Nằm ngay tại góc giao sầm uất bậc nhất của phố đi bộ lịch sử Avenida Francisco I. Madero và phố Isabel la Católica, chỉ cách đại quảng trường Zócalo và Nhà thờ chính tòa Mexico City đúng ba dãy phố về phía tây, Nhà thờ La Profesa (tên chính thức hiện nay là Đền thánh Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri, Templo del Oratorio de San Felipe Neri, và từng mang tên lịch sử là Templo de San José el Real) đứng trầm mặc với những bức tường đá núi lửa tezontle đỏ sẫm và mặt tiền đá chạm trổ lộng lẫy. Trong lịch sử Công giáo và lịch sử chính trị của đất nước México, hiếm có ngôi thánh đường nào lại hội tụ cùng lúc ba tầng di sản vĩ đại như La Profesa: đây vừa là đỉnh cao kiến trúc Baroque đầu thế kỷ 18 của bậc thầy Pedro de Arrieta kết hợp nghệ thuật Tân Cổ điển của Manuel Tolsá, vừa là nơi sở hữu bảo tàng tranh tôn giáo thời Phó vương lớn nhất tại một nhà thờ ở México, lại vừa là phòng họp bí mật năm 1820 đã khai sinh ra nền Độc lập của quốc gia México hiện đại.
Tại sao một ngôi đền dâng kính Thánh Cả Giuse và Thánh Philipphê Neri lại được toàn thể người dân thủ đô gọi suốt bốn thế kỷ qua bằng cái tên La Profesa? Tên gọi ấy bắt nguồn từ năm 1592, khi các linh mục Dòng Tên (Compañía de Jesús) thành lập tại khu đất này Nhà Khấn Trọng (La Casa Profesa), tức cộng đoàn dành riêng cho những tu sĩ Dòng Tên ưu tú nhất đã tuyên khấn trọn đời bốn lời khuyên Phúc Âm (khó nghèo, khiết tịnh, vâng phục và lời khấn thứ tư đặc biệt vâng phục Đức Giáo hoàng về việc truyền giáo). Sau khi Vua Carlos III trục xuất Dòng Tên khỏi Tân Tây Ban Nha năm 1767, ngôi thánh đường tuyệt mỹ do Pedro de Arrieta xây dựng từ năm 1714 tới năm 1720 đã được chuyển giao vào năm 1771 cho các linh mục Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri, tạo nên một giao điểm văn hóa và tâm linh vô giá trên bản đồ thánh địa thế giới.
IThánh Cả Giuse Hoàng Gia, Thánh Philipphê Neri Tông Đồ Thành Rôma Và Linh Đạo Linh Thao Dòng Tên
Đời sống tâm linh của Nhà thờ La Profesa là sự kết hợp độc đáo giữa hai dòng chảy tu đức lớn nhất của phong trào Cải cách Công giáo (Contrarreforma) thế kỷ 16: linh đạo Dòng Tên của Thánh Inhaxiô Loyola (giai đoạn 1592 tới 1767) và linh đạo Tu hội Diễn Từ của Thánh Philipphê Neri (từ năm 1771 tới nay), đặt dưới sự bảo trợ nguyên thủy của Thánh Cả Giuse Hoàng Gia (San José el Real).
Khi ngôi thánh đường đá hiện tại được khởi dựng năm 1714 và cung hiến năm 1720 bởi Dòng Tên, tước hiệu chính thức của nhà thờ là Đền thánh Thánh Giuse Hoàng Gia. Sở dĩ Thánh Cả Giuse (dưỡng phụ của Chúa Giêsu và bạn trăm năm của Đức Trinh Nữ Maria) giữ vị trí trung tâm tại đây là vì ngay từ Công đồng tỉnh México lần thứ nhất năm 1555, Giáo hội tại Tân Tây Ban Nha đã tôn nhận Thánh Giuse làm Đấng Bổn Mạng Chung của toàn bộ Giáo hội Tân Thế giới. Ngay trên bức phù điêu đá lớn ở tầng hai mặt tiền chính nhìn ra phố Madero, hình ảnh Thánh Giuse đầu đội vương miện, một tay cầm cành hoa huệ nở hoa và một tay nắm lấy bàn tay Chúa Giêsu Hài Đồng được chạm khắc nổi bật giữa vầng mây thiên thần, bên dưới có đôi sư tử đá chầu hai bên khẳng định tước vị Hoàng gia (El Real) của Ngài.
Từ ngày 25 tháng 3 năm 1771, khi ngôi đền trở thành trụ sở của Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri (Congregación del Oratorio de San Felipe Neri), vị thánh đồng chủ tể thứ hai của thánh đường chính là Thánh Philipphê Neri (1515 tới 1595, lễ kính ngày 26 tháng Năm), vị linh mục người Firenze được tôn vinh là Vị Tông Đồ Thứ Hai Của Thành Rôma và là Vị Thánh Của Niềm Vui Kitô Giáo. Nổi tiếng với trái tim bừng cháy lửa Chúa Thánh Thần (khiến hai xương sườn của ngài cong vồng lên từ biến cố hiện xuống tại hầm mộ Thánh Sebastianô năm 1544), Thánh Philipphê Neri đã sáng lập hình thức Oratorio: quy tụ giáo dân và giáo sĩ qua những buổi suy niệm Kinh Thánh thân tình, đối thoại lịch sử Giáo hội, thực hành bác ái và đặc biệt là biểu diễn âm nhạc thánh kịch (khai sinh ra thể loại âm nhạc Oratorio của nhân loại) để dẫn đưa tâm hồn con người đến với Thiên Chúa bằng vẻ đẹp và niềm vui.
