 1930Xây dựng Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tại khu phố mới Al-DahraKhi thành phố Tripoli mở rộng về phía đông nam ngoài tường thành Medina trong thời kỳ thuộc địa Ý, các tu sĩ Phanxicô xây dựng Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tại khu phố Al-Dahra để phục vụ giáo dân và các hoạt động giáo dục, y tế.
- Tháng 7 tới tháng 10 năm 1970Nhà thờ chính tòa cũ bị quốc hữu hóa; Nhà thờ Thánh Phanxicô trở thành Nhà thờ duy nhất tại TripoliSau cuộc đảo chính năm 1969, chính quyền mới trục xuất khoảng 20.000 cư dân gốc Ý và quốc hữu hóa toàn bộ các nhà thờ tại Libya, chỉ cho phép giữ lại duy nhất Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Al-Dahra làm Nhà thờ quyền chính tòa và trụ sở Giám mục tại Tripoli.
- 1985 tới 2017Sứ vụ 32 năm Giám mục của Đức cha Giovanni Innocenzo Martinelli và thiết lập quan hệ ngoại giao Vatican năm 1997Tu sĩ Phanxicô Giovanni Innocenzo Martinelli (đến Libya từ năm 1971) được bổ nhiệm làm Giám mục Đại diện Tông tòa Tripoli năm 1985; ngài góp phần quan trọng giúp Tòa Thánh Vatican và Libya thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vào ngày 10 tháng 3 năm 1997.
- 2011 và 2014 tới nayKiên trì mở cửa giữa nội chiến dưới thời Đức cha Giovanni Martinelli và Đức cha George BugejaTrong suốt cuộc xung đột năm 2011 và giai đoạn chiến sự từ năm 2014 tới 2020 tại Tripoli, Giám mục Giovanni Martinelli rồi người kế nhiệm là Giám mục người Malta George Bugeja (OFM, bổ nhiệm năm 2017) cùng các tu sĩ Phanxicô vẫn kiên quyết ở lại Nhà thờ Thánh Phanxicô để nâng đỡ cộng đoàn.
Chứng từ không rời bỏ đoàn chiên của Đức Giám mục Giovanni Innocenzo Martinelli (1942 tới 2019). Khi nhắc đến Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Tripoli trong nửa thế kỷ qua, cả người Công giáo lẫn người dân Hồi giáo địa phương tại khu phố Al-Dahra đều nhắc đến tên tuổi của Đức cha Giovanni Innocenzo Martinelli với lòng kính trọng sâu sắc. Sinh năm 1942 trong một gia đình nông dân người Ý vốn từng sinh sống tại khu vực gần Tripoli, ngài gia nhập Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô và tình nguyện trở lại Libya vào năm 1971, đúng vào thời điểm khó khăn nhất vừa sau khi tất cả các nhà thờ khác bị đóng cửa và cộng đồng người Ý vừa bị trục xuất.
Suốt 46 năm sống và phục vụ liên tục tại Nhà thờ Thánh Phanxicô ở Al-Dahra (trong đó có 32 năm làm Giám mục Đại diện Tông tòa Tripoli từ năm 1985 đến năm 2017), Đức cha Martinelli đã biến ngôi nhà thờ nhỏ thành mái nhà chung cho hàng chục nghìn y tá người Philippines, công nhân xây dựng người châu Phi và các gia đình ngoại giao đoàn. Vào mùa xuân và mùa hè năm 2011, khi chiến sự nổ ra dữ dội ngay tại thủ đô Tripoli và các cuộc không kích làm rung chuyển các khu phố lân cận, nhiều đại sứ quán phương Tây đã đề nghị đưa vị Giám mục 69 tuổi rời khỏi Libya bằng tàu sơ tán. Thế nhưng, từ bàn thờ của Nhà thờ Thánh Phanxicô, Đức cha Martinelli đã trả lời báo chí quốc tế một câu nói đi vào lịch sử Giáo hội đương đại: Tôi đã sống ở đây bốn mươi năm cùng với người dân Libya và các tín hữu của tôi; người mục tử không thể bỏ chạy khi các nữ tu và những người lao động nghèo vẫn còn ở lại trong bệnh viện. Chính sự hiện diện bất khuất và hiền hòa ấy của vị Giám mục dòng Phanxicô đã khiến mọi phe phái tại Tripoli đều tôn trọng và bảo vệ tuyệt đối sự an toàn của Nhà thờ Thánh Phanxicô.
