Dọc theo đại lộ huyết mạch Libertador General Bernardo O'Higgins (mà người dân thủ đô Santiago vẫn trìu mến gọi bằng cái tên lịch sử La Alameda), giữa rừng cao ốc kính thép hiện đại và dòng xe cộ tấp nập không ngơi nghỉ, có một khoảng lặng cổ kính dừng lại ở thế kỷ 16: bức tường đá và vôi trắng trầm mặc vươn lên ngọn tháp đồng hồ thanh thoát sơn màu đỏ son và trắng ngà tại số 834 La Alameda. Đó chính là Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô, Santiago (Iglesia y Convento de San Francisco), công trình kiến trúc thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha cổ xưa nhất còn tồn tại ở thủ đô Santiago cũng như trên toàn cõi Cộng hòa Chile.
Nếu như Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận Santiago ở quảng trường Plaza de Armas đã bốn lần bị động đất và hỏa hoạn san phẳng để rồi phải xây dựng lại lần thứ năm vào thế kỷ 18, hay Nhà thờ Thánh Phanxicô, Castro (đảo Chiloé) ở miền nam là đại diện của kiến trúc gỗ thế kỷ 20, thì Nhà thờ Thánh Phanxicô tại Santiago lại là một phép lạ về kỹ thuật xây dựng chống địa chấn từ buổi bình minh lập quốc của Đạo Công Giáo tại vùng Andes. Được đặt viên đá đầu tiên vào ngày 5 tháng 1 năm 1572 và thánh hiến năm 1618, phần thân chính bằng đá nguyên khối và hệ trần gỗ bách ghép mộng kiểu Mudéjar của ngôi nhà thờ này đã kiên cường vượt qua trận đại địa chấn kinh hoàng ngày 13 tháng 5 năm 1647 (trận động đất đã xóa sổ gần như toàn bộ thành phố Santiago thế kỷ 17) cùng hàng chục cơn địa chấn trên 8 độ Richter suốt hơn bốn trăm năm qua. Bước qua ngưỡng cửa nhà thờ và hành lang tu viện rợp bóng cây xanh bên cạnh, lữ khách không chỉ được quỳ trước pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp (Virgen del Socorro) từng vượt sa mạc Atacama trên yên ngựa của Pedro de Valdivia năm 1540, mà còn được chiêm ngưỡng bộ tranh 54 bức trường phái Cusco thế kỷ 17 và tấm huy chương Giải Nobel Văn học năm 1945 của nữ thi sĩ vĩ đại Gabriela Mistral.
IĐức Mẹ Cứu Giúp Trên Yên Ngựa Pedro De Valdivia Năm 1540, Linh Đạo Thánh Phanxicô Assisi Và Tấm Lòng Của Thi Sĩ Gabriela Mistral
Trái tim tâm linh của Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tại Santiago nhịp đập quanh hai hình tượng thiêng liêng gắn bó sâu sắc với lịch sử hình thành đất nước Chile: thứ nhất là Đức Trinh Nữ Maria dưới tước hiệu Đức Mẹ Cứu Giúp (Nuestra Señora del Socorro), và thứ hai là Thánh Phanxicô thành Assisi (San Francisco de Asís, 1181 tới 1226), vị thánh của sự khó nghèo, hòa bình và tình huynh đệ muôn loài.
Câu chuyện về pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp (Virgen del Socorro) đang ngự trên chính giữa Bàn thờ Chính của nhà thờ chính là chương mở đầu của lịch sử Kitô giáo tại Chile. Vào tháng 1 năm 1540, khi nhà chinh phục người Tây Ban Nha Pedro de Valdivia dẫn đoàn viễn chinh 150 người rời vùng Cusco (Peru) băng qua vùng sa mạc Atacama khắc nghiệt nhất thế giới để tiến về phương Nam, ông đã đặt một bức tượng nhỏ bằng gỗ chạm sơn son thếp vàng nhiều màu (madera policromada) cao chỉ 30 xentimét tạc hình Đức Mẹ Maria bồng Chúa Hài Đồng bên trong túi da buộc ngay trước yên ngựa của mình. Trải qua muôn vàn hiểm nguy trên đường thiên lý và cuộc vây hãm đẫm máu tại thung lũng sông Mapocho năm 1541, pho tượng nhỏ vẫn hoàn toàn nguyên vẹn. Để tạ ơn sự che chở của Đức Mẹ, năm 1543 Pedro de Valdivia đã cho dựng một ngôi nguyện đường nhỏ gọi là Ermita del Socorro ở bờ nam nhánh sông cạn La Cañada (vị trí đại lộ Alameda ngày nay) để tôn trí bức tượng quý giá này.