Dù Dòng Tên và Tu hội Thánh Philipphê Neri là hai tổ chức khác nhau (Dòng Tên là dòng tu có lời khấn dòng chặt chẽ, còn Tu hội Diễn Từ là hiệp hội các linh mục triều sống cộng đoàn bằng đức bác ái mà không có lời khấn dòng), giữa Thánh Inhaxiô Loyola và Thánh Philipphê Neri tại Rôma thế kỷ 16 lại có một tình bạn tâm giao sâu sắc. Tại Thành phố México thế kỷ 18, chính các linh mục Tu hội Thánh Philipphê Neri khi tiếp quản La Profesa năm 1771 đã kế thừa trọn vẹn truyền thống giảng Linh Thao (Ejercicios Espirituales) của Dòng Tên: họ xây dựng ngay bên cạnh nhà thờ khu Nhà Tĩnh Tâm Linh Thao (Casa de Ejercicios), nơi hàng ngàn trí thức, sĩ quan, nghệ nhân và giáo dân thủ đô đến cấm phòng cầu nguyện tám ngày trong thinh lặng suốt cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19.
Theo quy chế Hiến pháp Dòng Tên do Thánh Inhaxiô Loyola soạn thảo, trong toàn bộ Dòng Tên có sự phân biệt rất nghiêm ngặt giữa Học viện (Colegio) và Nhà Khấn Trọng (Casa Profesa). Các Học viện (như Colegio Máximo de San Pedro y San Pablo hay Colegio de San Ildefonso ở México) được phép sở hữu điền trang, trang trại để lấy lợi tức nuôi sinh viên ăn học miễn phí; trái lại, Nhà Khấn Trọng (Casa Profesa) là nơi ở của các linh mục kỳ cựu đã khấn trọng bốn lời khấn, bị cấm tuyệt đối không được sở hữu bất kỳ tài sản bất động sản sinh lời hay nguồn thu cố định nào, mà hoàn toàn phải sống nhờ vào của bố thí tự nguyện hằng ngày của các tín hữu để chuyên tâm vào việc giảng thuyết, giải tội và chăm sóc người hấp hối.
Năm 1572, mười lăm tu sĩ Dòng Tên đầu tiên đặt chân tới Thành phố México. Hai mươi năm sau, vào năm 1592, nhờ khoản hiến tặng của ông Juan Luis de Rivera (Thủ quỹ Sở Đúc tiền Hoàng gia) và vợ là bà Juana Gutiérrez cùng sự bảo trợ sau đó của kiểm toán viên Fernando Núñez de Obregón, Dòng Tên đã mua được khu đất nằm giữa nền các đền đài cổ của hoàng cung Aztec Moctezuma II để thiết lập Nhà Khấn Trọng duy nhất của toàn bộ Tỉnh Dòng Tên Tân Tây Ban Nha (và là một trong số rất ít Nhà Khấn Trọng trên toàn thế giới bên cạnh Casa Profesa del Gesù ở Rôma). Chính vì vị thế độc tôn ấy mà người dân thủ đô gọi thẳng khu phố và ngôi nhà thờ này là La Profesa.
Nhiều người khi đọc tên La Profesa thường dịch nhầm sang tiếng Việt hoặc tiếng Anh là Nữ Tu Khấn Dòng (nghĩ rằng đây là một tu viện dành cho các nữ tu kín như tu viện La Concepción hay Santa Teresa). Đây là một sự nhầm lẫn về mặt ngữ pháp tiếng Tây Ban Nha cổ: cụm từ gốc là La Casa Profesa de la Compañía de Jesús, trong đó tính từ Profesa (ở giống cái để hợp với danh từ Casa là Ngôi Nhà) có nghĩa là Ngôi Nhà Của Các Linh Mục Đã Khấn Trọng thuộc Dòng Tên, hoàn toàn là một cộng đoàn linh mục nam giới từ năm 1592 cho tới tận ngày nay.