IIIKiến Trúc Phục Hưng Địa Trung Hải Giản Dị, Cung Thánh Thánh Giá San Damiano Và Khuôn Viên Mục Vụ Đa Ngôn Ngữ
Khác với những đại thánh đường đồ sộ ở châu Âu, Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tại khu phố Al-Dahra mang vẻ đẹp giản dị, thanh thoát của kiến trúc Tân Romanesque kết hợp phong cách Địa Trung Hải hiện đại thập niên 1930, phản ánh đúng tinh thần khó nghèo và khiêm hạ của Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô. Toàn bộ quần thể được bao bọc trong một khuôn viên có tường bảo vệ kín đáo, gồm ngôi nhà thờ chính, khu nhà ở của các tu sĩ Phanxicô kiêm Tòa Giám mục Đại diện Tông tòa, các phòng sinh hoạt giáo lý và khoảng sân vườn trồng cây cọ, cây ô-liu xanh mát.
Mặt tiền của Nhà thờ Thánh Phanxicô được sơn màu trắng ngà và vàng cát nhạt hòa hợp với sắc nắng Bắc Phi, nổi bật với lối vào có hàng hiên vòm cuốn (portico) giản dị và cửa sổ tròn (rose window) ở phía trên lấy sáng cho gác đàn. Trước cửa nhà thờ là một khoảng sân gạch thoáng đãng nằm bên trong cổng khuôn viên, nơi hàng trăm tín hữu thuộc nhiều quốc tịch thường tụ họp trò chuyện sau mỗi thánh lễ ngày Thứ Sáu và Chúa Nhật.
Bên trong lòng nhà thờ được thiết kế theo bố cục gian chính rộng rãi với trần cao thoáng mát và hai dãy ghế gỗ dài thẳng tắp hướng về cung thánh. Dọc theo hai bức tường bên là hệ thống các cửa sổ vòm cao gắn kính màu nghệ thuật đón ánh sáng tự nhiên dịu nhẹ, kết hợp với mười bốn Chặng Đàng Thánh Giá (Via Crucis) gắn trên tường giúp cộng đoàn suy niệm cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu bằng tiếng Anh, tiếng Ả Rập, tiếng Ý và tiếng Tagalog.
Khu vực cung thánh được nâng cao trang nghiêm với bàn thờ bằng đá cẩm thạch đặt ở trung tâm theo chuẩn mực phụng vụ Công đồng Vatican II, phía sau là cây Thánh Giá lớn cùng Nhà Tạm lưu giữ Mình Thánh Chúa luôn có ngọn đèn chầu cháy sáng. Hai bên cung thánh tôn trí bức tượng Đức Trinh Nữ Maria (Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, bổn mạng của Dòng Phanxicô) và bức tượng Thánh Phanxicô thành Assisi với đôi bàn tay mang dấu đinh, biểu tượng của lòng bác ái vị tha.
Nối liền trực tiếp với ngôi nhà thờ là khu nhà Tu viện Phanxicô (Convento di San Francesco), nơi đồng thời đặt văn phòng Tòa Giám mục của Hạt Đại diện Tông tòa Tripoli. Tại đây lưu giữ bộ sổ bộ rửa tội, hôn phối và tử chứng lịch sử của cộng đồng Công giáo tại Tripoli qua nhiều thập niên, cùng thư viện thần học và phòng tiếp khách đối thoại liên tôn nơi Giám mục và các linh mục đón tiếp các học giả Hồi giáo và đại diện ngoại giao đoàn.
