Đứng giữa lòng nhà nguyện, quý vị ngửa đầu lên và thấy tám mặt tường đá sọc sáng tối xếp vòng quanh mình, từng tầng vòm cuốn chồng lên nhau, rồi khép lại thành một mái vòm tám múi phủ tranh khảm vàng. Giữa khoảng không ấy treo một vòng đèn đồng mạ vàng lớn, như một vương miện lơ lửng. Ánh sáng từ phía đông tràn vào qua một gian cung thánh cao vút gần như toàn là kính, nối liền với khối bát giác cổ kính, khiến người mới vào có cảm giác đang đứng giữa hai thời đại cách nhau sáu trăm năm.
Đây là Nhà thờ chính tòa Aachen, người Đức gọi là Aachener Dom hay Hoher Dom zu Aachen, ở thành phố Aachen sát biên giới Bỉ và Hà Lan. Lõi của nó là nhà nguyện Palatine (Pfalzkapelle) mà Charlemagne (Karl der Große) cho dựng làm nhà nguyện của cung điện, và là nơi ông được an táng năm 814. Nhưng với người Công Giáo, điều làm nơi này thành điểm hành hương suốt gần bảy thế kỷ là bốn thánh tích lớn gắn với Đức Mẹ, Chúa Giêsu và Thánh Gioan Tẩy Giả.
INhà Thờ Đức Mẹ Và Bốn Thánh Tích Lớn
Aachener Dom là nhà thờ chính tòa của giáo phận Aachen, nơi đặt ngai giám mục, và từ đầu đã được dâng kính Đức Mẹ. Trang chính thức của nhà thờ gọi nó là Nhà thờ Thánh Maria. Chữ Palatine gốc từ chữ Latinh palatium, cung điện: nhà nguyện này vốn là nơi thờ phượng trong khuôn viên cung điện, về sau mới trở thành nhà thờ chính tòa của một giáo phận.
Bốn thánh tích lớn được giữ trong hòm thánh Đức Mẹ là: áo choàng Đức Mẹ, khăn quấn Chúa Hài Đồng, khăn thắt lưng Chúa Giêsu trên thập giá, và tấm vải đã đặt thủ cấp Thánh Gioan Tẩy Giả. Trong nếp Công Giáo, người ta kính thánh tích như kỷ vật gợi nhớ những con người và biến cố của Tin Mừng, để lòng hướng về Thiên Chúa, không phải để thờ chính vật ấy. Giáo hội không đòi tín hữu phải tin một thánh tích là thật về mặt lịch sử.
Theo trang chính thức của nhà thờ, bốn thánh tích chỉ được lấy ra khỏi hòm cho tín hữu chiêm ngắm trong cuộc Hành hương Aachen (Heiligtumsfahrt), mười ngày, bảy năm một lần từ năm 1349. Hòm thánh Đức Mẹ làm năm 1238 theo Sacred Destinations. Cũng trong nhà thờ còn hòm thánh Charlemagne làm năm 1215, giữ hài cốt người dựng nhà nguyện. Hồ sơ UNESCO còn nhắc tới chiếc quách cẩm thạch từng chứa thi hài ông, nay trưng trong kho báu.
Nhà thờ chính tòa Cologne (Köln) ở không xa, nơi giữ hòm thánh tích Ba Vua, thư viện đã kể ở bài Nhà thờ chính tòa Cologne.
IITừ Nhà Nguyện Cung Điện Tới Nhà Thờ Chính Tòa
Aachen có suối nước nóng từ thời La Mã, và nhà nguyện được dựng ngay trên nền một khu nhà tắm La Mã cũ, theo trang của nhà thờ. Người thiết kế là Odo xứ Metz, lấy mẫu từ nhà thờ San Vitale ở Ravenna nước Ý, một công trình bát giác thế kỷ 6. Qua các thế kỷ, quanh khối bát giác mọc thêm gian cung thánh Gothic và một vòng nhà nguyện, nhưng lõi Carolingian vẫn giữ gần như nguyên vẹn.
- Khoảng 793 tới 813Dựng nhà nguyện PalatineUNESCO và Britannica ghi khoảng 793 tới 813, UNESCO còn ghi khởi công khoảng 790 tới 800. Sacred Destinations ghi khởi công năm 786. Xem hộp sử liệu dưới.
