Quảng trường Doma laukums ở giữa phố cổ Riga (Rīga) là một khoảng trống rộng bất ngờ giữa những dãy phố hẹp. Một phía quảng trường là khối nhà thờ gạch đỏ sẫm, thân dài và thấp, trên đầu tây là một ngọn tháp đồng xanh nhiều tầng thắt eo kiểu Baroque, đỉnh cắm con gà trống. Bước qua cửa, quý vị đi vào một lòng nhà thờ cao, trắng và khá trống, tường vôi, trụ gạch, rồi quay lưng nhìn lại sẽ thấy cả vách tây là một mặt đàn organ gỗ chạm nhiều tầng, vươn gần tới vòm. Những buổi có người chơi đàn, âm thanh phủ kín khối không gian ấy tới mức người ta cảm được nó qua sàn đá.
Người Latvia gọi nơi này là Rīgas Doms, nhà thờ vòm của Riga, theo cùng gốc chữ Dom của tiếng Đức. Thời trung đại đây là nhà thờ chính tòa Đức Maria của Công Giáo. Từ thế kỷ 16 nhà thờ thuộc truyền thống Tin Lành Luther, và nay là tòa tổng giám mục của Giáo hội Tin Lành Luther Latvia, giáo hội có bề dày lịch sử nhất của đất nước. Nhà thờ lớn nhất vùng Baltic, cổ nhất Riga, lại là nơi giữ tiếng đàn organ của cả nước, nên thư viện chọn nơi này làm nơi đại diện cho Latvia.
INhà Thờ Mẹ Của Đạo Luther Latvia
Nhà thờ nay thuộc Giáo hội Tin Lành Luther Latvia, một giáo hội Tin Lành theo truyền thống Luther, và là nơi đặt ngai tòa của tổng giám mục Riga. Trang du lịch chính thức của Latvia ghi thêm rằng đây là nơi có những buổi thờ phượng đại kết, khi các cộng đoàn Kitô giáo khác nhau cùng cầu nguyện, và là một trung tâm nhạc organ của thành phố.
Trước cải cách Tin Lành, đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo của giáo phận Riga. Trang organ-cathedral-riga.com và trang di sản trung đại medievalheritage.eu cùng ghi nhà thờ được dâng kính Đức Trinh Nữ Maria. Người khởi xướng là Albert (Albert von Buxhoeveden), giám mục đầu tiên của Riga.
Với truyền thống Luther, âm nhạc không phải phần trang trí của việc thờ phượng mà là một cách rao giảng. Martin Luther tự viết thánh ca và muốn cả cộng đoàn cùng hát bằng tiếng mẹ đẻ. Từ đó cây đàn organ, đệm cho tiếng hát của giáo dân và dạo các bài thánh ca, trở thành trung tâm âm thanh của nhà thờ Luther. Vì thế ở Riga, cây đàn organ lớn ở vách tây không phải một hiện vật trưng bày, mà gắn liền với đời sống thờ phượng của nhà thờ.
Về truyền thống nhạc organ của đạo Luther ở vùng Đức, nơi Bach phụng sự, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ Thánh Tôma, Leipzig. Còn một nhà thờ chính tòa trung đại khác cũng chuyển sang Luther là Nhà thờ chính tòa Nidaros ở Na Uy.
IITám Thế Kỷ Từ Rôma Tới Baroque
Nhà thờ lớn lên qua nhiều chặng, và mỗi chặng để lại một lối kiến trúc riêng: phần cung thánh và cánh ngang lối Rôma ở phía đông, thân nhà thờ Gothic, ngọn tháp Baroque ở phía tây. Cũng như nhiều nhà thờ trung đại vùng Baltic, nhà thờ đi qua những vụ cháy, một cuộc chuyển đổi tôn giáo ở thế kỷ 16, và những đợt tu bổ về sau.
- 1211Đặt viên đá đầu tiênGiám mục Albert, vị giám mục đầu tiên của Riga, khởi xướng việc dựng nhà thờ đá. Ngày đặt đá được ghi khác nhau, xem hộp sử liệu dưới. Nhà thờ gỗ cũ bị thiêu rụi năm 1215.
- 1226Công đồng giáo phận đầu tiênNhà thờ đã xong đủ để họp công đồng giáo phận. Trang organ-cathedral-riga.com ghi không rõ ngày thánh hiến chính thức.
