Nằm cách vòng Bắc Cực khoảng hai trăm năm mươi cây số về phía bắc trên bờ đông của Vịnh Disko (Diskobugten / Qeqertarsuup Tunua), thị trấn Ilulissat (tên gọi trong tiếng Kalaallisut nghĩa là Những tảng băng trôi, từng mang tên thuộc địa Đan Mạch là Jakobshavn) là đô thị lớn thứ ba của Greenland và là nơi con người sống đối diện trực tiếp với những khối băng khổng lồ tách ra từ dòng sông băng Sermeq Kujalleq. Ngay trên mỏm đá hoa cương nhô ra biển ở rìa phía nam khu phố cổ, nơi những tảng băng trắng xóa cao hàng chục mét trôi lững lờ ngay phía sau tháp chuông, Nhà thờ Zion tại Ilulissat (Zions Kirke / Zionip Oqaluffia) hiện lên như một bức tranh biểu tượng bậc nhất của vùng cực bắc địa cầu.
Trong dòng chảy hơn ba thế kỷ của Đạo Tin Lành (hệ phái Luther Bắc Âu) trên hòn đảo băng giá lớn nhất thế giới, nếu Nhà thờ chính tòa Nuuk (Nhà thờ Đấng Cứu Thế) ở thủ đô phía nam là ngai tòa giám mục từ năm 1993 và Nhà thờ cổ Bethel tại Sisimiut (1775) là nhà thờ cổ nhất còn nguyên vẹn, thì Nhà thờ Zion tại Ilulissat được khởi dựng năm 1779 và cung hiến tháng 9 năm 1783 chính là công trình kiến trúc tôn giáo lớn nhất toàn Greenland suốt thế kỷ 18 và thế kỷ 19. Hơn cả một di tích kiến trúc gỗ cổ kính đứng vững hơn hai trăm bốn mươi năm trước bão tuyết Bắc Cực, ngôi thánh đường này còn kết tinh câu chuyện nhân đạo cảm động giữa các thợ săn người Inuit bản địa, vị mục sư Đan Mạch Jørgen Sverdrup và những thủy thủ săn cá voi Hà Lan thoát chết từ biển băng năm 1777.
IDanh Hiệu Núi Thánh Zion, Truyền Thống Tin Lành Luther Greenland Và Tinh Thần Cứu Nhân Độ Thế Giữa Vùng Biển Băng Bắc Cực
Ngôi thánh đường lịch sử bên bờ Vịnh Disko được cung hiến cho Đức Chúa Giêsu Kitô theo truyền thống Giáo hội Tin Lành Luther (Evangelical Lutheran Church) và mang danh hiệu Kinh Thánh là Nhà thờ Zion (Zions Kirke trong tiếng Đan Mạch, hay Zionip Oqaluffia trong tiếng Greenland bản địa). Trong thần học Cựu Ước và Tân Ước, Zion nguyên là tên ngọn đồi thành Giêrusalem nơi đặt Đền Thờ và về sau trở thành biểu tượng cho Thành Đô Thiên Chúa, nơi trú ẩn an toàn của đoàn dân giao ước và ánh sáng cứu độ chiếu soi đến tận cùng trái đất (Thi Thiên 2; Ê-sai 2:3).
Giữa bối cảnh thiên nhiên khắc nghiệt của miền Bắc Greenland ở vĩ độ 69 độ Bắc, nơi mặt trời hoàn toàn khuất bóng dưới đường chân trời suốt gần hai tháng đêm địa cực mùa đông (từ cuối tháng 11 đến giữa tháng 1) và những tảng băng trôi khổng lồ từ Vịnh băng Ilulissat (Ilulissat Isfjord / Kangia) không ngừng dịch chuyển ngoài khơi, tên gọi Zion mang một ý nghĩa tâm linh sâu sắc: ngôi nhà thờ gỗ ấm áp trên mỏm đá Timmianiut chính là ngọn hải đăng đức tin, là thành lũy chở che đời sống tinh thần cho các gia đình thợ săn hải cẩu và ngư dân người Inuit qua bao thế hệ.
Về mặt giáo luật và tổ chức giáo hội, Nhà thờ Zion tại Ilulissat là nhà thờ giáo xứ trung tâm của vùng Bắc Vịnh Disko thuộc Giáo phận Greenland (Kalaallit Nunaanni Ilagiit / Grønlands Stift), một trong mười một giáo phận cấu thành Giáo hội Quốc gia Đan Mạch (Folkekirken) theo hệ phái Tin Lành Luther. Khác với các truyền thống tôn giáo dùng ngôn ngữ cổ đại xa lạ, ngay từ thế kỷ 18, công cuộc truyền giáo Luther tại vùng Jakobshavn (Ilulissat) đã đặt trọng tâm vào việc dịch Kinh Thánh, sách giáo lý của Martin Luther và các bài thánh ca sang tiếng Kalaallisut (tiếng Tây Greenland).
