Nằm ẩn mình dưới bóng những hàng cây đại cổ thụ và thông cao nguyên xanh mướt trong khuôn viên lịch sử Phái bộ Truyền giáo Blantyre (Blantyre Mission) bên đường Chileka, cách trung tâm thương mại thành phố Blantyre chỉ khoảng hai kilômét về phía tây bắc, Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần (tiếng Anh là St Michael and All Angels Church) hiện ra như một lâu đài bằng gạch đỏ bước ra từ câu chuyện cổ tích pha trộn giữa phương Đông và phương Tây. Nhìn từ phía mặt tiền và hai bên cánh ngang, du khách không khỏi kinh ngạc trước những dải vòm cuốn nhiều tầng, những hàng cột ghép tinh xảo, mái vòm trung tâm vươn cao trên hệ vòm buồm Byzantine và hai ngọn tháp chuông có hình dáng hoàn toàn khác nhau, trong đó một ngọn tháp đội chiếc mũ vòm củ hành mang âm hưởng Hồi giáo Moorish và phương Đông cổ đại. Trong lịch sử kiến trúc thế giới cuối thế kỷ 19, ngôi thánh đường thuộc truyền thống Tin Lành Trưởng lão này từng được ca ngợi là ngôi nhà thờ Kitô giáo kiên cố đầu tiên được dựng lên trên toàn bộ lãnh thổ rộng lớn nằm giữa dòng sông Zambezi ở phía nam và dòng sông Nile ở phía bắc.
Thế nhưng, điều làm nên sự vĩ đại thực sự của Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần không chỉ nằm ở vẻ đẹp tạo hình kỳ lạ của nó, mà ở câu chuyện con người đằng sau từng viên gạch. Khi công trình được khởi công vào tháng 7 năm 1888 và khánh thành vào ngày 10 tháng 5 năm 1891, cả người đứng đầu dự án là vị mục sư người Scotland David Clement Scott lẫn toàn bộ đội ngũ hàng trăm thanh niên bản địa Malawi đều chưa từng qua bất kỳ trường lớp đào tạo kiến trúc hay kỹ thuật xây dựng nào. Không có một bản vẽ thiết kế tổng thể trên giấy, không có sắt thép gia cường và cũng không có vôi xi măng công nghiệp nhập khẩu, họ đã tự đào đất sét bên bờ suối, đúc tay 81 hình dáng gạch khác nhau, đốt vỏ ốc sông lấy vôi và xếp thử từng vòm gạch khô trên mặt đất trước khi đưa lên cao. Cùng với Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Khôn Ngoan tại Limbe và Thánh đường Trung tâm Mpingwe, ngôi nhà thờ gạch đỏ tại Phái bộ Blantyre hợp thành bộ ba di sản tâm linh tiêu biểu nhất của đô thị Blantyre-Limbe và là chiếc nôi khai sinh ra chính thành phố Blantyre hiện đại.
IDanh Hiệu Thánh Michael Và Các Thiên Thần Cùng Triết Lý Thần Học Cải Cách Hội Nhập Châu Phi Của Mục Sư David Clement Scott
Đối với nhiều người quen thuộc với truyền thống Cải cách Trưởng lão của Giáo hội Scotland (Church of Scotland), nơi các nhà thờ thường chỉ mang tên địa danh giản dị (như Nhà thờ Giáo xứ Blantyre) và tránh việc đặt tên theo các vị thánh trung cổ, việc ngôi đại thánh đường tại Phái bộ Blantyre được cung hiến trang trọng dưới danh hiệu Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần (St Michael and All Angels Church) là một chi tiết vô cùng đặc biệt. Danh hiệu này xuất phát trực tiếp từ tầm nhìn thần học cởi mở và mang tính đại kết sâu sắc của Mục sư Tiến sĩ David Clement Scott (1853 tới 1907), người đứng đầu Phái bộ Blantyre từ năm 1881 đến năm 1898.
