Tại trung tâm cố đô Aksum (Axum) trên vùng cao nguyên bang Tigray ở miền bắc Ethiopia ở độ cao hơn 2.130 mét so với mực nước biển, ngay đối diện với Công viên Bia đá phía Bắc (Northern Stelae Park) nơi những cột đá hoa cương nguyên khối khổng lồ cao hàng chục mét vươn lên trời xanh từ hai ngàn năm trước, có một khu rừng thánh rợp bóng những cây đa warka và cây ô liu cổ thụ được bao bọc bởi tường đá uy nghiêm. Nằm trong khuôn viên thiêng liêng ấy là Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion, Aksum (được gọi tôn kính trong ngôn ngữ Ge'ez và Amharic là Re'ese Adbarat Kidiste Kidusan Dingel Maryam Tsiyon, hay gọi tắt là Axum Tsion), thánh địa tối cao của Chính thống giáo Tewahedo Ethiopia và là một trong những cái nôi Kitô giáo cổ xưa nhất của toàn nhân loại.
Nếu như Các nhà thờ đục đá Lalibela (thế kỷ 12) là một 'Jerusalem Mới' đục trong lòng đá núi vùng Amhara và Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi tại Addis Ababa là đại thánh đường hoàng gia của thế kỷ 20, thì Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion tại Aksum giữ vị thế độc tôn là Nhà thờ Mẹ khai sinh ra văn minh Kitô giáo Ethiopia từ thế kỷ thứ 4. Đối với hơn bốn mươi triệu tín hữu Chính thống giáo Ethiopia, Aksum chính là 'Núi Sion Thứ Hai' bởi nơi đây hội tụ ba giá trị vô song: ngôi nhà thờ đầu tiên được dựng dưới triều Hoàng đế Ezana khoảng năm 340 tới 372 CN, nơi cử hành lễ đăng quang thiêng liêng của các vị Hoàng đế Ethiopia qua hàng thiên niên kỷ, và đặc biệt nhất là Nhà nguyện Hòm Bia (Chapel of the Tablet), nơi đức tin truyền thống Ethiopia xác tín rằng đang lưu giữ Hòm Bia Giao Ước nguyên bản (Ark of the Covenant) chứa Mười Điều Răn của Tiên tri Moses.
IĐức Trinh Nữ Maria Núi Sion (Maryam Tsiyon), Huyền Sử Hòm Bia Giao Ước Trong Sử Thi Kebra Nagast Và Cuộc Cải Đạo Thế Kỷ 4 Của Hoàng Đế Ezana
Danh hiệu cao quý nhất của quần thể thánh địa Aksum là Re'ese Adbarat Kidiste Kidusan Dingel Maryam Tsiyon, dịch nghĩa từ cổ ngữ Ge'ez là Đầu của mọi Đền thánh, Nơi Cực Thánh của Đức Trinh Nữ Maria Núi Sion. Trong thần học của Giáo hội Chính thống giáo Tewahedo Ethiopia, hai hình ảnh Núi Sion (Tsion / Hòm Bia Giao Ước của Cựu Ước) và Đức Trinh Nữ Maria (Mẹ Thiên Chúa của Tân Ước) hòa quyện làm một cách bất khả phân ly: nếu Hòm Bia bằng gỗ keo bọc vàng của Moses chứa đựng các bia đá Lề Luật, thì cung lòng thanh khiết của Đức Trinh Nữ Maria chính là Hòm Bia Sống Động chứa đựng chính Ngôi Lời Thiên Chúa làm người. Vì lẽ đó, khi người tín hữu Ethiopia hướng về Aksum và thốt lên hai chữ Maryam Tsiyon, họ vừa tôn kính Đức Mẹ Maria là Nữ Vương bảo trợ của dân tộc, vừa tôn kính Hòm Bia Giao Ước đang ngự trị tại cố đô.
Nền tảng thần học và căn tính lịch sử gắn kết Aksum với Hòm Bia Giao Ước được ghi chép trang trọng trong bộ quốc sử thiêng liêng của Ethiopia mang tên Kebra Nagast (Vinh Quang của các Đức Vua), được biên soạn bằng cổ ngữ Ge'ez vào thế kỷ 14 trên nền các truyền thống cổ đại. Theo Kebra Nagast, vào thế kỷ 10 TCN, Nữ hoàng Sheba (được người Ethiopia gọi là Nữ hoàng Makeda của Aksum) đã thực hiện chuyến hành trình lịch sử tới Jerusalem để hội kiến Vua Solomon thông thái. Khi trở về quê hương Ethiopia, Nữ hoàng Makeda hạ sinh hoàng tử Menelik I (tức Ebna El-Hakim, nghĩa là Con trai của Bậc Khôn Ngoan), vị hoàng đế đầu tiên của Vương triều Solomon.
