Đứng trên cây cầu đá cổ Münsterbrücke bắc ngang dòng sông Limmat trong veo vừa chảy ra từ hồ Zürich, phóng tầm mắt về phía sườn đồi bờ đông thuộc khu phố cổ Altstadt (Kreis 1), bất kỳ lữ khách nào cũng lập tức bị thu hút bởi hình bóng uy nghiêm của hai ngọn tháp đá vươn cao song hành trên nền trời: đó chính là Nhà thờ Grossmünster, Zürich (trong tiếng Đức, Grossmünster có nghĩa là Đại Đan Viện hay Đại Giáo Đường). Cùng với ngôi nhà thờ Fraumünster thanh thoát với ngọn tháp mảnh mai màu xanh lục ở ngay phía đối diện bên bờ tây sông Limmat và nhà thờ St. Peter có mặt đồng hồ lớn nhất châu Âu cách đó vài trăm bước chân, Grossmünster tạo nên bộ ba kiến trúc tôn giáo định hình hoàn toàn diện mạo lịch sử và tâm hồn của thành phố lớn nhất Liên bang Thụy Sĩ.
Không chỉ là một kiệt tác kiến trúc Romanesque được khởi dựng từ khoảng năm 1100 tới năm 1220 trên nền một đền thờ thời kỳ Carolingian thế kỷ 9 gắn liền với truyền thuyết về Hoàng đế Charlemagne và phần mộ các vị thánh tử đạo bảo trợ thành Zürich là Thánh Felix và Thánh Regula, Nhà thờ Grossmünster còn mang một tầm vóc lịch sử vượt xa biên giới quốc gia. Chính tại bục giảng của ngôi đại giáo đường này vào ngày đầu năm mới 1 tháng 1 năm 1519, linh mục học giả nhân văn Huldrych Zwingli (1484 tới 1531) đã quyết định gác lại lịch bài đọc nghi thức truyền thống để bắt đầu đọc và giảng giải trực tiếp từ chương đầu tiên đến chương cuối cùng của Tin Mừng theo Thánh Matthêu bằng ngôn ngữ của người dân thường. Quyết định lịch sử ấy đã khai sinh ra Phong trào Cải cách Kháng Cách tại Thụy Sĩ, để rồi dưới sự tiếp nối của Heinrich Bullinger (1504 tới 1575) tại Zürich và sự hợp lưu với thần học của Jean Calvin tại Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô, Genève, Grossmünster thực sự trở thành nhà thờ mẹ của truyền thống Cải cách và Trưởng lão (Reformed and Presbyterian) trong đại gia đình Tin Lành thế giới.
ITừ Huyền Tích Các Thánh Tử Đạo Felix Và Regula Đến Cuộc Cách Mạng Thần Học Lời Chúa Của Huldrych Zwingli
Lịch sử tâm linh của Nhà thờ Grossmünster được dệt nên từ hai lớp trầm tích đức tin nối tiếp nhau qua hơn một thiên niên kỷ: lớp thứ nhất là truyền thống tôn kính các vị thánh tử đạo thời kỳ Kitô giáo sơ khai của thành phố Zürich thời Trung cổ, và lớp thứ hai là thần học Chỉ Kinh Thánh (Sola Scriptura) và Chỉ Ân Điển (Sola Gratia) của cuộc Cải cách Tin Lành thế kỷ 16.
Theo truyền thuyết Kitô giáo cổ đại của vùng đất Helvetia, vào cuối thế kỷ thứ 3 dưới triều đại Hoàng đế La Mã Maximian, hai anh em ruột là Felix và Regula cùng người hầu trung tín là Exuperantius thuộc Quân đoàn Theban (Theban Legion) do Thánh Maurice chỉ huy tại vùng Agaunum (nay là bang Valais) đã trốn thoát cuộc tàn sát những binh sĩ Kitô hữu từ chối tế lễ thần tượng La Mã. Họ băng qua dãy núi Alps hiểm trở, lần theo dòng sông Linth và hồ Zürich đến định cư tại vùng pháo đài La Mã Turicum (Zürich ngày nay) để âm thầm rao giảng Tin Mừng. Khoảng năm 286 hoặc 302 Công nguyên, thống đốc La Mã tàn bạo tên là Decius đã bắt giữ cả ba người, tra tấn dã man và xử trảm họ trên một hòn đảo nhỏ giữa dòng sông Limmat (nay là vị trí nhà thờ Wasserkirche). Truyền tích kể lại rằng sau khi bị chém đầu, ba vị tử đạo đã đứng dậy, dùng hai tay nâng lấy chính chiếc đầu của mình, bước đi thêm bốn mươi bước lên ngọn đồi thoai thoải ở bờ đông sông Limmat, quỳ xuống cầu nguyện rồi mới nằm xuống an nghỉ. Nơi họ yên giấc ngàn thu trên sườn đồi ấy chính là vị trí xây dựng Nhà thờ Grossmünster ngày nay, biến ba vị thành các Thánh Bổn mạng bảo trợ của thành phố Zürich (Stadtheilige) xuất hiện trên con dấu lịch sử của thành phố suốt thời Trung cổ.