Trong Kinh Thánh Cựu Ước (sách Đanien) và Tân Ước (sách Khải Huyền chương 12), Tổng lãnh thiên thần Michael (tên tiếng Hêbrơ nghĩa là Ai bằng Thiên Chúa) cùng đạo binh Các Thiên Thần là biểu tượng của ánh sáng Thiên Chúa chiến thắng bóng tối, sự hỗn mang và bất công. Vào thập niên 1880 tại vùng cao nguyên Shire và thung lũng sông Shire, xã hội bản địa đang trải qua những biến động dữ dội bởi nạn buôn bán nô lệ xuyên lục địa, các cuộc xung đột bộ tộc và sự xâm nhập của chủ nghĩa thực dân. Khi đặt tên ngôi thánh đường là Thánh Michael và Các Thiên Thần, Mục sư David Clement Scott và cộng đoàn tín hữu Malawi tiên khởi muốn tuyên xưng rằng ngôi nhà thờ này là một pháo đài thiêng liêng của hòa bình, tự do và phẩm giá con người, nơi mọi người dân châu Phi bước vào đều được che chở dưới đôi cánh công lý của Thiên Chúa.
Nền tảng thần học đứng sau công trình Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần là tư tưởng mà Mục sư David Clement Scott gói gọn trong châm ngôn nổi tiếng của ông: Châu Phi cho người châu Phi thông qua một Giáo hội châu Phi (Africa for the Africans, and an African Church for Africa). Khác hẳn với thái độ kẻ cả mang nặng định kiến chủng tộc của nhiều viên chức thực dân châu Âu đương thời, Scott tin tưởng sâu sắc rằng văn hóa, ngôn ngữ (ông chính là tác giả của bộ Từ điển Bách khoa tiếng Mang'anja và Chichewa dày 737 trang xuất bản năm 1892) và bàn tay lao động của người dân bản địa Malawi hoàn toàn có khả năng kiến tạo nên những kiệt tác sánh ngang với các đại thánh đường ở châu Âu hay Trung Đông.
Bởi vậy, việc xây dựng Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần không đơn thuần là dựng một mái nhà để giảng đạo, mà chính là một hành vi phụng vụ bằng lao động sáng tạo. Khi những người thanh niên dân tộc Mang'anja, Yao và Ngoni tự tay nhào đất sét, đúc từng viên gạch hoa văn hình chiếc lá, hình bông hoa và tự tay khép đỉnh những vòm gạch cao hàng chục mét mà không cần kỹ sư châu Âu cầm tay chỉ việc, họ đã chứng minh trước toàn thế giới năng lực trí tuệ và kỹ nghệ kiệt xuất của người dân Malawi. Cho đến tận ngày nay, khi ngôi thánh đường đã trở thành nhà thờ lịch sử trung tâm của Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (Church of Central Africa Presbyterian, viết tắt là CCAP, Thượng hội đồng Blantyre), tinh thần tự chủ và niềm tự hào bản địa ấy vẫn chảy tràn trong từng buổi lễ Chúa nhật.
Lịch sử hình thành thánh địa này bắt đầu từ di nguyện của nhà truyền giáo kiêm nhà thám hiểm lừng danh người Scotland Tiến sĩ David Livingstone (1813 tới 1873). Khi đi khảo sát dòng sông Shire và vùng núi cao nguyên phía nam hồ Nyasa vào năm 1859, Livingstone đã kêu gọi các trường đại học và giáo hội tại Anh quốc cùng Scotland thiết lập các trạm truyền giáo kết hợp dạy nghề, nông nghiệp và thương mại lương thiện nhằm chấm dứt vĩnh viễn nạn buôn bán nô lệ. Ba năm sau khi Livingstone qua đời tại châu Phi, vào ngày 23 tháng 10 năm 1876, đoàn truyền giáo của Giáo hội Quốc gia Scotland (Established Church of Scotland) do nhà thực vật học Henry Henderson dẫn đầu đã chọn một khu đất cao ráo bên dòng suối Nasolo ở cao nguyên Shire để lập trạm truyền giáo và đặt tên là Blantyre theo tên thị trấn nhỏ bên dòng sông Clyde ở Lanarkshire (Scotland) nơi David Livingstone chào đời ngày 19 tháng 3 năm 1813.
Trong những năm đầu tiên đầy gian nan, Phái bộ Blantyre chỉ có những nhà nguyện nhỏ lợp tranh và gạch mộc đơn sơ. Khi David Clement Scott (một cựu sinh viên Đại học Edinburgh) đặt chân tới Blantyre vào cuối năm 1881 để tiếp quản phái bộ, ông đã chữa lành những rạn nứt trước đó với các tù trưởng địa phương, mở trường nội trú đa sắc tộc và ấp ủ ước mơ xây dựng một ngôi đại thánh đường xứng tầm. Cùng với người em trai là bác sĩ truyền giáo William Affleck Scott và những người thợ cả bản địa xuất sắc như Chisuse, Mungo và Kambwiri, công trình đã được khởi công vào tháng 7 năm 1888 và hoàn thành lễ thánh hiến trọng thể vào ngày 10 tháng 5 năm 1891.