IITừ Nhà Khấn Trọng Dòng Tên (1592), Kiệt Tác Của Pedro De Arrieta (1720) Tới Hội Nghị La Profesa Năm 1820 Khai Sinh Độc Lập México
Trải qua hơn bốn thế kỷ nằm ngay tại trung tâm quyền lực của Thành phố México, Nhà thờ La Profesa đã chứng kiến mọi bước ngoặt lớn nhất của lịch sử dân tộc. Sau khi thiết lập Nhà Khấn Trọng năm 1592, các tu sĩ Dòng Tên đã xây dựng ngôi nhà thờ đầu tiên và khánh thành vào năm 1610. Thế nhưng, do nền đất bùn yếu của lòng hồ cổ Texcoco và đặc biệt là trận đại hồng thủy lịch sử kéo dài suốt năm năm (từ năm 1629 tới 1634) làm ngập toàn bộ Thành phố México dưới hai mét nước, ngôi nhà thờ đầu tiên bị lún nứt và mục nát nghiêm trọng. Đầu thế kỷ 18, dưới sự tài trợ hào phóng của Nữ Hầu tước de las Torres de Rada (Doña Gertrudis de la Peña), Dòng Tên đã giao cho đại kiến trúc sư trưởng của Tòa án Dị giáo và Vương quốc là Don Pedro de Arrieta (bậc thầy kiến trúc từng thiết kế Vương cung thánh đường Guadalupe cổ năm 1709 và Cung điện Tòa án Dị giáo) xây dựng mới hoàn toàn ngôi đại thánh đường bằng đá hiện hữu từ năm 1714 tới ngày cung hiến 20 tháng 4 năm 1720.
Biến cố chấn động thứ nhất ập đến vào rạng sáng ngày 25 tháng 6 năm 1767: thực hiện Sắc lệnh Tối mật của Quốc vương Tây Ban Nha Carlos III trục xuất toàn bộ Dòng Tên khỏi mọi lãnh thổ thuộc Đế quốc Tây Ban Nha, quân đội của Phó vương Hầu tước de Croix đã bao vây Nhà Khấn Trọng La Profesa lúc nửa đêm, đọc lệnh trục xuất và áp giải toàn bộ các linh mục Dòng Tên ra cảng Veracruz xuống tàu đi lưu đày tại Ý. Bốn năm sau, vào ngày 25 tháng 3 năm 1771, Hội đồng Hoàng gia phụ trách tài sản Dòng Tên (Junta de Temporalidades) đã trao toàn bộ Nhà thờ và tu viện La Profesa cho các linh mục Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri (vốn đang phải rời bỏ ngôi nhà thờ cũ bị động đất năm 1768 làm sập), biến nơi đây thành trung tâm trí thức và nghệ thuật lớn nhất thủ đô.
- Năm 1592 tới năm 1610Dòng Tên thành lập Nhà Khấn Trọng (La Casa Profesa) và dựng nhà thờ đầu tiênNhờ sự hiến tặng của Juan Luis de Rivera và Fernando Núñez de Obregón, Dòng Tên lập Nhà Khấn Trọng duy nhất tại Tân Tây Ban Nha năm 1592 và hoàn thành ngôi nhà thờ đầu tiên năm 1610.
- Năm 1714 tới ngày 20 tháng 4 năm 1720Đại kiến trúc sư Pedro de Arrieta xây dựng hoàn chỉnh Nhà thờ Baroque hiện hữuVới sự bảo trợ của Nữ Hầu tước de las Torres de Rada, kiến trúc sư Pedro de Arrieta thiết kế và xây dựng ngôi thánh đường ba gian dọc bằng đá núi lửa tezontle và cantera, cung hiến ngày 20/4/1720.
- Ngày 25 tháng 6 năm 1767 và ngày 25 tháng 3 năm 1771Vua Carlos III trục xuất Dòng Tên (1767) và chuyển giao La Profesa cho Tu hội Thánh Philipphê Neri (1771)Sau khi Dòng Tên bị trục xuất năm 1767, quần thể La Profesa được bàn giao năm 1771 cho Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri do cha Tiến sĩ Juan Antonio Pérez de Espinosa đứng đầu.
- Năm 1804 tới năm 1806 và năm 1820Manuel Tolsá dựng Bàn thờ Chính Tân Cổ điển (1806) và Hội nghị La Profesa mở đường cho Độc lập México (1820)Danh sư Manuel Tolsá thiết kế Bàn thờ Chính Tân Cổ điển năm 1806; mùa xuân năm 1820 Tiến sĩ Matías de Monteagudo và Đại tá Agustín de Iturbide họp tại La Profesa, mở đường cho Kế hoạch Iguala và Độc lập México năm 1821.
- Năm 1861, ngày 26 tháng 1 năm 1914 và năm 1978Phá dỡ nhà tu viện để mở phố (1861), vụ cháy bàn thờ (1914) và khánh thành Bảo tàng Hội họa La Profesa (1978)Thời Đạo luật Cải cách năm 1861 khu nhà tu viện bị phá dỡ để mở thông phố Isabel la Católica nhưng các linh mục kịp cứu toàn bộ kho tranh; năm 1978 cha Luis Ávila Blancas chính thức mở cửa Bảo tàng Hội họa Pinacoteca de La Profesa.
