Nằm ở phía tây bắc của Công quốc Andorra, thung lũng Ordino (khu vực được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới) mở ra những cánh đồng cỏ xanh mướt, những vườn thuốc lá truyền thống và những dãy núi đá phiến soi bóng xuống dòng sông Valira del Nord. Tại ngôi làng nhỏ La Cortinada ở độ cao một nghìn ba trăm ba mươi lăm mét, bên cạnh xưởng cưa nước cổ Cal Pal và dinh thự của dòng họ quý tộc luyện sắt Casa Rossell, Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada (tên tiếng Catalunya là Església de Sant Martí de la Cortinada, tiếng Anh là Church of Sant Martí de la Cortinada) vươn cao ngọn tháp chuông đá phiến hai tầng giữa khung cảnh thanh bình của vùng núi cao Pyrenees.
Thuộc truyền thống Công giáo của Giáo phận Urgell và dâng kính Thánh Martinô Giám mục thành Tours, ngôi nhà thờ này là minh chứng độc đáo nhất tại Andorra cho sự chuyển mình từ kiến trúc Trung cổ sang thời kỳ thịnh vượng của ngành luyện sắt địa phương ở thế kỷ 17 và 18. Khi mở rộng nhà thờ vào thế kỷ 17, cư dân La Cortinada đã xoay trục công trình một góc chín mươi độ nhưng vẫn khéo léo giữ lại phần gian thờ Romanesque thế kỷ 12 làm nhà nguyện bên hông: chính nhờ quyết định ấy mà vào năm 1968, các nhà bảo tồn đã tìm thấy ngay dưới lớp vôi tường bộ bích họa cuối thế kỷ 12 của Bậc thầy La Cortinada còn nằm nguyên tại chỗ (khác hẳn số phận bị bóc mang đi nước ngoài của bích họa Nhà thờ Thánh Stêphanô), sánh đôi cùng bốn bức bình phong bàn thờ gỗ mạ vàng rực rỡ và những tấm lưới sắt rèn thủ công tinh xảo bậc nhất vùng Pyrenees.
IThánh Martinô Thành Tours, Hình Tượng Thánh Brice Trên Bích Họa Thế Kỷ 12 Và Di Sản Thợ Rèn Thung Lũng Ordino
Nhà thờ làng La Cortinada được cung hiến cho Thánh Martinô Giám mục thành Tours (tiếng Catalunya là Sant Martí de Tours, sinh năm 316 tại Pannonia thuộc Hungary ngày nay và qua đời năm 397 tại Candes, Pháp). Là một cựu kỵ binh trong quân đội La Mã đã cởi bỏ gươm giáo để trở thành nhà ẩn tu và sau đó là Giám mục thành Tours, Thánh Martinô là một trong những vị thánh được sùng kính rộng rãi nhất khắp châu Âu thời Trung cổ từ Pháp sang xứ Catalunya và dãy Pyrenees. Biểu tượng nổi tiếng nhất của ngài (được chạm khắc ngay tại trung tâm bàn thờ chính thế kỷ 17 của nhà thờ La Cortinada) là cảnh Thánh Martinô ngồi trên lưng ngựa dùng thanh kiếm cắt đôi chiếc áo choàng quân phục (chlamys) của mình để chia một nửa cho người ăn xin co ro giữa mùa đông tại cổng thành Amiens, trước khi chính Chúa Giêsu hiện ra trong giấc mơ đêm ấy mặc nửa tấm áo choàng mà ngài đã trao tặng.
Bên cạnh Thánh Martinô, các bức bích họa thế kỷ 12 được phát hiện năm 1968 bên trong gian thờ cổ của nhà thờ còn tôn vinh một nhân vật gắn bó trực tiếp với cuộc đời của ngài: Thánh Brice thành Tours (tiếng Catalunya là Sant Bricti, tiếng Latinh là Brictius, qua đời năm 444), người môn đệ từng có tính khí nóng nảy được chính Thánh Martinô kiên nhẫn cảm hóa và tiên tri sẽ trở thành Giám mục kế vị ngài tại tòa giám mục Tours.