- Giữa thế kỷ 13Xong cung thánh và cánh ngangTheo medievalheritage.eu, cung thánh và cánh ngang đã xong, thân nhà thờ được dựng thành kiểu hội trường có hai gian bên.
- Thế kỷ 14 tới khoảng 1450Thành vương cung ba gianĐầu thế kỷ 14 bắt đầu dựng tháp và nhà nguyện Thánh Elizabeth phía nam. Từ cuối thế kỷ 14 tường gian giữa được nâng cao, nhà thờ thành kiểu vương cung, xong khoảng năm 1450.
- 1525Riga theo đạo LutherNgày 21 tháng 9 năm 1525 thành phố chính thức theo đạo Luther. Trước đó, đợt phá tượng năm 1524 làm mất nhiều đồ trang trí của nhà thờ.
- 1547Vụ cháyMột vụ cháy làm hư hại thêm nhiều phần trang trí của nhà thờ.
- 1601Mặt đàn organ BaroqueJakob Raab, thợ đàn ở Lübeck, làm mặt đàn organ lối Baroque sớm, nay vẫn là mặt tiền của cây đàn lớn ở vách tây.
- 1776Tháp BaroqueNgọn tháp phía tây được dựng lại theo lối Baroque, cao 90 mét theo ancient-history-sites.com.
Có hai chỗ nguồn ghi khác nhau. Thứ nhất là ngày đặt đá năm 1211. Trang ancient-history-sites.com ghi ngày 25 tháng 6. Trang organ-cathedral-riga.com ghi ngày 25 tháng 7 và nói rõ văn bản làm chứng cho ngày ấy là một văn bản còn bị tranh luận. Cả hai nguồn cùng thống nhất năm 1211 và vai trò của giám mục Albert, chỉ lệch nhau đúng một tháng, nên thư viện ghi năm và để ngỏ ngày.
Thứ hai là mốc chuyển sang Luther. Ancient-history-sites.com ghi thành phố chính thức theo Luther ngày 21 tháng 9 năm 1525. Trang organ-cathedral-riga.com thì ghi nhà thờ phục vụ cộng đoàn Tin Lành Luther từ sau năm 1563. Hai mốc nói về hai việc khác nhau: một là thành phố đổi đạo, một là ngôi nhà thờ chính tòa về tay cộng đoàn Luther. Thư viện ghi cả hai mốc và không gộp chúng làm một.
Có một thời gian nhà thờ được dùng làm phòng hòa nhạc, lấy cây đàn organ làm trung tâm, rồi sau đó trở lại làm nơi thờ phượng. Vì chặng ấy mà nhiều người tưởng Rīgas Doms chủ yếu là một phòng hòa nhạc. Ngày nay nhà thờ là tòa tổng giám mục đang sinh hoạt phụng vụ, và những buổi hòa nhạc organ diễn ra trong một nơi thờ phượng, như ở nhiều nhà thờ Luther khác.
IIIGạch Đỏ, Tu Viện Kín Và Cây Đàn Organ Walcker
Rīgas Doms xây bằng gạch theo lối xây gạch của các tu viện trung đại vùng biển Baltic. Theo medievalheritage.eu, phần phía đông còn giữ nét Rôma với tường dày và cửa vòm tròn, phần phía tây mang nét Gothic. Nhà thờ hoàn chỉnh là một vương cung ba gian bốn nhịp, dài 67,9 mét. Trang organ-cathedral-riga.com gọi đây là nhà thờ lớn nhất các nước Baltic.
Điều ít khách để ý là khối tu viện kín liền với nhà thờ: một sân vuông khoảng 38 nhân 40 mét, bao quanh bởi ba dãy hành lang vòm Gothic sớm. Ở dãy phía đông là phòng họp của kinh sĩ đoàn, rộng 13,2 nhân 8,9 mét, hai gian ba nhịp. Đây là dấu vết của đời sống các kinh sĩ phục vụ nhà thờ chính tòa thời Công Giáo.
Hãng Walcker ở Ludwigsburg làm năm 1882 tới 1883, 124 âm sắc (trang organ-cathedral-riga.com ghi 116), 4 bàn phím tay và bàn đạp, 6.718 ống. Khánh thành ngày 31 tháng 1 năm 1884, khi ấy là cây đàn organ lớn nhất thế giới. Hãng Flentrop ở Hà Lan trùng tu năm 1983 tới 1984.