Cuộc họp lịch sử tại La Profesa năm 1820 (La Conspiración de La Profesa) và sự ra đời của nước México độc lập. Trong sách giáo khoa lịch sử México, cái tên La Profesa gắn liền trực tiếp với biến cố chấm dứt ba trăm năm cai trị của thực dân Tây Ban Nha. Vào mùa xuân năm 1820, khi cuộc binh biến của Đại tá Rafael del Riego tại Tây Ban Nha buộc Vua Fernando VII phải khôi phục Hiến pháp Tự do Cádiz năm 1812 (có nhiều điều khoản hạn chế quyền lực của Giáo hội và giới tinh hoa địa phương), vị Bề trên của Tu hội Thánh Philipphê Neri kiêm cựu Chánh án Tòa án và Hiệu trưởng Đại học Hoàng gia là Linh mục Tiến sĩ Matías de Monteagudo đã tổ chức một chuỗi các cuộc họp kín lịch sử ngay trong các phòng nghỉ của Nhà Tĩnh Tâm La Profesa, quy tụ các học giả, quan chức cấp cao và tướng lĩnh người Tây Ban Nha sinh tại châu Mỹ (criollos).
Chính tại các cuộc hội đàm trong phòng tu viện La Profesa từ tháng 4 tới tháng 11 năm 1820, nhóm của Tiến sĩ Matías de Monteagudo đã đi đến kết luận lịch sử rằng Tân Tây Ban Nha cần phải tách khỏi chính quốc để tự chủ, đồng thời tiến cử vị đại tá trẻ tuổi tài ba Agustín de Iturbide nhận chức Tư lệnh Quân đội miền Nam của Phó vương Juan Ruiz de Apodaca. Khi nắm quân quyền đi vào vùng núi Guerrero, Agustín de Iturbide với tầm nhìn chính trị sắc bén đã chủ động bắt tay giảng hòa với lãnh tụ nghĩa quân kháng chiến Vicente Guerrero (qua Cái ôm Acatempan ngày 10 tháng 2 năm 1821) và công bố Kế hoạch Iguala (Plan de Iguala ngày 24 tháng 2 năm 1821) với Ba Bảo Đảm (Độc Lập, Tôn Giáo Công Giáo và Đoàn Kết Bình Đẳng, thể hiện qua ba màu xanh, trắng, đỏ của Quốc kỳ México), đưa Đoàn quân Ba Bảo Đảm tiến vào Thành phố México đúng cạnh Nhà thờ La Profesa ngày 27 tháng 9 năm 1821, hoàn tất cuộc Chiến tranh Độc lập không đổ máu.
IIIKiến Trúc Đá Núi Lửa Của Pedro De Arrieta, Bàn Thờ Của Manuel Tolsá Và Bảo Tàng 450 Bức Danh Họa Tân Tây Ban Nha
Về mặt kiến trúc, Nhà thờ La Profesa là một trong những tác phẩm chín muồi và tiêu biểu nhất của kiến trúc sư Don Pedro de Arrieta (mất năm 1738), người đã định hình diện mạo Baroque cổ điển của Thành phố México đầu thế kỷ 18 trước khi phong cách Churrigueresque bùng nổ. Toàn bộ công trình được xây dựng với sự tương phản màu sắc đặc trưng của thủ đô: phần tường thân nhà thờ và các trụ tường dày được ghép từ những tảng đá bọt núi lửa xốp màu đỏ huyết dụ và đen sẫm (tezontle) có trọng lượng nhẹ giúp giảm lún trên nền đất hồ, trong khi toàn bộ phần mặt tiền, khung cửa sổ, gờ phào, tháp chuông và các hàng cột nội thất được chạm khắc bằng đá núi lửa cantera màu xám trắng.
Mặt tiền chính của nhà thờ quay về hướng nam mở ra đại lộ đi bộ Francisco I. Madero, còn mặt tiền phụ mở ra phố Isabel la Católica ở hướng tây. Tại góc tây nam nơi hai phố giao nhau vươn lên một ngọn tháp chuông hai tầng thanh thoát có các cột trụ xoắn kiểu Salomónica ở tầng một và thức cột Doric ở tầng hai, trên góc chân tháp có chạm khắc tấm biển đá ghi rõ ngày hoàn thành công trình của Pedro de Arrieta năm 1720. Mặt tiền chính hướng nam được cấu trúc như một bức bình phong đá hai tầng mang phong cách Baroque cột trụ rãnh xoắn kết hợp rãnh zíc-zắc: tầng dưới là cổng vòm bán nguyệt kẹp giữa hai cặp cột Corinth có 1/3 thân dưới chạm rãnh xoắn và 2/3 thân trên chạm rãnh thẳng, ở giữa đặt tượng đá Thánh Inhaxiô Loyola và Thánh Phanxicô Xaviê; tầng hai nổi bật với bức phù điêu lớn chạm cảnh Thánh Giuse Hoàng Gia dẫn dắt Chúa Hài Đồng bên dưới phù điêu Chúa Cha và chim bồ câu Chúa Thánh Thần.
