Từ cây cầu gỗ cũ bắc qua sông Nidelva ở Trondheim, quý vị nhìn thấy trước hết một mái đồng xanh và ngọn tháp nhọn nhô lên trên những rặng cây. Đi thêm vài trăm bước vào quảng trường, mặt tiền tây mới hiện ra trọn vẹn: một vách đá xám xanh cao, xếp từng tầng tượng các thánh, các tông đồ, các vị vua, giữa là ô cửa sổ hoa hồng tròn. Mùa hè ở vĩ độ này trời sáng tới gần nửa đêm, nên có những buổi chiều cả vách tượng vẫn còn ánh nắng rất muộn.
Na Uy ngày nay phần lớn là người Tin Lành Luther, nhưng câu chuyện Kitô giáo của đất nước này bắt đầu với một người: thánh Olav, vị vua được tôn là người đưa Kitô giáo vào Na Uy. Nhà thờ chính tòa Nidaros (Nidarosdomen) được dựng trên mộ ngài. Suốt thời Trung cổ, đây là điểm hành hương quan trọng nhất Bắc Âu, và ngày nay nó vẫn là nhà thờ chính tòa của Giáo hội Na Uy, cái nôi chung của cả hai lớp đức tin, Công Giáo thời trước và Tin Lành thời sau.
IThánh Olav, Mộ Thánh Và Hai Lớp Đức Tin
Nidaros là tên cũ của thành phố Trondheim, chữ này gợi tới cửa sông Nid, tức sông Nidelva chảy quanh khu phố cổ. Nhà thờ nay thuộc Giáo hội Na Uy, một giáo hội Tin Lành theo truyền thống Luther, và thường được gọi là thánh đường quốc gia của Na Uy. Nhưng tầng sâu nhất của nơi này là thời Công Giáo trung đại, khi nhà thờ được dựng để giữ mộ một vị thánh.
Vị thánh ấy là Olav Haraldsson, vua Na Uy, mất năm 1030. Người Na Uy tôn ngài là người đưa Kitô giáo vào đất nước. Theo Explore Trøndelag, ngay năm 1030 đã có một nhà nguyện nhỏ ở chỗ này, và từ đó dòng người hành hương tìm về không dứt.
Với Công Giáo thời trung đại, mộ một vị thánh là nơi đặc biệt để cầu nguyện, vì các thánh được tin là đang ở gần Thiên Chúa và cầu bầu cho người còn sống. Cuộc cải cách Tin Lành mà Martin Luther khởi xướng không bỏ lòng kính nhớ các thánh như những chứng nhân đức tin, nhưng thôi cầu khẩn các ngài và thôi tôn kính thánh tích. Vì thế ở Nidaros ngày nay, thánh Olav được nhớ tới như người mở đường cho Tin Mừng ở Na Uy, chứ không còn là đối tượng của việc khấn cầu như thời trước năm 1537.
Trang chính thức nidarosdomen.no gọi đây là nhà thờ Gothic trung đại ở cực bắc thế giới, và là điểm hành hương đã gần một nghìn năm. History Hit ghi nhà thờ còn giữ một hầm mộ trung đại dưới gian giữa. Norway Explained và trang chính thức cùng ghi nhà thờ là điểm cuối của mạng lưới đường hành hương Thánh Olav (St. Olav Ways), những lối đi bộ từ nhiều ngả Na Uy và Thụy Điển dẫn về Trondheim.
Nhiều người nghĩ đã là nhà thờ Tin Lành thì không còn hành hương, vì hành hương là nếp của Công Giáo. Ở Nidaros thì khác. Các đường hành hương Thánh Olav đã được mở lại, người đi bộ nhiều tuần về đây thuộc đủ mọi hệ phái, và chính Giáo hội Na Uy đón họ. Hành hương ở đây được hiểu như một con đường suy tư và cầu nguyện, không gắn với việc khấn thánh tích.