Khi trưởng thành, Hoàng tử Menelik I sang Jerusalem thăm vua cha Solomon và được vua cha cử các trưởng tử của mười hai chi tộc Israel hộ tống trở về Aksum. Theo tường thuật của Kebra Nagast, do lòng nhiệt thành không muốn rời xa thánh vật của tổ tiên, Azariah (con trai vị Thượng tế Zadok) cùng đoàn tùy tùng đã rước Hòm Bia Giao Ước thật (Tabote Tsiyon) từ Đền thờ Jerusalem đưa về tôn trí tại kinh đô Aksum. Kể từ khi Vương quốc Aksum chính thức đón nhận Kitô giáo vào thế kỷ thứ 4, Hòm Bia Giao Ước được đặt trong Cung Cực Thánh của Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion. Theo luật lệ nghiêm ngặt ngàn đời, trên toàn thế giới chỉ có một người duy nhất được phép bước vào bên trong Nhà nguyện Hòm Bia và nhìn tận mắt thánh vật: đó là vị tu sĩ Hộ thần Hòm Bia (Abba Tekle / Guardian of the Ark), một tu sĩ đồng trinh trọn đời được tuyển chọn kỹ lưỡng, người một khi đã nhận chức vụ sẽ sống ẩn tu vĩnh viễn trong khuôn viên hàng rào sắt của nhà nguyện cho tới ngày qua đời mà không bao giờ bước chân ra ngoài nữa.
Về mặt khảo cổ học và chính sử thế giới, sự ra đời của Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion vào thế kỷ thứ 4 CN là một sự kiện hoàn toàn xác thực, được chứng minh qua cả bia ký cổ tại Aksum, tiền xu khảo cổ lẫn các thư tịch La Mã - Byzantine đương thời (như sử gia Rufinus và thư của Hoàng đế La Mã Constantius II năm 356 CN). Vào nửa đầu thế kỷ 4, một chàng trai trẻ người gốc Tyre (Phoenicia) thông tuệ văn hóa Hy Lạp có tên là Frumentius cùng người em là Aedesius bị đắm tàu trên bờ Biển Đỏ và được đưa về triều đình Aksum. Nhờ tài đức lỗi lạc, Frumentius trở thành thầy dạy học và cố vấn nhiếp chính cho vị vua trẻ Hoàng đế Ezana.
Khoảng những năm 330 tới 340 CN, Hoàng đế Ezana chính thức cải đạo sang Kitô giáo, biến Vương quốc Aksum (cùng với Vương quốc Armenia) trở thành một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Kitô giáo là quốc giáo, và đúc những đồng tiền vàng, tiền bạc đầu tiên trong lịch sử nhân loại mang biểu tượng Thánh Giá. Thánh Frumentius sang Alexandria và được Thánh Athanasius tấn phong làm Giám mục tiên khởi của Aksum (được người Ethiopia tôn kính gọi là Abune Salama Kesate Birhan, nghĩa là Cha Hòa Bình, Đấng Khai Mở Ánh Sáng). Chính Hoàng đế Ezana và Thánh Frumentius (cùng người anh em đồng cai trị là Saizana, tức Abreha và Atsbeha trong truyền thống giáo hội) đã cho xây dựng Đại vương cung thánh đường Đức Bà Maria núi Sion đầu tiên tại Aksum vào khoảng giữa thế kỷ 4 (quanh năm 340 tới 372 CN) trên nền một đền đài cổ đại.
Nhiều du khách khi tới thăm khu thánh địa Aksum thường thắc mắc vì sao phụ nữ lại không được phép bước vào ngôi Nhà thờ cổ xây dựng năm 1665 của Hoàng đế Fasilides, và ai mới được phép vào lễ tại đâu. Thực tế, trong quần thể Đức Bà Maria núi Sion hiện nay có ba công trình chính nằm cạnh nhau với quy tắc tiếp cận hoàn toàn khác biệt: (1) Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước thì cấm tuyệt đối mọi người trên thế giới (kể cả Đức Thượng phụ, Hoàng đế hay các linh mục), chỉ duy nhất một vị tu sĩ Hộ thần được ở bên trong; (2) Nhà thờ cổ hình chữ nhật năm 1665 của Hoàng đế Fasilides giữ lệ tu viện cổ xưa chỉ dành cho nam giới bước vào bên trong (để tưởng nhớ biến cố lịch sử ngôi đền cổ từng bị Nữ hoàng Gudit tàn phá vào thế kỷ 10); và (3) Đại thánh đường vòm tròn lớn xây dựng năm 1955 tới 1964 của Hoàng đế Haile Selassie I thì được xây dựng đặc biệt để mở cửa đón tất cả mọi tín hữu và du khách cả nam lẫn nữ cùng vào cầu nguyện và chiêm bái.