Khác với đa số các nhà thờ dòng tu ở Thành phố México chỉ có một gian dọc, Pedro de Arrieta đã thiết kế nội thất La Profesa theo quy mô nhà thờ lớn gồm ba gian dọc (một gian chính cao rộng và hai gian bên thấp hơn) ngăn cách bởi những hàng trụ đá cantera xám đỡ hệ thống vòm bán cầu và mái vòm bát giác lớn tại giao điểm cánh ngang. Tại gian cung thánh là Bàn thờ Chính phong cách Tân Cổ điển do bậc thầy kiến trúc và điêu khắc gốc Valencia Manuel Tolsá thiết kế từ năm 1804 tới 1806 (được phục dựng lại sau vụ chập điện cháy bàn thờ năm 1914), nơi tôn kính pho tượng Thánh Cả Giuse và Chúa Hài Đồng tuyệt mỹ do chính xưởng của Manuel Tolsá và học trò của ông là Pedro Patiño Ixtolinque tạc.
Nằm trên các tầng lầu phía trên Phòng Thánh và khu nhà còn lại của Tu hội (vốn là khu Nhà Tĩnh Tâm Linh Thao cũ) là Bảo tàng Hội họa La Profesa (Pinacoteca de La Profesa), được linh mục Luis Ávila Blancas tổ chức và mở cửa từ năm 1978. Với hơn 450 bức tranh sơn dầu từ thế kỷ 17, 18 và 19 được chia thành bốn phòng trưng bày lớn (Phòng Dòng Tên, Phòng Độc Lập, Phòng Tu hội Oratorio và Phòng Thế kỷ 19), đây là một trong những bộ sưu tập hội họa tôn giáo thời Phó vương phong phú nhất toàn châu Mỹ.
Trong kho tàng của Pinacoteca de La Profesa hội tụ đầy đủ tên tuổi của những đại danh họa vĩ đại nhất lịch sử hội họa Tân Tây Ban Nha: nổi bật là các tác phẩm Baroque rực rỡ ánh sáng của Cristóbal de Villalpando (1649 tới 1714) và Juan Correa (1646 tới 1716), bộ tranh Mười Bốn Chặng Đàng Thánh Giá và các bức chân dung thánh nhân của Miguel Cabrera (1695 tới 1768), cùng tranh của José de Ibarra, Nicolás Rodríguez Juárez, José de Páez và danh họa Catalan thế kỷ 19 Pelegrín Clavé.
Trên bốn góc vòm (pechinas) và mái vòm lớn của nhà thờ cũng như trong Nhà nguyện Đức Mẹ Bảy Nỗi Đau từng được tô điểm vào giữa thế kỷ 19 (khoảng năm 1865) bởi danh họa người Tây Ban Nha Pelegrín Clavé (Giám đốc hội họa của Học viện Mỹ thuật Quốc gia San Carlos) cùng các học trò xuất sắc nhất của ông là Felipe Santiago Gutiérrez, José Salomé Pina và Petronilo Monroy, đưa nghệ thuật hội họa Nazarene lãng mạn châu Âu vào không gian thánh đường México.
Dọc theo hai gian bên và hai đầu cánh ngang chữ thập là hệ thống 8 bàn thờ đá và gỗ sơn giả cẩm thạch thếp vàng theo phong cách Tân Cổ điển thế kỷ 19, trong đó trang trọng nhất là Bàn thờ lớn ở cánh ngang kính Thánh Tổ phụ Philipphê Neri trong tư thế xuất thần cầu nguyện, Bàn thờ kính Đức Mẹ Guadalupe, Bàn thờ Chúa Giêsu Chịu Đóng Đinh (El Señor del Consuelo) và Bàn thờ Thánh Inhaxiô Loyola.
Một đặc điểm vật lý vô cùng thú vị khi bước vào Nhà thờ La Profesa là du khách phải bước xuống các bậc thềm thấp hơn mặt vỉa hè phố Madero và cảm nhận rõ độ nghiêng nhẹ của sàn đá: suốt 300 năm qua, sức nặng của tòa thánh đường đá trên nền đất sét mềm của đáy hồ cổ Texcoco (nơi từng là khu đền đài của hoàng đế Aztec Moctezuma II) đã tạo nên độ lún lịch sử, nay đã được các kỹ sư INAH gia cố móng ngầm ổn định.