IIHơn Hai Trăm Năm Dựng Và Một Thế Kỷ Rưỡi Trùng Tu
Lịch sử Nidaros có ba chặng rõ ràng. Chặng thứ nhất là hơn hai thế kỷ xây dựng, từ năm 1070 tới khoảng năm 1300, khi nhà thờ lớn dần từ một ngôi Rôman thành một thánh đường Gothic. Chặng thứ hai là những thế kỷ nhà thờ nhiều lần cháy và thiếu tu bổ. Chặng thứ ba là cuộc trùng tu lớn bắt đầu năm 1869 và kéo dài tới gần đây, trả lại cho nhà thờ dáng vẻ ngày nay.
- 1030Nhà nguyện trên mộ thánh OlavTheo Explore Trøndelag, ngay năm thánh Olav mất đã có một nhà nguyện ở chỗ này, nơi người hành hương bắt đầu tìm tới.
- 1070Khởi công nhà thờExplore Trøndelag ghi công trình khởi năm 1070 dưới thời vua Olav III (Olav Kyrre), người cho dựng ngôi nhà thờ trên mộ thánh.
- 1152 hoặc 1153Lập tòa tổng giám mụcNorway Explained ghi tòa tổng giám mục Nidaros được lập năm 1152 hoặc 1153. Từ đó tới năm 1537, theo Explore Trøndelag, 27 vị tổng giám mục đã sống ở Tòa Tổng giám mục ngay cạnh nhà thờ.
- Khoảng 1300Hoàn thành thời trung đạiTrang chính thức ghi nhà thờ xong khoảng năm 1300, là nhà thờ Gothic trung đại ở cực bắc thế giới và điểm hành hương quan trọng nhất Bắc Âu thời ấy.
- 1537Cải cách Tin LànhCải cách Tin Lành tới Na Uy, thời các tổng giám mục Công Giáo ở Nidaros khép lại. Nhà thờ trở thành nhà thờ chính tòa Tin Lành Luther.
- 1869Bắt đầu trùng tu lớnHistory Hit ghi sau nhiều lần cháy và thiếu tu bổ, cuộc trùng tu lớn khởi năm 1869. Xem hộp sử liệu dưới về thời điểm kết thúc.
- 1983Những tượng mới nhất ở mặt tiền tâyHistory Hit ghi các tượng mới nhất ở mặt tiền tây được dựng năm 1983, lấp dần những hốc tượng còn trống từ thời trung đại.
Có hai chỗ nguồn ghi khác nhau. Thứ nhất là năm lập tòa tổng giám mục: Norway Explained để ngỏ cả hai năm 1152 và 1153, vì tư liệu trung đại không cho một mốc chắc chắn. Thư viện ghi cả hai.
Thứ hai là thời gian trùng tu. Norway Explained ghi đợt trùng tu lớn kéo dài từ 1869 tới 2001. Trang chính thức nidarosdomen.no thì nói việc trùng tu đã kéo dài 150 năm và vẫn còn tiếp. Hai cách ghi không mâu thuẫn hẳn: đợt dựng lại lớn đã khép vào đầu thế kỷ 21, còn việc giữ gìn một công trình đá như thế thì không bao giờ xong.
IIIĐá Xà Phòng, Mặt Tiền Tây Và Cửa Sổ Hoa Hồng
Nidaros mang dấu của hai lối kiến trúc. Phần cổ nhất ở cánh ngang còn nét Rôman, tường dày, vòm tròn. Phần về sau theo lối Gothic với vòm nhọn, cửa sổ cao và những hàng tượng. Vật liệu làm nên vẻ riêng của nhà thờ là đá bản địa: Explore Trøndelag ghi đá xây có màu xanh lục và xám, còn trang chính thức nhắc tới hàng nghìn tượng và chi tiết chạm bằng đá xà phòng (soapstone), một loại đá mềm dễ chạm của vùng Trøndelag.
Cùng số phận một nhà thờ có mộ thánh thời trung đại nay thuộc Tin Lành, quý vị có thể đối chiếu với Nhà thờ chính tòa Canterbury ở Anh.
Vách đá cao nhiều tầng tượng, theo Explore Trøndelag có 76 tượng và phù điêu. Phần lớn được làm lại trong cuộc trùng tu, những tượng mới nhất dựng năm 1983 theo History Hit.