Năm 1553, khi năm tu sĩ đầu tiên của Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô (Ordo Fratrum Minorum) do cha Fray Martín de Robleda dẫn đầu vượt dãy Andes từ Lima tới Santiago, chính quyền thành phố đã trao tặng ngôi nguyện đường Ermita del Socorro cùng khu đất phía nam La Cañada cho Dòng Phanxicô, với một điều kiện thiêng liêng được ghi thành văn bản: các tu sĩ Phanxicô phải đời đời bảo vệ và tôn trí pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp của Pedro de Valdivia ở vị trí trang trọng nhất trên bàn thờ chính của nhà thờ. Suốt hơn 470 năm qua, lời giao ước ấy chưa một ngày bị gián đoạn.
Bên dưới ánh nhìn hiền từ của pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp nhỏ bé mà cổ kính nhất nước Chile ấy, linh đạo của Thánh Phanxicô thành Assisi trong truyền thống Đạo Công Giáo đã thấm đượm vào từng viên gạch của khu tu viện. Các tu sĩ Phanxicô không chỉ xây dựng ngôi nhà thờ đá vững chãi cho người dân cầu nguyện, mà còn biến nơi đây thành mái nhà của người nghèo khổ, mở bệnh viện đầu tiên của Santiago (Bệnh viện San Juan de Dios nằm ngay bên cạnh nhà thờ thời thuộc địa) và gieo trồng lòng nhân ái vào văn hóa Chile. Biểu hiện xúc động nhất của mối dây gắn kết giữa Dòng Phanxicô và tâm hồn dân tộc Chile chính là di nguyện của nữ thi sĩ Gabriela Mistral (Lucila Godoy Alcayaga, 1889 tới 1957): là một tín hữu thuộc Dòng Ba Phanxicô Tại Thế (Orden Franciscana Seglar), khi trở thành người đầu tiên của toàn khu vực Mỹ Latinh nhận Giải Nobel Văn học vào năm 1945 tại Thụy Điển, bà đã quyết định hiến tặng tấm Huy chương Vàng và Bằng chứng nhận Giải Nobel của mình cho nhân dân Chile dưới sự gìn giữ của các tu sĩ tại Tu viện Thánh Phanxicô Santiago.
Phép lạ kỹ thuật qua trận đại địa chấn đêm 13 tháng 5 năm 1647 (Trận động đất Chúa Tháng Năm). Trong lịch sử địa chấn của thủ đô Santiago, đêm ngày 13 tháng 5 năm 1647 được ghi nhớ như một ngày tận thế: vào khoảng 10 giờ 30 tối, một trận động đất cực mạnh (ước tính khoảng 8,5 độ Mw) đã san phẳng gần như toàn bộ các công trình xây dựng trong thành phố, kể cả Nhà thờ chính tòa thứ ba ở Plaza de Armas và giết chết khoảng một phần năm dân số Santiago. Thế nhưng, khi khói bụi tan đi vào sáng hôm sau, người dân Santiago bàng hoàng nhận thấy toàn bộ phần thân chính và cung thánh của Nhà thờ Thánh Phanxicô (chỉ trừ phần đỉnh tháp chuông đổ xuống đè hỏng một nhịp dàn ca đoàn) vẫn đứng sừng sững nguyên vẹn cùng pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp không hề hấn gì trên bàn thờ.
Các nhà nghiên cứu kiến trúc và kỹ sư kết cấu hiện đại khi khảo sát Nhà thờ Thánh Phanxicô đã tìm ra lời giải khoa học đằng sau sự trường tồn kỳ diệu này. Thứ nhất, khi khởi dựng nhà thờ vào năm 1572 dưới sự chỉ huy của tu sĩ kiến trúc sư Fray Juan de Torralba, móng nhà thờ được đào sâu và lấp bằng những tảng đá cuội tròn lớn lấy từ lòng sông Mapocho (bolones de río) đóng vai trò như một lớp đệm bi lăn tự nhiên giảm chấn khi mặt đất rung lắc. Thứ hai, các bức tường chịu lực của nhà thờ được xây bằng những khối đá vôi và đá andesit đẽo vuông vức khai thác từ đồi Cerro Blanco, có độ dày lên tới 1,8 mét đến 2,5 mét gắn kết bằng vữa vôi dẻo dai. Thứ ba, thay vì xây vòm cuốn bằng gạch đá nặng nề trên cao dễ bị sập khi động đất, các thợ mộc bậc thầy đã lợp mái bằng hệ khung kèo và trần gỗ bách ghép mộng không dùng đinh sắt theo phong cách Mudéjar (artesonado mudéjar) có độ đàn hồi tuyệt vời.