Vỏ đàn gỗ chạm lối Baroque sớm làm năm 1601, được giữ lại khi đặt cây đàn Walcker bên trong. Năm 1773 tới 1776 Heinrich Andreas Contius nới rộng cây đàn, thêm hai tháp ống cho bàn đạp. Đây là một trong những vỏ đàn cổ nhất vùng Baltic.
Phần cổ nhất của nhà thờ, dựng từ đầu thế kỷ 13, tường gạch dày, cửa sổ nhỏ, khác hẳn thân nhà thờ Gothic ở phía tây.
Sân vuông khoảng 38 nhân 40 mét với hành lang vòm Gothic sớm và phòng họp kinh sĩ đoàn ở dãy đông, theo medievalheritage.eu.
Ngọn tháp phía tây dựng lại năm 1776, cao 90 mét theo ancient-history-sites.com, mái đồng thắt eo nhiều tầng, là mốc nhận ra nhà thờ từ xa.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều dài vương cung | 67,9 m | medievalheritage.eu |
| Sân tu viện kín | khoảng 38 nhân 40 m | medievalheritage.eu |
| Chiều cao tháp | 90 m | ancient-history-sites.com |
| Số ống đàn Walcker | 6.718 | organ-cathedral-riga.com |
| Số âm sắc | 124 (có nguồn ghi 116), trên 4 bàn phím và bàn đạp | organ-cathedral-riga.com |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này là cách đọc riêng của thư viện, theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, không phải điều được chép trong tư liệu của nhà thờ. Truyền thống Luther không dạy phong thủy, và người thời trung đại dựng nhà thờ này không chọn đất theo một phép nào như vậy. Quy tắc duy nhất về hướng mà họ theo là hướng phụng vụ của nhà thờ phương tây: cung thánh ở đầu đông, về phía mặt trời mọc, tháp và vách đàn organ ở đầu tây. Những điều dưới đây đặt ra chỉ để quý vị quen lối xem đất của người Việt có chỗ so sánh.
Trước hết là sông lớn. Phố cổ Riga nằm trên bờ phải sông Daugava, đoạn sông gần cửa, nơi nước chảy về vịnh Riga rồi ra biển Baltic. Nhà thờ đứng ở phía trong phố cổ, cách mép nước không xa. Người Việt xem đất sẽ gọi một dòng sông rộng, chảy chậm, đi qua trước một vùng đất thấp là thế thủy tụ, đất thuận cho việc buôn bán và cư ngụ. Thành phố cảng này quả thật lớn lên nhờ dòng sông ấy.
Thứ hai là đất bằng. Ở đây không có núi, không có gò cao như đồi Toompea ở Tallinn. Theo lối cổ truyền, đất đồng bằng không có núi tựa thì lấy khối nhà dày làm chỗ dựa, và một công trình lớn đứng giữa phố có thể giữ vai trấn cho cả khu đất. Khối nhà thờ gạch dài gần bảy mươi mét cùng ngọn tháp chín mươi mét là mốc cao nhất của phố cổ khi nhìn từ sông.
Thứ ba là minh đường. Quảng trường Doma laukums mở rộng trước nhà thờ, đúng như khoảng sân trống lối Việt đặt trước đình chùa để khí tụ lại trước khi vào nhà. Sự trùng hợp này thuộc về cách một thành phố châu Âu tổ chức quanh nhà thờ chính, không phải ý đồ phong thủy.
Cuối cùng là hướng. Vì cung thánh quay về đông, lưng nhà thờ không quay ra sông mà nằm dọc theo phố. Thư viện chỉ ghi nhận điều ấy để quý vị thấy hai truyền thống đặt hướng theo những lý do rất khác nhau, không nói bên nào hơn.