Bước sang đầu thế kỷ 16, ý nghĩa tâm linh của Grossmünster đã trải qua một cuộc chuyển hóa căn bản đưa tên tuổi ngôi đền vào trung tâm lịch sử tư tưởng phương Tây. Khi Huldrych Zwingli được bổ nhiệm làm Leutpriester (Linh mục giảng thuyết chính của nhân dân) tại Grossmünster vào cuối tháng 12 năm 1518, ông đã đặt ra nguyên tắc thần học cốt lõi của Đạo Tin Lành Cải Cách: mọi giáo lý và thực hành của Giáo hội phải được đo lường duy nhất bằng Lời hằng sống của Thiên Chúa trong Kinh Thánh (Lectio Continua). Tại Grossmünster, Zwingli cùng các cộng sự như Leo Jud đã thành lập trường đào tạo thần học và ngôn ngữ Kinh Thánh mang tên Prophezey (Schola Tigurina) vào ngày 19 tháng 6 năm 1525 ngay trong khu tu viện của nhà thờ.
Mỗi buổi sáng trong tuần tại cung thánh của Grossmünster, các học giả, giáo sĩ và sinh viên quy tụ lại để cùng đọc, đối chiếu và dịch trực tiếp văn bản Cựu Ước từ nguyên bản tiếng Do Thái, bản Bảy Mươi tiếng Hy Lạp và bản Vulgate tiếng Latinh, sau đó giảng giải bằng tiếng Đức Thụy Sĩ cho toàn thể công dân Zürich. Chính từ lò luyện học thuật Prophezey dưới mái nhà thờ Grossmünster này, ấn bản Kinh Thánh Zürich (Zürcher Bibel / Froschauer Bible) hoàn chỉnh đầu tiên đã được nhà in Christoph Froschauer ấn hành vào năm 1531, hoàn thành trước cả bản dịch toàn bộ Kinh Thánh tiếng Đức của Martin Luther tới ba năm. Thần học Cải cách khởi đi từ Grossmünster nhấn mạnh sự tôn thờ Thiên Chúa trong tinh thần và chân lý, loại bỏ mọi tranh tượng và bàn thờ phụ để trả lại không gian nhà thờ sự thanh khiết tuyệt đối xoay quanh Bục giảng Lời Chúa (Kanzel), Bàn Tiệc Thánh (Abendmahlstisch) và Giếng Rửa Tội (Taufstein), đồng thời chuyển toàn bộ tài sản của các tu viện cũ sang quỹ chăm sóc người nghèo, mở bệnh viện và trường học công lập cho xã hội.
Huyền tích Hoàng đế Charlemagne và nền móng Carolingian dưới lòng đất. Truyền thuyết gắn kết tên tuổi Hoàng đế Charlemagne (Karl Đại Đế, 742 tới 814) với việc sáng lập Grossmünster là một phần không thể tách rời của bản sắc Zürich. Tương truyền rằng trong một chuyến đi săn từ kinh đô Aachen xuống vùng đất phương Nam, Hoàng đế Charlemagne đã đuổi theo một con hươu lớn từ vùng rừng núi tới tận bờ sông Limmat tại Zürich. Khi chạy lên ngọn đồi phía đông sông Limmat, cả con hươu lẫn ngựa cưỡi của Hoàng đế bất ngờ khuỵu gối quỳ sụp xuống trước một gò đất nhỏ kèm theo tiếng chuông ngân vang tự nhiên. Khi cho đào kiểm tra, nhà vua phát hiện ra đó chính là ngôi mộ cổ của các vị tử đạo Felix, Regula và Exuperantius. Để tôn vinh phép lạ ấy, Hoàng đế Charlemagne đã ban sắc chỉ lập một hội kinh sĩ đoàn (Chorherrenstift) và xây dựng ngôi nhà thờ lớn trên mộ các thánh.
Dù câu chuyện con hươu quỳ gối mang màu sắc huyền sử Trung cổ, các cuộc khai quật khảo cổ học hiện đại dưới sàn Nhà thờ Grossmünster vào thế kỷ 20 và 21 đã xác nhận những dữ kiện lịch sử vô cùng giá trị: các nhà khảo cổ đã tìm thấy một nghĩa trang thời La Mã thế kỷ 4 cùng nền móng của một vương cung thánh đường thời kỳ Carolingian thế kỷ 8 tới thế kỷ 9 nằm ngay bên dưới gian chính hiện nay. Lịch sử ghi nhận rõ ràng Hoàng đế Charlemagne và đặc biệt là cháu nội của ông là vua Louis Người Đức (Ludwig der Deutsche) đã có mối gắn bó mật thiết với Zürich (vua Louis đã lập tu viện Fraumünster cho con gái là Hildegard vào năm 853 ngay bên kia sông). Để tưởng niệm vị hoàng đế bảo trợ, trên mặt nam của ngọn tháp phía nam (Karlsturm) hiện vẫn đặt bức tượng lớn tạc hình Hoàng đế Charlemagne đội vương miện, tay đặt thanh kiếm công lý nằm ngang trên đầu gối nhìn xuống dòng sông Limmat (bản gốc bằng đá sa thạch thế kỷ 15 hiện được bảo tồn trang trọng dưới hầm mộ Krypta của nhà thờ).