Trong lịch sử nghệ thuật Romanesque vùng Pyrenees, bộ bích họa nằm ở khu vực phía nam của gian thờ thế kỷ 12 tại Sant Martí de la Cortinada mang giá trị đặc biệt vì được vẽ bởi một nghệ nhân tài hoa có phong cách riêng biệt, được giới học giả định danh là Bậc thầy La Cortinada (Mestre de la Cortinada, hoạt động vào khoảng cuối thế kỷ 12, chuyển tiếp từ phong cách Romanesque cổ điển sang phong cách Năm 1200 mềm mại hơn). Bức bích họa nổi bật nhất khắc họa chân dung Giám mục Thánh Brice (có dòng chữ Latinh ghi tên SCS BRICTIUS bên cạnh) trong phẩm phục giám mục uy nghiêm đang giơ tay chúc lành dưới một khung vòm cột vẽ giả kiến trúc, đối diện với một vị giám mục thứ hai được xác định là chính Thánh Martinô.
Ở phần chân tường bên dưới các vị thánh, Bậc thầy La Cortinada đã vẽ một hình ảnh mang tính biểu tượng thần học rất cuốn hút: một sinh vật bốn chân giống chó sói hoặc quái thú huyền thoại với chiếc lưỡi chẻ đôi thè dài như đang rình rập, được đặt cạnh một người cầm dao găm và chiếc chậu. Trong ngôn ngữ biểu tượng Trung cổ, con sói lưỡi chẻ đôi tượng trưng cho lời vu khống, sự cám dỗ của ác thần và tội lỗi (gắn liền với truyền thuyết Thánh Brice từng bị kẻ xấu vu oan tại thành Tours trước khi được minh oan nhờ phép lạ bế đứa trẻ sơ sinh làm chứng và cầm than hồng trong vạt áo mà không cháy), qua đó giáo huấn các tín hữu về sức mạnh của sự thật và ân sủng bảo vệ Giáo hội.
Lịch sử phát triển rực rỡ của Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada vào thế kỷ 17 và 18 gắn liền trực tiếp với lịch sử kinh tế và xã hội của thung lũng Ordino. Từ thế kỷ 17 tới giữa thế kỷ 19, thung lũng Valira del Nord là trung tâm của ngành khai thác quặng sắt và luyện sắt bằng sức nước theo công nghệ Catalunya (les fargues catalanes, tiêu biểu là lò rèn Farga Rossell). Những gia đình chủ lò rèn và địa chủ giàu có tại La Cortinada và Ordino (như gia tộc Rossell và gia tộc Cal Pal) đã đóng góp nguồn tài lực dồi dào để mở rộng ngôi nhà thờ làng nhỏ bé thời Trung cổ thành một thánh đường Baroque bề thế với bốn bàn thờ gỗ mạ vàng và hệ thống lưới sắt rèn thủ công chế tác ngay từ sắt luyện tại địa phương.
Một điều khiến du khách bước vào Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada lần đầu thường ngỡ ngàng về mặt phương hướng là: vì sao bàn thờ chính hiện nay lại quay về hướng Bắc, trong khi gian nguyện có bích họa Romanesque lại nằm lệch ở bên hông phía Đông? Câu trả lời nằm ở cuộc đại cải tạo thế kỷ 17: ngôi nhà thờ Romanesque thế kỷ 12 nguyên thủy vốn nằm theo đúng trục Đông - Tây chuẩn mực của Kitô giáo. Tuy nhiên, khi dân làng muốn xây một gian chính lớn gấp ba lần vào thế kỷ 17, địa hình sườn núi và suối nước xung quanh không cho phép kéo dài nhà thờ theo trục Đông - Tây cũ. Các kiến trúc sư thế kỷ 17 đã quyết định xoay trục nhà thờ một góc 90 độ sang trục Nam - Bắc (cửa chính mở ở hướng Nam, bàn thờ chính Baroque đặt ở hướng Bắc), đồng thời giữ lại phần gian thờ phía Đông của nhà thờ thế kỷ 12 làm một nhà nguyện phụ bên cánh phải. Nhờ sự thay đổi trục hướng ấy mà phần tường có bích họa thế kỷ 12 được xây bít lại làm phòng phụ và thoát khỏi việc bị đập bỏ hay bị các thương lái cổ vật phát hiện vào thập niên 1920, để rồi nguyên vẹn lộ diện trong cuộc trùng tu năm 1968.
IITừ Gian Thờ Romanesque Thế Kỷ 12, Cuộc Xoay Trục Thời Baroque Tới Phát Hiện Bích Họa Năm 1968
Trải qua tám thế kỷ rưỡi, Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada lưu giữ trọn vẹn hai tầng lớp lịch sử chồng xếp lên nhau: tầng nền Trung cổ thế kỷ 12 của các hiệp thợ đá và họa sĩ Romanesque, và tầng kiến trúc thế kỷ 17 tới 18 của kỷ nguyên luyện sắt Baroque tại thung lũng Ordino.