IIMười Bảy Thế Kỷ Thăng Trầm: Từ Vương Cung Thánh Đường Năm Gian Thế Kỷ 4, Đợt Tái Thiết Năm 1665 Của Hoàng Đế Fasilides Tới Đại Thánh Đường Năm 1964
Trải qua gần 1.700 năm kể từ thời Hoàng đế Ezana, thánh địa Đức Bà Maria núi Sion tại Aksum đã nhiều lần đi qua lửa đạn của lịch sử nhưng mỗi lần đều được các triều đại Ethiopia dốc toàn lực phục hưng.
- Khoảng năm 340 tới 372 CNHoàng đế Ezana và Thánh Frumentius (Abba Salama) dựng Vương cung thánh đường đầu tiênSau khi tuyên bố Kitô giáo là quốc giáo của Vương quốc Aksum, Hoàng đế Ezana (gắn với danh xưng Abreha và Atsbeha) cùng Giám mục tiên khởi Frumentius khởi dựng Vương cung thánh đường Đức Bà Maria núi Sion năm gian đồ sộ trên nền bệ đá bậc thang Aksum.
- Đầu thế kỷ 6 (Triều vua Kaleb)Mở rộng và tôn tạo thánh đường dưới thời Hoàng đế Kaleb của AksumDưới triều vị hoàng đế lừng danh Kaleb (Thánh Elesbaan), đại vương cung thánh đường năm gian tại Aksum được mở rộng tráng lệ, được các sứ thần Byzantine và lữ khách cổ đại ca ngợi vì vẻ đẹp kiến trúc đá và gỗ chạm khắc.
- Thế kỷ 10 và năm 1535Hai lần bị hủy hoại trong biến cố Nữ hoàng Gudit và cuộc chiến của Ahmad ibn IbrahimNgôi vương cung thánh đường cổ thế kỷ 4 bị tàn phá lần đầu vào thế kỷ 10 (bởi Nữ hoàng Gudit / Yodit), được xây lại thời trung cổ rồi lại bị thiêu hủy vào năm 1535 trong cuộc tiến quân của Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi (Gragn); theo biên niên sử, các tu sĩ đã kịp thời đưa Hòm Bia Tabot đi ẩn giấu an toàn trên đảo hồ Tana / vùng núi Zwai trước khi quân địch tới.
- Năm 1635 tới năm 1665Hoàng đế Fasilides tái thiết Nhà thờ cổ Đức Bà Maria núi Sion theo phong cách GondarSau khi lập kinh đô mới ở Gondar, Hoàng đế Fasilides (trị vì 1632 tới 1667) cho xây dựng lại ngôi Nhà thờ cổ Đức Bà Maria núi Sion bằng đá hình chữ nhật có bờ tường lỗ châu mai uy nghiêm ngay trên nền móng bệ đá của vương cung thánh đường thế kỷ 4, hoàn thành năm 1665.
- Năm 1955 tới năm 1965Hoàng đế Haile Selassie I và Hoàng hậu Menen xây dựng Đại thánh đường mới và Nhà nguyện Hòm BiaĐể cả nam giới lẫn phụ nữ đều có thể vào cầu nguyện tại thánh địa Aksum, Hoàng đế Haile Selassie I và Hoàng hậu Menen Asfaw cho xây dựng Đại thánh đường vòm tròn khổng lồ mang phong cách Tân Byzantine - Ethiopia (1955 tới 1964, khánh thành tháng 2 năm 1965 nhân dịp Nữ hoàng Anh Elizabeth II thăm Aksum) cùng tòa Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước ở giữa.
- Năm 1980 tới thế kỷ 21Được UNESCO công nhận Di sản Thế giới năm 1980 và bảo tồn mái nhà nguyện Hòm BiaNăm 1980, cố đô Aksum cùng quần thể Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới; vào thập niên 2010, phần mái của Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước được gia cố chống thấm cẩn mật để bảo vệ không gian linh thiêng bên trong.