Nhiều du khách quốc tế khi nhìn thấy quy mô đồ sộ cùng hai ngọn tháp đôi cao vút của Grossmünster thường gọi nhầm đây là Nhà thờ chính tòa Zürich (Zurich Cathedral). Về mặt lịch sử giáo luật, Zürich chưa bao giờ là trụ sở của một tòa giám mục (trong thời Trung cổ, Zürich thuộc quyền cai quản của Giáo phận Konstanz), cho nên Grossmünster không có ngai tòa giám mục (Cathedra) mà nguyên thủy là một Nhà thờ Kinh sĩ đoàn (Chorherrenstift / Collegiate Church) gắn với một đan viện học thuật. Cũng cần tránh nhầm lẫn một chi tiết kiến trúc thú vị: hai đỉnh vòm chóp hình bát giác đội mũ đặc trưng trên đỉnh hai ngọn tháp của Grossmünster mà ngày nay đã trở thành biểu tượng nhận diện nổi tiếng nhất của thành phố Zürich thực chất không phải là kiến trúc thời Trung cổ hay thời Zwingli, mà được kiến trúc sư Johann Ferdinand Beer thiết kế thêm vào năm 1781 tới 1787 theo phong cách Tân Gothic sau khi hai chóp mái gỗ nhọn cũ bị sét đánh cháy vào năm 1763.
IIHơn Một Thiên Niên Kỷ Từ Hội Kinh Sĩ Đoàn Carolingian, Công Trường Romanesque Thế Kỷ 12 Đến Cái Nôi Cải Cách Thụy Sĩ
Trải dài hơn một ngàn hai trăm năm, biên niên sử của Nhà thờ Grossmünster phản chiếu trọn vẹn tiến trình chuyển mình của Thụy Sĩ: từ một trung tâm hành hương thời Đế chế La Mã Thần thánh sang thủ phủ trí tuệ của Phong trào Cải cách Kháng Cách châu Âu và một không gian đối thoại giữa đức tin cổ điển với nghệ thuật đương đại.
- Thế kỷ 8 tới thế kỷ 9Hình thành hội kinh sĩ đoàn và nhà thờ tiền thân thời kỳ Carolingian trên mộ Thánh Felix và RegulaXây dựng ngôi nhà thờ hành hương đầu tiên bên trên khu mộ cổ thế kỷ 4 tại sườn đồi bờ đông sông Limmat dưới sự bảo trợ của vương triều Carolingian (Hoàng đế Charlemagne và vua Louis Người Đức).
- Khoảng năm 1100 tới năm 1220Khởi dựng và hoàn thành đại thánh đường phong cách Romanesque qua sáu giai đoạn thi côngKhoảng năm 1100, công trường xây dựng nhà thờ đá Romanesque quy mô lớn được khởi công từ hầm mộ (Krypta, thánh hiến khoảng năm 1107) và cung thánh, tiếp nối bằng gian chính có hành lang tầng lửng và hoàn tất mặt tiền phía tây khoảng năm 1220 tới 1230.
- Năm 1487 tới năm 1492Nâng cao hai tháp chuông ngang bằng nhau dưới thời Thị trưởng Hans WaldmannTheo sáng kiến của Thị trưởng quyền lực Hans Waldmann, hai ngọn tháp ở mặt tiền phía tây được xây nâng cao ngang bằng nhau và lợp mái chóp nhọn bằng gỗ bọc kim loại.
- Ngày 1 tháng 1 năm 1519 tới năm 1531Huldrych Zwingli khởi xướng cuộc Cải cách Tin Lành Thụy Sĩ từ bục giảng GrossmünsterNgày 1 tháng 1 năm 1519, Huldrych Zwingli bắt đầu giảng giải trực tiếp Tin Mừng Matthêu; năm 1523 Hội đồng thành phố Zürich tổ chức các cuộc tranh luận thần học công khai; năm 1524 di dời tranh tượng và đàn organ; năm 1525 cử hành Tiệc Thánh Cải cách đầu tiên và mở trường thần học Prophezey.