- Giữa thế kỷ 12Khởi dựng ngôi nhà thờ Romanesque nguyên thủy theo trục Đông - TâyCư dân làng La Cortinada dựng ngôi nhà thờ một gian nhỏ bằng đá phiến đen với hậu cung vuông vức hướng về phía đông theo lối kiến trúc Romanesque miền núi Pyrenees.
- Cuối thế kỷ 12 (khoảng 1170 tới 1200)Bậc thầy La Cortinada vẽ bộ bích họa Thánh Brice và Thánh MartinôNghệ nhân hội họa tường được định danh là Bậc thầy La Cortinada trang hoàng các bức tường của gian thờ bằng chuỗi bích họa màu khoáng tự nhiên mô tả Thánh Brice, Thánh Martinô và các họa tiết động vật biểu tượng.
- Thế kỷ 17Mở rộng quy mô lớn, xoay trục nhà thờ sang hướng Bắc - Nam và dựng Bàn thờ chínhCùng với sự trỗi dậy của nghề rèn sắt tại thung lũng Ordino, nhà thờ được xây mới gian chính lớn theo trục nam - bắc (biến gian thờ thế kỷ 12 thành nhà nguyện bên) và lắp đặt bức bình phong bàn thờ chính Baroque kính Thánh Martinô.
- Thế kỷ 18Hoàn thiện ba bàn thờ phụ Baroque, lưới sắt rèn, dàn chuông bánh xe và nhà để hài cốtBổ sung thêm ba bàn thờ gỗ chạm khắc mạ vàng (kính Đức Mẹ Mân Côi, Đức Mẹ Núi Cát Minh và Thánh Antôn Viện phụ), lắp đặt các tấm lưới sắt rèn từ quặng sắt Ordino, ghế giải tội, dàn chuông bánh xe (carilló) và tường rào nghĩa trang có nhà hài cốt (ossari).
- 1968Phát hiện bộ bích họa Romanesque cuối thế kỷ 12 nguyên tại chỗ trong đợt trùng tuKhi tiến hành khảo sát và trùng tu khu vực gian thờ cổ thế kỷ 12 ở bên hông nhà thờ, các chuyên gia di sản phát hiện các bức bích họa của Bậc thầy La Cortinada nằm ẩn dưới lớp vữa trát thời Baroque và phục hồi nguyên trạng tại chỗ.
- 16 tháng 7 năm 2003 tới nayXếp hạng Di sản Văn hóa Andorra và thiết lập Không gian Văn hóa La CortinadaChính phủ Công quốc Andorra công nhận Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada là Di sản Văn hóa (Bé d'Interès Cultural), kết nối với xưởng cưa Cal Pal và dinh thự Casa Rossell thành quần thể di sản văn hóa - sinh thái tiêu biểu của giáo xứ Ordino.
Ý nghĩa của cuộc phát hiện năm 1968 đối với di sản hội họa tường Andorra. Trong suốt nửa đầu thế kỷ 20, giới nghiên cứu nghệ thuật từng tiếc nuối khi hầu hết các bức bích họa Romanesque thế kỷ 12 của Andorra (từ Nhà thờ Santa Coloma, Nhà thờ Thánh Stêphanô cho tới Sant Miquel d'Engolasters và Sant Romà de les Bons) đều đã bị bóc khỏi tường đá vào thập niên 1920 để đưa về các bảo tàng hoặc bộ sưu tập nước ngoài. Chính vì vậy, khi bộ bích họa của Bậc thầy La Cortinada được tìm thấy vào năm 1968 ngay trên bức tường đá nguyên thủy của gian thờ thế kỷ 12 tại Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada (cùng với bộ bích họa kết hợp phù điêu tại Nhà thờ Sant Joan de Caselles phát hiện năm 1962), Chính phủ và Hội đồng Tổng quản Andorra đã quyết định bảo tồn tuyệt đối nguyên tại chỗ (in situ).