Nhiều du khách khi nhìn thấy ngọn tháp đồng hồ cao vút mang phong cách Tân cổ điển thanh lịch ở mặt tiền Nhà thờ Thánh Phanxicô thường nghĩ rằng ngọn tháp này cũng có niên đại từ thế kỷ 16 giống như phần thân nhà thờ đá bên dưới. Thực tế, ngọn tháp chuông hiện nay là chiếc tháp thứ tư của nhà thờ và chỉ mới được xây dựng vào giữa thế kỷ 19 (từ năm 1857 đến năm 1860). Sau khi các tháp chuông cũ lần lượt bị hư hại trong các trận động đất năm 1647 và năm 1730 (và bị tháo dỡ năm 1850 vì nguy cơ sập đổ), các tu sĩ Phanxicô đã mời kiến trúc sư người Chile nổi tiếng Fermín Vivaceta (1829 tới 1890) thiết kế một ngọn tháp mới cao khoảng 46 mét bằng kết cấu khung gỗ bách nhẹ bọc bên ngoài nhằm chịu được các trận động đất, đồng thời lắp đặt chiếc đồng hồ bốn mặt nhập từ Anh Quốc, biến ngọn tháp thành cột mốc cao nhất của bầu trời Santiago suốt nửa sau thế kỷ 19.
IIBiên Niên Sử Hơn Bốn Thế Kỷ Từ Nguyện Đường Năm 1543 Đến Bảo Tàng Nghệ Thuật Thuộc Địa Đứng Đầu Nước Chile
Biên niên sử của Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô là tấm gương phản chiếu trọn vẹn tiến trình phát triển của thủ đô Santiago: từ một cứ điểm biên viễn ven dòng suối cạn La Cañada thế kỷ 16 đến trung tâm bảo tồn nghệ thuật Baroque Andes của thế kỷ 21.
- Năm 1540 và năm 1543Pedro de Valdivia mang tượng Đức Mẹ Cứu Giúp tới Chile và lập nguyện đường Ermita del SocorroTháng 1 năm 1540, Pedro de Valdivia mang theo pho tượng gỗ Đức Mẹ Cứu Giúp (Virgen del Socorro) cao 30 cm trên yên ngựa vượt sa mạc Atacama tới thung lũng Mapocho; năm 1543 ông cho dựng nguyện đường Ermita del Socorro ở phía nam La Cañada.
- Năm 1553 tới năm 1571Dòng Phanxicô tiếp nhận nguyện đường và chuẩn bị xây dựng đại thánh đường bằng đáNăm 1553, năm tu sĩ Phanxicô do Fray Martín de Robleda dẫn đầu tiếp nhận khu đất và pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp; ngôi nhà thờ đầu tiên bằng gạch bùn adobe bị đổ sập do động đất nên nhà dòng quyết định xây nhà thờ bằng đá tảng.
- Ngày 5 tháng 1 năm 1572 tới năm 1618Khởi dựng và thánh hiến ngôi nhà thờ đá hình chữ thập Latinh cùng hệ trần gỗ MudéjarNgày 5 tháng 1 năm 1572, viên đá đầu tiên của ngôi nhà thờ hiện nay được đặt dưới sự chỉ đạo của Fray Juan de Vega và tu sĩ kiến trúc sư Fray Juan de Torralba, sử dụng đá đẽo từ đồi Cerro Blanco và trần gỗ bách ghép mộng Mudéjar; nhà thờ được thánh hiến năm 1618 và hoàn tất toàn bộ năm 1622.
- Năm 1647, 1668 tới 1684 và thế kỷ 18Sống sót qua đại địa chấn năm 1647, mở rộng ba gian và đón nhận 54 bức tranh trường phái CuscoĐêm 13 tháng 5 năm 1647, phần thân nhà thờ đứng vững kỳ diệu giữa trận động đất hủy diệt Santiago; từ năm 1668 tới 1684, bộ 54 bức tranh sơn dầu khổ lớn về cuộc đời Thánh Phanxicô do danh họa Basilio de Santa Cruz Pumacallao vẽ tại Cusco (Peru) được chuyển về treo dọc hành lang tu viện; thế kỷ 18 nhà thờ được mở rộng hai cánh ngang thành ba gian.