Bản mô tả quý giá năm 1520 của linh mục người Bồ Đào Nha Francisco Alvares về Vương cung thánh đường cổ trước khi bị hủy hoại năm 1535. Nhờ một cơ duyên lịch sử may mắn, chỉ đúng 15 năm trước khi ngôi Vương cung thánh đường cổ của Aksum bị hủy hoại vào năm 1535, vị linh mục và nhà du hành người Bồ Đào Nha là Cha Francisco Alvares đã có mặt tại Aksum vào năm 1520 trong phái đoàn ngoại giao châu Âu và để lại bản mô tả tận mắt vô cùng chi tiết trong tác phẩm xuất bản năm 1540 tại Lisbon. Cha Alvares kinh ngạc ghi lại rằng Vương cung thánh đường Đức Bà Maria núi Sion thời bấy giờ là một công trình đá đẽo khổng lồ có năm gian dọc (five-aisled basilica) được ngăn cách bởi những hàng cột đá nguyên khối cao vút nâng đỡ mái vòm, xung quanh có sân trong lát đá rộng lớn và tường bao kiên cố.
Các cuộc khai quật khảo cổ học hiện đại (như đoàn khảo cổ Deutsche Aksum-Expedition của Enno Littmann năm 1906 và các khảo cứu của Stuart Munro-Hay, David Phillipson) đã xác nhận hoàn toàn lời kể của Cha Alvares: chiếc bệ đá bậc thang khổng lồ (podium) dài tới hơn 60 mét mà ngôi nhà thờ thế kỷ 17 của Hoàng đế Fasilides đang đứng trên đó ngày nay chính là phần chân đế đá nguyên thủy của Đại vương cung thánh đường năm gian xây dựng từ thế kỷ thứ 4 và thế kỷ thứ 6, công trình kiến trúc Kitô giáo cổ xưa và vĩ đại bậc nhất của toàn vùng châu Phi hạ Sahara.
IIIQuần Thể Ba Công Trình Linh Thiêng: Nhà Thờ Cổ Năm 1665 Của Hoàng Đế Fasilides, Nhà Nguyện Hòm Bia Giao Ước Và Đại Thánh Đường Vòm Tròn Năm 1964
Bước qua cổng chính vào khuôn viên rợp bóng cây cổ thụ của Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion, Aksum, du khách chiêm ngưỡng một tổng thể kiến trúc độc nhất vô nhị gồm ba công trình tôn giáo thuộc các thời đại khác nhau cùng chuỗi ngai đá đăng quang cổ đại và bảo tàng báu vật hoàng gia.
Nằm ở phía nam của quần thể, đứng uy nghi trên chính chiếc bệ đá bậc thang (podium) khổng lồ của Vương cung thánh đường thế kỷ 4 là ngôi Nhà thờ cổ Đức Bà Maria núi Sion được Hoàng đế Fasilides hoàn thành năm 1665. Đây là kiệt tác kiến trúc đá hình chữ nhật mang phong cách Gondar cổ điển: những bức tường đá dày kiên cố có hàng lỗ châu mai răng cưa trên đỉnh mái như một lâu đài thánh, tiền sảnh có hàng cột vòm cuốn với bốn trụ đá cổ có từ thời Aksum thế kỷ 4, và bên trong nội điện rực rỡ những bức bích họa thế kỷ 17 vẽ chín vị Thánh Syria (Nine Saints), các thiên thần và Đức Mẹ Maria.
Nằm ngay ở khoảng sân giữa Nhà thờ cổ năm 1665 và Đại thánh đường mới năm 1964, được bao bọc bởi hàng rào sắt kiên cố là Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước (Chapel of the Tablet), do Hoàng đế Haile Selassie I và Hoàng hậu Menen xây dựng vào thập niên 1950 - 1960 với mái vòm xanh ngọc và tháp nhỏ. Đây là nơi linh thiêng nhất của cả nước Ethiopia, nơi các tín hữu tin rằng Hòm Bia Giao Ước của Moses đang được lưu giữ dưới sự canh thức suốt ngày đêm của vị tu sĩ Hộ thần trọn đời.
Nằm ở phía bắc quần thể là tòa Đại thánh đường Đức Bà Maria núi Sion mới có quy mô đồ sộ, được khởi công năm 1955 và khánh thành đầu năm 1965 theo đồ án kết hợp kiến trúc Tân Byzantine với truyền thống Ethiopia (có sự tham gia thiết kế của kiến trúc sư Hy Lạp Myriallis và kỹ sư Ý). Công trình nổi bật với một mái vòm bán cầu khổng lồ không cột chống ở giữa, mặt tiền gắn các bức tranh thánh rực rỡ, chùm đèn pha lê lớn bên trong nội điện và tháp chuông cao vút cách điệu hình dáng của các cột bia đá cổ Aksum (stelae).