Phong cách của Bậc thầy La Cortinada thể hiện trình độ nắm bắt giải phẫu và nét vẽ thanh thoát khác hẳn lối vẽ đường viền đen dày và cứng của giữa thế kỷ 12: gương mặt Thánh Brice có sống mũi thẳng, đôi mắt sâu biểu cảm, râu và tóc được tỉa bằng những nét cọ mảnh màu nâu đỏ và trắng, báo hiệu sự giao thoa sớm của luồng nghệ thuật Byzantine muộn và Gothic sơ kỳ (Phong cách Năm 1200) lan tỏa qua dãy Pyrenees.
IIIGian Nguyện Bích Họa Thế Kỷ 12, Bốn Bàn Thờ Gỗ Mạ Vàng, Lưới Sắt Rèn Ordino Và Dàn Chuông Bánh Xe
Quần thể Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada được bao bọc bởi một bức tường đá phiến thấp có cổng vòm lối vào và nhà lưu giữ hài cốt cổ (ossari). Công trình chính có mặt bằng hình chữ nhật định hướng theo trục Nam - Bắc với các nhà nguyện bên hông, mái lợp đá phiến hai dốc và ngọn tháp chuông vuông hai tầng vươn lên ở góc phía tây nam.
Nằm ở góc đông nam bên phải lối vào hiện nay là phần còn lại của ngôi nhà thờ Romanesque thế kỷ 12 nguyên thủy. Trên các mảng tường đá ở đây bảo tồn nguyên tại chỗ bộ bích họa cuối thế kỷ 12 của Bậc thầy La Cortinada vẽ bằng màu đỏ son, vàng thổ, trắng và đen: nổi bật nhất là hình ảnh Thánh Giám mục Brice (Sant Bricti) đứng dưới vòm cột trang trí, hình tượng Thánh Martinô, con sói huyền thoại có chiếc lưỡi chẻ đôi và các dải diềm răng cưa, hoa văn hình học tinh tế.
Chiếm lĩnh toàn bộ bức tường phía bắc của gian chính mở rộng là bức bình phong bàn thờ chính (Retaule Major) bằng gỗ chạm khắc đa sắc và mạ vàng lộng lẫy có niên đại từ thế kỷ 17. Các tầng ô khám của bàn thờ được phân chia bởi những cột xoắn kiểu Salomon quấn dây nho, ở chính giữa tôn trí pho tượng và phù điêu mô tả Thánh Martinô cưỡi ngựa cắt đôi áo choàng chia cho người nghèo và hình ảnh Thánh Martinô trong phẩm phục Giám mục thành Tours.
Dọc theo các nhà nguyện bên hông của gian chính là ba bức bình phong bàn thờ gỗ sơn son thếp vàng thế kỷ 18 được bảo quản nguyên vẹn, lần lượt dâng kính Đức Mẹ Mân Côi (Mare de Déu del Roser), Đức Mẹ Núi Cát Minh (Mare de Déu del Carme, cầu bầu cho các linh hồn nơi Luyện Ngục) và Thánh Antôn Viện phụ (Sant Antoni Abat, vị thánh bảo hộ gia súc và nghề chăn nuôi của cư dân miền núi).
Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada sở hữu bộ sưu tập lưới sắt rèn phụng vụ đẹp nhất tại Andorra, được rèn thủ công ngay tại các lò luyện sắt nước (fargues) của thung lũng Ordino vào thế kỷ 17 và 18. Những tấm lưới sắt ngăn cách cung thánh chính và các nhà nguyện phụ được tạo tác từ những thanh sắt xoắn dọc kết thúc bằng các đầu giáo hoa bách hợp và những đường uốn xoắn ốc mềm mại như ren thêu.
Một hiện vật âm nhạc phụng vụ rất thú vị bên trong nhà thờ là dàn chuông bánh xe (carilló de roda): một bánh xe bằng gỗ gắn hàng loạt chiếc chuông đồng nhỏ xung quanh vành, khi quay tay sẽ tạo ra chuỗi âm thanh ngân vang rộn rã trong khoảnh khắc Truyền phép hoặc vinh tụng ca Gloria của ngày đại lễ. Nhà thờ còn giữ được nguyên bộ ghế gỗ cổ của hội đồng giáo xứ, tòa giải tội gỗ chạm khắc và chiếc rương đựng đồ thánh nhiều ổ khóa.