| Hạng mục lịch sử và kiến trúc | Thông số kỹ thuật và chất liệu | Tác giả và giá trị di sản |
|---|---|---|
| Niên đại xây dựng Nhà thờ hiện hữu | Khởi công năm 1714, cung hiến ngày 20 tháng 4 năm 1720 | Thiết kế bởi kiến trúc sư trưởng Pedro de Arrieta trên nền Nhà Khấn Trọng Dòng Tên năm 1592 |
| Quy mô và Vật liệu xây dựng | Nhà thờ 3 gian dọc hình chữ thập Latinh; tường đá núi lửa tezontle đỏ và mặt tiền đá cantera xám | Một trong những nhà thờ 3 gian dọc hiếm hoi của các dòng tu tại Trung tâm lịch sử Mexico City |
| Điêu khắc và Nội thất Tân Cổ điển | Bàn thờ Chính thiết kế năm 1804 tới 1806; tượng Thánh Giuse của Tolsá và Patiño Ixtolinque | Tác phẩm của bậc thầy Tân Cổ điển Manuel Tolsá dưới sự quản nhiệm của Tu hội Thánh Philipphê Neri |
| Bảo tàng Hội họa (Pinacoteca) | Hơn 450 bức tranh sơn dầu thế kỷ 17, 18 và 19 trưng bày trong 4 sảnh lớn | Quy tụ kiệt tác của Cristóbal de Villalpando, Juan Correa, Miguel Cabrera, José de Páez, Pelegrín Clavé |
| Di sản Lịch sử và UNESCO | Di tích Quốc gia (9/2/1931); Di sản Thế giới UNESCO (1987, mã số 412) | Nơi diễn ra Hội nghị La Profesa năm 1820 dẫn tới Kế hoạch Iguala và nền Độc lập México năm 1821 |
IVThế Đất Và Hướng
Tọa lạc ngay tại trung tâm đô thị cổ của Thành phố México, Nhà thờ La Profesa không được xây dựng theo thuật phong thủy phương Đông. Vị trí của công trình được xác lập theo lưới ô vuông bàn cờ (traza reticular) mà kiến trúc sư Alonso García Bravo đã vạch ra từ năm 1522 ngay trên nền kinh đô đảo hồ Mexico-Tenochtitlan của Đế chế Aztec, đặt mặt tiền chính của nhà thờ quay về hướng Nam mở ra trục đường huyết mạch nối quảng trường Zócalo với công viên Alameda Central. Phần dưới đây đối chiếu vị thế không gian của La Profesa theo phép xem hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét trên đại cục địa lý của Thung lũng México (Valle de México) tại tọa độ 19,4336 độ vĩ bắc, 99,1364 độ kinh tây ở độ cao 2.240 mét trên mực nước biển, khu đất của Nhà thờ La Profesa nằm ngay trên vùng lõi trung tâm của hòn đảo thiêng Tenochtitlan xưa kia, vốn được bao bọc bốn phía bởi mặt nước hồ Texcoco và được che chở bởi vòng cung núi lửa hùng vĩ (với hai ngọn núi tuyết Popocatépetl và Iztaccíhuatl ở phía Đông Nam và dãy Sierra de Guadalupe ở phía Bắc). Theo các cuộc khai quật khảo cổ học đô thị của INAH, khu đất góc phố Madero và Isabel la Católica nơi xây dựng La Profesa nguyên là một phần quần thể Cung điện Mới của Hoàng đế Aztec Moctezuma II (Casas Nuevas de Moctezuma) và đền thờ thần Coatepec ngay sát khu đại thần miếu Templo Mayor.
Về mặt trục hướng và mạch khí đô thị, Nhà thờ La Profesa tọa lạc theo thế Tọa Bắc Hướng Nam, chiếm giữ góc giao lộ vàng (Góc Tụ Khí) giữa hai trục đường quan trọng nhất của Trung tâm Lịch sử: đại lộ đi bộ Francisco I. Madero (xưa là phố Calle de San Francisco và Calle de Plateros, phố của các nghệ nhân kim hoàn bạc giàu có nhất Tân Tây Ban Nha, chạy thẳng từ Tây sang Đông đổ vào đại quảng trường Zócalo và Nhà thờ chính tòa Mexico City) và đại lộ Isabel la Católica chạy từ Bắc xuống Nam. Trong hình thế học đô thị, con phố đi bộ Madero với hàng trăm ngàn bước chân người qua lại mỗi ngày giống như một dòng Nhân Thủy Long Mạch chảy không ngừng nghỉ ngay trước minh đường cửa Nam của thánh đường, trong khi ngọn tháp chuông của Pedro de Arrieta đặt đúng tại mũi góc tây nam đóng vai trò như một Trụ Đá Nghênh Thủy đón nhận và điều hòa dòng sinh khí tấp nập của kinh thành trước khi dẫn vào sự tĩnh lặng thâm nghiêm bên trong ba gian thánh đường.
VĐại Lễ Thánh Philipphê Neri Ngày 26 Tháng Năm, Lễ Thánh Cả Giuse, Hòa Nhạc Thánh Ca Oratorio Và Tham Quan Bảo Tàng Tranh
Giữa nhịp sống hối hả bậc nhất của đại lộ đi bộ Madero, cánh cửa gỗ lớn của Nhà thờ La Profesa vẫn mở rộng mỗi ngày như một ốc đảo bình an và cầu nguyện giữa lòng thủ đô (thuộc Tổng giáo phận Primate México, dưới sự coi sóc trực tiếp của các linh mục Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri). Mọi lễ tiết tại đền thánh đều cử hành theo Lịch Phụng vụ Công giáo Rôma (Dương lịch), giữ gìn nguyên vẹn truyền thống âm nhạc thánh kinh và lòng hiếu khách nhân văn của Thánh Philipphê Neri.