Ô cửa kính tròn nhiều màu giữa mặt tiền tây, trang chính thức nhắc như một trong những điểm nhận ra nhà thờ. Nhìn từ trong gian giữa, ánh chiều chiếu qua ô kính này.
Ngọn tháp trên chỗ giao nhau của gian giữa và cánh ngang. Explore Trøndelag ghi lối lên tháp có 172 bậc.
History Hit ghi dưới gian giữa có hầm mộ thời trung đại, nơi còn giữ những tấm bia đá cổ của nhà thờ.
Hàng nghìn tượng và chi tiết chạm, trong và ngoài nhà thờ, làm bằng đá xà phòng của vùng, theo trang chính thức nidarosdomen.no.
Nhìn mặt tiền tây dày đặc tượng, nhiều người nghĩ đó là nguyên bản trung đại. Thật ra phần lớn các tượng ở đây là tác phẩm của thế kỷ 19 và 20, làm trong cuộc trùng tu khởi năm 1869, dựa theo những dấu vết và hốc tượng còn lại. Những tượng mới nhất chỉ mới dựng năm 1983. Nhà thờ là một công trình trung đại được dựng lại cẩn trọng, không phải một khối đá nguyên vẹn từ thế kỷ 13.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất, xin nói rõ: Tin Lành không dạy phong thủy, và truyền thống Luther cũng không có phép chọn đất nào ngoài việc dựng nhà thờ ở chỗ cộng đoàn cần. Nhà thờ Nidaros lại càng không được chọn chỗ theo thế đất, vì nó được dựng đúng trên mộ thánh Olav. Về hướng, công trình giữ lối hướng phụng vụ của nhà thờ trung đại phương tây: cung thánh ở đầu đông, mặt tiền tây với cửa chính và vách tượng. Mọi điều viết dưới đây là cách thư viện đọc theo phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc có chỗ so sánh, không có trong bất cứ tư liệu nào của nhà thờ.
Điều người Việt sẽ chú ý đầu tiên là dòng sông. Sông Nidelva uốn một vòng lớn quanh khu phố cổ Trondheim trước khi đổ ra vịnh, khiến trung tâm thành phố nằm gọn trong lòng một khúc cong gần như khép kín. Nhà thờ đứng ở rìa nam của vùng đất ấy, gần mép sông. Theo lối đọc cổ truyền, đất nằm trong lòng khúc cong của sông là thế thủy bão, nước ôm, được coi là đất tụ khí, còn một dòng sông ôm gần trọn một vùng đất thì sách xưa gọi là ngọc đới, như đai ngọc thắt quanh lưng.
Điều thứ hai là núi và vịnh. Phía sau thành phố là những dãy đồi thấp phủ rừng, phía trước là vịnh Trondheim (Trondheimsfjord) rộng mở ra biển. Có đồi làm chỗ tựa, có nước rộng làm minh đường, đó là bố cục mà người Việt quen gọi là tựa sơn hướng thủy, dù ở đây vịnh nằm ở phía bắc còn mặt tiền nhà thờ lại quay về phía tây.
Điều thứ ba là ánh sáng. Ở vĩ độ này, mùa hè gần như không có đêm, mùa đông ngày rất ngắn. Theo cách nghĩ âm dương, đây là đất âm dương chênh lệch mạnh theo mùa. Người xưa ở phương nam có lẽ sẽ nói nơi như vậy cần một khối kiến trúc nặng, đá dày, đứng vững để trấn, và Nidaros đúng là một khối đá như thế. Chúng tôi ghi các điểm trùng hình ấy để quý vị đối chiếu, không phải để nói người dựng đã tính tới.