- Năm 1857 tới năm 1860Kiến trúc sư Fermín Vivaceta xây dựng ngọn tháp đồng hồ Tân cổ điển biểu tượngKiến trúc sư người Chile Fermín Vivaceta thiết kế và thi công ngọn tháp chuông kiêm tháp đồng hồ mang phong cách Tân cổ điển Victoria cao khoảng 46 mét bằng khung gỗ nhẹ chống động đất trên mặt tiền nhà thờ.
- Ngày 6 tháng 7 năm 1951 và năm 1969Công nhận Di tích Lịch sử Quốc gia (1951) và thành lập Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa (1969)Cả nhà thờ và khu hành lang tu viện cổ đều được xếp hạng Di tích Lịch sử Quốc gia theo Sắc lệnh số 5058 ngày 6 tháng 7 năm 1951; năm 1969 Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa San Francisco chính thức mở cửa trong khu hành lang tu viện.
- Năm 1998 và sau động đất năm 2010Đưa vào Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới UNESCO (1998) và trùng tu toàn diện thế kỷ 21Năm 1998 quần thể được đệ trình vào Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới của UNESCO; sau trận động đất 8,8 độ ngày 27 tháng 2 năm 2010, công trình được trùng tu khoa học và tiếp nhận lưu giữ vĩnh viễn Huy chương Nobel Văn học năm 1945 của Gabriela Mistral.
Bộ tranh 54 bức cuộc đời Thánh Phanxicô của danh họa bản địa Cusco Basilio de Santa Cruz Pumacallao. Nếu như bản thân ngôi nhà thờ đá thế kỷ 16 là báu vật kiến trúc số một của Chile, thì khu hành lang tu viện (Claustro) nằm ngay bên cạnh lại lưu giữ kho tàng hội họa Baroque thời thuộc địa vĩ đại nhất Nam Mỹ. Vào nửa sau thế kỷ 17 (từ khoảng năm 1668 đến năm 1684), các tu sĩ Phanxicô tại Santiago đã đặt hàng các xưởng họa danh tiếng nhất tại kinh đô cổ Cusco (Thuộc Phó vương quốc Peru) thực hiện một bộ tranh sơn dầu trên vải bố khổng lồ gồm 54 bức tranh (nay còn bảo tồn nguyên vẹn hơn 42 bức gốc tại bảo tàng) khắc họa trọn vẹn cuộc đời, các phép lạ và linh đạo của Thánh Phanxicô thành Assisi.
Các nghiên cứu lịch sử mỹ thuật và chữ ký trên bức tranh cuối cùng đã xác định tác giả chủ trì bộ kiệt tác này là đại danh họa người bản địa Quechua Basilio de Santa Cruz Pumacallao (1635 tới 1699) cùng các cộng sự như Juan Zapaca Inga và Pedro Nolasco. Lấy cảm hứng từ các bản khắc đồng của nghệ sĩ Hà Lan Philip Galle và dòng tranh của Rubens, Pumacallao đã thổi vào 54 bức họa một sức sống mãnh liệt của Trường phái Hội họa Cusco (Escuela Cusqueña): những gam màu đỏ son, xanh lam và vàng rực rỡ, kỹ thuật xử lý ánh sáng tương phản kịch tính (chiaroscuro) hòa quyện cùng cảnh quan núi rừng và gương mặt con người vùng Andes. Trải qua hơn ba thế kỷ rưỡi treo dọc bốn dãy hành lang tu viện tại Santiago, bộ tranh Vida de San Francisco vẫn giữ nguyên sắc màu lộng lẫy như một cuốn phim sử thi bằng hội họa.
IIITường Đá Cerro Blanco Thế Kỷ 16, Trần Gỗ Bách Mudéjar, Tháp Đồng Hồ Fermín Vivaceta Và Khu Tu Viện Khuôn Viên Xanh
Quần thể Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tại số 834 đại lộ La Alameda là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật xây dựng đá thời Phục Hưng Tây Ban Nha thế kỷ 16, nghệ thuật mộc Hồi giáo - Tây Ban Nha (Mudéjar) và kiến trúc Tân cổ điển thế kỷ 19. Công trình gồm hai phần chính: ngôi nhà thờ ba gian ở phía tây và khu tu viện hành lang bốn cạnh bao quanh sân vườn xanh mát ở phía đông.
Nguyên thủy khi khởi dựng năm 1572 và hoàn thành năm 1618, nhà thờ được thiết kế theo mặt bằng hình chữ thập Latinh gồm một gian chính dài duy nhất và hai cánh ngang, xây bằng những tảng đá vôi và đá núi lửa đẽo vuông vức (sillería) vận chuyển bằng xe bò từ mỏ đá đồi Cerro Blanco ở phía bắc sông Mapocho. Đến thế kỷ 18, để đáp ứng số lượng tín hữu ngày càng đông, các khoảng trống bên ngoài cánh chữ thập được xây nối liền và đục thông tường để biến nhà thờ thành cấu trúc ba gian (một gian chính cao rộng ở giữa và hai gian bên thấp hơn) như hiện nay.