Trong khuôn viên và khu vực gắn kết với giáo xứ còn có các phòng sinh hoạt mục vụ dành cho các nhóm cộng đoàn ngôn ngữ (nhóm cộng đoàn Philippines, nhóm cộng đoàn nói tiếng Anh và tiếng Pháp của người châu Phi hạ Sahara, nhóm cộng đoàn Hàn Quốc và Ấn Độ) cùng văn phòng hoạt động bác ái Caritas hỗ trợ lương thực, thuốc men và chăm sóc y tế cho những người di cư và người nghèo gặp hoàn cảnh ngặt nghèo tại Tripoli.
| Hạng mục không gian và Tổ chức mục vụ | Niên đại và Đơn vị phụ trách | Đặc điểm kiến trúc và Vai trò thực tế tại Tripoli |
|---|---|---|
| Nhà thờ chính Thánh Phanxicô (Pro-Cathedral) | Xây dựng thập niên 1930; Nhà thờ quyền chính tòa từ năm 1970 | Kiến trúc Địa Trung Hải giản dị tại khu Al-Dahra; nhà thờ Công giáo duy nhất mở cửa hợp pháp tại thủ đô Tripoli |
| Khu vực Cung thánh và Gian cầu nguyện | Trùng tu và cải tạo cuối thế kỷ 20 | Cung thánh đá cẩm thạch, kính màu, tượng Thánh Phanxicô thành Assisi và Đức Mẹ; trang bị hệ thống âm thanh đa ngôn ngữ |
| Tu viện Phanxicô và Tòa Đại diện Tông tòa | Dòng Anh Em Hèn Mọn (Tỉnh dòng Malta coi sóc hiện nay) | Trụ sở của Giám mục Đại diện Tông tòa Tripoli và nơi lưu trữ văn khố lịch sử Giáo hội tại miền tây Libya |
| Sân trong và Phòng sinh hoạt Đa quốc gia | Hoạt động thường xuyên các ngày Thứ Sáu và Chúa Nhật | Không gian hội tụ của cộng đoàn tín hữu Philippines, châu Phi, Ấn Độ, châu Âu và ngoại giao đoàn |
| Mạng lưới Bác ái và Nữ tu phục vụ bệnh viện | Các hội dòng nữ tu quốc tế phối hợp cùng dòng Phanxicô | Kết nối mục vụ với các y tá và nữ tu đang phục vụ trong các bệnh viện và cơ sở y tế nhân đạo tại Tripoli |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Công giáo và các tu sĩ Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn đất và xây dựng Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Tripoli. Vị trí của nhà thờ được quy hoạch vào thập niên 1930 tại khu phố dân cư mở rộng Al-Dahra để thuận tiện cho việc đi lại mục vụ của giáo dân và gần các bệnh viện lớn của thủ đô. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế đô thị cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên địa cuộc của thủ đô Tripoli bên bờ biển Địa Trung Hải tại tọa độ 32,8936 độ vĩ bắc, 13,1972 độ kinh đông, khu phố Al-Dahra nằm trên một dải đất bằng phẳng cao ráo ở phía đông nam của vịnh cảng Tripoli, cách khu Thành cổ Medina khoảng 2 km về phía đông. Ngay trong tên gọi tiếng Ả Rập địa phương, Al-Dahra (Az-Zahra) vốn có nghĩa là gò đất lưng đồi cao ráo nằm giữa vùng bờ biển phía bắc và dải ốc đảo vườn cọ Al-Manshiya xanh tươi ở phía nam. Theo phép xem hình thế đô thị, khu đất này nằm ở vị trí tĩnh trung hữu động: không nằm ở mặt tiền đại lộ ồn ào sát quảng trường chính trị mà lùi vào trong một khu phố dân cư và thương mại yên bình, nhờ đó giữ được sự tĩnh lặng và an toàn qua nhiều biến động lịch sử.