- Năm 1531 tới năm 1575Thời kỳ Heinrich Bullinger củng cố Giáo hội Cải cách và soạn Bản Tuyên Xưng Đức Tin HelveticSau khi Zwingli tử trận tại Kappel tháng 10 năm 1531, Heinrich Bullinger kế nhiệm làm Mục sư trưởng Grossmünster suốt 44 năm, đón tiếp hàng ngàn tín hữu Tin Lành tị nạn từ Anh, Pháp, Ý, đạt thỏa thuận Consensus Tigurinus (1549) với Jean Calvin và soạn Bản Tuyên Xưng Helvetic Thứ Hai (1566).
- Năm 1763 tới năm 1787Tái thiết hai đỉnh tháp đôi theo phong cách Neo-Gothic với vòm chóp mũ bát giác hiện naySau vụ sét đánh làm cháy tháp chuông năm 1763, các tầng trên của hai ngọn tháp được xây dựng lại bằng đá với ban công lan can và hai đỉnh vòm chóp mũ bát giác (Welsche Hauben) đặc trưng hoàn thành năm 1787.
- Thế kỷ 20 và năm 2009Trùng tu khảo cổ và điểm tô bằng các kiệt tác của Augusto Giacometti, Otto Münch và Sigmar PolkeNăm 1932 lắp đặt bộ kính màu cung thánh của Augusto Giacometti; năm 1935 và 1950 lắp đôi cửa đồng chạm nổi của Otto Münch; từ năm 2006 tới 2009 lắp đặt 12 cửa sổ đá mã não và kính màu của danh họa Sigmar Polke, và năm 2019 kỷ niệm trọng thể 500 năm Cải cách Zürich.
Từ vụ việc xúc xích Mùa Chay năm 1522 đến sự ra đời của Đại học Zürich. Cuộc Cải cách khởi nguồn từ Nhà thờ Grossmünster không phải là một phong trào lý thuyết xa rời thực tế, mà gắn chặt với từng nhịp thở của xã hội dân sự Zürich. Tháng 3 năm 1522, tại xưởng in của Christoph Froschauer gần Grossmünster, một nhóm thợ in đang làm việc kiệt sức để kịp in các bản dịch thư Thánh Phaolô đã cùng nhau ăn những lát xúc xích hun khói trong kỳ ăn chay Mùa Chay với sự hiện diện của Huldrych Zwingli. Ngay sau đó, từ bục giảng của Grossmünster, Zwingli đã đọc bài giảng lịch sử Về sự tự do lựa chọn thức ăn (Von Erkiesen und Freiheit der Speisen), khẳng định rằng không một quy định hình thức nào của con người có quyền trói buộc lương tâm tín hữu nếu điều đó không có trong Kinh Thánh.
Sau khi Zwingli hy sinh tại chiến trường Kappel ngày 11 tháng 10 năm 1531 ở tuổi 47, người kế vị trẻ tuổi của ông tại Grossmünster là Heinrich Bullinger (1504 tới 1575) đã biến ngôi nhà thờ này thành trung tâm liên lạc quốc tế lớn nhất của thế giới Cải cách với hơn 12.000 bức thư trao đổi cùng các vị vua, nữ hoàng (như Nữ hoàng Elizabeth I và Lady Jane Grey của nước Anh), các nhà thần học và người tị nạn khắp châu Âu. Năm 1549, chính cuộc hội ngộ giữa Heinrich Bullinger của Zürich và Jean Calvin từ Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô, Genève đã khai sinh ra văn kiện Đồng thuận Zürich (Consensus Tigurinus), hợp nhất hai nhánh Cải cách vùng nói tiếng Đức và vùng nói tiếng Pháp thành một truyền thống thần học Cải cách duy nhất trên toàn cầu. Hơn thế nữa, trường thần học Carolinum (Prophezey) hoạt động liên tục trong khu hành lang tu viện của Grossmünster từ năm 1525 đã chính thức trở thành hạt nhân khai sinh ra Đại học Zürich (Universität Zürich) khi trường đại học này được thành lập vào năm 1833.
IIIKiến Trúc Romanesque Ba Gian, Tháp Đôi Karlsturm, Hành Lang Tu Viện Cổ Và Cửa Sổ Đá Mã Não Sigmar Polke
Về mặt kiến trúc, Nhà thờ Grossmünster là một trong những công trình Romanesque thời kỳ đỉnh cao (High Romanesque) tiêu biểu nhất vùng Thượng lưu sông Rhine và dãy Alps. Được xây dựng bằng đá sa thạch xám xanh khai thác từ vùng hồ Zürich thượng, ngôi đại giáo đường mang dáng vẻ một pháo đài đức tin vững chãi, trang nghiêm bên ngoài nhưng lại ẩn chứa bên trong một không gian nội thất thanh tịnh, nơi đá chạm khắc thế kỷ 12 đối thoại trực tiếp với nghệ thuật ánh sáng thế kỷ 20 và 21.