Ngước nhìn lên phía trên gian chính và khu vực giao cánh ngang của nhà thờ, du khách sẽ chiêm ngưỡng một trong những hệ trần gỗ cổ kính và tinh xảo nhất Nam Mỹ: toàn bộ trần nhà được ghép từ gỗ bách núi Andes (ciprés de la cordillera) bền chắc theo nghệ thuật Mudéjar của vùng Andalusia (Tây Ban Nha), tạo thành hàng trăm ô hình học bát giác, ngôi sao và bông hoa chạm nổi mà không dùng đinh sắt cứng, giúp mái nhà co giãn linh hoạt mỗi khi xảy ra động đất.
Nằm chính giữa mặt đứng nhìn ra đại lộ La Alameda là ngọn tháp chuông bốn tầng cao khoảng 46 mét do kiến trúc sư người Chile Fermín Vivaceta thiết kế và hoàn thành năm 1860. Tầng dưới của tháp là tiền sảnh vòm đón khách; tầng thứ hai mở ra ban công với các cột thức Ionic thanh mảnh; tầng thứ ba đặt bộ máy đồng hồ cơ học bốn mặt có từ thế kỷ 19; và trên cùng là lầu chuông tám cạnh nâng đỡ mái vòm chóp có tượng thiên thần cầm loa trên đỉnh.
Tại trung tâm cung thánh phía nam là Bàn thờ Chính trang nghiêm, nơi đặt chiếc khám thờ lộng lẫy nâng niu pho tượng gỗ Đức Mẹ Cứu Giúp (Nuestra Señora del Socorro) cao 30 cm đội vương miện vàng, tay trái bồng Chúa Hài Đồng và tay phải cầm quyền trượng (pho tượng nguyên bản năm 1540 của Pedro de Valdivia). Dọc theo gian chính và hai gian bên là chiếc bục giảng bằng gỗ chạm trổ tinh xảo cùng hàng loạt bàn thờ phụ tôn kính Thánh Phanxicô thành Assisi, Thánh Antôn thành Padova, Chúa Giêsu Chịu Đóng Đinh và Đức Mẹ Sầu Bi.
Liền kề phía đông nhà thờ là Khu hành lang tu viện cổ (Claustro Principal) được xây dựng lại vào thế kỷ 17 và 18 với bốn dãy hành lang vòm cuốn bao quanh một khu vườn nhiệt đới tĩnh lặng rợp bóng cây cọ, cây cam cổ thụ, đài phun nước bằng đá và những chú chim công khoe sắc. Bên trong các phòng ốc quanh hành lang là Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa San Francisco (Museo de Arte Colonial, mở cửa năm 1969), gồm 8 phòng trưng bày lưu giữ 54 bức tranh cuộc đời Thánh Phanxicô trường phái Cusco (1668 tới 1684), Phòng Cây Gia Phả Dòng Phanxicô khổng lồ, bộ sưu tập đồ bạc phụng vụ, đồ mộc khảm xà cừ và Phòng Gabriela Mistral trưng bày Huy chương Nobel Văn học năm 1945.