Nhờ vậy, trong không gian nội thất gỗ giản dị của Nhà thờ Zion, lời giảng Phúc Âm, nghi thức Rửa tội, lễ Thêm sức (Konfirmation, một nghi lễ trưởng thành trọng đại bậc nhất trong văn hóa Greenland) và truyền thống hát thánh ca bốn bè không nhạc đệm hoặc hòa cùng tiếng đàn đại phong cầm đã thấm sâu vào bản sắc dân tộc Kalaallit. Ngôi nhà thờ không áp đặt một không gian xa cách mà trở thành mái nhà chung nơi đức tin Kitô giáo hòa quyện tự nhiên với nhịp sống săn bắt, đánh cá và lòng kính sợ thiên nhiên của cư dân vùng cực.
Mục sư Jørgen Sverdrup (1732 tới 1810) và nghĩa cử tạ ơn sau thảm họa tàu săn cá voi năm 1777. Lịch sử ra đời của Nhà thờ Zion gắn liền với tên tuổi của Mục sư Jørgen Sverdrup (sinh năm 1732 tại Na Uy, qua đời năm 1810), người từng phục vụ suốt 24 năm (từ năm 1764 đến năm 1788) với tư cách là giáo sĩ truyền giáo tại Jakobshavn và Hạt trưởng (Provst) của toàn vùng Bắc Greenland. Khi đến Jakobshavn năm 1764, ông nhận thấy cộng đồng tín hữu người Inuit ngày càng đông đảo nhưng chỉ có một nhà nguyện bằng đất bùn và đá chật hẹp, ẩm thấp. Ông đã vận động các thợ săn người Greenland đóng góp mỡ và râu cá voi (baleen) suốt nhiều năm để gây quỹ xây dựng một ngôi nhà thờ gỗ thực thụ.
Bước ngoặt quyết định diễn ra vào mùa thu năm 1777, khi một thảm họa hàng hải khủng khiếp ập xuống vùng biển băng Bắc Cực: hàng chục tàu săn cá voi của Hà Lan, Đức và Đan Mạch bị băng biển đóng băng sớm kẹp vỡ nát ngoài khơi Greenland. Hàng trăm thủy thủ sống sót phải vượt qua băng tuyết trong cảnh đói khát và tê cóng để tìm đường vào bờ biển Vịnh Disko. Tại Jakobshavn, Mục sư Jørgen Sverdrup cùng các gia đình người Inuit bản địa đã mở rộng cửa, chia sẻ nguồn lương thực dự trữ ít ỏi của mùa đông, dùng thuốc men cứu chữa những người bị hoại tử do bỏng lạnh và cưu mang khoảng 100 đến 150 thủy thủ ngoại quốc suốt mùa đông năm 1777 đến mùa xuân năm 1778. Để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với sự cứu mạng của người dân Ilulissat và giáo đoàn địa phương, các chủ tàu và thủy thủ đoàn săn cá voi Hà Lan cùng chính quyền Đan Mạch đã quyên góp một khoản ngân quỹ lớn và vật liệu gỗ, giúp Mục sư Sverdrup đặt đóng toàn bộ khung gỗ nhà thờ tại Đan Mạch và chở bằng tàu vượt biển đến lắp dựng tại Ilulissat vào mùa hè năm 1779.
Nhiều du khách khi ghé thăm Ilulissat thường nghĩ rằng Nhà thờ Zion ngay từ năm 1779 đã có toàn bộ không gian bên trong dành trọn làm nơi hành lễ như hiện nay, và lầm tưởng đây là nhà thờ cổ nhất Greenland. Thực tế sử liệu kiến trúc ghi nhận hai điểm quan trọng: thứ nhất, Nhà thờ cổ Bethel tại Sisimiut được cung hiến ngày 6 tháng 1 năm 1775 mới là ngôi nhà thờ cổ nhất còn đứng vững tại Greenland (sớm hơn Nhà thờ Zion 8 năm), nhưng Nhà thờ Zion tại Ilulissat (hoàn thành năm 1782, cung hiến năm 1783) giữ kỷ lục là tòa nhà lớn nhất toàn Greenland suốt thế kỷ 18. Thứ hai, trong thiết kế nguyên bản năm 1779 của Mục sư Jørgen Sverdrup, tòa nhà lớn này là một công trình lưỡng dụng vừa làm thánh đường vừa làm bệnh viện: phần phía nam là gian thờ tự, còn phần phía bắc được ngăn làm trạm xá y tế đầu tiên của miền Bắc Greenland để chăm sóc người bệnh và thủy thủ gặp nạn, mãi đến cuộc đại trùng tu năm 1929 tới 1930 vách ngăn mới được dỡ bỏ để hợp nhất toàn bộ tòa nhà thành một không gian phụng vụ duy nhất.