Một lầm tưởng thường gặp khi nhìn vào vẻ uy nghi cổ kính của Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần là người ta nghĩ rằng Giáo hội mẹ tại Scotland đã gửi bản thiết kế của một kiến trúc sư nổi tiếng ở Edinburgh cùng kinh phí khổng lồ sang để xây dựng nhà thờ này. Sự thật lịch sử lại vô cùng kịch tính: khi Ủy ban Truyền giáo Hải ngoại của Giáo hội Scotland tại Edinburgh nghe tin Mục sư David Clement Scott đang tự ý xây một đại thánh đường có mái vòm và tháp chuông khổng lồ mà không có kiến trúc sư chuyên nghiệp và không có bản vẽ kỹ thuật, họ đã hoảng sợ đến mức ra văn bản chính thức tuyên bố từ chối mọi trách nhiệm pháp lý và tài chính vì tin chắc rằng mái vòm gạch sẽ sập xuống đè chết người! Thế nhưng, bằng phương pháp xếp gạch khô thử nghiệm trên mặt đất và kỹ thuật khóa vòm chịu nén hoàn hảo, công trình không những không sập mà đã đứng vững hiên ngang qua hơn 135 mùa mưa bão nhiệt đới và các trận dư chấn địa chất vùng thung lũng Tách giãn Đông Phi.
IITừ Khởi Lập Phái Bộ Blantyre Năm 1876, Kỳ Tích Xây Dựng Năm 1888 Tới 1891 Đến Di Tích Quốc Gia Của Nước Malawi Độc Lập
Lịch sử của Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần không chỉ là lịch sử của một công trình tôn giáo, mà chính là lịch sử khai sinh của thành phố Blantyre (đô thị cổ nhất tại Malawi, được công nhận quy chế thị trấn năm 1895) và là chiếc nôi đào tạo nên những mục sư, học giả và nhà lãnh đạo phong trào độc lập đầu tiên của dân tộc Malawi.
- 23 tháng 10 năm 1876Thành lập Phái bộ Truyền giáo Blantyre (Blantyre Mission) của Giáo hội ScotlandĐoàn tiên phong của Giáo hội Scotland do Henry Henderson dẫn đầu đặt nền móng cho trạm truyền giáo tại cao nguyên Shire và đặt tên là Blantyre để tưởng nhớ nơi sinh của nhà thám hiểm chống chế độ nô lệ David Livingstone.
- Cuối năm 1881Mục sư David Clement Scott đến nhận sứ vụ đứng đầu Phái bộ BlantyreMục sư David Clement Scott cải tổ toàn diện phái bộ theo hướng tôn trọng văn hóa bản địa châu Phi, mở rộng trường học, biên soạn từ điển tiếng Mang'anja và đào tạo đội ngũ thợ thủ công người Malawi.
- Tháng 7 năm 1888Đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên ThầnMục sư David Clement Scott cùng đội ngũ thợ nề và thợ mộc người Malawi bắt đầu đào đất sét, đúc 81 khuôn gạch khác nhau và xây dựng ngôi đại thánh đường hoàn toàn bằng sự quan sát trực quan mà không dùng bản vẽ giấy.
- 10 tháng 5 năm 1891Lễ thánh hiến trọng thể Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên ThầnSau gần ba năm lao động miệt mài, ngôi nhà thờ gạch đỏ hoàn tất và được cử hành lễ cung hiến ngày 10 tháng 5 năm 1891 trước sự ngưỡng mộ của cả người dân bản địa lẫn cộng đồng quốc tế, đúng vào năm thành lập chế độ Bảo hộ Trung Phi.
- 1911 và 1924Tấn phong những mục sư bản địa đầu tiên và hợp nhất thành Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (CCAP)Tại chính ngôi nhà thờ này, hai mục sư người Malawi đầu tiên của phái bộ là Harry Kambwiri Matecheta và Stephen Kundecha được tấn phong năm 1911; đến năm 1924, phái bộ Blantyre cùng Livingstonia và phái bộ Hà Lan Cải cách hợp nhất thành Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (CCAP).
