Khi nhìn ngắm đường chân trời cổ kính của thủ đô Riga từ bên kia bờ sông Daugava rộng lớn, hình ảnh định hình nên diện mạo của khu phố cổ trung cổ Vecriga suốt tám thế kỷ qua là ba ngọn tháp nhà thờ vươn cao lên nền trời phương Bắc, trên đỉnh mỗi ngọn tháp đều đậu một chú gà trống vàng óng ánh. Nổi bật và cao vút nhất trong bộ ba ấy, với khối tường gạch đỏ sẫm đồ sộ nâng đỡ ngọn tháp nhiều tầng thanh thoát chạm tới độ cao 123,25 mét, chính là Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga (tiếng Latvia gọi là Rigas Sveta Petera baznica, tiếng Đức lịch sử là Petrikirche zu Riga), công trình tôn giáo tiêu biểu bậc nhất của vùng lõi Di sản Thế giới UNESCO Trung tâm lịch sử Riga.
Được nhắc đến lần đầu tiên trong biên niên sử từ năm 1209, chỉ tám năm sau khi thành phố Riga được thành lập, Nhà thờ Thánh Phêrô mang một bản sắc xã hội và tâm linh hết sức đặc biệt ngay từ thuở ban đầu: nếu như Nhà thờ chính tòa Riga (Rigas Doms) là biểu tượng quyền lực của vị Tổng giám mục và Nhà thờ Thánh Giacôbê gắn với các giáo sĩ, thì Nhà thờ Thánh Phêrô lại là ngôi nhà thờ của chính cộng đồng thị dân, các phường hội thợ thủ công và các thương nhân Liên minh Hansa của thành phố tự do Riga. Chính từ tòa giảng của ngôi nhà thờ thị dân này vào năm 1522, nhà cải cách Andreas Knopken đã công khai rao giảng tư tưởng Tin Lành của Martin Luther, biến Nhà thờ Thánh Phêrô thành cái nôi khai sinh truyền thống Tin Lành Luther tại Latvia và toàn xứ Livonia cổ đại.
IThánh Tông Đồ Phêrô Bảo Trợ Thành Riga, Cuộc Cải Cách Tin Lành Năm 1522 Của Andreas Knopken Và Biểu Tượng Gà Trống Vàng
Nhà thờ mang tước hiệu lịch sử cung hiến cho Thánh Tông đồ Phêrô (Svetais Peteris), vị thủ lãnh các Tông đồ của Đức Chúa Giêsu Kitô, người ngư phủ vùng hồ Galilee được trao giữ chìa khóa Nước Trời (theo Phúc Âm Mátthêu chương 16 câu 19). Vào đầu thế kỷ 13, các thương nhân và cư dân thành phố cảng Riga đã chọn Thánh Phêrô làm vị thánh bảo trợ tối cao của thành phố, đến mức hình ảnh hai chiếc chìa khóa bắt chéo của Thánh Phêrô đã được khắc trực tiếp vào chính giữa quốc huy và ấn tín lịch sử của thành phố Riga từ năm 1225 cho đến tận ngày nay.
Khi phong trào Cải cách Tôn giáo lan từ vùng Sachsen (Đức) sang bờ biển Baltic vào đầu thập niên 1520, Nhà thờ Thánh Phêrô đã chuyển mình từ một nhà thờ Công giáo thời trung cổ thành thánh đường trung tâm của truyền thống Tin Lành Luther. Trong thần học Tin Lành theo nguyên tắc Sola Scriptura (Chỉ duy Kinh Thánh) và Solus Christus (Chỉ duy Đức Kitô), việc giữ nguyên tên gọi Nhà thờ Thánh Phêrô không còn mang ý nghĩa cầu khẩn các thánh làm trung gian ban ơn, mà nhằm tôn vinh chứng từ đức tin của vị Tông đồ trưởng và gìn giữ ký ức lịch sử liên tục của cộng đồng thị dân Riga từ năm 1209.