IIBiên Niên Sử Từ Khu Định Cư Jakobshavn Năm 1741, Biến Cố Cứu Nạn Năm 1777, Khởi Dựng Năm 1779 Đến Đại Trùng Tu Năm 1930 Và Di Sản Thế Giới Năm 2004
Hơn hai thế kỷ rưỡi lịch sử của Nhà thờ Zion phản ánh trọn vẹn quá trình giao thương hàng hải, truyền giáo và hình thành đô thị bên cạnh dòng sông băng hoạt động mạnh nhất Bắc Bán Cầu.
- Năm 1741 tới năm 1764Thành lập thương điếm Jakobshavn (Ilulissat) cạnh thung lũng cổ Sermermiut và sự xuất hiện của Mục sư Jørgen SverdrupNăm 1741, thương gia Đan Mạch Jacob Severin lập trạm giao dịch Jakobshavn ngay phía bắc khu định cư Inuit cổ đại Sermermiut (nơi có lịch sử 4.000 năm văn hóa Saqqaq, Dorset và Thule). Năm 1764, mục sư Jørgen Sverdrup đến nhậm chức và khởi xướng quỹ đóng góp râu, mỡ cá voi để xây nhà thờ mới.
- Năm 1777 tới năm 1778Thảm họa đắm đội tàu săn cá voi trên biển băng Bắc Cực và cuộc cứu nạn nhân đạo tại JakobshavnMùa thu năm 1777, băng biển nghiền nát nhiều tàu săn cá voi Hà Lan và châu Âu ngoài khơi Greenland. Mục sư Jørgen Sverdrup và người Inuit tại Ilulissat cứu sống và nuôi dưỡng hơn một trăm thủy thủ suốt mùa đông; các thủy thủ Hà Lan và Đan Mạch sau đó quyên góp tài chính lớn để tạ ơn và xây dựng nhà thờ.
- Năm 1779 tới tháng 9 năm 1783Chở khung gỗ tiền chế từ Đan Mạch (1779), hoàn tất xây dựng (1782) và cử hành lễ cung hiến Nhà thờ Zion (tháng 9 năm 1783)Mùa hè năm 1779, toàn bộ cấu kiện gỗ thông và gỗ sồi đẽo sẵn được tàu chở từ Copenhagen đến Jakobshavn. Công trình được dựng trên nền đá hoa cương sát biển từ năm 1779 đến năm 1782 (trở thành tòa nhà lớn nhất Greenland thời bấy giờ) và được Mục sư Jørgen Sverdrup cử hành lễ cung hiến trọng thể vào tháng 9 năm 1783.
- Thế kỷ 19 tới năm 1900Trung tâm mục vụ, giáo dục của toàn vùng Vịnh Disko và nơi rửa tội nhà thám hiểm Knud Rasmussen (1879)Suốt thế kỷ 19, Nhà thờ Zion là trung tâm tôn giáo và học thuật lớn nhất miền Bắc Greenland. Năm 1879, cậu bé Knud Rasmussen (1879 tới 1933, con trai của mục sư chánh xứ Christian Rasmussen và người mẹ mang dòng máu Inuit, sau này trở thành nhà nhân học và thám hiểm Bắc Cực vĩ đại nhất thế giới) được rửa tội và lớn lên ngay tại khuôn viên nhà thờ và nhà xứ Jakobshavn.
- Năm 1929 tới năm 1930Đại trùng tu, di dời nhẹ lên nền móng bê tông đá cao hơn và mở rộng lòng nhà thờĐể bảo vệ công trình khỏi sóng biển ăn mòn bờ đá và đáp ứng quy mô dân số ngày càng tăng của Ilulissat, từ năm 1929 đến năm 1930 nhà thờ được nâng cấp nền móng, dỡ bỏ khu vực phòng bệnh cũ ở đầu phía bắc để mở rộng gian chính, lợp lại mái và hoàn thiện tháp chuông trắng trên đỉnh mái.