| Hạng mục kiến trúc và Báu vật | Vị trí và Niên đại | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Tường đá nguyên khối và Gian chính chữ thập | Thân chính nhà thờ (1572 tới 1618; mở rộng thế kỷ 18) | Tường đá Cerro Blanco dày tới 2,5 mét đặt trên móng đá cuội sông Mapocho, công trình cổ nhất còn tồn tại ở Chile |
| Hệ trần gỗ bách chạm khắc kiểu Mudéjar | Trần gian chính và cung thánh (đầu thế kỷ 17) | Nghệ thuật mộc ghép mộng hình học Mudéjar bằng gỗ bách Andes, bí quyết giúp nhà thờ chịu được các trận đại địa chấn |
| Tháp đồng hồ Tân cổ điển Fermín Vivaceta | Mặt tiền phía bắc nhìn ra La Alameda (1857 tới 1860) | Cao khoảng 46 mét, kết cấu khung gỗ bọc ngoài thanh thoát với đồng hồ 4 mặt thế kỷ 19 của kiến trúc sư Fermín Vivaceta |
| Linh tượng Đức Mẹ Cứu Giúp (Virgen del Socorro) | Trung tâm Bàn thờ Chính (tạc tại Tây Ban Nha trước 1540) | Tượng gỗ đa sắc cao 30 cm do Pedro de Valdivia mang sang trên yên ngựa năm 1540, tác phẩm điêu khắc Công giáo cổ nhất Chile |
| Chuỗi 54 bức họa Cuộc đời Thánh Phanxicô | Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa (vẽ tại Cusco, 1668 tới 1684) | Kiệt tác hội họa Baroque trường phái Cusco của danh họa bản địa Basilio de Santa Cruz Pumacallao |
| Phòng tưởng niệm và Huy chương Nobel Gabriela Mistral | Khu hành lang tu viện (giải thưởng năm 1945) | Lưu giữ Huy chương Vàng và Bằng Giải Nobel Văn học 1945 do nữ thi sĩ Dòng Ba Phanxicô Gabriela Mistral hiến tặng |
IVThế Đất Và Hướng
Cần lưu ý rõ rằng Pedro de Valdivia năm 1543 và các tu sĩ Dòng Phanxicô năm 1572 hoàn toàn không áp dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc đặt nguyện đường và nhà thờ bên bờ nam dòng suối cạn La Cañada xuất phát từ vị trí cửa ngõ phía nam của thành phố Santiago thời thuộc địa và truyền thống Dòng Phanxicô đặt tu viện ở vùng ven đô để gần gũi người nghèo và cư dân bản địa. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét theo hình thế địa lý đô thị của thung lũng Santiago tại tọa độ 33,4439 độ vĩ nam, 70,6478 độ kinh tây, Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tọa lạc tại một vị trí chiến lược ngay trên bờ nam của lòng sông cổ La Cañada (nhánh nam của sông Mapocho xưa, nay đã được lấp thành đại lộ rộng lớn nhất thủ đô là La Alameda) và chỉ cách chân đồi đá núi lửa Santa Lucía (đồi Huelén) khoảng 300 mét về phía Tây Nam. Khác với Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận Santiago nằm theo trục Đông - Tây, Nhà thờ Thánh Phanxicô giữ nguyên trục Bắc - Nam cổ điển của thế kỷ 16: tọa Nam hướng Bắc.
Trong bố cục tọa Nam hướng Bắc ấy, phần lưng cung thánh và khu tu viện tựa vững vào dải đất bằng phẳng mở rộng về phía nam của thung lũng Maipo, bên cánh phải phía Đông Bắc có khối đá bazan đồi Santa Lucía đứng sừng sững như một tả phụ sơn che chở và dẫn mạch khí từ dãy núi chính Andes đổ về; còn mặt tiền ngọn tháp đồng hồ của Fermín Vivaceta hướng thẳng về phía Bắc nhìn ra khoảng không gian rộng thoáng của đại lộ La Alameda (minh đường giao thông thủy bộ) và khu phố cổ lịch sử París - Londres ngay dưới chân tháp. Hơn thế nữa, khu sân vườn nội viện hình vuông (Claustro) nằm bên sườn đông nhà thờ với đài phun nước ở tâm điểm và bốn dãy hành lang vòm bao bọc kín đáo đã tạo thành một huyệt tụ khí nội minh đường tĩnh lặng tuyệt đối: dù chỉ cách mặt đường đại lộ ồn ào vài bước chân nhưng khi bước vào trong sân tu viện, mọi tạp âm của đô thị lập tức tan biến, chỉ còn lại tiếng nước chảy róc rách và tiếng chim hót giữa vườn cây cổ thụ bốn trăm năm tuổi.