| Thời gian trong năm | Hệ lịch | Tên kỳ đại lễ phụng vụ và văn hóa | Nghi thức phụng vụ và sinh hoạt nghệ thuật tại Nhà thờ La Profesa |
|---|---|---|---|
| Ngày 26 tháng Năm hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Trọng Thánh Philipphê Neri, Đấng Sáng lập Tu hội Diễn Từ (Fiesta Titular de San Felipe Neri) | Kỳ đại lễ chính của Tu hội quản nhiệm nhà thờ từ năm 1771: cử hành Tuần Cửu Nhật, Thánh lễ Đại trào trọng thể với hợp xướng và đàn phong cầm, trưng bày thánh tích của Thánh Philipphê Neri để tín hữu hôn kính và tổ chức các buổi hòa nhạc thánh ca cổ điển theo đúng truyền thống Oratorio thế kỷ 16. |
| Ngày 19 tháng Ba hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Trọng Thánh Cả Giuse Hoàng Gia, Bổn mạng Nguyên thủy của Thánh đường (Solemnidad de San José el Real) | Tôn vinh vị Thánh Bổn mạng đầu tiên của nhà thờ từ thời Dòng Tên (1720) và pho tượng Thánh Giuse trên bàn thờ chính của Manuel Tolsá: hàng ngàn tín hữu thủ đô đến dâng hoa huệ trắng và cầu xin ơn bảo trợ cho gia đình và công việc. |
| Tháng Ba hoặc tháng Tư (Tuần Thánh, đặc biệt Thứ Năm và Thứ Sáu Tuần Thánh) | Lịch Phụng vụ Công giáo (Tuần Thánh) | Lễ Viếng Bảy Nhà Thờ trên Đại lộ Madero và Chiêm niệm Bảy Lời Chúa Trên Thập Giá | Vào tối Thứ Năm Tuần Thánh, Nhà thờ La Profesa là điểm dừng chân quan trọng nhất trên tuyến phố cổ Madero trong cuộc hành hương Viếng Bảy Nhà Thờ (cùng với Nhà thờ San Francisco, Nhà thờ Chính tòa và Santo Domingo); chiều Thứ Sáu Tuần Thánh cử hành nghi thức giảng và hát Bảy Lời Chúa Giêsu Trên Thập Giá (Las Siete Palabras). |
| Trưa Thứ Bảy hằng tuần và Ngày 27 tháng Chín | Lịch Văn hóa & Lịch sử Quốc gia | Mở cửa Bảo tàng Hội họa (Pinacoteca de La Profesa) và Tưởng niệm Ngày Hoàn tất Độc lập México (27/9/1821) | Đón khách yêu nghệ thuật lên tham quan có hướng dẫn viên tại 4 sảnh trưng bày hơn 450 bức tranh thời Phó vương trên lầu Phòng Thánh; tháng 9 hằng năm tổ chức các buổi thuyết trình lịch sử về vai trò của La Profesa và ngày Đoàn quân Ba Bảo Đảm diễu hành qua phố Madero ngày 27/9/1821. |
Cung đường đi bộ di sản trên phố Madero nối liền các thế kỷ. Bước ra khỏi cổng chính hướng nam của Nhà thờ La Profesa trên phố đi bộ Francisco I. Madero, du khách đang đứng giữa một bảo tàng kiến trúc ngoài trời vĩ đại nhất châu Mỹ: chỉ cách đó vài chục bước chân về phía tây là Cung điện Iturbide (nơi Agustín de Iturbide từng ở sau khi bước ra từ các cuộc họp tại La Profesa), Nhà thờ Thánh Phanxicô thế kỷ 16, Ngôi nhà Ngói Men Xanh (Casa de los Azulejos) và Tháp Latinoamericana; còn nhìn về phía đông cuối con phố là quảng trường Zócalo và Nhà thờ chính tòa Mexico City, tạo nên một hành trình khám phá liền mạch giữa đức tin, nghệ thuật và lịch sử lập quốc của México.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Avenida Francisco I. Madero 27 (góc phố Isabel la Católica), Centro Histórico, Cuauhtémoc, 06000 Thành phố México, México
- Đường tới
- Nhà thờ La Profesa nằm ngay tại địa chỉ số 27 đại lộ đi bộ Francisco I. Madero (góc giao với phố Isabel la Católica), thuộc Trung tâm Lịch sử (Centro Histórico), quận Cuauhtémoc, Thành phố México. Du khách đi Tàu điện ngầm Thành phố México (Metro CDMX) tuyến số 2 (Línea 2, màu xanh lam) có thể xuống tại ga Allende hoặc ga Zócalo/Tenochtitlan, hoặc xuống tại ga Bellas Artes (giao tuyến số 2 và tuyến số 8), sau đó chỉ cần đi bộ thong thả dọc theo phố đi bộ Francisco I. Madero khoảng 4 đến 5 phút (350 mét) là tới ngay mặt tiền đá Baroque và ngọn tháp góc của Nhà thờ La Profesa.