- Thập niên 1970 và 2015 tới nayXếp hạng Di tích Quốc gia Malawi và các đợt trùng tu bảo tồn chuẩn quốc tếNhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần được xếp hạng Di tích Quốc gia được bảo vệ cấp cao nhất của Cộng hòa Malawi; trải qua các đợt trùng tu mái ngói và bảo tồn gạch cổ với sự hợp tác giữa Thượng hội đồng Blantyre và các chuyên gia bảo tồn Scotland.
Chiếc nôi của phong trào thức tỉnh dân tộc: Mục sư Harry Kambwiri Matecheta, John Chilembwe và thế hệ trí thức tiên phong. Khuôn viên Phái bộ Blantyre xoay quanh Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần chính là trường đại học thực hành đầu tiên của người dân Malawi. Những thanh niên bản địa tham gia xây dựng nhà thờ từ năm 1888 tới 1891 không chỉ học nghề nề và nghề mộc, mà còn trở thành những nhà truyền giáo, nhà in ấn, y tá và giáo viên đầu tiên. Trong số những học trò xuất sắc nhất trưởng thành dưới mái trường Blantyre Mission thời Mục sư David Clement Scott có Harry Kambwiri Matecheta (người từng tham gia đúc gạch xây nhà thờ và sau này trở thành một trong hai mục sư bản địa đầu tiên được phong chức tại Nhà thờ Thánh Michael năm 1911) và đặc biệt là Mục sư John Chilembwe (1871 tới 1915).
Trước khi gặp nhà truyền giáo Joseph Booth và sang Hoa Kỳ du học thần học rồi trở về lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống chế độ lao dịch thực dân năm 1915, John Chilembwe từng là học sinh tại trường Phái bộ Blantyre khoảng năm 1890, đúng vào giai đoạn những vòm gạch cuối cùng của Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần đang được khép kín. Chính bầu không khí bình đẳng chủng tộc và tinh thần tự tôn dân tộc mà Mục sư David Clement Scott gieo trồng tại khuôn viên nhà thờ này đã hun đúc nên khát vọng tự do cho nhiều thế hệ lãnh đạo Malawi, biến ngôi nhà thờ gạch đỏ thành một di tích lịch sử thiêng liêng của cả đất nước.
IIIKiệt Tác 81 Khuôn Gạch Đất Sét Đúc Tay, Phương Pháp Xếp Gạch Khô Trên Mặt Đất Và Sự Hòa Quyện Bốn Phong Cách Đông Tây
Về mặt lịch sử kiến trúc thế giới, Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần tại Blantyre là một hiện tượng độc nhất vô nhị. Không thể xếp công trình này vào bất kỳ một khung phân loại cứng nhắc nào của châu Âu thế kỷ 19: nó vừa mang sức nặng vững chãi của các đan viện Romanesque vùng Normandie, vừa có những vòm cuốn nhọn và cửa sổ hoa hồng của Gothic, lại vừa vươn lên với mái vòm trung tâm kiểu Byzantine và những ngọn tháp chuông, cổng vòm mang hơi thở Hồi giáo Moorish và Cận Đông (lấy cảm hứng từ hình ảnh thành Giêrusalem thiên quốc trong sách Khải Huyền).
Toàn bộ công trình không dùng một thanh thép nào mà được xây hoàn toàn bằng gạch đất sét địa phương đào tại thung lũng gần phái bộ. Để tạo ra các trụ cột tròn ghép chùm, các gờ chỉ uốn lượn, các vòm cuốn nhiều bậc và hoa văn hình học nổi trên tường mà không cần đục đẽo đá, Mục sư David Clement Scott và các thợ mộc Malawi đã chế tạo tới 81 bộ khuôn gỗ có hình dáng và kích thước khác nhau (từ gạch vát góc, gạch bán nguyệt, gạch múi khế cho tới gạch khắc hình lá cây và bông hoa). Gạch sau khi đúc tay được phơi khô và nung bằng lò củi lớn ngay tại công trường; còn vữa xây được chế từ cát trộn với vôi sống nung từ hàng tấn vỏ sò, vỏ ốc thu gom dọc bờ sông Shire và hồ Chilwa.