- 805Cung hiếnNhà nguyện được cung hiến năm 805 theo Sacred Destinations. Mốc này thư viện chỉ thấy ở một nguồn.
- 814An táng CharlemagneNgười cho dựng nhà nguyện được an táng tại đây.
- 1165 tới 1184Đèn chùm BarbarossaVòng đèn đồng mạ vàng đường kính 4,2 mét được làm và treo giữa mái vòm bát giác.
- 1215 và 1238Hai hòm thánhHòm thánh Charlemagne hoàn thành năm 1215, hòm thánh Đức Mẹ giữ bốn thánh tích lớn hoàn thành năm 1238.
- 1349Hành hương bảy năm một lầnLệ trưng bốn thánh tích lớn cho tín hữu chiêm ngắm, bảy năm một lần, bắt đầu từ năm này theo trang của nhà thờ.
- 1414Cung hiến gian cung thánh GothicGian cung thánh mới gọi là Nhà Kính được cung hiến. Theo Sacred Destinations, mười bốn pho tượng trong gian này hoàn thành trước năm 1420.
- 1978Di sản Thế giới UNESCODi sản thế giới đầu tiên của nước Đức, ghi danh theo các tiêu chí i, ii, iv và vi. Ranh giới được điều chỉnh nhỏ năm 2013.
Chỗ các nguồn vênh nhau là năm khởi công. Hồ sơ UNESCO ghi công trình bắt đầu khoảng 790 tới 800 và nói nhà nguyện dựng giữa 793 và 813. Britannica cũng ghi 793 tới 813. Sacred Destinations ghi khởi công năm 786 và cung hiến năm 805. Khoảng cách này phản ánh việc thiếu văn bản gốc ghi ngày động thổ, các học giả phải suy từ dấu vết khảo cổ và từ những gì biết về cung điện. Thư viện dùng cách nói cuối thế kỷ 8 đầu thế kỷ 9 khi không cần một con số.
Trang chính thức của nhà thờ ghi mỗi năm có hơn 1,3 triệu lượt khách, riêng năm 2025 chừng 1,25 triệu. Cuộc hành hương năm 2023 vốn định vào năm 2021 nhưng được dời lại, và theo hãng tin CNA tiếng Đức, lần kế tiếp đặt vào 17 tới 25 tháng 6 năm 2028 để trở về nhịp bảy năm ban đầu.
IIIKhối Bát Giác Carolingian Và Nhà Kính Gothic
Aachener Dom được xem là công trình thời Carolingian còn giữ tốt nhất. Lõi là một khối bát giác có mái vòm, bao quanh bởi một vòng hành lang nhiều cạnh hơn, hai tầng, với đường kính cả vòng khoảng 30 mét. Sacred Destinations ghi đỉnh vòm cao khoảng 31 mét tính từ mặt sàn. Các vòm cuốn ghép đá hai màu sáng tối, và trên tầng gác là những hàng cột đá mà theo Sacred Destinations được chở về từ Roma và Ravenna. Trang của nhà thờ viết rằng khi dựng xong, công trình này vượt mọi nhà thờ phía bắc dãy Alps thời ấy.
Sáu thế kỷ sau, người Aachen gắn vào phía đông một gian cung thánh Gothic cung hiến năm 1414, tường gần như chỉ còn là khung đá giữ những ô kính cao, theo Sacred Destinations cao khoảng 100 foot (chừng 30 mét). Người ta gọi gian ấy là Nhà Kính Aachen. Hòm thánh Đức Mẹ và hòm thánh Charlemagne đặt trong gian này.
Trên tầng gác phía tây của khối bát giác, ghép từ những phiến đá cẩm thạch thời Carolingian. Từ năm 936 tới năm 1531 đây là nơi đăng quang của các vua Đức.
Làm khoảng 1165 tới 1184, đường kính 4,2 mét, treo giữa mái vòm. Vòng đèn tượng trưng cho thành Giêrusalem trên trời mà sách Khải Huyền mô tả.
Cặp cửa đồng đúc khoảng năm 800, nặng chừng bốn tấn theo Sacred Destinations, là một trong những đồ đồng lớn nhất còn lại từ thời ấy.
Tấm trang trí mặt bàn thờ bằng vàng làm khoảng năm 1000, và bục giảng dát vàng khoảng năm 1020, đều nằm trong khu cung thánh.