Một biểu tượng độc đáo gắn liền trực tiếp với tên tuổi của Thánh Phêrô trên đỉnh tháp cao 123,25 mét của nhà thờ (cũng như trên khắp các nhà thờ cổ ở Riga và vùng Baltic) là hình tượng chú gà trống bằng đồng mạ vàng (Zelta gailis) thay vì cây thánh giá ở vị trí cao nhất của kim thu lôi và chong chóng chỉ hướng gió. Trong truyền thống thần học Kitô giáo và văn hóa dân gian vùng cảng biển Hansa, chú gà trống vàng trên đỉnh Nhà thờ Thánh Phêrô hàm chứa ba tầng ý nghĩa sâu sắc:
Thứ nhất, trong Kinh Thánh Tân Ước, tiếng gà gáy lúc rạng đông nhắc nhở trực tiếp đến sự tỉnh thức và lòng sám hối của chính Thánh Tông đồ Phêrô (khi Phêrô nghe tiếng gà gáy sau ba lần chối Chúa trong đêm Chúa Giêsu chịu xử án, ông đã òa khóc ăn năn và được Chúa phục hồi sứ vụ chăn dắt đoàn chiên); do đó chú gà trống nhắc nhở mọi tín hữu không bao giờ được tự mãn mà phải luôn tỉnh thức trước sự yếu đuối của con người. Thứ hai, gà trống là loài chim báo hiệu bình minh và chiến thắng của ánh sáng Đức Kitô Phục Sinh trước bóng đêm tội lỗi. Thứ ba, đối với một thành phố thương cảng sống bằng nghề hàng hải như Riga, chú gà trống vàng nặng 158 kg xoay nhẹ nhàng theo từng làn gió ở độ cao hơn một trăm hai mươi mét chính là một phong hướng kế khổng lồ giúp các thuyền trưởng và thương nhân nhìn từ sông Daugava biết chính xác hướng gió để căng buồm ra khơi hay cập bến an toàn.
Sử liệu về cuộc Cải cách Tin Lành tại vùng Baltic ghi nhận rằng chính Nhà thờ Thánh Phêrô ở Riga là điểm khởi phát sớm nhất của tư tưởng Luther tại Đông Bắc Âu bên ngoài nước Đức. Vào ngày 12 tháng 6 năm 1522, bên trong lòng Nhà thờ Thánh Phêrô đã diễn ra cuộc tranh luận thần học công khai lịch sử giữa các tu sĩ dòng Phanxicô bảo vệ giáo huấn cũ và nhà nhân văn học kiêm giảng thuyết gia Andreas Knopken (khoảng 1468 tới 1539, người gốc vùng Pomerania và từng là học trò của Erasmus cũng như cộng sự của Johannes Bugenhagen). Trước sự hiện diện của toàn thể Hội đồng Thành phố Riga và đông đảo thị dân, Andreas Knopken đã bảo vệ thành công 24 luận đề thần học dựa trên Thư gửi tín hữu Rôma của Thánh Phaolô và tư tưởng công chính hóa bởi đức tin của Martin Luther.
Ngay sau cuộc tranh luận ấy, Hội đồng Thành phố Riga đã chính thức bổ nhiệm Andreas Knopken làm vị mục sư phó tế Tin Lành đầu tiên của Nhà thờ Thánh Phêrô vào tháng 10 năm 1522 (cùng với mục sư Sylvester Tegetmeyer tại Nhà thờ Thánh Giacôbê). Chính Martin Luther từ Wittenberg đã đích thân viết những bức thư khích lệ gửi cho cộng đoàn tín hữu tại Riga vào năm 1523 và 1524, kèm theo bản giải thích Thánh Vịnh 127 dành riêng cho các Kitô hữu xứ Livonia. Cũng tại Nhà thờ Thánh Phêrô, Andreas Knopken đã sáng tác những bài thánh ca Tin Lành đầu tiên vùng Baltic và đặt nền móng cho cuốn Nghi thức Phụng vụ Riga năm 1530 (Rigische Kirchendienstordnung), văn kiện phụng vụ đầu tiên đưa tiếng nói bản địa vào nhà thờ. Thi hài của nhà cải cách Andreas Knopken khi qua đời ngày 18 tháng 2 năm 1539 đã được an táng ngay dưới nền đá của Nhà thờ Thánh Phêrô.
Một lầm tưởng khá phổ biến của du khách khi tham quan Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga trong nhiều thập niên cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21 (khi thấy bên trong có thang máy lên tháp ngắm cảnh và các cuộc triển lãm kiến trúc) là nghĩ rằng công trình này chỉ còn là một bảo tàng thế tục của thành phố chứ không còn là một nhà thờ tôn giáo. Sự thật là sau khi tháp và mái nhà thờ bị pháo binh Đức bắn cháy ngày 29 tháng 6 năm 1941, chính quyền Xô viết đã tiến hành phục dựng công trình từ năm 1954 đến năm 1973 như một sảnh triển lãm kiến trúc và điểm ngắm cảnh mà không trả lại cho Giáo hội. Sau nhiều năm thảo luận pháp lý kể từ khi Latvia độc lập, vào ngày 24 tháng 3 năm 2022, Quốc hội Latvia (Saeima) đã chính thức thông qua Đạo luật Đặc biệt về Nhà thờ Thánh Phêrô ở Riga, trao trả toàn bộ quyền sở hữu ngôi thánh đường lịch sử này về cho một quỹ chung của Giáo hội Tin Lành Luther Latvia và Giáo đoàn Thánh Phêrô người Đức tại Riga, khôi phục trọn vẹn chức năng thờ phượng và hòa nhạc thánh ca song hành với việc mở cửa đón công chúng.