- Toạ độ
- 19.4336, -99.1364
Nhà thờ La Profesa mở cửa miễn phí hằng ngày từ 8 giờ sáng tới 19 giờ 30 tối cho mọi tín hữu và du khách vào cầu nguyện và chiêm ngưỡng kiến trúc của Pedro de Arrieta cùng bàn thờ của Manuel Tolsá. Đặc biệt, nếu quý vị muốn lên tầng lầu phía trên Phòng Thánh để tham quan Bảo tàng Hội họa La Profesa (Pinacoteca de La Profesa) với hơn 450 bức tranh sơn dầu của Cristóbal de Villalpando, Juan Correa và Miguel Cabrera, bảo tàng thường chỉ mở cửa đón khách vào trưa Thứ Bảy hằng tuần (từ 12 giờ trưa tới 14 giờ chiều) hoặc theo các chuyến tham quan có hướng dẫn viên đăng ký trước với văn phòng nhà thờ với mức đóng góp bảo tồn rất nhỏ; tuyệt đối không chụp ảnh trong khu vực bảo tàng tranh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ La Profesa (Đền thánh Thánh Philipphê Neri), Mexico City
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tại sao ngôi nhà thờ này lại có tên gọi là La Profesa dù hiện nay thuộc Tu hội Thánh Philipphê Neri?
Tên gọi La Profesa bắt nguồn từ năm 1592, khi các linh mục Dòng Tên thành lập tại đây Nhà Khấn Trọng duy nhất của toàn bộ Tân Tây Ban Nha (La Casa Profesa de la Compañía de Jesús), tức cộng đoàn dành cho các linh mục Dòng Tên kỳ cựu đã tuyên khấn trọn đời bốn lời khấn và sống hoàn toàn bằng của bố thí. Sau khi Vua Carlos III trục xuất Dòng Tên năm 1767, ngôi nhà thờ được chuyển giao năm 1771 cho các linh mục Tu hội Diễn Từ Thánh Philipphê Neri, nhưng người dân thủ đô vẫn giữ thói quen bốn trăm năm gọi ngôi đền là La Profesa.
Ai là kiến trúc sư thiết kế tòa nhà Baroque và ai là tác giả Bàn thờ Chính bên trong?
Tòa nhà thờ ba gian dọc bằng đá núi lửa tezontle đỏ và mặt tiền đá cantera xám hiện nay được xây dựng từ năm 1714 tới 1720 bởi đại kiến trúc sư trưởng của Tân Tây Ban Nha là Don Pedro de Arrieta (người cũng đã thiết kế Vương cung thánh đường Guadalupe cổ năm 1709). Còn Bàn thờ Chính mang phong cách Tân Cổ điển trang nghiêm bên trong gian cung thánh cùng pho tượng Thánh Cả Giuse là tác phẩm thiết kế từ năm 1804 tới 1806 của bậc thầy điêu khắc và kiến trúc Manuel Tolsá.
Cuộc họp lịch sử tại La Profesa năm 1820 (La Conspiración de La Profesa) có vai trò gì đối với nền Độc lập México?
Vào mùa xuân và mùa hè năm 1820, trước những biến động chính trị tại Tây Ban Nha khi Hiến pháp Cádiz được khôi phục, vị Bề trên của nhà thờ La Profesa là Tiến sĩ Matías de Monteagudo đã chủ trì các cuộc họp kín tại phòng tu viện của nhà thờ cùng các quan chức và tướng lĩnh criollo, đi đến quyết định tách Tân Tây Ban Nha khỏi chính quốc và tiến cử Đại tá Agustín de Iturbide nắm quyền chỉ huy quân đội. Từ bước ngoặt này, Iturbide đã liên kết với lãnh tụ nghĩa quân Vicente Guerrero công bố Kế hoạch Iguala và tiến vào Thành phố México ngày 27 tháng 9 năm 1821, khai sinh nước México độc lập.
Bảo tàng Hội họa La Profesa (Pinacoteca de La Profesa) lưu giữ những báu vật gì?
Nằm ở các sảnh lầu phía trên Phòng Thánh, Bảo tàng Hội họa La Profesa (mở cửa chính thức từ năm 1978 nhờ công bảo tồn của các linh mục Tu hội Thánh Philipphê Neri từ thế kỷ 19) lưu giữ hơn 450 tác phẩm hội họa tôn giáo thời Phó vương thế kỷ 17, 18 và 19. Đây là bộ sưu tập tranh thuộc địa lớn nhất trong một nhà thờ tại México, quy tụ những kiệt tác của Cristóbal de Villalpando, Juan Correa, Miguel Cabrera, José de Ibarra, José de Páez và Pelegrín Clavé.
Tại sao khi bước vào Nhà thờ La Profesa du khách lại thấy sàn nhà thấp hơn mặt phố và hơi nghiêng?
Do Nhà thờ La Profesa được xây dựng bằng đá nặng từ năm 1714 tới 1720 ngay trên lớp đất sét bùn mềm của đáy hồ cổ Texcoco (nơi trước năm 1521 từng là khu Cung điện Mới của Hoàng đế Aztec Moctezuma II), việc rút nước ngầm dưới lòng đất Thành phố México qua ba thế kỷ đã khiến tòa nhà lún sâu xuống thấp hơn mặt đường phố Madero hiện tại khoảng hơn một mét và có độ nghiêng địa chất đặc trưng của các công trình cổ tại trung tâm thủ đô.