- Ngày 5 tháng 7 năm 2004 tới nayVịnh băng Ilulissat được ghi danh Di sản Thế giới UNESCO (2004) và lễ kỷ niệm 240 năm Nhà thờ Zion (2023)Năm 2004, Vịnh băng Ilulissat ngay sát phía nam nhà thờ được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới (mã số 1149). Nhà thờ Zion được xếp hạng Di tích Lịch sử Bảo tồn Quốc gia của Greenland và tổ chức đại lễ kỷ niệm 240 năm cung hiến vào năm 2023.
Cái nôi thời thơ ấu của nhà thám hiểm Bắc Cực Knud Rasmussen (1879 tới 1933). Không chỉ gắn liền với mục sư sáng lập Jørgen Sverdrup thế kỷ 18, lịch sử cận đại của Nhà thờ Zion còn tự hào ghi dấu bước chân của Knud Rasmussen, người được mệnh danh là Cha đẻ của ngành Eskimo học (Eskimology) và là người châu Âu đầu tiên vượt qua Hành lang Tây Bắc bằng xe trượt tuyết chó kéo trong Cuộc thám hiểm Thule lần thứ năm (1921 tới 1924). Cha của ông là Mục sư Christian Rasmussen từng giữ chức Mục sư Chánh xứ của Nhà thờ Zion và giảng viên Chủng viện Jakobshavn suốt hơn hai thập kỷ cuối thế kỷ 19.
Sinh ngày 7 tháng 6 năm 1879 ngay tại tòa nhà xứ cổ nằm cạnh Nhà thờ Zion (nay là Bảo tàng Ilulissat), Knud Rasmussen đã được cử hành bí tích Rửa tội và lễ Thêm sức ngay dưới mái vòm gỗ của Nhà thờ Zion. Chính những năm tháng tuổi thơ lắng nghe tiếng chuông nhà thờ ngân vang giữa tiếng băng nứt ầm vang từ Vịnh băng Ilulissat và giao tiếp bằng tiếng Kalaallisut với các gia đình thợ săn đến dự lễ Chúa Nhật tại Nhà thờ Zion đã hun đúc nên tình yêu sâu nặng của ông đối với văn hóa tâm linh và truyền thuyết của các dân tộc Inuit khắp vùng cực Bắc.
IIIKiến Trúc Khung Gỗ Đan Mạch Thế Kỷ 18 Giữa Môi Trường Bắc Cực: Tường Gỗ Phủ Hắc Ín Nâu Sẫm, Tháp Chuông Trắng Và Mô Hình Tàu Thờ Cúng
Về mặt hình thái kiến trúc, Nhà thờ Zion tại Ilulissat là một kiệt tác tiêu biểu của kiến trúc gỗ thuộc địa Đan Mạch và Na Uy thế kỷ 18 thích ứng với khí hậu vùng cực (Arctic Colonial Timber Architecture). Vì trên đảo Greenland hầu như không có rừng cây gỗ lớn tự nhiên, toàn bộ hệ khung dầm chịu lực (bindingsværk và gỗ ghép mộng) của nhà thờ đã được các thợ mộc lành nghề tại Copenhagen chế tác sẵn từ gỗ thông Bắc Âu và gỗ sồi chất lượng cao, đánh số từng thanh dầm rồi tháo rời đóng thùng chở vượt Bắc Đại Tây Dương vào mùa hè năm 1779.
Nhìn từ phía bờ vịnh hay từ trên đồi phố cổ nhìn xuống, ngôi nhà thờ nổi bật giữa nền tuyết trắng và băng xanh nhờ lớp ván gỗ ốp ngoài sơn màu nâu đen sẫm (màu của dầu cá voi và hắc ín truyền thống dùng để chống thấm muối biển và gió tuyết), tương phản sắc nét với hệ khung cửa sổ gỗ sơn trắng tinh khôi, những cánh cửa đỏ sẫm và ngọn tháp chuông nhỏ (tagrytter) màu trắng vươn lên ngay trên sống mái dốc đứng.
Tòa nhà có mặt bằng hình chữ nhật dài và vững chãi đặt trực tiếp trên một bệ móng xây bằng đá hoa cương và đá gneiss khai thác ngay tại mỏm đá Timmianiut để cách ẩm khỏi tầng đất đóng băng vĩnh cửu (permafrost) và chắn sóng biển. Hai mặt tường dài trổ dãy cửa sổ hình chữ nhật chia ô kính nhỏ sơn khung trắng đều đặn, giúp lấy tối đa ánh sáng tự nhiên quý giá của vùng cực Bắc vào bên trong gian thờ mà vẫn hạn chế thất thoát nhiệt trong mùa đông âm hàng chục độ C.