IIHơn Tám Thế Kỷ Kiến Tạo Gạch Gothic, Bốn Lần Tháp Chuông Sụp Đổ Rồi Vươn Lên Và Sự Kiện Sa Hoàng Pyotr Đại Đế Chữa Cháy Năm 1721
Biên niên sử của Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga là một bản anh hùng ca về nghị lực kiến trúc của con người vùng Baltic: ngôi thánh đường đã lớn lên cùng với sự phồn vinh của thương cảng Hansa thời trung cổ, còn ngọn tháp chuông huyền thoại của nó đã nhiều lần bị bão tố, sét đánh và đạn pháo chiến tranh quật ngã, nhưng sau mỗi lần đổ xuống lại được dựng lên cao hơn và vững chắc hơn.
- Năm 1209Ghi nhận lần đầu tiên trong Biên niên sử Henry xứ LivoniaNhà thờ Thánh Phêrô được nhắc đến lần đầu như ngôi nhà thờ bằng đá và gỗ của cộng đồng thương nhân và thị dân Riga, nằm gần khu chợ và bến cảng bên dòng sông Rīdzene cổ.
- 1408 tới 1409 và 1456 tới 1473Bậc thầy Johannes Rumeschottel kiến tạo cung thánh và hoàn thiện đại thánh đường Gạch GothicHội đồng thành phố mời kiến trúc sư bậc thầy Johannes Rumeschottel từ Rostock (Đức) đến thiết kế khu vực cung thánh phía đông có hành lang vòng và năm nhà nguyện đa giác (1408 tới 1409) theo mẫu Nhà thờ Đức Mẹ ở Rostock; gian giữa ba nhịp vòm cao hoàn thành năm 1473.
- 1491 tới 11 tháng 3 năm 1666Ngọn tháp chuông Gothic đầu tiên cao 136 mét đứng vững suốt 175 nămNăm 1491, ngọn tháp gỗ tám cạnh phong cách Gothic cao tới 136 mét được dựng lên trên mặt tiền phía tây, trở thành một trong những tháp nhà thờ cao nhất châu Âu trung cổ cho đến khi bất ngờ đổ sập vào ngày 11 tháng 3 năm 1666.
- 1667 tới 1690Kiến trúc sư Rupert Bindenschu dựng mặt tiền Baroque ba cổng và tháp gỗ nhiều tầng cao nhất thế giớiBậc thầy kiến trúc thành phố là Rupert Bindenschu (1625 tới 1698, người gốc Strasbourg) thiết kế mặt tiền phía tây phong cách Baroque bằng đá sa thạch và dựng ngọn tháp chuông gỗ nhiều tầng có vòm hành lang cao 123,25 mét, hoàn thành năm 1690 như kết cấu tháp gỗ cao nhất thế giới đương thời.
- 10 tháng 5 năm 1721 và 1746Sét đánh cháy tháp trước mắt Sa hoàng Pyotr Đại đế và cuộc tái thiết năm 1746Ngày 10 tháng 5 năm 1721, một tia sét đánh trúng tháp chuông; Sa hoàng Nga Pyotr Đại đế đang có mặt tại Riga đã đích thân chỉ huy lính cứu hỏa chữa cháy nhưng không cứu được tháp gỗ. Theo lệnh của chính Pyotr Đại đế, ngọn tháp được bậc thầy Johann Heinrich Wulbern dựng lại nguyên mẫu và gắn gà trống vàng mới vào tháng 10 năm 1746.
- 29 tháng 6 năm 1941Bị pháo kích thiêu rụi đúng vào ngày lễ Thánh Phêrô trong Thế chiến thứ haiĐúng vào ngày lễ Thánh Phêrô 29 tháng 6 năm 1941, trong trận giao tranh dữ dội giữa quân đội Đức Quốc xã và Hồng quân Liên Xô tại Riga, đạn pháo đã bắn trúng nhà thờ khiến ngọn tháp gỗ Baroque 200 năm tuổi bốc cháy dữ dội rồi đổ sập, làm cháy rụi toàn bộ mái và nội thất.
- 1954 tới 1973 và năm 2022Phục dựng bằng kết cấu khung thép có thang máy và trao trả quyền sở hữu cho Giáo hội năm 2022Từ năm 1954 tới 1973, kiến trúc sư Peteris Saulitis và Gunars Zirnis chỉ đạo phục dựng toàn bộ nhà thờ và dựng lại ngọn tháp Baroque cao 123,25 mét bằng khung thép chịu lực kèm thang máy lên độ cao 72 mét; năm 2022 Quốc hội Latvia ban hành đạo luật hoàn trả nhà thờ cho Giáo hội Tin Lành Luther.