Mặt đứng phía tây nhìn về phía sông Limmat được thống lĩnh bởi hai ngọn tháp đá cao 62 mét: tháp phía nam là Tháp Hoàng đế Charlemagne (Karlsturm, nơi có bức tượng đá Charlemagne ngồi uy nghi ở mặt nam và cầu thang 187 bậc mở cửa cho du khách lên đài quan sát ở độ cao 50 mét) và tháp phía bắc là Tháp Chuông (Glockenturm, treo dàn 4 quả chuông đồng đúc năm 1889). Hai đỉnh tháp mang tầng lầu bát giác Neo-Gothic và vòm chóp mũ đỏ hoàn thiện năm 1787.
Tại cổng phía bắc và cổng phía nam của nhà thờ là hai bộ cánh cửa bằng đồng đúc nguyên khối tuyệt đẹp do nhà điêu khắc Thụy Sĩ Otto Münch (1885 tới 1965) chế tác vào năm 1935 (cổng bắc) và năm 1950 (cổng nam, còn gọi là Cửa Kinh Thánh hay Cửa Cải Cách). Hàng chục ô phù điêu đồng chạm nổi tái hiện sống động các tích truyện Kinh Thánh cùng cuộc đời của Huldrych Zwingli và công cuộc Cải cách tại Zürich.
Nội thất nhà thờ được cấu trúc theo kiểu vương cung thánh đường ba gian có hành lang tầng lửng phía trên hai gian bên (gallery basilica), phân chia thành sáu nhịp vòm gân chữ thập. Đặc sắc nhất là hàng chục đầu cột đá (capitals) chạm khắc từ thế kỷ 12 với hình tượng các chiến sĩ kỵ mã, quái thú thần thoại, hoa lá và các cảnh Kinh Thánh. Tại trung tâm là Bàn Tiệc Thánh và Giếng Rửa Tội bằng đá năm 1598.
Tại cung thánh phía đông là 5 khung cửa sổ kính màu rực rỡ sắc đỏ và xanh lam do danh họa Thụy Sĩ Augusto Giacometti thiết kế năm 1932. Đặc biệt, dọc theo tầng trệt của gian bên và phía tây là bộ 12 cửa sổ kiệt tác hoàn thành năm 2009 của nghệ sĩ đương đại Đức Sigmar Polke (1941 tới 2010): Polke đã dùng hàng ngàn lát đá mã não tự nhiên (agate) thái mỏng ghép lại với nhau ở 7 cửa sổ phía tây như những lát cắt địa chất từ buổi sơ khai sáng thế, và 5 cửa sổ kính màu hình tượng các nhân vật Cựu Ước (Con người của Dân Chúa, Vua Đa-vít, Giơ-nê-sít, Vật tế lễ Isaac, Con trai của Người).
Bên dưới cung thánh là Hầm mộ Romanesque cổ kính nhất của nhà thờ (thánh hiến khoảng năm 1107), nơi lưu giữ những mảng bích họa phai mờ thế kỷ 14 tới 15 về cuộc tử đạo của Thánh Felix và Regula cùng bức tượng đá Hoàng đế Charlemagne nguyên bản thế kỷ 15. Trên tầng lửng phía tây là cây đại đàn organ Metzler 4 bàn phím, 67 thanh âm sắc lắp đặt năm 1960. Liền kề phía đông bắc là Khu hành lang tu viện hình vuông (Kreuzgang, xây dựng cuối thế kỷ 12 và phục dựng năm 1851) với vườn cây tĩnh lặng và Bảo tàng Cải cách.