Vì không có bản vẽ kỹ thuật trên giấy và những người thợ Malawi chưa từng nhìn thấy một vòm cuốn châu Âu nào trước đó, Scott đã phát minh ra một phương pháp thi công trực quan tuyệt vời: trước khi xây bất kỳ một vòm cửa hay một trụ cột phức tạp nào ở trên cao, ông cùng các thợ cả xếp thử toàn bộ các viên gạch khô (không trát vữa) ngay trên mặt đất phẳng bên cạnh nhà thờ. Khi cả thầy lẫn thợ đã nhìn tận mắt, chỉnh sửa độ cong bằng mắt thường cho đến khi thật hài hòa và hiểu rõ vị trí của từng viên gạch trong 81 khuôn mẫu, họ mới đánh số và đưa gạch lên giàn giáo bằng gỗ rừng để xây cố định bằng vữa vôi.
Mặt đứng phía tây của nhà thờ gây ấn tượng mạnh mẽ bởi hai ngọn tháp đứng hai bên đầu hồi trung tâm nhưng được thiết kế bất đối xứng đầy ngẫu hứng: ngọn tháp chuông chính cao hơn có thân hình bát giác ở tầng trên, mở các ô cửa vòm cuốn thanh mảnh và trên đỉnh đội một chiếc mũ vòm hình củ hành (Moorish dome) gợi nhớ kiến trúc Trung Đông và Bắc Phi, bên trong có cầu thang xoắn ốc bằng gạch dẫn lên gác chuông; trong khi ngọn tháp bên kia thấp hơn và kết thúc bằng mái chóp khác biệt, tạo nên nét duyên dáng hữu cơ của một tác phẩm điêu khắc bằng tay.
Tại giao điểm chữ thập giữa gian giữa (nave) và hai cánh ngang (transepts), công trình vươn lên thành một mái vòm gạch tròn lớn đặt trên bốn vòm buồm tam giác (pendentives) theo đúng nguyên lý kiến trúc Byzantine cổ điển. Để triệt tiêu lực đẩy ngang của mái vòm và hệ mái ngói nặng mà không có dầm bê tông cốt thép, các bức tường bên được gia cố bằng hệ thống trụ áp tường (buttresses) dày dặn kết hợp với các tháp nhỏ ở góc đóng vai trò như những quả cân trọng lực giữ cho toàn bộ cấu trúc cân bằng tuyệt đối suốt hơn một thế kỷ.
Bước vào bên trong lòng nhà thờ dài khoảng 33 mét, du khách choáng ngợp trước vẻ đẹp mộc mạc mà thâm trầm của những hàng cột gạch ghép chùm đỡ các vòm cuốn nhiều lớp (recessed brick archivolts) chạy dọc hai bên gian giữa dẫn về khu vực cung thánh hình bán nguyệt (apse) ở phía đông. Ánh sáng mặt trời vùng nhiệt đới được lọc dịu nhẹ qua các ô cửa sổ vòm hẹp lắp kính màu và cửa sổ hoa hồng phía tây, chiếu rọi lên bục giảng kinh bằng gỗ chạm thủ công và những dải gạch trang trí chạy dọc tường.
Bao quanh Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần là khuôn viên lịch sử của Phái bộ Blantyre với những cây cổ thụ hơn một trăm năm tuổi, ngôi nhà cổ đầu tiên của phái bộ, khu trường học lịch sử Hetherwick Press, đài tưởng niệm và khu nghĩa trang cổ nơi yên nghỉ của các nhà truyền giáo và những tín hữu tiên phong thế kỷ 19.