Nghi lễ cổ truyền thử độ bền của chú gà trống vàng bằng ly rượu vang từ đỉnh tháp 123 mét. Trong lịch sử các phường hội thợ thủ công của thành phố Riga, lễ thượng lương gắn chú gà trống đồng mạ vàng lên đỉnh cao nhất của Nhà thờ Thánh Phêrô luôn đi kèm với một nghi thức dân gian vô cùng độc đáo có từ thế kỷ 15 và thế kỷ 18. Khi chú gà trống vàng hoàn tất việc lắp đặt trên trục xoay ở độ cao 123,25 mét, người thợ cả rèn kim loại đã trực tiếp trèo lên ngồi cưỡi trên lưng chú gà trống vàng giữa bầu trời lộng gió, tay nâng một chiếc ly thủy tinh rót đầy rượu vang đỏ chúc mừng thành phố Riga thịnh vượng, uống cạn ly rượu rồi ném chiếc ly thủy tinh từ đỉnh tháp xuống mặt đất phía dưới.
Theo lời truyền tụng cổ xưa của người dân Riga, chiếc ly thủy tinh rơi xuống vỡ thành bao nhiêu mảnh nhỏ thì ngọn tháp chuông của Nhà thờ Thánh Phêrô sẽ đứng vững trường tồn bấy nhiêu thế kỷ. Vào năm 1746, khi bậc thầy Johann Heinrich Wulbern hoàn thành việc dựng lại tháp sau vụ sét đánh năm 1721 và thực hiện nghi thức ném ly rượu từ lưng gà trống vàng, chiếc ly rơi trúng vào một xe chở rơm đi ngang qua quảng trường bên dưới nên chỉ bị nứt làm đôi chứ không vỡ vụn! Quả nhiên, đúng hai thế kỷ sau (từ năm 1746 đến năm 1941, tức gần 200 năm), ngọn tháp ấy đã bị pháo kích thiêu hủy trong Thế chiến thứ hai. Khi các kiến trúc sư và kỹ sư Latvia hoàn thành việc phục dựng ngọn tháp thép mới và đặt chú gà trống vàng thứ bảy lên đỉnh tháp vào ngày 21 tháng 8 năm 1970, nghi thức uống rượu và ném ly truyền thống đã được tái hiện trang trọng trên nền đá cứng của quảng trường: lần này chiếc ly thủy tinh đã vỡ tan thành hàng trăm mảnh nhỏ, mang lại niềm tin rằng ngọn tháp của Nhà thờ Thánh Phêrô sẽ trường tồn mãi mãi với thủ đô Riga.
IIIVương Cung Thánh Đường Gạch Gothic Ba Nhịp Gian, Mặt Tiền Đá Sa Thạch Baroque Và Ngọn Tháp Ba Tầng Mái Vòm
Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga có chiều dài tổng thể khoảng 78,8 mét, chiều rộng 35 mét và chiều cao vòm gian giữa đạt hơn 30 mét, là một kiệt tác kết hợp giữa thân nhà thờ thuộc trường phái Gạch Gothic vùng biển Baltic (Backsteingotik) thế kỷ 15 với mặt tiền phía tây và ngọn tháp chuông thuộc phong cách Baroque vùng Hà Lan và Bắc Đức cuối thế kỷ 17. Toàn bộ khối công trình toát lên vẻ đẹp khỏe khoắn, trầm mặc của hàng triệu viên gạch đất sét nung đỏ sẫm tương phản với sắc xanh đồng của mái lợp và ánh vàng rực rỡ của kim đồng hồ cùng chú gà trống trên đỉnh tháp.
Phần cổ kính và tinh xảo nhất của cấu trúc Gạch Gothic là khu vực cung thánh phía đông (chancel) do bậc thầy kiến trúc Johannes Rumeschottel từ Rostock thiết kế năm 1408 tới 1409, lấy nguyên mẫu từ Nhà thờ Đức Mẹ ở Rostock và Nhà thờ chính tòa Schwerin. Khác với các nhà thờ vuông vức đơn giản, cung thánh của Nhà thờ Thánh Phêrô có một hành lang đi vòng quanh hậu cung (ambulatory) mở ra một vương miện gồm năm nhà nguyện hình đa giác (chevet of five chapels), phía ngoài được chống đỡ bởi hệ thống trụ tường và vòm bay (flying buttresses) bằng gạch nung vươn cao đầy ấn tượng.