Ngay ở lối vào phía tây nam của khuôn viên thánh địa, dưới bóng những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi là khu sân nghi lễ cổ đại lưu giữ hàng chục bệ đá hoa cương và ghế đá nguyên khối có từ thời kỳ đế chế Aksum cổ đại (gọi là Miebale hay ngai của các thẩm phán và hoàng đế). Suốt hơn một thiên niên kỷ rưỡi, các vị Hoàng đế Ethiopia từ thời cổ đại cho tới Hoàng đế Yohannes IV (năm 1872) đã tới ngồi trên chiếc ngai đá chính tại đây để cử hành nghi thức đăng quang và cắt dải lụa nhận vương quyền từ tay Đức Mẹ Sion.
Nằm bên cạnh Nhà nguyện Hòm Bia là Bảo tàng Giáo hội của thánh địa Aksum, nơi lưu giữ một bộ sưu tập bảo vật vô giá của lịch sử Ethiopia: những chiếc vương miện bằng vàng ròng nạm ngọc và phẩm phục thêu kim tuyến do các Hoàng đế Ethiopia (như Fasilides, Yohannes IV, Menelik II, Haile Selassie I) dâng cúng cho Đức Mẹ Sion, những cây thánh giá rước lễ bằng vàng và bạc chạm trổ hoa văn Aksum - Gondar tinh xảo, cùng hàng trăm bộ kinh sách viết tay trên da dê (Brana) có minh họa màu rực rỡ từ thế kỷ 14 tới thế kỷ 19.
Trong khuôn viên quanh Nhà thờ cổ năm 1665 còn bảo tồn giá treo những phiến chuông đá cổ truyền (Dawel) bằng đá phonolite phát ra âm thanh ngân vang như đồng, cùng những mảnh chạm khắc đá, đầu cột và rãnh dẫn nước bằng đá hoa cương còn sót lại từ Vương cung thánh đường thế kỷ 4 của Hoàng đế Ezana.
| Hạng mục trong quần thể | Niên đại và Người kiến tạo | Đặc điểm kiến trúc và Ý nghĩa tâm linh tối cao |
|---|---|---|
| Nền bệ đá Vương cung thánh đường cổ | Thế kỷ 4 (Vua Ezana) và thế kỷ 6 (Vua Kaleb) | Chân đế đá bậc thang dài hơn 60 mét của nhà thờ Kitô giáo đầu tiên vùng châu Phi hạ Sahara |
| Nhà thờ cổ Đức Bà Maria núi Sion | Hoàn thành năm 1665 dưới triều Hoàng đế Fasilides | Kiến trúc đá hình chữ nhật có lỗ châu mai kiểu Gondar và bích họa thế kỷ 17 (chỉ nam giới được vào) |
| Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước (Bete Tabot) | Xây dựng thập niên 1950 - 1960 có hàng rào sắt bảo vệ | Nơi đức tin Ethiopia truyền tụng là lưu giữ Hòm Bia của Moses; chỉ duy nhất 1 tu sĩ Hộ thần ở bên trong |
| Đại thánh đường vòm tròn mới | Xây dựng năm 1955 tới 1964 bởi Hoàng đế Haile Selassie I | Mái vòm lớn Tân Byzantine và tháp chuông hình cột đá Aksum; mở cửa cho cả nam giới và phụ nữ |
| Sân Ngai đá Đăng quang (Miebale) & Bảo tàng | Thời đại Đế chế Aksum cổ đại tới thế kỷ 20 | Gồm các ngai đá hoa cương đăng quang của Hoàng đế và bảo tàng vương miện vàng hoàng gia |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Hoàng đế Ezana và Thánh Frumentius vào thế kỷ 4, Hoàng đế Fasilides vào thế kỷ 17 cũng như Hoàng đế Haile Selassie I vào thế kỷ 20 khi kiến thiết quần thể Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion hoàn toàn dựa trên quy hoạch kinh đô cổ Aksum và định hướng phụng vụ Đông - Tây của Kitô giáo phương Đông, không sử dụng phong thủy phương Đông. Dưới đây là phần phân tích thế đất tự nhiên của thánh địa theo góc nhìn đối chiếu của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bản đồ địa hình vùng cao nguyên Tigray tại tọa độ 14,1302 độ vĩ bắc, 38,7195 độ kinh đông, quần thể Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion tọa lạc tại đại huyệt trung tâm của thung lũng kinh đô cổ Aksum ở độ cao khoảng 2.130 mét so với mực nước biển. Về mặt hình thế sơn thủy, cố đô Aksum nằm trong một lòng chảo bằng phẳng màu mỡ được hai ngọn núi đá linh thiêng ôm bọc ở phía bắc và phía đông như hai cánh tay ngai vàng khổng lồ: ngọn núi Bieta Giyorgis (Đồi Thánh George) ở phía bắc - tây bắc và ngọn núi May Qoho ở phía đông - đông bắc. Từ khe núi giữa hai ngọn đồi ấy chảy xuống dòng suối cổ Mai Shum đổ vào hồ chứa nước cổ đại (Hồ tắm của Nữ hoàng Sheba / Mai Shum Reservoir) nằm ngay phía đông bắc thánh địa, trong khi ngay phía bắc khu nhà thờ là quần thể Công viên Bia đá phía Bắc (Northern Stelae Park) với những cột đá hoa cương vươn thẳng lên trời như những trụ dẫn thiên khí.