| Hạng mục kiến trúc và Kỹ thuật | Thông số và Vật liệu bản địa | Giá trị nghệ thuật và Lịch sử kiến trúc |
|---|---|---|
| Hệ thống 81 khuôn gạch đất sét đúc tay | 81 hình dáng khuôn gỗ khác nhau, đất sét suối địa phương nung củi, vữa vôi vỏ ốc sông Shire | Cho phép tạo hình cột tròn, gờ vòm đa lớp và hoa văn thực vật nổi mà không cần đá chạm hay bê tông |
| Phương pháp xếp gạch khô thử nghiệm | Thiết kế trực tiếp bằng mắt (by eye), không dùng bản vẽ kiến trúc sư | Minh chứng cho sự sáng tạo đồng tâm hiệp lực giữa Mục sư David Clement Scott và các thợ cả Malawi |
| Mặt tiền phía tây và Hai tháp bất đối xứng | Tháp chuông cao đội vòm củ hành Moorish có cầu thang xoắn bằng gạch bên trong | Phá vỡ sự cứng nhắc công nghiệp, kết hợp hình thái Romanesque châu Âu với cảm hứng Giêrusalem phương Đông |
| Giao điểm chữ thập và Mái vòm Byzantine | Mái vòm gạch tự chịu lực đặt trên bốn vòm buồm (pendentives) và tường trụ áp dày | Đứng vững qua hơn 135 năm mưa bão và chấn động địa chất mà không có khung dầm sắt thép hiện đại |
| Gian giữa ba nhịp và Cung thánh bán nguyệt | Hàng cột gạch ghép chùm, cửa sổ hoa hồng, kính màu và nội thất gỗ cứng bản địa | Không gian thờ phượng trang nghiêm của Thượng hội đồng Blantyre thuộc Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (CCAP) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Trưởng lão Scotland và Mục sư David Clement Scott không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn đất và xây dựng Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần. Khu đất của Phái bộ Blantyre được nhà tiên phong Henry Henderson chọn vào tháng 10 năm 1876 vì có độ cao trên 1.040 mét mát mẻ, ít muỗi sốt rét hơn thung lũng sông Shire bên dưới, có nguồn nước suối trong lành và đất sét tốt để làm gạch; còn trục nhà thờ tuân theo quy tắc định hướng Kitô giáo cổ truyền với mặt tiền quay về hướng Tây và hậu cung hướng về phía Đông. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của vùng Cao nguyên Shire (Shire Highlands) tại tọa độ 15,7769 độ vĩ nam, 35,0058 độ kinh đông, khuôn viên Phái bộ Blantyre tọa lạc trên một gò đồi thoải bằng phẳng (bình cương long) ở độ cao khoảng 1.050 mét so với mực nước biển, nằm ở cửa ngõ phía tây bắc của thành phố Blantyre. Bao bọc xung quanh gò đất thánh là vòng cung những ngọn núi đá hoa cương uy nghi của vùng Blantyre: ở phía bắc và tây bắc là ngọn núi Michiru Mountain cao 1.473 mét (khu bảo tồn thiên nhiên rừng nguyên sinh lớn nhất thành phố) đứng sừng sững như một thiếu tổ sơn và bức bình phong hậu chẩm che chắn gió xoáy từ vực sâu thung lũng sông Shire; ở phía đông bắc là ngọn Ndirande Mountain (1.612 mét, ngọn núi có hình dáng một người khổng lồ đang nằm ngủ) chầu về làm thanh long hộ vệ; còn ở phía nam là ngọn Soche Hill (1.533 mét) làm chu tước triều sơn.
Về thủy pháp và minh đường, uốn lượn quanh chân gò đất của Phái bộ Blantyre là dòng suối lịch sử Nasolo và các nhánh suối đầu nguồn của sông Mudi (dòng sông cung cấp nước ngọt cho toàn thành phố Blantyre). Chính lớp đất sét phù sa mịn màng tích tụ dọc theo các triền suối này đã cung cấp nguyên liệu trực tiếp để đúc nên hàng vạn viên gạch đỏ của nhà thờ, tạo nên sự gắn kết hữu cơ giữa thổ mạch tại chỗ và kiến trúc thượng tầng. Ngôi nhà thờ được đặt theo trục tọa Đông hướng Tây giữa một công viên cây cổ thụ xanh rợp bóng: khoảng sân cỏ rộng mở phía trước mặt tiền hai tháp tạo thành một nội minh đường tàng phong tụ khí tĩnh lặng, tách biệt hẳn với nhịp giao thông ồn ào của đường Chileka bên ngoài.