Nối tiếp cung thánh là lòng nhà thờ ba nhịp gian theo kiểu vương cung thánh đường (một gian giữa vươn cao vượt trội có hàng cửa sổ lấy sáng clerestory ở trên cao và hai gian bên thấp hơn), được hoàn thiện vào giai đoạn 1456 tới 1473. Nâng đỡ hệ thống vòm gạch hình chữ thập và vòm ngôi sao ở độ cao 30 mét là những hàng cột trụ gạch hình bát giác và chữ thập đồ sộ, trên thân cột vẫn còn lưu giữ những tấm huy hiệu gia tộc bằng gỗ chạm khắc sơn màu (epitaphs) của các nghị viên và thương gia Riga từ thế kỷ 16 tới thế kỷ 18.
Vào cuối thế kỷ 17, kiến trúc sư thành phố là Rupert Bindenschu cùng nhà điêu khắc Andreas Peterman đã ốp thêm vào mặt tiền phía tây ba bộ cổng lớn bằng đá sa thạch đảo Gotland chạm khắc tinh xảo theo phong cách Baroque cổ điển. Phía trên các cổng vòm là các thức cột pilaster, phù điêu thiên thần, hoa kết và các bức tượng đá khắc họa Thánh Phêrô cùng các nhân vật Kinh Thánh, tạo nên lối vào trang trọng từ Quảng trường Cải cách (Reformacijas laukums).
Vươn lên từ khối tháp gạch vuông phía tây là cấu trúc tháp nhọn nhiều tầng do Rupert Bindenschu thiết kế năm 1690 (phục dựng bằng khung thép chịu lực từ năm 1967 tới 1973). Ngọn tháp gồm ba tầng lầu hình bát giác thu nhỏ dần, mỗi tầng đều có mái vòm lợp đồng xanh và hành lang lan can bao quanh; ở độ cao 57 mét là hành lang thứ nhất và ở độ cao 72 mét là Đài ngắm cảnh chính (Skatu laukums) nơi du khách có thể đi thang máy lên ngắm toàn cảnh 360 độ phố cổ Riga, sông Daugava và vịnh Riga. Trên đỉnh cao nhất (123,25 m) là quả cầu đồng mạ vàng và tượng Gà trống vàng (Zelta gailis) cao 1,5 mét, rộng 2 mét và nặng 158 kg.
Mặc dù phần lớn nội thất gỗ bị thiêu hủy trong trận cháy ngày 29 tháng 6 năm 1941, nhiều bảo vật kim loại và đá quý giá đã được cứu thoát và trưng bày trang trọng trong lòng nhà thờ. Nổi bật nhất là cây chân nến bằng đồng đúc bảy nhánh khổng lồ (cao hơn 3 mét, rộng gần 4 mét, nặng hơn 1 tấn) do nghệ nhân Hans Meyer đúc năm 1596 theo kiểu mẫu chân đèn Menorah trong Đền thờ Giêrusalem; cùng với Lăng mộ đá cẩm thạch và gỗ chạm khắc của Hội Huynh đệ Đầu Đen (Melngalvju kapenes) và tượng Hiệp sĩ Roland bằng gỗ thế kỷ 15.
| Hạng mục kiến trúc và Bảo vật lịch sử | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Cung thánh đa giác và Hành lang vòng phía đông | 1408 tới 1409 (bậc thầy Johannes Rumeschottel từ Rostock) | Kiến trúc Gạch Gothic mẫu mực vùng Hansa với hành lang vòng quanh hậu cung và 5 nhà nguyện đa giác |
| Gian giữa ba nhịp vòm và Hệ cột trụ gạch | 1456 tới 1473 (trùng tu mái vòm năm 1954 tới 1973) | Chiều dài 78,8 m, rộng 35 m, vòm giữa cao 30 m nâng đỡ bởi hệ cột gạch bát giác gắn các phù điêu gia huy cổ |
| Mặt tiền phía tây ba cổng đá sa thạch | 1687 tới 1692 (Rupert Bindenschu và nhà điêu khắc Andreas Peterman) | Ba cổng vòm đá sa thạch Gotland chạm khắc phong cách Baroque gắn vào chân tháp gạch Gothic |
| Ngọn tháp chuông Baroque và Đài ngắm cảnh | Thiết kế năm 1690 (Rupert Bindenschu); phục dựng khung thép 1967 tới 1973 | Tổng chiều cao 123,25 m; có thang máy lên đài quan sát ở độ cao 72 m và dàn chuông hòa âm chơi nhạc dân ca Latvia |
