Ra khỏi khu phố buôn bán đông đúc của Andorra la Vella, đi về phía nam dọc thung lũng sông, quý vị sẽ tới làng Santa Coloma, nơi nhà cửa thưa dần và sườn núi Pyrenees hiện rõ hai bên. Giữa làng có một ngôi nhà thờ nhỏ bằng đá xám thô, thân thấp, mái lợp đá phiến, và bên cạnh là một ngọn tháp chuông hình tròn, thon và cao, chia thành nhiều tầng với những ô cửa sổ đôi. Dáng tháp ấy lạ đến mức người đã đi qua nhiều nhà thờ châu Âu cũng phải dừng lại nhìn.
Đây là Nhà thờ Santa Coloma (Església de Santa Coloma), nhà thờ giáo xứ Công Giáo thuộc giáo phận Urgell, dâng kính Thánh nữ Coloma. Andorra là một xứ núi mà đời sống đạo gắn với những nhà thờ đá nhỏ rải trong các thung lũng, phần lớn dựng theo lối Roman thời trung đại. Thư viện chọn Santa Coloma làm đại diện duy nhất của Andorra vì đây là một trong những nhà thờ cổ nhất nước, còn giữ gian thờ có trước cả lối Roman, và là nơi nói rõ nhất về lớp nhà thờ làng đã làm nên diện mạo tâm linh của Andorra.
IThánh Nữ Coloma Và Những Nhà Thờ Làng Của Andorra
Andorra không có nhà thờ chính tòa riêng. Cả xứ thuộc giáo phận Urgell, một giáo phận rất cổ có tòa giám mục ở thị trấn La Seu d'Urgell bên phía Catalunya. Vì thế, di sản đạo của Andorra không nằm trong một công trình lớn mà trong những nhà thờ giáo xứ nhỏ bằng đá, mỗi làng một ngôi. Santa Coloma là một trong những ngôi cổ nhất, và theo Catalunya Romànica, nó được nhắc tên trong chính văn bản thánh hiến nhà thờ chính tòa Urgell, tức là đã có mặt từ buổi đầu của giáo phận ấy.
Ngọn tháp tròn ở đây làm người ta nghĩ tới những tháp tròn thời trung đại ở Khu tu viện cổ Glendalough bên Ireland, còn lối Roman của nó cùng dòng với Nhà thờ chính tòa Santiago de Compostela. Khác với hai nơi ấy, Santa Coloma chỉ là nhà thờ của một làng, và chính cái nhỏ ấy làm nó giữ nguyên được dáng xưa.
Nhà thờ dâng kính Thánh nữ Coloma (Coloma, tiếng Latinh là Columba, nghĩa là chim bồ câu). Trong vùng Catalunya, tên này thường được hiểu là Thánh nữ Coloma xứ Sens (Coloma de Sens), một trinh nữ tử đạo thế kỷ 3 mà lịch Roma kính ngày 31 tháng 12, theo bách khoa toàn thư mở tiếng Catalunya. Tư liệu về nhà thờ mà thư viện đã mở không nói rõ là vị Coloma nào, nên quý vị xin coi đây là cách hiểu phổ biến, chưa phải điều đã xác nhận riêng cho nhà thờ này.
Trong nhà thờ còn có tượng Đức Mẹ Remei, chữ Remei trong tiếng Catalunya nghĩa là phương thuốc, sự cứu chữa, nên đây là tước hiệu Đức Mẹ được người bệnh tìm tới cầu xin. Trong nếp Công Giáo, kính Đức Mẹ và các thánh là xin các ngài cầu thay, không phải thờ các ngài như thần.
Nhiều người vào nhà thờ tưởng những bức bích họa đang thấy trên tường là bản gốc còn nguyên tại chỗ. Thật ra, theo Catalunya Romànica, phần lớn bích họa Roman của nhà thờ đã bị bóc đi và lưu lạc ra nước ngoài. Hình duy nhất còn ở đúng chỗ cũ là Chiên Thiên Chúa (Agnus Dei), còn sót lại nhờ bị một bàn thờ Baroque che khuất suốt nhiều thế kỷ. Các mảng khác, sau khi trở về Andorra năm 2007, được trưng bày ở một nơi riêng gọi là Espai Columba, không phải trong nhà thờ.