VPhụng Vụ Chúa Nhật Trưởng Lão, Đại Lễ Kỷ Niệm Blantyre Mission Và Các Lễ Hội Hợp Xướng Tin Lành Malawi
Đời sống thờ phượng tại Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần diễn ra đều đặn hằng tuần theo truyền thống Cải cách Trưởng lão của Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (CCAP, Synod of Blantyre) trên nền tảng dương lịch, nơi Lời Chúa trong Kinh Thánh và tiếng hát cộng đoàn giữ vị trí trung tâm.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên lễ nghi và sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần |
|---|---|---|---|
| Chúa nhật hằng tuần (buổi sáng và buổi trưa) | Dương lịch | Lễ Thờ phượng Chúa nhật bằng tiếng Anh và tiếng Chichewa | Các tín hữu quy tụ trong lòng nhà thờ gạch cổ để lắng nghe giảng giải Kinh Thánh (Sola Scriptura), cầu nguyện chung và thưởng thức tiếng hát của nhiều ca đoàn (Choirs) từ thanh thiếu niên đến hội phụ nữ Chigwirizano. |
| Tháng 3 hoặc tháng 4 hằng năm | Dương lịch | Thứ Sáu Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (Pasaka) | Cử hành lễ Tiệc Thánh (Holy Communion) trọng thể kỷ niệm sự khổ nạn và phục sinh của Chúa Giêsu Kitô, với sự tham gia của các vị trưởng lão (Elders) và mục sư trong phẩm phục truyền thống. |
| Ngày 10 tháng 5 và ngày 23 tháng 10 | Dương lịch | Kỷ niệm Ngày Thánh hiến Nhà thờ (10 tháng 5 năm 1891) và Ngày Thành lập Phái bộ Blantyre (23 tháng 10 năm 1876) | Dịp lễ lịch sử ôn lại di sản của Tiến sĩ David Livingstone, Mục sư David Clement Scott và những người thợ xây cùng mục sư bản địa tiên phong của đất nước Malawi; đón các đoàn khách từ Giáo hội Scotland sang giao lưu. |
| Ngày 29 tháng 9 (Chúa nhật gần nhất) | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Danh hiệu Thánh Michael và Các Thiên Thần (Michaelmas) | Lễ tạ ơn thường niên của giáo đoàn St Michael and All Angels, tổ chức quyên góp bác ái hỗ trợ bệnh viện, trường học và công tác mục vụ xã hội của Thượng hội đồng Blantyre. |
| Ngày 24 và 25 tháng 12 | Dương lịch | Đêm Nhạc Thánh Ca Giáng Sinh (Festival of Nine Lessons and Carols) và Lễ Giáng Sinh | Không gian gạch trần có âm học tuyệt vời của nhà thờ vang vọng những bản thánh ca Giáng sinh cổ điển Scotland kết hợp với thánh ca truyền thống Malawi dưới ánh nến lung linh. |
Hội Phụ nữ Chigwirizano và mối dây kết nghĩa hơn một thế kỷ giữa Malawi và Scotland. Một hình ảnh vô cùng đẹp đẽ vào mỗi sáng Chúa nhật dưới bóng những vòm gạch đỏ của Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần là sự hiện diện của các thành viên Hội Phụ nữ Cơ Đốc (Mvano hay Chigwirizano cha Azimayi) trong trang phục váy quấn truyền thống Chitenje và khăn trùm đầu trắng tinh khôi. Họ không chỉ là linh hồn của các ca đoàn hợp xướng trong giờ lễ mà còn là những người trực tiếp chăm sóc người bệnh tại Bệnh viện Trưởng lão gần đó, thăm viếng các gia đình có tang sự và duy trì quỹ khuyến học cho trẻ em nghèo. Đồng thời, suốt từ năm 1876 đến nay, Nhà thờ Thánh Michael vẫn giữ mối quan hệ kết nghĩa mật thiết với Giáo hội Scotland và thị trấn Blantyre ở Nam Lanarkshire (quê hương David Livingstone): các dự án bảo tồn mái ngói, phục chế gạch cổ và số hóa kho lưu trữ lịch sử của phái bộ luôn được thực hiện bởi sự chung tay của các chuyên gia và tín hữu hai nước.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu khuôn viên Phái bộ Truyền giáo Blantyre (Blantyre Mission), đường Chileka Road (Kabula), thành phố Blantyre, Cộng hòa Malawi
- Đường tới
- Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần tọa lạc trong khuôn viên lịch sử Phái bộ Blantyre (Blantyre Mission), nằm bên đường Chileka Road (trục đường dẫn ra Sân bay Quốc tế Chileka), chỉ cách trung tâm thành phố Blantyre khoảng 2 km về phía tây bắc (gần khu Kabula và Bệnh viện Adventist Blantyre). Từ trung tâm Blantyre, du khách có thể đi taxi chỉ mất 5 phút hoặc đi bộ khoảng 20 tới 25 phút; từ Sân bay Quốc tế Chileka (BLZ), nhà thờ nằm ngay trên trục đường chính từ sân bay vào thành phố, cách sân bay khoảng 13 km (mất 15 tới 20 phút đi ô tô).