| Tượng Gà trống vàng (Zelta gailis) và Chân nến 1596 | Gà trống phục chế 1970 (mạ vàng lại 2009); chân nến đồng đúc năm 1596 | Gà trống phong hướng bằng đồng mạ vàng nặng 158 kg ở đỉnh tháp; chân nến bảy nhánh của Hans Meyer nặng hơn 1.100 kg |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Hội đồng Thành phố Riga thời trung cổ, các hiệp hội thương nhân Hansa và Giáo hội Tin Lành Luther không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi xây dựng Nhà thờ Thánh Phêrô. Vị trí của nhà thờ hình thành tự nhiên từ năm 1209 trên gò đất cao không ngập lụt ngay sát bến cảng thương mại của dòng sông Rīdzene cổ, còn trục nhà thờ tuân theo quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo truyền thống với tháp chuông ở phía Tây và cung thánh hướng về phía Đông. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế đô thị cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên địa cuộc của khu phố cổ Vecriga bên bờ hữu ngạn hạ lưu sông Daugava tại tọa độ 56,9475 độ vĩ bắc, 24,1094 độ kinh đông, Nhà thờ Thánh Phêrô tọa lạc ngay tại trung tâm huyết mạch của bán đảo phố cổ. Vào thế kỷ 13, khu đất này là một gò cát bồi cao ráo nằm tại nơi dòng sông nhỏ Rīdzene (vốn là bến cảng tự nhiên đầu tiên của Riga, nay đã được lấp thành phố Kungu và phố Skarnu) uốn cong trước khi đổ ra đại giang Daugava ở phía tây nam. Theo phép xem thủy pháp đô thị cổ truyền, vị trí nằm ở phía trong vòng cung hội lưu của hai dòng nước tạo nên thế nhị thủy giao hội, ngọc đới hoàn ôm: dòng sông Daugava rộng gần 500 mét chảy từ đông nam lên tây bắc đóng vai trò là đại minh đường thủy tụ của toàn thành phố, mang lại nguồn thương mại và sinh khí dồi dào cho khu nhà thờ thị dân.
Về tọa hướng và bố cục không gian, Nhà thờ Thánh Phêrô được kiến tạo theo trục chuẩn mực tọa Đông Đông Nam hướng Tây Tây Bắc: khu vực cung thánh năm nhà nguyện đa giác tọa vững ở phía Đông Đông Nam (nơi nay có quảng trường nhỏ đặt bức tượng các Nhạc sĩ thành Bremen kết nghĩa với Riga), trong khi mặt tiền ba cổng đá Baroque và ngọn tháp chuông cao 123,25 mét mở ra Quảng trường Cải cách (Reformacijas laukums) ở phía Tây Tây Bắc, nhìn thẳng về phía Quảng trường Tòa Thị chính (Ratslaukums) và Nhà Đầu Đen (Melngalvju nams) trước khi thông ra bờ sông Daugava. Với chiều cao vượt trội 123,25 mét vươn lên giữa khu phố cổ mái ngói đỏ thấp tầng, ngọn tháp của Nhà thờ Thánh Phêrô đóng vai trò như một văn xương tháp và cột trụ định tâm của toàn bộ không gian kiến trúc Riga cổ đại.
VNgày Lễ Cải Cách Tin Lành 31 Tháng 10, Lễ Kính Thánh Phêrô 29 Tháng 6 Và Tiếng Chuông Hòa Âm Trên Đỉnh Tháp
Kể từ sau khi Quốc hội Latvia thông qua đạo luật hoàn trả quyền sở hữu nhà thờ cho Giáo hội Tin Lành Luther Latvia và Giáo đoàn Thánh Phêrô người Đức vào năm 2022, đời sống phụng vụ theo lịch phụng vụ Tin Lành Luther (dương lịch) đã được khôi phục đều đặn bên trong ngôi thánh đường lịch sử, kết hợp hài hòa với các buổi hòa nhạc thánh ca, triển lãm nghệ thuật và hoạt động đón khách tham quan tháp chuông.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên ngày lễ phụng vụ và sự kiện lịch sử | Hoạt động cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Thánh Phêrô, Riga |
|---|---|---|---|