Thay vì xây một tháp chuông cao đồ sộ dễ bị gió bão phương bắc (gió foehn và bão tuyết piteraq) quật đổ, kiến trúc sư thế kỷ 18 đã thiết kế một tháp chuông nhỏ bằng gỗ sơn trắng (ridge turret / tagrytter) cưỡi trực tiếp lên đầu phía tây của sống mái dốc hai chiều, bên trên đội chóp kim tự tháp thanh thoát và cây thánh giá cùng chong chóng chỉ hướng gió. Bên trong tháp treo quả chuông đồng cổ kính đã ngân vang suốt hơn hai thế kỷ để báo giờ cầu nguyện và dẫn đường cho thuyền bè trong sương mù.
Bước qua tiền sảnh chắn gió vào bên trong lòng nhà thờ, du khách bắt gặp một không gian phụng vụ ngập tràn sắc trắng thanh khiết và ấm cúng: trần vòm gỗ phẳng, các hàng ghế gỗ dài và hành lang gác đàn phía sau đều được sơn trắng tinh tươm, điểm xuyết sắc vàng kim và đỏ thẫm. Khu vực cung thánh được bao quanh bởi hàng rào quỳ rước lễ hình bán nguyệt; chính giữa là bàn thờ cổ kính với bức tranh thờ khắc họa hình ảnh Chúa Giêsu cùng đôi chân đèn đồng thau và bình rửa tội cổ từ thế kỷ 18.
Theo truyền thống lâu đời của các nhà thờ ven biển Đan Mạch và Greenland, treo lơ lửng từ trần gỗ giữa gian chính của Nhà thờ Zion là những chiếc mô hình thuyền buồm cổ (kirkeskibe / votive ships) được chế tác tỉ mỉ, biểu trưng cho con tàu Giáo hội vượt qua sóng gió biển đời và lời cầu xin bình an cho các ngư dân, thợ săn cá voi trên Vịnh Disko. Bên cạnh đó là những chùm đèn đồng cổ kính, chiếc đồng hồ quả lắc thế kỷ 18 và cây đàn đại phong cầm (organ) trên gác lửng phục vụ các buổi hòa nhạc thánh ca bằng tiếng Kalaallisut.
| Hạng mục kiến trúc và lịch sử | Thông số và đặc điểm chi tiết | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Tên gọi chính thức và bản địa | Zions Kirke i Ilulissat (tiếng Đan Mạch) / Zionip Oqaluffia (tiếng Greenland Kalaallisut); thị trấn Ilulissat, Đô thị Avannaata | Giáo phận Greenland (Kalaallit Nunaanni Ilagiit) |
| Niên đại xây dựng và cung hiến | Chuyển gỗ từ Đan Mạch năm 1779; lắp dựng hoàn chỉnh năm 1782; cung hiến tháng 9 năm 1783 bởi Mục sư Jørgen Sverdrup | Hồ sơ Di tích Bảo tồn Greenland và Bách khoa thư Trap Grønland |
| Nguồn gốc tài chính lịch sử | Đóng góp râu và mỡ cá voi của tín hữu Inuit bản địa kết hợp tiền tạ ơn của các thủy thủ tàu săn cá voi Hà Lan được cứu sống năm 1777 | Biên niên sử Giáo phận Greenland và Bảo tàng Ilulissat |
| Cải tạo và mở rộng | Đại trùng tu năm 1929 đến 1930: nâng nền móng đá và bê tông, dỡ bỏ khu trạm xá y tế cũ ở đầu phía bắc để mở rộng gian chính | Hồ sơ Kiến trúc Lịch sử Ilulissat (Kommuneplania Avannaata) |
| Cảnh quan di sản liền kề | Tọa lạc trên mỏm đá sát bờ biển Vịnh Disko, ngay cửa Vịnh băng Ilulissat (Di sản Thiên nhiên Thế giới UNESCO năm 2004, mã số 1149) | Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO (whc.unesco.org/en/list/1149) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Mục sư Jørgen Sverdrup, các thợ mộc Đan Mạch và cộng đồng người Inuit khi chọn mỏm đá ven biển để dựng Nhà thờ Zion vào năm 1779 hoàn toàn không sử dụng thuật phong thủy Á Đông. Việc đặt nhà thờ trên gờ đá hoa cương sát mép nước ở phía nam khu định cư Jakobshavn xuất phát từ truyền thống kiến trúc nhà thờ Bắc Âu (quay cung thánh theo trục mặt trời mọc hoặc song song bờ vịnh) và nhu cầu hàng hải thực tế: chọn nền đá nguyên khối không bị sụt lún khi băng tan mùa hè, gần bến thuyền để các gia đình người Inuit chèo thuyền kayak và thuyền umiak từ các làng quanh vịnh cập bến đi lễ, đồng thời biến tháp nhà thờ thành tiêu điểm định vị từ ngoài khơi Vịnh Disko. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bản đồ địa hình vùng bờ đông Vịnh Disko tại tọa độ 69,2186 độ vĩ bắc, 51,1061 độ kinh tây, Nhà thờ Zion tọa lạc tại một huyệt vị sơn thủy và băng hải kỳ vĩ bậc nhất hành tinh. Toàn bộ ngôi thánh đường ngự trên một mũi thềm đá hoa cương cổ đại (tính Kim và Thổ vững chắc) nhô ra sát mép sóng biển. Phía sau lưng và bên cánh đông bắc của nhà thờ là dải đồi đá Akinngussakasik và sườn núi cao của bán đảo Ilulissat nâng đỡ các ngôi nhà gỗ nhiều màu sắc của thị trấn, đóng vai trò như một bức huyền vũ hậu chẩm che chắn bớt luồng gió lạnh cắt da từ khối băng nội địa Greenland (Sermersuaq) thổi ra.