VLễ Olsok Và Năm Phụng Vụ Tin Lành
Giáo hội Na Uy theo lịch phụng vụ Tin Lành Luther, các lễ cố định tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh đổi ngày theo năm. Ngày lớn nhất riêng của Nidaros là lễ Olsok ngày 29 tháng 7, ngày thánh Olav, khi người hành hương theo các đường Thánh Olav về tới nhà thờ. Norway Explained ghi lễ Olsok được giữ mỗi năm vào ngày này. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 29 tháng 7 | Dương lịch, lịch Giáo hội Na Uy | Olsok, ngày thánh Olav | Ngày lớn nhất trong năm của nhà thờ. Người hành hương đi bộ theo các đường Thánh Olav về tới Nidaros, nhà thờ cử hành các buổi thờ phượng mừng ngày thánh. |
| 25 tháng 12 | Dương lịch, lịch phụng vụ Luther | Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng. |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm Kitô giáo. |
| Năm mươi ngày sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Hiện Xuống | Lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống trên các tông đồ, khép lại mùa Phục Sinh. |
Có người ngạc nhiên vì một giáo hội Tin Lành vẫn giữ ngày thánh Olav làm lễ lớn. Chữ Olsok nghĩa là đêm canh thức của Olav, gốc từ nếp Công Giáo trung đại. Truyền thống Luther không bỏ các ngày nhớ các thánh, mà giữ chúng như ngày tạ ơn vì những chứng nhân đức tin. Olsok ở Nidaros là ví dụ rõ nhất cho lớp đức tin cũ được giữ lại trong lớp đức tin mới.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Bispegata, Midtbyen, Trondheim (bên sông Nidelva)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở phố Bispegata, khu trung tâm Midtbyen của Trondheim, bên bờ sông Nidelva, đi bộ khoảng mười lăm phút từ ga tàu trung tâm Trondheim S.
- Toạ độ
- 63.4269, 10.3969
Nidaros là nhà thờ chính tòa đang sinh hoạt, có buổi thờ phượng và cầu nguyện thường ngày. Khách xem được mời đi nhẹ nói khẽ trong gian giữa, không đi vào khu cung thánh khi đang có buổi thờ phượng, và chờ ở phía sau nếu tới đúng lúc hát lễ. Lối lên tháp giữa là cầu thang đá hẹp với 172 bậc, quý vị cần cân nhắc sức mình.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Nidaros, Trondheim
Contribute photos, information or video for Nidaros CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Nidaros thuộc đạo nào
Nay là nhà thờ chính tòa của Giáo hội Na Uy, một giáo hội Tin Lành theo truyền thống Luther. Trước năm 1537, đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo và tòa tổng giám mục Nidaros. Nhà thờ được dựng trên mộ thánh Olav, người được tôn là đã đưa Kitô giáo vào Na Uy.
Thánh Olav là ai
Olav Haraldsson là vua Na Uy, mất năm 1030. Người Na Uy tôn ngài là người đưa Kitô giáo vào đất nước. Nhà thờ Nidaros được dựng trên mộ ngài, và ngày của ngài, lễ Olsok 29 tháng 7, là ngày lớn nhất trong năm của nhà thờ.
Nhà thờ Nidaros xây năm nào
Theo Explore Trøndelag, công trình khởi năm 1070 dưới thời vua Olav III, trên chỗ đã có nhà nguyện từ năm 1030. Trang chính thức ghi nhà thờ xong khoảng năm 1300. Sau nhiều lần cháy, cuộc trùng tu lớn bắt đầu năm 1869, Norway Explained ghi kéo dài tới 2001.
Đường hành hương Thánh Olav là gì
Là mạng lưới đường đi bộ từ nhiều ngả Na Uy và Thụy Điển dẫn về Trondheim, điểm cuối là nhà thờ Nidaros. Thời Trung cổ đây là đường hành hương quan trọng nhất Bắc Âu. Ngày nay người đi thuộc mọi hệ phái, nhiều người tới đúng dịp lễ Olsok cuối tháng 7.
Lễ Olsok là ngày nào
Lễ Olsok, ngày thánh Olav, rơi vào ngày 29 tháng 7 theo dương lịch mỗi năm. Đây là ngày lớn nhất của nhà thờ Nidaros. Chữ Olsok nghĩa là đêm canh thức của Olav, gốc từ nếp Công Giáo trung đại mà Giáo hội Na Uy vẫn giữ.