Về thủy pháp và khí hậu, chỉ cách khuôn viên Nhà thờ Thánh Phanxicô khoảng 400 đến 500 mét về phía bắc là bờ biển của vịnh cảng Tripoli và biển Địa Trung Hải mở rộng mênh mông. Làn gió biển mát lành từ hướng Bắc và Đông Bắc thổi vào giúp điều hòa nhiệt độ cho toàn bộ khu phố Al-Dahra, xua tan luồng gió nóng Ghibli thổi từ sa mạc Sahara ở phía nam lên. Bản thân khuôn viên nhà thờ được thiết kế theo kiểu nội viện tàng phong (khuôn viên khép kín có tường bao và sân trong trồng cây xanh): khi bước qua cánh cổng ngoài vào sân tiền đường trước mặt tiền nhà thờ, mọi khói bụi và tiếng ồn phố thị đều lắng xuống, mở ra một minh đường nội bộ ấm áp và thanh tịnh cho cộng đoàn cầu nguyện.
VThánh Lễ Ngày Thứ Sáu Và Chúa Nhật Đa Ngôn Ngữ, Đại Lễ Thánh Phanxicô 4 Tháng 10 Và Giáng Sinh Quốc Tế
Một nét đặc thù vô cùng thú vị của đời sống phụng vụ tại Nhà thờ Thánh Phanxicô ở Tripoli là sự thích ứng hài hòa giữa lịch phụng vụ Công giáo Rôma (dương lịch) với nhịp sống tuần làm việc của một quốc gia Hồi giáo Bắc Phi: vì tại Libya, ngày Thứ Sáu là ngày nghỉ cuối tuần chính thức của cả nước (trong khi ngày Chủ nhật nhiều cơ quan, bệnh viện và công trường vẫn làm việc bình thường), nên các thánh lễ Chúa Nhật trọng thể của cộng đoàn được cử hành ngay từ ngày Thứ Sáu hằng tuần song song với các thánh lễ vào ngày Chủ nhật.
| Thời điểm cử hành | Hệ lịch | Tên thánh lễ và đại lễ phụng vụ | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Thánh Phanxicô, Tripoli |
|---|---|---|---|
| Ngày Thứ Sáu và ngày Chúa Nhật hằng tuần | Dương lịch (Hằng tuần) | Thánh lễ Cộng đoàn Đa ngôn ngữ cuối tuần | Do Thứ Sáu là ngày nghỉ chính tại Libya, nhà thờ cử hành nhiều thánh lễ liên tiếp bằng tiếng Anh (cho cộng đoàn Philippines, Ấn Độ và châu Phi), tiếng Pháp (cho cộng đoàn Tây và Trung Phi) và tiếng Ý. |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch | Tam Nhật Vượt Qua và Đại lễ Chúa Phục Sinh (Pasqua) | Cử hành nghi thức Rửa chân chiều Thứ Năm Tuần Thánh, suy tôn Thánh Giá Thứ Sáu Tuần Thánh và Đêm Canh thức Vượt Qua với sự tham dự của đông đảo các y tá, người lao động và nhân viên ngoại giao. |
| Ngày 4 tháng 10 | Dương lịch (Lễ Bổn mạng Nhà thờ) | Đại lễ Thánh Phanxicô Thành Assisi (Festa di San Francesco d'Assisi) | Ngày lễ tước hiệu trọng đại nhất của nhà thờ và của các tu sĩ Dòng Anh Em Hèn Mọn tại Libya: cử hành nghi thức Transitus (tưởng niệm giờ Thánh Phanxicô qua đời tối 3 tháng 10) và Thánh lễ Đại trào cầu nguyện cho hòa bình và đối thoại liên tôn. |
| Ngày 8 tháng 12 | Dương lịch | Đại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (Immacolata Concezione) | Lễ bổn mạng chính thức của toàn Dòng Phanxicô và của Hạt Đại diện Tông tòa, kết hợp các cuộc rước và hát thánh ca kính Đức Mẹ của cộng đoàn người Philippines (Simbang Gabi chuẩn bị mùa Vọng). |