Đặc biệt nhất là cấu trúc minh đường thủy tụ ngay trước mặt tiền phía tây và phía nam của thánh đường: mở rộng ra không gian vô tận phía trước là mặt biển Vịnh Disko (Diskobugten) sâu thẳm đóng vai trò đại minh đường, và chỉ cách nhà thờ chưa đầy hai cây số về phía nam là cửa Vịnh băng Ilulissat (Ilulissat Isfjord) nơi dòng sông băng Sermeq Kujalleq đẩy ra hàng chục tỷ tấn băng mỗi năm. Những tảng băng trôi trắng xóa khổng lồ cao như những ngọn núi nổi bị mắc cạn trên dải đá ngầm (băng tích dưới biển) ngay ngoài cửa vịnh, đứng sừng sững trên mặt biển xanh thẳm như hàng trăm ngọn triều sơn và án sơn bằng ngọc trắng chầu về trước thềm nhà thờ. Sự giao hội giữa nền đá hoa cương bất biến dưới chân, ngôi nhà thờ gỗ nâu ấm áp ở giữa và những núi băng trôi chuyển động kỳ ảo ngoài khơi tạo nên một trường khí thanh khiết, hùng tráng và tĩnh lặng độc nhất vô nhị ở vùng cực Bắc.
VCác Kỳ Đại Lễ Phụng Vụ Tin Lành Luther, Lễ Thêm Sức Trong Trang Phục Kalaallisuut Và Ngày Quốc Khánh Greenland (21 Tháng 6)
Là trái tim tâm linh của đô thị lớn thứ ba Greenland suốt gần hai thế kỷ rưỡi, Nhà thờ Zion tại Ilulissat duy trì nhịp sống phụng vụ sôi nổi quanh năm theo Lịch Phụng vụ Giáo hội Tin Lành Luther Đan Mạch và Greenland (Dương lịch), gắn kết chặt chẽ với chu kỳ ánh sáng kỳ diệu của mặt trời nửa đêm mùa hè và đêm địa cực mùa đông.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Zion, Ilulissat |
|---|---|---|---|
| Mùa Vọng và Ngày 24 tới 25 tháng 12 hằng năm | Lịch Phụng vụ Kitô giáo (Dương lịch) | Đại lễ Giáng Sinh giữa Đêm Địa Cực (Juulli) và truyền thống thắp Sao Moravian màu đỏ cam | Giữa những tuần lễ mùa đông không có ánh mặt trời, mọi ô cửa sổ của Nhà thờ Zion và khắp thị trấn Ilulissat đều thắp sáng ngôi sao giấy nhiều cánh màu đỏ cam từ Chúa Nhật thứ nhất Mùa Vọng; đêm Giáng Sinh, toàn thể giáo dân mặc quốc phục truyền thống tụ hội chật kín nhà thờ hát thánh ca 'Guuterput' (Chúa của chúng ta) dưới ánh nến lung linh. |
| Ngày 6 tháng 1 và ngày 13 tháng 1 hằng năm | Dương lịch | Lễ Hiển Linh Ba Vua (Kunngit Pingasut Ulluat, 6/1) và Lễ Đón Mặt Trời Trở Lại (Seqernup Nuinera, 13/1) | Sau lễ Hiển Linh khép lại mùa Giáng Sinh ngày 6 tháng 1, vào ngày 13 tháng 1 hằng năm khi đĩa mặt trời đầu tiên nhô lên khỏi đường chân trời sau gần hai tháng đêm tối, cộng đoàn Ilulissat cử hành lễ tạ ơn ánh sáng và đi bộ lên đồi Seqinniarfik chào đón mặt trời. |
| Mùa Phục Sinh và tháng 5 hằng năm | Lịch Phụng vụ Luther | Đại lễ Phục Sinh (Poorski) và Lễ Thêm Sức Trưởng Thành (Apersortittut / Konfirmation) | Nghi lễ gia đình trọng đại nhất trong năm tại Ilulissat: các thiếu niên 14 tuổi hoàn tất chương trình giáo lý sẽ cử hành lễ Thêm sức tại Nhà thờ Zion trong bộ quốc phục Greenland rực rỡ nhất (nữ mặc áo đính hàng vạn hạt cườm cổ áo nuilarmiut và ủng da hải cẩu trắng kamik; nam mặc áo anorak trắng tinh khôi). |