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Vị trí và Niên đại hoàn thành | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị lịch sử tâm linh |
|---|---|---|
| Hầm mộ cổ (Krypta) và Tượng gốc Charlemagne | Dưới cung thánh phía đông (khoảng năm 1107) | Không gian cổ nhất của nhà thờ, lưu giữ bích họa Trung cổ và tượng đá sa thạch Hoàng đế Charlemagne thế kỷ 15 |
| Gian chính ba nhịp và Hệ đầu cột đá chạm khắc | Trục trung tâm nhà thờ (1100 tới 1220) | Kiến trúc vương cung thánh đường Romanesque có hành lang tầng lửng (Emporenbasilika) và các đầu cột điêu khắc thế kỷ 12 |
| Hai ngọn tháp đôi Karlsturm và Glockenturm | Mặt tiền phía tây (nâng cao 1492, đỉnh vòm 1787) | Cao 62 mét; tháp Karlsturm có 187 bậc thang dẫn lên đài ngắm cảnh toàn thành phố Zürich và dãy Alps |
| Kính màu cung thánh Giacometti và Cửa đồng Otto Münch | Cung thánh (1932) và hai cổng Bắc - Nam (1935, 1950) | Kiệt tác kính màu hiện đại của Augusto Giacometti và các cánh cửa đồng phù điêu lịch sử Cải cách của Otto Münch |
| Cửa sổ đá mã não (Agate Windows) của Sigmar Polke | Mười hai cửa sổ gian bên và phía tây (2006 tới 2009) | Bảy cửa sổ ghép từ các lát đá mã não bán quý tự nhiên và năm cửa sổ kính màu chủ đề Cựu Ước |
| Hành lang tu viện (Kreuzgang) và Trường thần học Carolinum | Phía đông bắc nhà thờ (cuối thế kỷ 12, phục dựng 1851) | Nơi đặt trường thần học Prophezey của Zwingli (1525), tiền thân của Khoa Thần học Đại học Zürich |
IVThế Đất Và Hướng
Cần lưu ý rõ rằng các tu sĩ thời Trung cổ và các kiến trúc sư xây dựng Grossmünster hoàn toàn không sử dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc chọn vị trí và định hướng công trình dựa trên vị trí gò mộ cổ của các vị thánh tử đạo bên trên vùng đất cao tránh lũ lụt bờ sông Limmat kết hợp với quy tắc định hướng mặt trời mọc (Ad Orientem) của kiến trúc nhà thờ Kitô giáo. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của bồn địa Zürich tại tọa độ 47,3701 độ vĩ bắc, 8,5441 độ kinh đông, thành phố Zürich nằm ngay tại thủy khẩu đắc địa nơi hồ nước băng hà khổng lồ Zürichsee ở phía Nam thu hẹp lại để đổ ra dòng sông Limmat chảy về phía Bắc - Tây Bắc, hai bên được bao bọc bởi hai dãy núi xanh tươi là Zürichberg ở phía Đông và Uetliberg ở phía Tây như hai cánh tay Tả Thanh Long và Hữu Bạch Hổ ôm trọn lấy lòng thành phố. Trong bố cục sơn thủy tuyệt mỹ ấy, Nhà thờ Grossmünster tọa lạc trên một bậc thềm băng tích (moraine terrace) nhô cao ở bờ đông dòng sông Limmat, lưng tựa vững chắc vào sườn đồi khu phố cổ vươn lên dãy núi Zürichberg làm hậu chẩm sơn, còn mặt tiền hai tháp đôi hướng thẳng về phía Tây - Tây Nam nhìn xuống dòng sông Limmat và cửa hồ Zürich làm minh đường tụ thủy.
Điểm kỳ diệu nhất trong hình thế của khu phố cổ Zürich là thế tam trụ đối vọng qua dòng sông Limmat: ở bờ đông trên gò cao là Grossmünster mang khí chất hùng tráng, vững chãi của kiến trúc đá Romanesque tháp đôi (tượng trưng cho tính Dương); đối diện thẳng qua nhịp cầu Münsterbrücke ở bờ tây thấp phẳng là tu viện nữ hoàng gia Fraumünster với ngọn tháp kim mảnh mai thanh tú (tượng trưng cho tính Âm); còn nằm giữa dòng nước dưới chân cầu là nhà thờ Wasserkirche nơi các thánh tử đạo chịu chém đầu. Ba công trình kết nối với nhau qua mặt nước sông Limmat tạo nên một trục tâm linh cân bằng âm dương hoàn hảo, giúp tụ hội trường khí văn hiến và thịnh vượng lâu bền cho trung tâm tài chính và học thuật hàng đầu của Liên bang Thụy Sĩ.
VLễ Thành Phố Felix Và Regula 11 Tháng 9, Chúa Nhật Kỷ Niệm Cải Cách Và Truyền Thống Âm Nhạc Tại Grossmünster
Ngày nay, Grossmünster là một nhà thờ trung tâm thuộc Giáo hội Cải cách Tin Lành Bang Zürich (Evangelisch-reformierte Landeskirche des Kantons Zürich), vận hành theo Dương lịch và lịch phụng vụ Cải cách. Dù trong thế kỷ 16 Huldrych Zwingli từng tạm dừng âm nhạc đàn organ trong giờ lễ để tập trung tuyệt đối vào Lời Chúa, nhưng từ thế kỷ 17 và đặc biệt từ thế kỷ 19 tới nay, âm nhạc thánh ca và đại đàn organ đã trở lại rực rỡ, biến Grossmünster thành một trong những trung tâm hòa nhạc tôn giáo hàng đầu châu Âu.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện truyền thống | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Grossmünster, Zürich |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 tháng 1 và Chúa Nhật đầu tiên của tháng 11 | Lịch phụng vụ Cải cách (Dương lịch) | Kỷ niệm Ngày Zwingli Khởi giảng (1/1/1519) và Chúa Nhật Lễ Cải Cách (Reformationssonntag) | Cử hành lễ thờ phượng trọng thể kỷ niệm cuộc Cải cách Tin Lành Thụy Sĩ, đọc Kinh Thánh Zürich và suy niệm di sản thần học của Huldrych Zwingli và Heinrich Bullinger. |