IIHơn Một Nghìn Năm Của Một Nhà Thờ Làng
Lịch sử Santa Coloma đi theo từng lớp đá. Lớp cổ nhất là gian thờ tiền Roman, có trước khi lối Roman lan tới vùng Pyrenees. Lớp thứ hai là ngọn tháp tròn và bộ bích họa thế kỷ 12. Lớp gần đây nhất là hành trình trở về của chính những bức bích họa ấy.
- Thế kỷ 10 hoặc sớm hơnGian thờ tiền RomanTheo Catalunya Romànica, gian thờ có thể dựng từ đầu thế kỷ 10 hoặc sớm hơn. Museus.ad ghi nhà thờ tiền Roman thế kỷ 10.
- Buổi đầu giáo phận UrgellCó tên trong văn bản thánh hiếnNhà thờ được nhắc trong văn bản thánh hiến nhà thờ chính tòa Urgell. Thư viện không ghi năm văn bản vì chưa mở được nguồn thống nhất.
- Thế kỷ 12Tháp chuông trònNgọn tháp tròn lối Lombard cao 17,75 mét được thêm vào, nhiều tầng cửa sổ đôi, theo Catalunya Romànica.
- Khoảng 1150 tới 1160Bộ bích họa RomanHậu cung được vẽ bích họa bởi một họa sĩ khuyết danh mà giới nghiên cứu gọi là Bậc thầy Santa Coloma.
- Cuối thế kỷ 12, đầu thế kỷ 13Tượng Đức Mẹ RemeiTượng gỗ sơn cao 53,5 cm, theo Catalunya Romànica.
- 1312Cuộc kinh lý của giáo phậnVăn bản kinh lý gọi nhà thờ là ecclesia Sancte Columbe de Valle de Andorra, tức nhà thờ Thánh Coloma của thung lũng Andorra.
- 2007Bích họa trở vềSau một hành trình qua tay nhà sưu tập và bảo tàng nước ngoài, bộ bích họa trở về Andorra, theo museus.ad, trưng bày ở Espai Columba.
Có một chỗ nguồn vênh cần nói rõ. Bài của Catalunya Romànica trên enciclopedia.cat ghi phần lớn các mảng bích họa đang ở các bảo tàng quốc gia Phổ tại Berlin. Trang bảo tàng và di tích Andorra (museus.ad) lại ghi bộ bích họa đã trở về Andorra năm 2007. Hai nguồn không mâu thuẫn mà lệch nhau về thời điểm: bài bách khoa là bản cũ hơn, viết khi bích họa còn ở nước ngoài. Thư viện theo museus.ad cho hiện trạng.
Nhà thờ mang danh hiệu Bé d'Interès Cultural, tức di sản văn hóa của Andorra. Thư viện chưa mở được nguồn chính thức ghi năm công nhận nên không ghi năm.
IIIGian Thờ Tiền Roman Và Ngọn Tháp Tròn
Nhà thờ nhỏ và giản dị: một gian thờ bằng đá thô, tường dày, cửa sổ ít và hẹp, đúng dáng các nhà thờ tiền Roman vùng Pyrenees, khi thợ xây còn chưa có lối vòm và trang trí của thời Roman thịnh. Điều làm nó khác mọi nhà thờ khác của Andorra là ngọn tháp chuông tròn. Phần lớn tháp chuông Roman ở Andorra có mặt bằng vuông, còn tháp Santa Coloma hình trụ, cao 17,75 mét, chia nhiều tầng, mỗi tầng trổ những ô cửa sổ đôi, lối trang trí mà giới nghiên cứu gọi là Lombard, theo tên vùng Lombardia bên Ý, nơi những người thợ đá lưu động mang lối này đi khắp Catalunya.