Trong phép xem đất đế đô cổ truyền, thế đất có hai ngọn núi lớn kết thành bình phong hậu chẩm ở phía bắc và phía đông, có nguồn nước hồ cổ Mai Shum tụ thủy ở tả sườn và mở ra cánh đồng bằng phẳng trù phú ở phía nam và tây nam chính là cách cục sơn hoàn thủy bao, vạn đại vương hầu chi địa (đất tụ khí của bậc đế vương ngàn năm). Cả Nhà thờ cổ năm 1665 của Hoàng đế Fasilides lẫn Đại thánh đường mới năm 1964 đều được định vị nghiêm cẩn theo trục Đông - Tây (mặt tiền mở về phía Tây nhìn ra sân ngai đá đăng quang, Cung Cực Thánh hướng về phía Đông mặt trời mọc), còn ở chính giữa hai ngôi đền là Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước đóng vai trò như thái cực tâm điểm quy tụ trọn vẹn linh khí của toàn bộ cố đô Aksum.
VĐại Lễ Hành Hương Quốc Gia Hidar Tsion (Ngày 30 Tháng 11), Lễ Hiển Linh Timkat Bên Hồ Nữ Hoàng Sheba Và Lễ Lá Hosanna Tại Aksum
Là trung tâm hành hương thiêng liêng nhất của Giáo hội Chính thống giáo Tewahedo Ethiopia, mọi kỳ lễ tiết tại Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion đều được cử hành trọng thể theo Lịch Ge'ez cổ truyền (Ethiopian Liturgical Calendar) với sự tham dự của hàng trăm ngàn tín hữu từ khắp mọi miền đất nước và thế giới.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết phụng vụ | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Thánh địa Đức Bà Maria núi Sion (Aksum) |
|---|---|---|---|
| Ngày 21 tháng Hidar (tức ngày 30 tháng 11 Dương lịch) | Lịch Ge'ez (Đại lễ Quốc gia lớn nhất) | Đại lễ Đức Mẹ Maria Núi Sion và Hòm Bia Giao Ước (Ba'ale Hidar Tsion / Maryam Tsiyon) | Cuộc hành hương lớn nhất trong năm tại Aksum: hàng trăm ngàn tín hữu mặc trang phục trắng truyền thống đổ về cố đô thức suốt đêm cầu nguyện dưới ánh nến; rạng sáng ngày 30/11, bản sao Hòm Bia Tabot được các tư tế đội trên đầu rước trọng thể từ nhà thờ ra sân ngai đá cổ trong tiếng trống Kebero, tiếng kèn đồng dài và vũ điệu của hàng trăm giáo sĩ. |
| Ngày 11 tháng Tir (tức ngày 19 tháng 1 Dương lịch, hoặc 20/1 năm nhuận) | Lịch Ge'ez | Đại lễ Hiển Linh và Chúa Giêsu Chịu Phép Rửa (Timkat) tại Hồ Mai Shum | Chiều ngày 18/1 (Ketera), các bản sao Tabot từ quần thể Maryam Tsion được rước lên Hồ chứa nước cổ Mai Shum (Hồ tắm của Nữ hoàng Sheba) dưới chân đồi May Qoho; sáng sớm 19/1 cử hành nghi thức làm phép nước và tái hiện phép rửa của Chúa Giêsu giữa khung cảnh cổ đại hùng vĩ. |
| Chúa Nhật trước Lễ Phục Sinh (Tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch Ge'ez | Đại lễ Chúa Nhật Lễ Lá (Hosanna / Palm Sunday) | Tại Aksum, Lễ Lá Hosanna được cử hành đặc biệt trọng thể gần như ngang hàng với lễ Hidar Tsion: tín hữu tết những chiếc nhẫn và thắt lưng bằng lá cọ non đội lên đầu và tham gia cuộc rước lớn vòng quanh khu thánh địa và các cột bia đá cổ. |