| Ngày 11 tháng 9 hằng năm | Dương lịch | Ngày Lễ Các Thánh Bảo Trợ Thành Phố Felix, Regula và Exuperantius (Stadtheiligenfest) | Các buổi lễ cầu nguyện đại kết, hội thảo lịch sử và hành hương kết nối ba địa điểm Wasserkirche, Grossmünster và Fraumünster tưởng nhớ cội nguồn Kitô giáo của Zürich. |
| Thứ Hai thứ ba của tháng 4 hằng năm | Dương lịch (Lễ hội truyền thống Zürich) | Lễ hội Chuông Sáu Giờ Đón Mùa Xuân (Sechseläuten) | Đúng 6 giờ chiều, đại hồng chung của Nhà thờ Grossmünster ngân vang báo hiệu kết thúc giờ làm việc mùa đông và bắt đầu nghi thức đốt hình nộm người tuyết Böögg tại quảng trường Sechseläutenplatz gần đó. |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch | Thứ Sáu Tuần Thánh (Karfreitag) và Chúa Nhật Phục Sinh (Ostern) | Cử hành Tiệc Thánh Cải cách trang nghiêm quanh bàn thờ đá trung tâm và trình diễn các tác phẩm Thương Khó (Passions) của Johann Sebastian Bach cùng ca đoàn Kantorei Grossmünster. |
| Mùa Vọng và Lễ Giáng Sinh (tháng 12) | Dương lịch | Chuỗi Hòa nhạc Đàn Organ Mùa Vọng và Lễ Đêm Giáng Sinh | Trình diễn đại đàn organ Metzler 67 thanh âm sắc, hát thánh ca Giáng Sinh truyền thống dưới ánh sáng huyền ảo của 12 cửa sổ đá mã não Sigmar Polke và kính màu Giacometti. |
Trải nghiệm leo 187 bậc thang lên đỉnh tháp Karlsturm ngắm toàn cảnh Zürich. Đối với du khách đặt chân tới Zürich, một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất tại Grossmünster là bước lên 187 bậc thang gỗ và đá xoắn ốc bên trong ngọn tháp phía nam (Karlsturm) để đi qua hệ kết cấu khung gỗ cổ kính và bước ra hành lang ban công đá ở độ cao khoảng 50 mét. Từ đài quan sát trên cao này, toàn bộ bức tranh tuyệt mỹ của thành phố Zürich trải rộng dưới tầm mắt: ngay phía dưới là mái ngói cổ kính của khu phố cổ Niederdorf và Limmatquai, bên kia sông là ngọn tháp xanh của Fraumünster và mặt đồng hồ vàng của nhà thờ St. Peter, phía nam là mặt nước xanh biếc của hồ Zürich trải dài tới tận đường chân trời nơi những đỉnh núi phủ tuyết trắng xóa của dãy Alps vùng Glarus hiện lên rực rỡ trong nắng chiều.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Grossmünsterplatz (Zwingliplatz 4), Khu phố cổ Altstadt (Kreis 1), bên bờ đông sông Limmat, thành phố Zürich, Liên bang Thụy Sĩ
- Đường tới
- Nhà thờ Grossmünster tọa lạc tại quảng trường Grossmünsterplatz (Zwingliplatz 4) ở bờ đông sông Limmat, ngay trung tâm Khu phố cổ (Altstadt, Kreis 1) của thành phố Zürich. Từ Nhà ga Trung tâm Zürich (Zürich Hauptbahnhof - Zürich HB), quý vị có thể đi bộ dọc theo đại lộ Bahnhofstrasse hoặc dọc theo bờ sông Limmat qua khu phố cổ Niederdorf chỉ mất khoảng 10 đến 12 phút (khoảng 850 mét). Nếu đi bằng hệ thống tàu điện mặt đất (Tram) nổi tiếng của Zürich, quý vị bắt tuyến tàu điện số 4 hoặc số 15 dừng ngay tại trạm Helmhaus nằm sát chân cầu Münsterbrücke và bậc thềm dẫn lên nhà thờ.
- Toạ độ
- 47.3701, 8.5441
Nhà thờ Grossmünster mở cửa đón du khách tham quan và cầu nguyện hằng ngày (thường từ 10 giờ sáng đến 18 giờ chiều vào mùa hè từ tháng 3 tới tháng 10, và từ 10 giờ sáng đến 17 giờ chiều vào mùa đông từ tháng 11 tới tháng 2; riêng ngày Chúa Nhật nhà thờ mở cửa cho khách tham quan sau khi kết thúc buổi lễ thờ phượng buổi sáng, từ 12 giờ 30 trưa). Việc bước vào tham quan lòng nhà thờ, hầm mộ (Krypta) và khu hành lang tu viện (Kreuzgang) là hoàn toàn miễn phí; riêng việc leo lên đài quan sát trên đỉnh tháp Karlsturm có thu một khoản phí nhỏ bảo tồn di tích. Quý vị lưu ý giữ im lặng trang nghiêm khi ở trong lòng nhà thờ, mặc trang phục lịch sự và tuyệt đối không chụp ảnh tại khu vực 12 cửa sổ đá mã não của Sigmar Polke và kính màu của Augusto Giacometti theo quy định bảo vệ bản quyền nghệ thuật của nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Grossmünster, Zürich
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Grossmünster tại Zürich có vai trò lịch sử gì đối với Đạo Tin Lành thế giới?