| Ngày 24 và 25 tháng 12 | Dương lịch | Đại lễ Chúa Giáng Sinh (Natale) và Truyền thống Dựng Hang Đá Phanxicô | Kỷ niệm truyền thống chính Thánh Phanxicô là người đầu tiên dựng hang đá Giáng Sinh tại Greccio năm 1223; các cộng đoàn quốc tế tại Tripoli cùng trang trí hang đá và đón tiếp những người bạn Hồi giáo láng giềng đến chúc mừng lễ. |
Cộng đoàn các nữ tu y tá người Philippines và Ấn Độ trong các bệnh viện Libya. Nếu bước vào Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Al-Dahra vào một sáng Thứ Sáu, du khách sẽ xúc động khi thấy phần lớn ca đoàn và người dự lễ là những nữ y tá, hộ sinh và nhân viên y tế người Philippines, người Ấn Độ (bang Kerala) cùng các nữ tu thuộc nhiều hội dòng quốc tế. Trong suốt nhiều thập niên qua, ngay cả trong những năm tháng cấm vận quốc tế thập niên 1990 hay những đợt giao tranh căng thẳng năm 2011 và 2014 tới 2020, chính những người phụ nữ Công giáo tận tụy này đã làm việc ngày đêm trong các bệnh viện công lập và trung tâm chăm sóc người khuyết tật của Tripoli để cứu chữa người dân Libya. Đối với họ, được về quây quần dưới mái Nhà thờ Thánh Phanxicô mỗi tuần để hiệp dâng thánh lễ và gặp gỡ nhau chính là nguồn sức mạnh tinh thần vô giá để tiếp tục sứ mạng nhân đạo nơi đất khách.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu phố Al-Dahra (gần Zawiyat al-Dahmani), trung tâm thủ đô Tripoli, Nhà nước Libya
- Đường tới
- Nhà thờ Công giáo Thánh Phanxicô tọa lạc tại khu phố Al-Dahra (Sharia al-Dahra, gần khu vực Zawiyat al-Dahmani), ở phía đông trung tâm thủ đô Tripoli. Từ Quảng trường Tử đạo (Maydan al-Shuhada) và Lâu đài Đỏ ở trung tâm thành phố, quý vị đi dọc theo trục đường Al-Jumhuriya hoặc đại lộ ven biển về hướng đông khoảng 1,8 đến 2 km (khoảng 5 đến 7 phút đi taxi hoặc 20 đến 25 phút đi bộ) vào khu phố Al-Dahra là tới khuôn viên Nhà thờ Thánh Phanxicô.
- Toạ độ
- 32.8936, 13.1972
Nhà thờ Công giáo Thánh Phanxicô tại khu phố Al-Dahra mở cửa đón các tín hữu và khách viếng thăm vào các khung giờ cử hành thánh lễ hằng ngày và đặc biệt nhộn nhịp vào ngày Thứ Sáu cũng như ngày Chủ nhật hằng tuần. Khi đến tham dự thánh lễ hoặc viếng nhà thờ, quý vị cần mặc trang phục lịch sự, kín đáo (phù hợp với cả quy chuẩn trang nghiêm trong nhà thờ Công giáo lẫn phong tục văn hóa chung của xã hội Libya bên ngoài), tắt chuông điện thoại và tuân thủ hướng dẫn của ban trật tự tại cổng khuôn viên. Nếu các đoàn khách ngoại giao, học giả hoặc du khách muốn liên hệ gặp gỡ các tu sĩ dòng Phanxicô hay văn phòng Tòa Đại diện Tông tòa ngoài giờ lễ, nên liên hệ đặt lịch hẹn trước để được đón tiếp chu đáo.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Công giáo Thánh Phanxicô, Tripoli
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ Thánh Phanxicô ở khu phố Al-Dahra lại giữ vị trí đặc biệt nhất đối với người Công giáo tại Tripoli?