| Ngày 7 tháng 1 và ngày 27 tháng 9 Dương lịch | Lịch Ge'ez | Đại lễ Giáng Sinh (Genna / Lidet) và Đại lễ Tìm Thấy Thánh Giá (Meskel) | Cử hành phụng vụ đêm Giáng Sinh trong Nhà thờ cổ 1665 cùng Đại thánh đường 1964, và đốt lửa lớn Demera mừng lễ Thánh Giá Meskel ngay trên quảng trường trước khu Công viên Bia đá Aksum. |
| Ngày 21 của mỗi tháng theo lịch Ge'ez | Hằng tháng (Lịch Ge'ez) | Ngày Kính Nhớ Đức Trinh Nữ Maria Hằng Tháng (Monthly Feast of St. Mary) | Trong truyền thống Ethiopia, ngày 21 mỗi tháng lịch Ge'ez đều là ngày kính Đức Mẹ Maria; tại Aksum Tsion, mỗi tháng vào ngày này đều có đông đảo khách hành hương về dâng lễ và xin ơn lành trước Nhà nguyện Hòm Bia. |
Đêm trắng triệu ngọn nến và bình minh ngày hội Hidar Tsion 30 tháng 11 tại cố đô Aksum. Không có thời điểm nào lột tả trọn vẹn sức sống tâm linh ngàn năm của Aksum hơn đêm 29 rạng sáng ngày 30 tháng 11 hằng năm (Đại lễ Hidar Tsion). Kể từ chiều hôm trước, hàng trăm ngàn người hành hương từ khắp các vùng núi Tigray, Amhara, Addis Ababa và cả người Ethiopia ở hải ngoại đã phủ kín toàn bộ khu rừng thánh quanh Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion trong sắc áo choàng trắng Netela. Suốt cả đêm dưới bầu trời sao cao nguyên, hàng vạn ngọn nến sáp ong được thắp sáng lung linh trong tay người cầu nguyện hòa cùng tiếng tụng kinh cổ ngữ Ge'ez không dứt. Khi ánh bình minh vừa ló rạng trên đỉnh đồi May Qoho, cánh cửa thánh đường mở ra, đoàn giáo sĩ trong mão vàng và áo choàng thêu kim tuyến nâng bản sao Hòm Bia Tabot bước ra sân ngai đá cổ Miebale để ban phép lành cho muôn dân, tái hiện nguyên vẹn nghi lễ linh thiêng từng diễn ra từ thời các vị Hoàng đế cổ đại của Vương quốc Aksum.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu thánh địa cổ đối diện Công viên Bia đá phía Bắc (Northern Stelae Park), thành phố lịch sử Aksum, bang Tigray, Ethiopia
- Đường tới
- Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion tọa lạc ngay tại trung tâm lịch sử của thành phố Aksum (Axum) thuộc bang Tigray ở miền bắc Ethiopia, nằm đối diện trực tiếp với Công viên Bia đá phía Bắc (Northern Stelae Park) qua quảng trường lớn. Từ Sân bay Aksum (Axum Airport, cách trung tâm thành phố khoảng 5 km về phía đông) hoặc từ bến xe trung tâm Aksum, quý vị chỉ mất khoảng 5 đến 10 phút đi xe ô tô, xe bajaj hoặc đi bộ dọc theo đại lộ chính hướng về khu vực các cột đá cổ là tới cổng vào khu thánh địa.