Bên ngoài, ở góc phía tây nam mặt tiền là ngọn tháp chuông vuông xây bằng đá phiến llicorella cao hai tầng với các cửa vòm treo chuông lớn và mái chóp đá phiến. Quanh sân nhà thờ còn lưu giữ các ngôi mộ cổ của các dòng họ lớn trong làng và ngôi nhà nhỏ chứa hài cốt (ossari) xây bằng đá ngay sát tường bao.
| Hạng mục kiến trúc và Hiện vật | Niên đại và Tác giả | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Gian nguyện phía Đông Nam và Bộ bích họa tường | Cuối thế kỷ 12 (Bậc thầy La Cortinada, phát hiện năm 1968) | Phần còn lại của nhà thờ Romanesque gốc bảo tồn nguyên tại chỗ bức bích họa Thánh Brice (Sant Bricti), Thánh Martinô và quái thú lưỡi chẻ đôi |
| Bình phong Bàn thờ chính (Retaule Major de Sant Martí) | Thế kỷ 17 (Nghệ nhân điêu khắc Baroque vùng Pyrenees) | Gỗ thông chạm khắc đa sắc mạ vàng với cột xoắn Salomon, tôn vinh cảnh Thánh Martinô cắt áo choàng cho người hành khất |
| Ba Bàn thờ phụ (Đức Mẹ Mân Côi, Đức Mẹ Cát Minh, Thánh Antôn) | Thế kỷ 18 | Gỗ chạm khắc sơn son thếp vàng phong cách Baroque muộn đặt tại các nhà nguyện bên hông gian chính |
| Hệ thống Lưới sắt rèn (Reixes de ferro forjat) và Nội thất gỗ | Thế kỷ 17 tới thế kỷ 18 (Thợ rèn thung lũng Ordino) | Sắt bản địa rèn thủ công từ các lò luyện sắt Fargues d'Ordino cùng dàn chuông bánh xe (carilló), tòa giải tội và ghế gỗ cổ |
| Gian chính hướng Bắc - Nam, Tháp chuông Tây Nam và Nhà hài cốt | Thế kỷ 17 tới thế kỷ 18 | Kiến trúc đá phiến miền núi với tháp chuông hai tầng, sân nghĩa trang tường bao và nhà lưu hài cốt (ossari) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần lưu ý rằng Giáo hội Công giáo thời Trung cổ và các kiến trúc sư thời Baroque thế kỷ 17 không áp dụng thuật phong thủy phương Đông khi xây dựng hay xoay trục Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada. Ngôi nhà thờ thế kỷ 12 ban đầu tuân theo trục phụng vụ Đông - Tây cổ điển, sau đó vào thế kỷ 17 được xoay sang trục Nam - Bắc để thích ứng với quỹ đất bằng phẳng giữa sườn núi và dòng suối của làng La Cortinada. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên địa hình thung lũng Tây Bắc của Công quốc Andorra tại tọa độ 42,5762 độ vĩ bắc, 1,5179 độ kinh đông, Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada tọa lạc ở cao độ khoảng 1.335 mét so với mực nước biển, nằm trên một cánh đồng bồi tích bằng phẳng và trù phú (bình dương cốc địa) thuộc bờ hữu ngạn dòng sông Valira del Nord. Phía sau lưng nhà thờ về hướng bắc và đông bắc là những đỉnh núi cao hùng vĩ của vùng Casamanya (cao 2.740 mét) và Pic de Cataperdís đóng vai trò tổ sơn và hậu chẩm vững chãi sau khi công trình xoay về trục tọa Bắc hướng Nam vào thế kỷ 17; hai bên tả hữu là hai dải sườn núi đá phiến và rừng thông của thung lũng Ordino ôm khít như thanh long và bạch hổ hộ vệ.
Về thủy pháp và trục hướng, việc xoay trục nhà thờ sang thế tọa Bắc hướng Nam vào thế kỷ 17 vô tình lại tạo nên một cục thế rất hợp với phép tọa thực triều không, hướng dương nạp khí của vùng núi lạnh: lưng cung thánh chính tựa vào thế núi cao phía bắc hướng đi El Serrat và Arcalís, trong khi cửa chính mở về hướng Nam ấm áp nhìn xuôi theo chiều mở rộng của thung lũng Ordino. Ngay phía đông nhà thờ là dòng sông Valira del Nord chảy hiền hòa từ vùng hồ băng Tristaina xuống phía nam, kết hợp với con suối Riu de la Cortinada dẫn nước làm quay bánh xe gỗ của xưởng cưa cổ Cal Pal ngay bên cạnh, tạo nên thế lưỡng thủy kẹp minh đường đem lại sự trù phú cho cả nông nghiệp lẫn nghề rèn sắt hàng trăm năm của ngôi làng.