VĐại Lễ Thánh Phanxicô Assisi Làm Phép Thú Cưng 4 Tháng 10, Lễ Đức Mẹ Cứu Giúp Và Ngày Di Sản Văn Hóa Chile
Đời sống tâm linh và văn hóa tại Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô vận hành theo Lịch Phụng vụ Công giáo Rôma (Dương lịch) và truyền thống đặc trưng của gia đình Phanxicô, thu hút đông đảo người dân Santiago đến cầu nguyện hằng ngày và tham gia các ngày lễ hội truyền thống ấm áp tình người.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện truyền thống | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Thánh Phanxicô, Santiago |
|---|---|---|---|
| Ngày 4 tháng 10 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Thánh Phanxicô thành Assisi và Nghi thức Làm Phép Thú Cưng (Bendición de las Mascotas) | Ngày lễ vui tươi và đông đúc nhất trong năm: sau Thánh lễ trọng thể kính Thánh Tổ phụ Phanxicô, hàng ngàn gia đình tại Santiago mang theo chó, mèo, chim cảnh và thú cưng tập trung trước sân nhà thờ để các tu sĩ Phanxicô rảy nước phép chúc lành cho muôn loài thụ tạo. |
| Ngày 13 tháng 6 hằng năm | Dương lịch | Lễ Thánh Antôn thành Padova và Nghi thức Làm Phép Bánh Mì Thánh Antôn (Pan de San Antonio) | Các tu sĩ làm phép hàng ngàn ổ bánh mì nhỏ để phân phát cho tín hữu và người nghèo khổ nhằm tưởng nhớ lòng bác ái của Thánh Antôn Padova. |
| Ngày 2 tháng 8 hằng năm | Dương lịch (Truyền thống Dòng Phanxicô) | Lễ Đức Mẹ Các Thiên Thần và Đại Xá Porziuncola (Perdón de Asís) | Tín hữu hành hương đến nhà thờ để lãnh nhận ơn toàn xá Porziuncola và dâng lời cầu nguyện trước linh tượng Đức Mẹ Cứu Giúp (Virgen del Socorro) năm 1540 trên bàn thờ chính. |
| Cuối tuần cuối cùng của tháng 5 | Dương lịch (Sự kiện quốc gia Chile) | Ngày Di Sản Văn Hóa Quốc Gia Chile (Día de los Patrimonios) | Nhà thờ và Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa San Francisco mở cửa miễn phí đón hàng vạn người dân vào tham quan 54 bức họa Cusco, khu vườn tu viện và tìm hiểu lịch sử 450 năm của công trình cổ nhất đất nước. |
| Tháng 12 hằng năm | Dương lịch | Mùa Vọng và Truyền thống Hang Đá Giáng Sinh Phanxicô (Pesebre Franciscano) | Kỷ niệm việc Thánh Phanxicô thành Assisi là người đầu tiên lập hang đá Giáng Sinh sống động tại Greccio năm 1223 bằng việc dựng máng cỏ Giáng Sinh truyền thống và hát thánh ca Villancicos dưới trần gỗ Mudéjar. |
Ốc đảo bình yên của khu vườn Claustro và cuộc đối thoại văn hóa tại khu phố cổ París - Londres. Ngay phía sau lưng bức tường đá bốn trăm năm của Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô là Khu phố lịch sử París - Londres (Barrio París-Londres), khu phố đi bộ lát đá cuội mang kiến trúc châu Âu thanh lịch được quy hoạch vào thập niên 1920 ngay trên phần đất vườn cây ăn quả cũ của chính khu tu viện Phanxicô xưa. Đối với người dân Santiago và du khách quốc tế, việc bước từ đại lộ Alameda náo nhiệt vào thắp một nén nến cầu nguyện dưới ánh mắt pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp năm 1540, dạo bước dưới hành lang treo 54 bức họa Cusco để ngắm nhìn những chú chim công dạo chơi bên đài phun nước cổ, rồi tản bộ ra những con phố lát đá yên bình của khu phố París - Londres là hành trình chạm vào lớp trầm tích văn hóa sâu thẳm nhất của thủ đô Chile.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 834 Đại lộ Libertador General Bernardo O'Higgins (La Alameda), trung tâm thành phố Santiago, Cộng hòa Chile
- Đường tới
- Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tọa lạc tại số 834 Đại lộ Libertador General Bernardo O'Higgins (La Alameda), ngay góc đầu phố San Francisco và khu phố cổ París - Londres thuộc trung tâm thành phố Santiago. Cách đi thuận tiện nhất là bằng Tàu điện ngầm Santiago (Metro de Santiago): quý vị đi tuyến số 1 (Línea 1 - màu đỏ) đến ga Universidad de Chile hoặc ga Santa Lucía; cả hai nhà ga này đều có lối lên nằm ngay trên đại lộ Alameda chỉ cách cửa chính của Nhà thờ Thánh Phanxicô khoảng 150 đến 250 mét đi bộ (2 đến 3 phút). Từ Quảng trường Plaza de Armas và Nhà thờ chính tòa Santiago, quý vị cũng có thể đi bộ thẳng về phía nam theo phố Estado hoặc phố Ahumada chỉ mất khoảng 8 đến 10 phút.