| Mùa Chay và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch | Thứ Sáu Tuần Thánh (Liela Piektdiena) và Chúa Nhật Phục Sinh (Lieldienas) | Cử hành phụng vụ tưởng niệm Cuộc Thương Khó và Phục Sinh của Chúa Giêsu cùng các buổi hòa nhạc Thương Khó (Passions) của Johann Sebastian Bach trong không gian Gạch Gothic. |
| Ngày 29 tháng 6 | Dương lịch | Ngày Lễ Thánh Tông đồ Phêrô (Peterdiena) và Tưởng niệm biến cố năm 1941 | Ngày lễ tước hiệu lịch sử của nhà thờ từ năm 1209, đồng thời là ngày tưởng niệm biến cố ngày 29 tháng 6 năm 1941 khi ngọn tháp gỗ Baroque bị pháo kích cháy rụi và tri ân công cuộc phục dựng sau chiến tranh. |
| Tháng 8 hằng năm | Dương lịch | Lễ hội Thành phố Riga (Rigas svetki) và Kỷ niệm ngày gắn Gà trống vàng (21 tháng 8) | Là nhà thờ truyền thống của thị dân Riga, nơi đây diễn ra các buổi hòa nhạc kèn đồng, hợp xướng và triển lãm lịch sử đô thị nhân dịp Lễ hội Thành phố Riga vào giữa tháng 8. |
| Ngày 31 tháng 10 | Dương lịch | Ngày Lễ Cải cách Tin Lành (Reformacijas diena) | Một trong những ngày lễ trọng tâm nhất tại Nhà thờ Thánh Phêrô, kỷ niệm việc Martin Luther công bố 95 luận đề năm 1517 và việc Andreas Knopken khởi xướng cuộc Cải cách Tin Lành ngay tại ngôi nhà thờ này vào năm 1522. |
| Mùa Vọng và ngày 24 tới 25 tháng 12 | Dương lịch | Lễ Giáng Sinh (Ziemassvetki) và Hòa nhạc Thánh ca Mùa Vọng | Cử hành lễ vọng Giáng Sinh, thắp nến vòng hoa Mùa Vọng và trình diễn các chương trình thánh ca Giáng Sinh cổ truyền của Latvia và Đức. |
Tiếng chuông hòa âm dân ca Rīga dimd trên đỉnh tháp 5 lần mỗi ngày. Kể từ khi hệ thống chuông hòa âm (carillon) được khôi phục trên tháp chuông của Nhà thờ Thánh Phêrô, một nét văn hóa âm thanh đầy thi vị đã trở lại với khu phố cổ Vecriga: ngoài tiếng chuông điểm giờ mỗi tiếng một lần, vào năm khung giờ cố định trong ngày (9 giờ, 12 giờ, 15 giờ, 18 giờ và 21 giờ), dàn chuông trên tháp lại ngân vang giai điệu bài dân ca cổ nổi tiếng nhất của Latvia về thủ đô là bài Riga dimd (Riga ngân vang tiếng chuông, do nhà soạn nhạc Janis Cimze chuyển soạn cho hợp xướng từ năm 1872). Đứng dưới Quảng trường Cải cách hay trên đài quan sát ở độ cao 72 mét lắng nghe tiếng chuông đồng ngân nga bài ca cổ truyền giữa gió biển Baltic là một trải nghiệm tâm hồn khó quên đối với mọi du khách khi đến thăm Riga.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Reformacijas laukums 1 (phố Skarnu iela 19), Khu phố cổ Vecriga, LV-1050 Riga, Cộng hòa Latvia
- Đường tới
- Nhà thờ Thánh Phêrô tọa lạc tại số 1 Quảng trường Cải cách (Reformacijas laukums 1, địa chỉ hành chính nối liền phố Skarnu iela 19), ngay trung tâm Khu phố cổ Riga (Vecriga). Vì toàn bộ khu phố cổ là khu vực ưu tiên người đi bộ, phương tiện thuận tiện nhất là đi bộ: từ Quảng trường Tòa Thị chính (Ratslaukums) và Nhà Đầu Đen (Melngalvju nams) chỉ cần đi bộ 1 phút (khoảng 100 mét) về phía đông; từ Tượng đài Tự Do hoặc Ga đường sắt Trung tâm Riga (Rigas Centrala stacija) đi bộ khoảng 7 đến 10 phút là tới ngay chân tháp nhà thờ. Nếu đi xe điện (tram số 1, 2, 5, 10) hoặc xe buýt qua cầu Akmens tilts, quý vị xuống tại trạm Grecinieku iela gần Thư viện Quốc gia và Phố cổ rồi đi bộ 3 phút vào phố cổ.