VLễ Theo Lịch Luther Và Tiếng Đàn Organ
Rīgas Doms theo lịch phụng vụ Tin Lành Luther của Giáo hội Luther Latvia. Các lễ cố định tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh đổi ngày theo năm. Ngoài các lễ, nhà thờ còn nổi tiếng với những buổi nhạc organ, nhưng bài không ghi lịch các buổi ấy vì chúng thay đổi hằng năm. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Thứ Sáu Tuần Thánh | Ngày tưởng niệm cuộc khổ nạn của Chúa Kitô, trong truyền thống Luther là một trong những ngày trọng nhất của năm. |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm Kitô giáo, mừng Chúa sống lại. |
| Năm mươi ngày sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Hiện Xuống | Lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống, khép lại mùa Phục Sinh. |
| 31 tháng 10 | Dương lịch, lịch phụng vụ Luther | Ngày Cải Chánh | Ngày các giáo hội Luther nhớ khởi đầu cuộc cải cách ở Wittenberg năm 1517. |
| 25 tháng 12 | Dương lịch, lịch phụng vụ Luther | Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng, mùa có nhiều buổi thánh ca và nhạc organ. |
Ngày 31 tháng 1 năm 1884, ngày khánh thành cây đàn Walcker, hay được nhắc như một mốc lớn của nhà thờ, nhưng đó là một ngày kỷ niệm lịch sử chứ không phải một ngày lễ trong lịch phụng vụ. Cũng vậy, tên Đức Maria của nhà thờ thời Công Giáo không kéo theo một lễ Đức Mẹ lớn trong lịch Luther hôm nay.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Herdera laukums 6, Rīga, LV-1050 (quảng trường Doma laukums, phố cổ)
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 6 quảng trường Herdera laukums, giáp quảng trường Doma laukums giữa phố cổ Riga. Từ bờ sông Daugava hay từ ga trung tâm, quý vị đi bộ vào phố cổ là tới.
- Toạ độ
- 56.9492, 24.1044
Rīgas Doms là nhà thờ chính tòa đang sinh hoạt phụng vụ, đồng thời là nơi có hòa nhạc organ. Khách được mời giữ yên lặng trong lòng nhà thờ, bỏ mũ, không đi lại khi đang có buổi thờ phượng hay đang có người chơi đàn. Trong các buổi hòa nhạc, lệ chung là ngồi yên tới hết bài, không chụp ảnh có đèn.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Riga
Contribute photos, information or video for Riga CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Riga thuộc đạo nào
Ngày nay thuộc Tin Lành, là tòa tổng giám mục của Giáo hội Tin Lành Luther Latvia. Thời trung đại, từ năm 1211, đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo dâng kính Đức Maria. Thành phố theo đạo Luther năm 1525, còn nhà thờ phục vụ cộng đoàn Luther từ sau năm 1563 theo trang organ-cathedral-riga.com.
Đàn organ nhà thờ Riga có bao nhiêu ống
Cây đàn do hãng Walcker ở Ludwigsburg làm năm 1882 tới 1883 có 6.718 ống, 124 âm sắc theo trang chính thức của nhà thờ, 4 bàn phím tay và bàn đạp. Khánh thành ngày 31 tháng 1 năm 1884, khi ấy là cây đàn organ lớn nhất thế giới. Mặt gỗ chạm bên ngoài là vỏ đàn Baroque của Jakob Raab làm năm 1601.
Nhà thờ Riga xây năm nào
Viên đá đầu tiên được đặt năm 1211 theo lời khởi xướng của giám mục Albert, giám mục đầu tiên của Riga. Ngày đặt đá được ghi là 25 tháng 6 hay 25 tháng 7 tùy nguồn. Nhà thờ họp công đồng giáo phận năm 1226, thành vương cung ba gian khoảng năm 1450, tháp Baroque dựng năm 1776.
Rīgas Doms có phải nhà thờ lớn nhất vùng Baltic không
Có, trang organ-cathedral-riga.com gọi đây là nhà thờ lớn nhất các nước Baltic. Theo medievalheritage.eu, vương cung dài 67,9 mét, kèm một tu viện kín với sân vuông khoảng 38 nhân 40 mét. Ngọn tháp Baroque cao 90 mét.
Nhà thờ Riga có được UNESCO công nhận không
Nhà thờ nằm giữa khu phố cổ Riga, thuộc di sản Trung tâm lịch sử Riga được UNESCO ghi danh năm 1997, hồ sơ số 852. Trang ghi danh của UNESCO nói về cả khu phố cổ, không nêu riêng tên nhà thờ, nhưng nhà thờ là công trình trung đại lớn nhất trong khu ấy.