UNESCO gọi đây là một trong những kho báu giáo hội quan trọng nhất Bắc Âu, gồm thập giá Lothar khoảng năm 1000 và tượng bán thân Charlemagne bằng vàng bạc.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Đường kính vòng bát giác có hành lang | Khoảng 30 m | tư liệu tổng hợp của thư viện |
| Chiều cao đỉnh vòm | Khoảng 31 m | Sacred Destinations |
| Đường kính đèn chùm Barbarossa | 4,2 m | Sacred Destinations |
| Chiều cao cửa kính gian cung thánh | Khoảng 100 foot | Sacred Destinations |
| Lượt khách mỗi năm | Hơn 1,3 triệu | aachenerdom.de, năm 2025 chừng 1,25 triệu |
Người Việt nghe chữ ngai vàng thường hình dung một chiếc ghế dát vàng chạm rồng. Ngai ở Aachen ngược hẳn: chỉ là mấy phiến đá cẩm thạch trắng ghép lại, không chạm trổ, đặt trên bệ có bậc lên. Sự đơn sơ ấy được giữ nguyên suốt gần sáu thế kỷ dùng cho lễ đăng quang. Thư viện gọi nó là ngai đá cẩm thạch cho khỏi hiểu lầm.
IVThế Đất Và Hướng
Xin rào trước cho rõ: Công Giáo không dạy phong thủy, và Odo xứ Metz không chọn chỗ dựng nhà nguyện theo phép xem đất. Nhà nguyện theo hướng phụng vụ: bàn thờ ở phía đông, và về sau gian cung thánh Gothic cũng nối dài về phía đông, còn khối lối vào có tháp ở phía tây. Hình bát giác mang ý nghĩa riêng trong truyền thống Kitô giáo: con số tám là ngày thứ tám, ngày Chúa sống lại, khởi đầu của cuộc tạo dựng mới. Những dòng dưới đây là cách thư viện đọc theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc có chỗ đối chiếu, không phải điều được ghi trong tư liệu của nhà thờ.
Người Việt nhìn khối bát giác sẽ nghĩ ngay tới bát quái, tám quẻ ứng tám phương. Đây là chỗ cần cẩn trọng: hình tám cạnh ở Aachen đến từ ý nghĩa ngày thứ tám và từ mẫu San Vitale ở Ravenna, không liên quan gì tới Kinh Dịch. Chỉ có điều, cả hai truyền thống đều thấy ở con số tám một hình ảnh của sự trọn vẹn, và một công trình tám mặt thì đón đủ tám phương.
Điều đáng đọc nhất là mạch nước. Aachen là đất suối nóng, người La Mã đã dựng nhà tắm ở đây, và nhà nguyện dựng ngay trên nền nhà tắm ấy. Lối cổ truyền coi mạch nước ngầm là mạch khí của đất, và mạch nước nóng là nơi khí dương từ lòng đất bốc lên. Một nơi thờ đặt trên mạch như vậy, theo lối ta, là chỗ đất có khí, không phải đất chết.
Điều thứ ba là lớp đất nối đời. Nền La Mã, rồi nhà nguyện Carolingian, rồi gian Gothic, rồi vòng nhà nguyện các thời sau, mỗi đời đắp lên đời trước mà không xóa đi. Lối cổ truyền gọi mảnh đất được nhiều đời chọn cho việc lớn là đất có duyên, giống như nhiều đình chùa của ta dựng lại nhiều lần trên cùng một nền cũ.
Sau cùng là minh đường. Nhà thờ nằm giữa phố cổ, bị nhà cửa vây quanh, trước mặt chỉ có khoảng sân Domhof nhỏ. Theo lối ta, minh đường như vậy là hẹp. Nhưng khối bát giác tự tạo ra một minh đường bên trong: khoảng trống cao dưới mái vòm, nơi mọi ánh nhìn tụ về giữa. Thư viện ghi như một cách đọc đối chiếu, không phải điều người dựng tính tới.