- Toạ độ
- -15.7769, 35.0058
Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần là một Di tích Quốc gia của Malawi đồng thời là nhà thờ đang hoạt động thường xuyên của Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (CCAP). Du khách có thể đến tham quan khuôn viên Phái bộ Blantyre và chiêm ngưỡng kiến trúc nhà thờ vào các ngày trong tuần (thường có nhân viên quản lý hoặc hướng dẫn viên tại chỗ mở cửa dẫn vào xem nội thất và kể lại câu chuyện 81 khuôn gạch), hoặc tham dự lễ thờ phượng vào sáng Chúa nhật. Khi vào trong nhà thờ, quý vị cần ăn mặc lịch sự, bỏ mũ nón, giữ trật tự và không tự ý leo lên khu vực gác chuông cổ nếu không có người hướng dẫn đi kèm vì cầu thang xoắn bằng gạch thế kỷ 19 khá hẹp và dốc.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần, Blantyre
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần tại Blantyre lại được coi là một kỳ tích trong lịch sử kiến trúc châu Phi?
Ngôi nhà thờ được xây dựng từ tháng 7 năm 1888 đến tháng 5 năm 1891 bởi Mục sư người Scotland David Clement Scott và đội ngũ thợ nề người bản địa Malawi khi cả ông lẫn những người thợ đều chưa từng qua đào tạo kiến trúc hay kỹ thuật xây dựng châu Âu. Toàn bộ công trình phức tạp gồm mái vòm Byzantine, hai tháp chuông và hàng chục vòm cuốn được dựng lên hoàn toàn không có bản vẽ thiết kế trên giấy và không có sắt thép gia cường.
Làm thế nào Mục sư David Clement Scott và những người thợ Malawi có thể xây được các vòm gạch phức tạp mà không có bản vẽ kỹ thuật?
Họ đã chế tạo 81 bộ khuôn gỗ có hình dáng khác nhau để đúc gạch đất sét tại chỗ, sau đó áp dụng phương pháp xếp gạch khô thử nghiệm trên mặt đất (dry-laying): trước khi xây mỗi vòm cửa hay trụ cột ở trên cao, họ xếp toàn bộ các viên gạch khô lên mặt đất phẳng để căn chỉnh độ cong bằng mắt thường, đánh số thứ tự rồi mới đưa lên giàn giáo trát vữa vôi nung từ vỏ ốc sông Shire.
Tên gọi thành phố Blantyre và Phái bộ Blantyre có nguồn gốc từ đâu?
Khi các nhà truyền giáo của Giáo hội Scotland thành lập trạm truyền giáo tại vùng cao nguyên Shire vào ngày 23 tháng 10 năm 1876, họ đã đặt tên nơi này là Blantyre theo tên thị trấn nhỏ Blantyre bên bờ sông Clyde thuộc hạt Lanarkshire (Scotland), nơi nhà thám hiểm và nhà hoạt động chống buôn bán nô lệ vĩ đại David Livingstone chào đời năm 1813.
Phong cách kiến trúc của Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần là sự kết hợp của những trường phái nào?
Công trình là sự tổng hòa độc đáo giữa bốn phong cách: hệ thống cột trụ và vòm cuốn nhiều lớp kiểu Romanesque, mặt bằng chữ thập và cửa sổ hoa hồng kiểu Gothic, mái vòm trung tâm đặt trên bốn vòm buồm kiểu Byzantine, cùng ngọn tháp chuông đội mũ vòm củ hành mang âm hưởng Hồi giáo Moorish và Giêrusalem phương Đông.
Những nhân vật lịch sử nổi tiếng nào của Malawi từng gắn bó với ngôi nhà thờ và Phái bộ Blantyre?
Khuôn viên Phái bộ Blantyre và Nhà thờ Thánh Michael là nơi đào tạo nên thế hệ lãnh đạo bản địa đầu tiên của Malawi, tiêu biểu là Mục sư Harry Kambwiri Matecheta (người từng tham gia đúc gạch xây nhà thờ và được phong chức mục sư bản địa đầu tiên tại đây năm 1911) và anh hùng dân tộc Mục sư John Chilembwe (người từng theo học tại trường Phái bộ Blantyre khoảng năm 1890).
Hiện nay Nhà thờ Thánh Michael và Các Thiên Thần trực thuộc giáo hội nào?
Hiện nay ngôi nhà thờ vừa là một Di tích Quốc gia được bảo vệ cấp cao nhất của Cộng hòa Malawi, vừa là nhà thờ lịch sử trung tâm đang hoạt động của Thượng hội đồng Blantyre thuộc Giáo hội Trưởng lão Trung Phi (Church of Central Africa Presbyterian, viết tắt là CCAP).