Kể từ sau năm 1970, khi chính quyền Libya quốc hữu hóa và chuyển đổi công năng toàn bộ các nhà thờ khác ở Tripoli (bao gồm cả Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm Chúa Giêsu tại Quảng trường Algeria), Nhà thờ Thánh Phanxicô ở khu phố Al-Dahra đã trở thành ngôi nhà thờ Công giáo duy nhất được phép mở cửa hoạt động hợp pháp tại thủ đô Tripoli và toàn miền tây Libya, đóng vai trò là Nhà thờ quyền chính tòa (Pro-Cathedral) của Hạt Đại diện Tông tòa Tripoli.
Các tu sĩ Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô đã hiện diện tại Tripoli từ bao giờ?
Các tu sĩ dòng Phanxicô bắt đầu đến Tripoli từ năm 1630 và vào năm 1643, Đức Giáo hoàng Urbanô VIII đã chính thức thiết lập Phủ Quốc doanh Tông tòa Tripoli (sau nâng lên thành Hạt Đại diện Tông tòa) trao cho dòng Phanxicô coi sóc. Sự hiện diện ấy đã kéo dài liên tục hơn 380 năm qua mà chưa từng bị gián đoạn.
Ai là những tín hữu thường xuyên đến tham dự thánh lễ tại Nhà thờ Thánh Phanxicô hiện nay?
Hiện nay cộng đoàn giáo dân của Nhà thờ Thánh Phanxicô hoàn toàn là một cộng đoàn quốc tế đa sắc tộc đang sinh sống và làm việc tại Libya, đông đảo nhất là các y tá và nhân viên y tế người Philippines, người Ấn Độ, các lao động và sinh viên đến từ các quốc gia châu Phi hạ Sahara (nói tiếng Anh và tiếng Pháp), cùng các kỹ sư châu Âu và nhân viên ngoại giao đoàn.
Vì sao các thánh lễ cuối tuần đông người nhất tại Nhà thờ Thánh Phanxicô lại diễn ra vào ngày Thứ Sáu?
Tại Libya (cũng như nhiều quốc gia Hồi giáo khác), ngày Thứ Sáu là ngày nghỉ cuối tuần chính thức của cả nước trong khi ngày Chủ nhật là ngày làm việc bình thường của các bệnh viện, cơ quan và công trường. Vì vậy, Giáo hội Công giáo tại địa phương cho phép cử hành các thánh lễ Chúa Nhật trọng thể bằng nhiều ngôn ngữ ngay trong ngày Thứ Sáu để mọi người lao động đều có thể tham dự.
Đức Giám mục Giovanni Innocenzo Martinelli là ai và vì sao ngài được người dân Tripoli kính trọng?
Đức cha Giovanni Innocenzo Martinelli (1942 tới 2019) là vị Giám mục dòng Phanxicô người Ý đã sống và phục vụ liên tục tại Nhà thờ Thánh Phanxicô suốt 46 năm (từ 1971 tới 2017, trong đó làm Giám mục Đại diện Tông tòa từ năm 1985). Ngài đã thúc đẩy việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Vatican và Libya năm 1997 và kiên quyết ở lại cùng các nữ tu, y tá giữa khói lửa chiến sự năm 2011 và 2014.
Nhà thờ chính tòa Tripoli cũ (xây dựng năm 1928) có phải là Nhà thờ Thánh Phanxicô này không?
Không phải. Nhà thờ chính tòa cũ của Tripoli (cung hiến cho Thánh Tâm Chúa Giêsu tại Quảng trường Algeria, hoàn thành năm 1928) đã bị tịch thu vào năm 1970 và cải tạo thành một thánh đường Hồi giáo. Nhà thờ Thánh Phanxicô hiện nay là một công trình riêng biệt nằm ở khu phố Al-Dahra, được xây dựng vào thập niên 1930.