Bên trong, trên tường hậu cung, hình Chiên Thiên Chúa vẫn còn tại chỗ. Tượng gỗ sơn Đức Mẹ Remei cao 53,5 cm, làm khoảng cuối thế kỷ 12 hoặc đầu thế kỷ 13, là hiện vật thờ quý của nhà thờ.
Phần cổ nhất, có thể từ đầu thế kỷ 10 hoặc sớm hơn, tường đá thô dày và cửa sổ hẹp.
Cao 17,75 mét, thế kỷ 12, lối Lombard với nhiều tầng cửa sổ đôi, một trong số ít tháp tròn ở Andorra theo museus.ad.
Mảng bích họa Agnus Dei duy nhất còn ở chỗ cũ, sống sót nhờ một bàn thờ Baroque che phía trước.
Các mảng bích họa khoảng 1150 tới 1160 của Bậc thầy Santa Coloma, trở về năm 2007, trưng bày ở một không gian riêng gần nhà thờ.
Tượng gỗ sơn cao 53,5 cm, cuối thế kỷ 12 hoặc đầu thế kỷ 13.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Gian thờ | Thế kỷ 10 hoặc sớm hơn | enciclopedia.cat, museus.ad |
| Tháp chuông | Tròn, 17,75 m, thế kỷ 12 | enciclopedia.cat |
| Bích họa | Khoảng 1150 tới 1160 | enciclopedia.cat |
| Tượng Đức Mẹ Remei | 53,5 cm | enciclopedia.cat |
| Văn bản kinh lý | Năm 1312 | enciclopedia.cat |
| Bích họa trở về | Năm 2007 | museus.ad |
IVThế Đất Và Hướng
Người dựng nhà thờ làng này hơn một nghìn năm trước không biết tới phong thủy, và đạo Công Giáo cũng không dạy điều ấy. Nhà thờ thời Roman theo lệ phụng vụ, hậu cung và bàn thờ thường quay về phía đông, phía mặt trời mọc, hình ảnh của Chúa Phục Sinh. Còn chỗ đặt nhà thờ thì do làng quyết định: nó đứng giữa những nếp nhà mà nó phục vụ.
Vì vậy những dòng dưới đây chỉ là thư viện mượn con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt để nhìn một thung lũng Pyrenees, cho quý vị có chỗ đặt cạnh mà so. Không tư liệu nào của nhà thờ hay của giáo phận nói như vậy.
Nét rõ nhất là thung lũng kẹp giữa hai dãy núi. Santa Coloma nằm dưới đáy một thung lũng hẹp của dãy Pyrenees, hai bên là sườn núi cao dốc, giữa là dòng sông chảy qua. Lối cổ truyền gọi đất như vậy là có tả thanh long, hữu bạch hổ đủ cả, hai cánh núi ôm lấy khoảng giữa. Đất đáy thung lũng được che gió từ hai phía, là chỗ người xưa hay chọn để lập làng.
Thứ hai là nước chảy qua trước làng. Dòng sông của thung lũng chảy ngang qua vùng này rồi xuôi xuống phía nam. Theo lối Việt, nước là mạch của đất, làng dựa núi bên sông là thế sống lâu dài. Chính vì nước và đất bằng hiếm hoi giữa núi mà người Andorra xưa dựng làng, và nhà thờ theo làng.
Thứ ba là ngọn tháp tròn. Trong con mắt cổ truyền, tháp vuông thuộc Thổ, tháp tròn thuộc Kim. Một ngọn tháp tròn đứng giữa thung lũng núi đá, đọc theo ngũ hành, là Kim nằm trong lòng Thổ, thế được núi sinh ra. Thư viện nói điều này như một cách đọc hình, còn người thợ Lombard dựng tháp tròn theo lối nghề của họ.
Về hướng, thư viện không có nguồn đo trục nhà thờ, chỉ ghi rằng nhà thờ Roman vùng này theo lệ chung quay hậu cung về phía đông. Nếu đúng vậy, người đứng lễ trong nhà thờ nhìn về phía mặt trời mọc lên từ sau những rặng núi phía đông thung lũng.