| Ngày 21 tháng 6 hằng năm (Ngày Hạ Chí) | Dương lịch | Ngày Quốc khánh Greenland (Ullortuneq / Inuiattut Ullorsiorneq) | Vào ngày dài nhất trong năm dưới ánh mặt trời nửa đêm không bao giờ lặn trên Vịnh Disko, Nhà thờ Zion cử hành Thánh lễ Tạ ơn Quốc gia buổi sáng bằng tiếng Kalaallisut, có dàn hợp xướng truyền thống biểu diễn, tiếp nối bằng lễ hội văn hóa, đua thuyền kayak và ca hát ngoài trời bên bờ vịnh. |
Hợp xướng bốn bè bằng tiếng Kalaallisut và sắc màu quốc phục Kalaallisuut trước thềm băng sơn. Một trong những trải nghiệm văn hóa tâm linh gây xúc động mạnh mẽ nhất cho bất kỳ ai đến thăm Ilulissat là được tham dự buổi lễ sáng Chúa Nhật hoặc lễ Thêm sức mùa xuân tại Nhà thờ Zion. Khi tiếng chuông đồng từ tháp chuông trắng ngân lên hòa cùng tiếng sóng vỗ vào những tảng băng trôi ngoài Vịnh Disko, các gia đình người Greenland bước vào thánh đường trong bộ quốc phục truyền thống Kalaallisuut được làm thủ công tỉ mỉ từ da hải cẩu thêu hoa văn hình học và hàng chục ngàn hạt cườm thủy tinh lấp lánh. Trong không gian gỗ ấm áp, giọng hát hợp xướng bốn bè trầm hùng, sâu lắng bằng tiếng Kalaallisut vang lên không cần micro, lan tỏa một sức mạnh nội tâm bền bỉ đã nâng đỡ con người sống hài hòa giữa thiên nhiên băng giá suốt hàng thế kỷ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Mũi đá Timmianiut bên cửa Vịnh băng Ilulissat (Kirkevej), 3952 Ilulissat, Đô thị Avannaata, Greenland
- Đường tới
- Nhà thờ Zion tọa lạc trên mỏm đá ven biển ở trung tâm lịch sử của thị trấn Ilulissat (Đô thị Avannaata), cách Sân bay Quốc tế Ilulissat (mã IATA: JAV) khoảng 4,5 km về phía tây nam. Do tại Greenland không có hệ thống đường bộ nối giữa các thành phố, du khách đến Ilulissat bằng máy bay từ Nuuk, Kangerlussuaq hoặc bay thẳng từ Copenhagen và Reykjavik, hoặc đi tàu thủy ven biển Sarfaq Ittuk dọc bờ tây Greenland. Từ trung tâm thị trấn Ilulissat và bến cảng, quý vị chỉ cần đi bộ từ 5 đến 10 phút theo đường Kirkevej là tới thẳng cổng Nhà thờ Zion.
- Toạ độ
- 69.2186, -51.1061
Nhà thờ Zion tại Ilulissat là một thánh đường giáo xứ đang hoạt động tích cực của Giáo hội Tin Lành Luther Greenland, mở cửa đón giáo dân dự lễ sáng Chúa Nhật (thường vào lúc 10 giờ sáng bằng tiếng Kalaallisut) và mở cửa vào một số khung giờ ban ngày trong tuần mùa hè để du khách tham quan. Khi bước vào bên trong nhà thờ, quý vị vui lòng giữ trật tự tuyệt đối, bỏ mũ nón, ăn mặc lịch sự và không tự ý bước qua hàng rào khu vực bàn thờ cung thánh. Vào các dịp diễn ra lễ Thêm sức (Konfirmation), lễ cưới hoặc lễ tang của người dân địa phương, nhà thờ dành riêng không gian bên trong cho các gia đình, du khách chỉ nên đứng ngắm nhìn từ khoảng sân đá bên ngoài với thái độ tôn trọng. Từ khuôn viên Nhà thờ Zion, quý vị có thể đi bộ thăm Bảo tàng Ilulissat (ngôi nhà thơ ấu của Knud Rasmussen nằm ngay bên cạnh) và đi bộ theo con đường ván gỗ dài khoảng 2 km qua thung lũng cổ Sermermiut ra tận bờ Vịnh băng Ilulissat (Di sản Thế giới UNESCO).