- Toạ độ
- 14.1302, 38.7195
Quần thể Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion tại Aksum là thánh địa tôn nghiêm bậc nhất của Giáo hội Chính thống giáo Tewahedo Ethiopia, vì vậy du khách khi tới viếng cần tuân thủ tuyệt đối các quy định truyền thống tại đây. Thứ nhất, mọi du khách cả nam lẫn nữ đều được phép tham quan khuôn viên sân ngai đá cổ, Bảo tàng Giáo hội và vào bên trong Đại thánh đường vòm tròn mới (xây năm 1964); tuy nhiên, ngôi Nhà thờ cổ năm 1665 của Hoàng đế Fasilides chỉ cho phép nam giới bước vào bên trong (phụ nữ có thể chiêm ngưỡng kiến trúc đá tuyệt đẹp của nhà thờ cổ từ sân ngoài), và Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước (Chapel of the Tablet) thì có hàng rào sắt bảo vệ nghiêm ngặt, cấm tất cả mọi người không ai được bước qua hàng rào. Thứ hai, trước khi bước vào bên trong bất kỳ nhà thờ hay bảo tàng nào, quý vị bắt buộc phải tháo giày dép để bên ngoài, ăn mặc kín đáo trang nghiêm và phụ nữ cần quàng khăn trùm đầu.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion, Aksum
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion tại Aksum được coi là thánh địa linh thiêng nhất của đất nước Ethiopia?
Bởi đây là Nhà thờ Mẹ (Re'ese Adbarat) đầu tiên của Ethiopia được khởi dựng từ thế kỷ thứ 4 dưới triều Hoàng đế Ezana và Thánh Frumentius, là nơi cử hành lễ đăng quang của các Hoàng đế Ethiopia suốt hàng ngàn năm, và đặc biệt là nơi có Nhà nguyện Hòm Bia mà đức tin Chính thống giáo Ethiopia xác tín là đang lưu giữ nguyên bản Hòm Bia Giao Ước của Tiên tri Moses.
Theo quốc sử Kebra Nagast của Ethiopia, Hòm Bia Giao Ước đã được đưa từ Jerusalem về Aksum như thế nào?
Theo bộ sử thi Kebra Nagast (Vinh Quang của các Đức Vua), Hoàng tử Menelik I (con trai của Vua Solomon và Nữ hoàng Sheba / Makeda của Aksum) sau khi sang thăm vua cha tại Jerusalem đã trở về Ethiopia cùng các trưởng tử của mười hai chi tộc Israel, những người đã rước Hòm Bia Giao Ước đưa về tôn trí tại kinh đô Aksum.
Ai là người duy nhất được phép bước vào bên trong Nhà nguyện Hòm Bia Giao Ước (Chapel of the Tablet) tại Aksum?
Theo quy định nghiêm ngặt của Giáo hội Chính thống giáo Tewahedo Ethiopia, không một ai trên thế giới (kể cả Đức Thượng phụ hay nguyên thủ quốc gia) được vào bên trong nhà nguyện này ngoại trừ duy nhất một vị tu sĩ đồng trinh được bổ nhiệm làm 'Hộ thần Hòm Bia' (Guardian of the Ark), người sống ẩn tu trọn đời bên trong khuôn viên hàng rào của nhà nguyện.
Trong quần thể thánh địa Aksum hiện nay có những ngôi nhà thờ nào và du khách nữ được vào công trình nào?
Quần thể có hai nhà thờ lớn đứng cạnh Nhà nguyện Hòm Bia: (1) Ngôi Nhà thờ cổ hình chữ nhật có lỗ châu mai xây năm 1665 bởi Hoàng đế Fasilides (trên nền bệ đá thế kỷ 4), theo lệ cổ chỉ dành cho nam giới bước vào bên trong; và (2) Đại thánh đường vòm tròn lớn xây năm 1955 tới 1964 bởi Hoàng đế Haile Selassie I, mở cửa đón tiếp cả nam giới lẫn phụ nữ.
Khu sân có những chiếc ghế đá hoa cương cổ ở lối vào khuôn viên nhà thờ có ý nghĩa lịch sử gì?
Đó là khu Sân Ngai đá Đăng quang cổ đại (Miebale), nơi lưu giữ những bệ ngai và cột đá nguyên khối có từ thời Đế chế Aksum cổ đại; suốt nhiều thế kỷ cho tới thời Hoàng đế Yohannes IV (1872), các vị Hoàng đế Ethiopia đã ngồi trên ngai đá tại đây để cử hành đại lễ tấn phong hoàng đế.
Đại lễ hành hương lớn nhất trong năm tại Nhà thờ Đức Bà Maria núi Sion diễn ra vào ngày nào?
Đại lễ lớn nhất là lễ Hidar Tsion (Lễ Đức Mẹ Maria Núi Sion), diễn ra vào ngày 30 tháng 11 Dương lịch hằng năm (tức ngày 21 tháng Hidar theo lịch Ge'ez), thu hút hàng trăm ngàn tín hữu mặc trang phục trắng về Aksum tham dự đêm canh thức thắp nến và đại lễ rước bản sao Hòm Bia Tabot.