VLễ Bổn Mạng Thánh Martinô 11 Tháng 11, Lễ Thánh Antôn Bảo Hộ Gia Súc 17 Tháng 1 Và Mùa Di Sản Ordino
Các sinh hoạt phụng vụ tại Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada được cử hành theo lịch phụng vụ Rôma của Giáo phận Urgell (dương lịch), giữ gìn nhiều nét văn hóa mục đồng và nông nghiệp cổ truyền của thung lũng sinh quyển Ordino.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết và sự kiện | Nghi thức phụng vụ và truyền thống văn hóa tại làng La Cortinada |
|---|---|---|---|
| 17 tháng 1 | Dương lịch | Lễ Kính Thánh Antôn Viện phụ (Festa de Sant Antoni Abat) | Tôn kính vị thánh bảo hộ loài vật và nghề chăn nuôi được thờ tại bàn thờ Baroque thế kỷ 18 bên trong nhà thờ, gắn với truyền thống cầu mùa và chia phần ăn truyền thống của các giáo xứ miền núi Andorra. |
| Tháng 7 và tháng 8 (Mùa hè) | Dương lịch | Lễ hội Làng La Cortinada và Hành trình Di sản Văn hóa Thung lũng Ordino | Nhà thờ mở cửa đón khách tham quan hằng ngày kết hợp với việc trình diễn vận hành cối xay bột và xưởng cưa nước cổ Cal Pal ngay sát bên cạnh. |
| 16 tháng 7 và Chủ nhật đầu tháng 10 | Dương lịch | Lễ Đức Mẹ Núi Cát Minh (16/7) và Lễ Đức Mẹ Mân Côi (Tháng 10) | Các thánh lễ kính nhớ Đức Trinh Nữ Maria tại hai bàn thờ phụ thế kỷ 18 của nhà thờ, cầu nguyện cho sự bình an của các gia đình và các linh hồn tiên tổ. |
| 11 tháng 11 | Dương lịch (Lễ Bổn mạng) | Đại lễ Kính Thánh Martinô Giám mục Thành Tours (Festa de Sant Martí) | Ngày lễ quan thầy trọng đại nhất trong năm của làng La Cortinada vào tiết lập đông (thời điểm truyền thống gọi là Mùa hè Thánh Martinô, Estiuet de Sant Martí, trước khi tuyết phủ kín núi cao), quy tụ toàn thể cư dân dự thánh lễ trọng thể trước bàn thờ chính thế kỷ 17. |
Quần thể di sản sống La Cortinada giữa Khu Dự trữ Sinh quyển UNESCO Ordino. Điểm làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của chuyến viếng thăm Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada là ngôi nhà thờ này không đứng cô lập mà nằm ở trung tâm của một quần thể văn hóa nông nghiệp và thủ công truyền thống được bảo tồn hoàn hảo. Chỉ cách bức tường đá nghĩa trang của nhà thờ vài chục mét là Xưởng cưa và Cối xay nước Cal Pal (Mola i Serradora de Cal Pal, thế kỷ 16 tới 17) cùng ngôi nhà cổ Cal Pal với những hàng hiên gỗ chạm khắc mặt người, nối tiếp bằng con đường mòn sinh thái Ruta del Ferro (Con đường Sắt) đi dọc bờ sông Valira del Nord lên các mỏ sắt cổ ở Llorts, giúp người hành hương hiểu trọn vẹn đời sống lao động và đức tin của những người thợ rèn đã dựng nên các bàn thờ và lưới sắt trong nhà thờ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Carretera General 3 (CG-3), Làng La Cortinada, AD300 Ordino, Công quốc Andorra
- Đường tới
- Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada tọa lạc tại làng La Cortinada trên trục đường Carretera General 3 (CG-3), cách trung tâm thị trấn Ordino khoảng 3 km về phía bắc (hướng đi Llorts, El Serrat và khu trượt tuyết Ordino-Arcalís) và cách thủ đô Andorra la Vella khoảng 11 km về phía bắc. Bằng ô tô từ Andorra la Vella, quý vị đi theo đường CG-3 qua La Massana và thị trấn Ordino khoảng 20 phút là tới làng La Cortinada (có bãi đỗ xe miễn phí ngay cạnh nhà thờ và xưởng cưa Cal Pal). Bằng phương tiện công cộng, quý vị đón tuyến xe buýt L6 từ Andorra la Vella đi Ordino / El Serrat và xuống ngay tại trạm dừng La Cortinada trước cửa nhà thờ.