- Toạ độ
- -33.4439, -70.6478
Nhà thờ Thánh Phanxicô mở cửa miễn phí hằng ngày để tín hữu và du khách vào tham quan, cầu nguyện và chiêm ngưỡng pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp cùng hệ trần gỗ Mudéjar (thường từ 9 giờ sáng đến 19 giờ tối). Khu vực Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa San Francisco (Museo de Arte Colonial) và khu vườn hành lang tu viện cổ nằm ngay bên tay trái lối vào nhà thờ mở cửa bán vé tham quan từ Thứ Ba đến Chúa Nhật (từ khoảng 9 giờ 30 sáng đến 17 giờ 30 chiều; đóng cửa ngày Thứ Hai). Quý vị lưu ý giữ im lặng khi ở trong nhà thờ và sân vườn tu viện, không chạm tay vào các bức tranh sơn dầu thế kỷ 17 và không chụp ảnh có đèn flash trong các phòng trưng bày của bảo tàng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô, Santiago
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô được coi là công trình kiến trúc quan trọng bậc nhất tại Chile?
Được khởi công bằng đá vào ngày 5 tháng 1 năm 1572 và thánh hiến năm 1618 (hoàn tất năm 1622), Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô là công trình kiến trúc thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha cổ xưa nhất còn tồn tại ở thủ đô Santiago cũng như trên toàn lãnh thổ Cộng hòa Chile.
Nhờ bí quyết kỹ thuật nào mà ngôi nhà thờ đá thế kỷ 16 này đứng vững qua hàng chục trận đại địa chấn?
Công trình vượt qua các trận đại địa chấn hủy diệt năm 1647, 1730, 1906, 1985 và 2010 nhờ ba giải pháp kỹ thuật: nền móng được rải bằng những tảng đá cuội tròn lấy từ lòng sông Mapocho hoạt động như lớp đệm giảm chấn tự nhiên; tường chịu lực bằng đá đẽo Cerro Blanco dày từ 1,8 đến 2,5 mét; và phần mái sử dụng hệ trần gỗ bách ghép mộng kiểu Mudéjar có độ đàn hồi cao thay vì xây vòm đá nặng.
Pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp (Virgen del Socorro) trên bàn thờ chính có nguồn gốc lịch sử như thế nào?
Pho tượng Đức Mẹ Cứu Giúp bằng gỗ chạm đa sắc cao 30 cm là tác phẩm điêu khắc Công giáo cổ nhất tại Chile. Nhà chinh phục Tây Ban Nha Pedro de Valdivia đã buộc pho tượng này trên yên ngựa của mình khi dẫn đoàn quân vượt sa mạc Atacama vào năm 1540 để lập nên thành phố Santiago (1541), sau đó dựng nguyện đường thờ Đức Mẹ vào năm 1543 và giao cho Dòng Phanxicô gìn giữ từ năm 1553 đến nay.
Ngọn tháp đồng hồ nổi tiếng ở mặt tiền nhà thờ được xây dựng vào thời gian nào và do ai thiết kế?
Ngọn tháp chuông kiêm tháp đồng hồ cao khoảng 46 mét hiện nay là chiếc tháp thứ tư của nhà thờ, được thiết kế và xây dựng từ năm 1857 đến năm 1860 bởi Fermín Vivaceta (1829 tới 1890), một trong những kiến trúc sư người Chile bản địa đầu tiên, sử dụng kết cấu khung gỗ nhẹ mang phong cách Tân cổ điển để chống chịu động đất.
Bảo tàng Nghệ thuật Thuộc địa San Francisco bên trong tu viện lưu giữ những báu vật nổi bật nào?
Mở cửa năm 1969 trong khu hành lang tu viện cổ thế kỷ 17, bảo tàng lưu giữ bộ sưu tập 54 bức tranh sơn dầu khổ lớn tái hiện cuộc đời Thánh Phanxicô thành Assisi được vẽ tại Cusco (Peru) từ năm 1668 đến năm 1684 bởi danh họa bản địa Basilio de Santa Cruz Pumacallao, bức tranh Cây Gia Phả Dòng Phanxicô khổng lồ và nhiều cổ vật bạc, gỗ khảm xà cừ thời thuộc địa.
Vì sao Huy chương Giải Nobel Văn học năm 1945 của nữ thi sĩ Gabriela Mistral lại được lưu giữ tại đây?
Nữ thi sĩ vĩ đại của Chile là Gabriela Mistral (1889 tới 1957), người đầu tiên của Mỹ Latinh đoạt Giải Nobel Văn học năm 1945, vốn là một thành viên sùng đạo của Dòng Ba Phanxicô Tại Thế. Trong di chúc của mình, bà đã hiến tặng tấm Huy chương Vàng và Bằng chứng nhận Giải Nobel cho nhân dân Chile và ủy thác cho các tu sĩ Dòng Phanxicô tại Santiago bảo quản, trưng bày.