VHành Hương Bảy Năm Và Lễ Theo Lịch Phụng Vụ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch. Dịp lớn nhất không lặp lại hằng năm mà bảy năm một lần: cuộc Hành hương Aachen, khi bốn thánh tích lớn được lấy ra khỏi hòm thánh Đức Mẹ. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ giấc.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Khoảng mười ngày, bảy năm một lần | Dương lịch, chu kỳ riêng của nhà thờ | Hành hương Aachen (Heiligtumsfahrt) | Bốn thánh tích lớn được trưng cho tín hữu chiêm ngắm. Các lần gần đây là 2014 và 2023, lần tới từ 17 tới 25 tháng 6 năm 2028. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Một trong những lễ kính Đức Mẹ lớn nhất trong năm, được cử hành trọng thể ở nhà thờ dâng kính Đức Mẹ. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, dịp nhắc tới thánh tích khăn quấn Chúa Hài Đồng được giữ tại đây. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Giám mục Aachen chủ sự các nghi lễ tại nhà thờ chính tòa cho cả giáo phận. |
| 24 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Sinh nhật Thánh Gioan Tẩy Giả | Ngày kính vị thánh có thánh tích tấm vải đặt thủ cấp trong hòm thánh Đức Mẹ. |
Cuộc hành hương Aachen được trang giáo phận Aachen xếp chung một nếp hành hương bảy năm với Kornelimünster, Mönchengladbach và Maastricht. Giáo phận Aachen đã hai lần cử đoàn sang dự cuộc rước thánh tích Thánh Servatius ở Vương cung thánh đường Thánh Servatius, Maastricht, năm 2018 và năm 2025, theo trang của giáo phận.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Domhof, 52062 Aachen (văn phòng nhà thờ: Klosterplatz 2, 52062 Aachen)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm giữa phố cổ Aachen, lối vào khách ở sân Domhof, cách quảng trường tòa thị chính vài bước. Từ ga trung tâm Aachen Hauptbahnhof đi bộ chừng mười lăm phút về phía bắc.
- Toạ độ
- 50.7747, 6.0839
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ hằng ngày, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lại khi đang có thánh lễ. Tầng gác có ngai đá và gian cung thánh Gothic chỉ vào được theo đoàn có người hướng dẫn của nhà thờ. Kho báu nằm trong một tòa nhà riêng cạnh nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Aachen (Aachener Dom)
Contribute photos, information or video for Aachen CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Aachen xây năm nào
Lõi là nhà nguyện Palatine dựng cuối thế kỷ 8 đầu thế kỷ 9. UNESCO và Britannica ghi khoảng 793 tới 813, UNESCO còn ghi khởi công khoảng 790 tới 800, Sacred Destinations ghi khởi công 786 và cung hiến 805. Gian cung thánh Gothic được thêm vào và cung hiến năm 1414.
Charlemagne được chôn ở đâu
Charlemagne được an táng tại nhà nguyện Palatine, nay là Nhà thờ chính tòa Aachen, năm 814. Hài cốt ông được giữ trong hòm thánh Charlemagne hoàn thành năm 1215, đặt trong gian cung thánh Gothic. Chiếc quách cẩm thạch từng chứa thi hài ông nay trưng trong kho báu nhà thờ.
Bốn thánh tích lớn ở Aachen là gì
Là áo choàng Đức Mẹ, khăn quấn Chúa Hài Đồng, khăn thắt lưng Chúa Giêsu trên thập giá, và tấm vải đã đặt thủ cấp Thánh Gioan Tẩy Giả. Bốn thánh tích được giữ trong hòm thánh Đức Mẹ làm năm 1238 và chỉ trưng ra trong cuộc Hành hương Aachen bảy năm một lần.
Hành hương Aachen lần tới là khi nào
Theo hãng tin CNA tiếng Đức, cuộc Hành hương Aachen (Heiligtumsfahrt) kế tiếp diễn ra từ 17 tới 25 tháng 6 năm 2028. Lần trước năm 2023 được dời lại từ năm 2021, và năm 2028 trở về nhịp bảy năm có từ năm 1349.
Vì sao nhà thờ Aachen có hình bát giác
Người thiết kế Odo xứ Metz lấy mẫu từ nhà thờ bát giác San Vitale ở Ravenna nước Ý. Trong truyền thống Kitô giáo, số tám là ngày thứ tám, ngày Chúa sống lại và khởi đầu cuộc tạo dựng mới, nên hình tám cạnh hay được dùng cho nhà nguyện và giếng rửa tội.