- Toạ độ
- 42.5762, 1.5179
Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada nằm ngay bên đường chính tại trung tâm làng La Cortinada. Khuôn viên bên ngoài và cảnh quan đồng cỏ quanh nhà thờ mở cửa tự do quanh năm; riêng không gian nội thất bên trong (để chiêm ngưỡng bộ bích họa thế kỷ 12 của Bậc thầy La Cortinada, bốn bàn thờ Baroque và lưới sắt rèn) mở cửa có hướng dẫn viên trực hằng ngày trong các tháng mùa hè (tháng 7 và tháng 8, từ 10 giờ tới 14 giờ và từ 15 giờ tới 19 giờ) hoặc đặt lịch mở cửa qua Văn phòng Du lịch Ordino vào các tháng khác trong năm. Khi vào bên trong, quý vị lưu ý giữ sự trang nghiêm, không bước qua hàng rào bảo vệ khu vực bích họa thế kỷ 12 và không dùng đèn flash chụp ảnh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada lại vừa có bích họa Romanesque thế kỷ 12 vừa có kiến trúc và bàn thờ Baroque thế kỷ 17 tới 18?
Ngôi nhà thờ nguyên thủy được xây dựng vào thế kỷ 12 theo lối Romanesque định hướng Đông - Tây. Đến thế kỷ 17 và 18, khi dân số và kinh tế luyện sắt của thung lũng Ordino phát triển mạnh, người dân đã mở rộng nhà thờ bằng cách xoay trục chính 90 độ sang hướng Bắc - Nam và lắp đặt bốn bàn thờ gỗ Baroque cùng lưới sắt rèn, nhưng vẫn giữ lại phần gian thờ thế kỷ 12 cũ làm nhà nguyện bên hông.
Bộ bích họa Romanesque bên trong Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada được phát hiện vào năm nào và vẽ những hình ảnh gì?
Bộ bích họa được phát hiện vào năm 1968 bên dưới lớp vữa trát trong khu vực gian thờ cổ thế kỷ 12 và vẫn được bảo tồn nguyên tại chỗ trên tường đá. Được vẽ vào cuối thế kỷ 12 bởi nghệ nhân được gọi là Bậc thầy La Cortinada, bích họa khắc họa chân dung Thánh Giám mục Brice (Sant Bricti, đệ tử kế vị Thánh Martinô), hình ảnh Thánh Martinô và một con sói huyền thoại có chiếc lưỡi chẻ đôi.
Bốn bức bình phong bàn thờ gỗ thời Baroque bên trong nhà thờ được cung hiến cho những vị thánh nào?
Bức bình phong bàn thờ chính lớn nhất ở phía bắc có niên đại thế kỷ 17 với các cột xoắn Salomon mạ vàng được cung hiến cho Thánh Martinô Giám mục thành Tours (mô tả cảnh ngài trên lưng ngựa cắt đôi áo choàng chia cho người nghèo); ba bàn thờ phụ thế kỷ 18 ở hai bên sườn lần lượt dâng kính Đức Mẹ Mân Côi, Đức Mẹ Núi Cát Minh và Thánh Antôn Viện phụ.
Những tấm lưới sắt rèn bên trong Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada có mối liên hệ gì với lịch sử kinh tế của thung lũng Ordino?
Từ thế kỷ 17 tới thế kỷ 19, thung lũng Ordino là trung tâm khai thác quặng sắt và luyện sắt bằng sức nước (fargues catalanes) của Andorra. Những tấm lưới sắt rèn (reixes de ferro forjat) ngăn cách cung thánh và các nhà nguyện bên trong nhà thờ đã được chính các nghệ nhân thợ rèn địa phương chế tác thủ công từ nguồn sắt luyện tại thung lũng này.
Dàn chuông bánh xe (carilló) được bảo tồn bên trong Nhà thờ Sant Martí de la Cortinada là dụng cụ gì?
Dàn chuông bánh xe (carilló de roda) là một nhạc cụ phụng vụ truyền thống vùng Pyrenees gồm một bánh xe bằng gỗ gắn nhiều chiếc chuông đồng nhỏ xung quanh vành được treo trên tường cung thánh; khi người giúp lễ quay tay cầm, cả bánh xe quay tròn làm các quả chuông đồng loạt ngân vang trong các thời khắc trọng thể của Thánh lễ.