- Toạ độ
- 56.9475, 24.1094
Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga mở cửa đón khách tham quan và tín hữu từ thứ Ba đến Chủ nhật hằng tuần (thường đóng cửa ngày thứ Hai để bảo trì kỹ thuật, trừ các dịp lễ đặc biệt). Việc vào cầu nguyện trong các giờ cử hành lễ phụng vụ là miễn phí; đối với khách du lịch tham quan không gian triển lãm bên trong lòng nhà thờ và đi thang máy lên Đài ngắm cảnh ở độ cao 72 mét trên tháp chuông sẽ mua vé tại quầy vé ngay sảnh vào phía tây. Vì hành lang ngắm cảnh ở độ cao 72 mét nằm ngoài trời (có lưới bảo vệ an toàn bốn phía) nên gió từ sông Daugava và vịnh Riga thổi rất mạnh, quý vị nên mặc áo khoác chắn gió và giữ chặt mũ nón, máy ảnh khi bước ra ngoài hành lang tháp. Khi tham quan bên trong lòng nhà thờ trong lúc có ca đoàn tập hát hoặc cử hành phụng vụ, xin giữ trật tự và tôn trọng không gian trang nghiêm.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Phêrô, Riga
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga có lịch sử từ năm nào và ban đầu dành cho ai?
Nhà thờ Thánh Phêrô được nhắc đến lần đầu tiên trong sử liệu vào năm 1209 (trong Biên niên sử của Henry xứ Livonia). Ngay từ thời trung cổ, đây được xây dựng làm ngôi nhà thờ chính của cộng đồng thị dân, các thương gia Liên minh Hansa và các phường hội thợ thủ công của thành phố Riga.
Nhà thờ Thánh Phêrô đóng vai trò gì trong phong trào Cải cách Tin Lành tại Latvia và vùng Baltic?
Đây chính là cái nôi của cuộc Cải cách Tin Lành Luther tại Latvia. Vào ngày 12 tháng 6 năm 1522, tại Nhà thờ Thánh Phêrô đã diễn ra cuộc tranh luận thần học lịch sử, sau đó nhà nhân văn học Andreas Knopken được Hội đồng Thành phố bổ nhiệm làm vị mục sư phó tế Tin Lành đầu tiên tại đây vào tháng 10 năm 1522, đưa Riga trở thành một trong những thành phố đầu tiên ngoài nước Đức tiếp nhận Cải cách của Martin Luther.
Ngọn tháp chuông của Nhà thờ Thánh Phêrô cao bao nhiêu mét và vì sao từng được coi là kỷ lục thế giới?
Ngọn tháp hiện nay cao 123,25 mét (với đài ngắm cảnh có thang máy ở độ cao 72 mét). Khi kiến trúc sư Rupert Bindenschu hoàn thành việc xây dựng ngọn tháp Baroque nhiều tầng này vào năm 1690 hoàn toàn bằng gỗ sồi và gỗ thông, đây là kết cấu kiến trúc bằng gỗ cao nhất thế giới đương thời, vượt qua cả các tháp gỗ ở châu Âu lúc bấy giờ.
Chuyện gì đã xảy ra khi Sa hoàng Nga Pyotr Đại đế chứng kiến vụ cháy tháp Nhà thờ Thánh Phêrô năm 1721?
Vào ngày 10 tháng 5 năm 1721, một tia sét đã đánh trúng ngọn tháp gỗ của Nhà thờ Thánh Phêrô. Sa hoàng Pyotr Đại đế đang có mặt tại Riga đã đích thân dẫn đầu binh lính tham gia dập lửa nhưng không thể cứu được ngọn tháp quá cao. Quá ngưỡng mộ vẻ đẹp của công trình, chính Sa hoàng Pyotr Đại đế đã ra sắc lệnh phải xây dựng lại ngọn tháp theo đúng nguyên mẫu của Rupert Bindenschu (hoàn thành năm 1746).
Vì sao trên đỉnh cao nhất của tháp Nhà thờ Thánh Phêrô lại đặt tượng một chú gà trống vàng thay vì cây thánh giá?
Chú gà trống bằng đồng mạ vàng (Zelta gailis, nặng 158 kg) trên đỉnh tháp vừa mang ý nghĩa thần học nhắc nhở về tiếng gà gáy thức tỉnh lòng sám hối của Thánh Tông đồ Phêrô trong đêm Chúa Giêsu chịu nạn và báo hiệu ánh sáng Phục Sinh, vừa đóng vai trò thực tế là một chong chóng chỉ hướng gió khổng lồ giúp các tàu thuyền thương mại trên sông Daugava nhận biết hướng gió biển.
Ai là chủ sở hữu hiện nay của Nhà thờ Thánh Phêrô tại Riga?
Sau khi được phục dựng bằng khung thép từ năm 1954 tới 1973, công trình từng do chính quyền thành phố quản lý trong nhiều thập niên. Vào ngày 24 tháng 3 năm 2022, Quốc hội Latvia (Saeima) đã thông qua một đạo luật đặc biệt chính thức trao trả quyền sở hữu Nhà thờ Thánh Phêrô về cho quỹ chung của Giáo hội Tin Lành Luther Latvia và Giáo đoàn Thánh Phêrô người Đức tại Riga.