Nhà thờ Grossmünster là cái nôi và là nhà thờ mẹ của Phong trào Cải cách Kháng Cách tại Thụy Sĩ. Chính tại đây, vào ngày 1 tháng 1 năm 1519, nhà cải cách Huldrych Zwingli đã bắt đầu giảng giải trực tiếp Kinh Thánh từ Tin Mừng Matthêu, khởi xướng cuộc Cải cách tại Zürich. Sau khi Zwingli tử trận năm 1531, người kế vị là Heinrich Bullinger đã cùng Jean Calvin tại Genève định hình nên truyền thống thần học Cải cách và Trưởng lão (Reformed and Presbyterian) lan tỏa khắp thế giới.
Truyền thuyết về Hoàng đế Charlemagne và các Thánh Felix, Regula gắn với Grossmünster như thế nào?
Theo truyền tích cổ của Zürich, hai anh em Felix và Regula cùng người hầu Exuperantius thuộc Quân đoàn Theban đã chịu chém đầu vì đức tin Kitô giáo bên bờ sông Limmat vào cuối thế kỷ 3, sau đó nâng đầu mình bước lên ngọn đồi bờ đông và an nghỉ tại vị trí nhà thờ ngày nay. Đến thế kỷ 8 tới thế kỷ 9, truyền thuyết kể rằng ngựa của Hoàng đế Charlemagne đã quỳ gối trước ngôi mộ của ba vị thánh trong một cuộc đi săn, nên Hoàng đế đã truyền lệnh xây dựng nhà thờ và hội kinh sĩ đoàn tại đây.
Vì sao Grossmünster có những cửa sổ làm bằng đá mã não (Agate) rất độc đáo?
Từ năm 2006 đến năm 2009, nhân dịp trùng tu nội thất, nhà thờ đã mời danh họa đương đại người Đức Sigmar Polke (1941 tới 2010) sáng tác bộ 12 cửa sổ mới. Trong đó, 7 cửa sổ ở gian bên và phía tây được ghép từ hàng ngàn lát đá mã não bán quý tự nhiên (agate) thái mỏng và đánh bóng để ánh sáng xuyên qua những vân đá tự nhiên có niên đại hàng triệu năm, gợi nhắc tới công trình Sáng Thế của Thiên Chúa, kết hợp cùng 5 cửa sổ kính màu khắc họa các nhân vật Cựu Ước.
Công trình Nhà thờ Grossmünster hiện nay được xây dựng vào thời kỳ nào?
Ngôi nhà thờ đá mang phong cách Romanesque hiện nay được khởi dựng từ khoảng năm 1100 (hầm mộ Krypta được thánh hiến khoảng năm 1107) trên nền một vương cung thánh đường thời Carolingian thế kỷ 9, và hoàn thành phần thân chính vào khoảng năm 1220 tới 1230. Hai ngọn tháp đôi được nâng cao ngang nhau vào năm 1492, còn hai đỉnh vòm chóp mũ bát giác kiểu Neo-Gothic hiện nay được hoàn thiện vào năm 1787.
Trường thần học Prophezey tại Grossmünster có liên hệ gì với Kinh Thánh Zürich và Đại học Zürich?
Ngày 19 tháng 6 năm 1525, Huldrych Zwingli đã thành lập trường đào tạo thần học và dịch thuật Kinh Thánh mang tên Prophezey (Schola Tigurina / Carolinum) ngay tại Grossmünster. Từ đây, bản dịch toàn bộ Kinh Thánh Zürich (Froschauer Bible) đã được ấn hành năm 1531 (trước bản của Luther 3 năm). Trường Carolinum tại Grossmünster cũng chính là tiền thân trực tiếp khai sinh ra Đại học Zürich vào năm 1833.
Du khách có thể leo lên đỉnh tháp chuông của Nhà thờ Grossmünster để ngắm cảnh không?
Có. Du khách có thể leo 187 bậc thang bên trong ngọn tháp phía nam (Karlsturm, tháp Hoàng đế Charlemagne) để lên tới hành lang ban công đá ở độ cao khoảng 50 mét, nơi mở ra tầm nhìn toàn cảnh khu phố cổ Zürich, dòng sông Limmat, nhà thờ Fraumünster, hồ Zürich và dãy núi Alps.