VLễ Thánh Nữ Coloma Và Lễ Hội Làng
Là nhà thờ giáo xứ, Santa Coloma theo lịch phụng vụ Công Giáo tính theo dương lịch. Dịp làng đông vui nhất trong năm là lễ hội làng (festa major de Santa Coloma), theo tin các báo địa phương Diari d'Andorra và Bondia thường diễn ra vào một dịp cuối tuần cuối tháng 8, có thánh lễ, múa sardana và bữa cơm chung của làng. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Cuối tháng 8 | Dương lịch, lệ riêng của làng | Lễ hội làng Santa Coloma | Dịp lớn nhất trong năm của làng, có thánh lễ tại nhà thờ, múa sardana và bữa ăn chung (Diari d'Andorra, Bondia). |
| 31 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh nữ Coloma xứ Sens | Ngày kính vị thánh mà vùng Catalunya thường hiểu là bổn mạng của nhà thờ (ca.wikipedia). |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh cử hành trong giáo xứ. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Dịp cả làng đi lễ đông đủ nhất cùng lễ Phục Sinh. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Carrer Major, s/n, Santa Coloma, AD500 Andorra la Vella
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trên phố Carrer Major ở làng Santa Coloma, thuộc Andorra la Vella, phía nam trung tâm thủ đô. Các mảng bích họa được trưng bày ở Espai Columba, cách nhà thờ không xa.
- Toạ độ
- 42.4939, 1.4977
Santa Coloma là nhà thờ giáo xứ đang dùng cho thánh lễ, đồng thời là di tích được bảo vệ, không gian bên trong nhỏ và hẹp. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng. Không chạm tay vào mảng bích họa Chiên Thiên Chúa trên tường hậu cung và không dùng đèn chớp khi chụp ảnh gần bích họa. Nếu có thánh lễ, quý vị đứng ở cuối nhà thờ cho tới khi lễ xong.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Santa Coloma, Andorra
Contribute photos, information or video for Church of Santa Coloma d'AndorraThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Santa Coloma Andorra có từ bao giờ
Gian thờ tiền Roman của nhà thờ có thể dựng từ đầu thế kỷ 10 hoặc sớm hơn, theo Catalunya Romànica. Nhà thờ được nhắc trong văn bản thánh hiến nhà thờ chính tòa Urgell và trong cuộc kinh lý năm 1312. Ngọn tháp chuông tròn được thêm vào ở thế kỷ 12.
Vì sao tháp chuông nhà thờ Santa Coloma lại hình tròn
Tháp theo lối Lombard, lối trang trí do những người thợ đá lưu động từ vùng Lombardia mang tới Catalunya. Phần lớn tháp chuông Roman ở Andorra có mặt bằng vuông, tháp Santa Coloma hình trụ cao 17,75 mét, nhiều tầng cửa sổ đôi, là một trong số ít tháp tròn của Andorra.
Bích họa nhà thờ Santa Coloma hiện ở đâu
Bộ bích họa Roman khoảng 1150 tới 1160 của Bậc thầy Santa Coloma từng lưu lạc qua tay nhà sưu tập và bảo tàng nước ngoài, trở về Andorra năm 2007 và được trưng bày ở Espai Columba. Chỉ hình Chiên Thiên Chúa còn nằm tại chỗ trong nhà thờ.
Nhà thờ Santa Coloma thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ giáo xứ Công Giáo thuộc giáo phận Urgell, giáo phận trùm cả Andorra, dâng kính Thánh nữ Coloma. Trong nhà thờ còn tượng gỗ Đức Mẹ Remei cao 53,5 cm làm khoảng cuối thế kỷ 12 hoặc đầu thế kỷ 13.
Lễ hội Santa Coloma Andorra vào tháng mấy
Lễ hội làng Santa Coloma thường diễn ra vào một dịp cuối tuần cuối tháng 8, theo các báo địa phương, có thánh lễ, múa sardana và bữa ăn chung. Theo lịch phụng vụ, Thánh nữ Coloma xứ Sens được kính ngày 31 tháng 12, nhưng nguồn đã mở chưa xác nhận đây đúng là vị bổn mạng của nhà thờ.