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Zion tại Ilulissat
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Zion tại Ilulissat được xây dựng vào năm nào và vì sao từng được ghi nhận là tòa nhà lớn nhất Greenland?
Nhà thờ Zion được khởi dựng vào mùa hè năm 1779 bằng các cấu kiện khung gỗ chở từ Đan Mạch sang, hoàn thành xây dựng năm 1782 và cử hành lễ cung hiến trọng thể vào tháng 9 năm 1783 dưới thời Mục sư Jørgen Sverdrup. Vào thời điểm hoàn thành cuối thế kỷ 18, đây là công trình kiến trúc có quy mô lớn nhất trên toàn lãnh thổ Greenland (vốn chủ yếu là các ngôi nhà đất bùn và đá nhỏ của người Inuit cùng các trạm gỗ nhỏ của thương điếm).
Câu chuyện lịch sử nào liên quan đến các thủy thủ săn cá voi Hà Lan đã giúp tài trợ xây dựng Nhà thờ Zion?
Vào mùa thu năm 1777, hàng chục tàu săn cá voi của Hà Lan và châu Âu bị băng biển Bắc Cực ép vỡ nát ngoài khơi Greenland. Hơn một trăm thủy thủ sống sót đã được Mục sư Jørgen Sverdrup và các gia đình người Inuit tại Jakobshavn (Ilulissat) cứu chữa, chia sẻ lương thực và cưu mang suốt mùa đông khắc nghiệt. Để tạ ơn cứu mạng, các chủ tàu và thủy thủ Hà Lan cùng chính quyền Đan Mạch đã quyên góp kinh phí lớn và vật liệu gỗ, kết hợp với nguồn râu và mỡ cá voi do người dân bản địa tích góp để dựng nên Nhà thờ Zion năm 1779.
Vì sao trong thiết kế ban đầu năm 1779, Nhà thờ Zion lại có một phần không gian dùng làm bệnh viện?
Nhận thấy nhu cầu cấp bách về y tế tại vùng cực Bắc sau đợt cứu chữa các thủy thủ bị bỏng lạnh năm 1777, Mục sư Jørgen Sverdrup đã thiết kế tòa nhà lớn này thành công trình lưỡng dụng: phần phía nam là gian thờ tự, còn phần phía bắc được ngăn làm trạm xá y tế đầu tiên của miền Bắc Greenland. Mãi đến đợt đại trùng tu năm 1929 đến 1930, phần vách ngăn trạm xá mới được tháo dỡ để mở rộng toàn bộ tòa nhà thành một gian thánh đường thống nhất.
Nhà thờ Zion có mối liên hệ lịch sử như thế nào với nhà thám hiểm Bắc Cực nổi tiếng Knud Rasmussen?
Cha của Knud Rasmussen là Mục sư Christian Rasmussen từng làm Mục sư Chánh xứ của Nhà thờ Zion suốt cuối thế kỷ 19. Knud Rasmussen (1879 tới 1933) sinh ra ngay tại ngôi nhà xứ cạnh nhà thờ (nay là Bảo tàng Ilulissat), được rửa tội và làm lễ Thêm sức ngay trong Nhà thờ Zion trước khi trở thành nhà thám hiểm và nhân học vĩ đại nhất vùng Bắc Cực.
Kiến trúc và nội thất của Nhà thờ Zion tại Ilulissat có những nét đặc trưng gì?
Nhà thờ mang phong cách kiến trúc gỗ thuộc địa Đan Mạch thế kỷ 18 với tường gỗ ốp ngoài sơn màu nâu đen sẫm (màu hắc ín và dầu cá voi truyền thống), khung cửa sổ sơn trắng và một tháp chuông nhỏ màu trắng cưỡi trên sống mái. Bên trong nội thất sơn trắng ấm áp lưu giữ bàn thờ cổ, chân đèn đồng thau, đàn đại phong cầm và những mô hình thuyền buồm cổ (kirkeskibe) treo từ trần nhà để cầu bình an cho người đi biển.
Nhà thờ Zion nằm cách Di sản Thế giới UNESCO Vịnh băng Ilulissat bao xa?
Nhà thờ Zion tọa lạc trên mỏm đá sát bờ Vịnh Disko, chỉ cách ranh giới cửa Vịnh băng Ilulissat (Ilulissat Icefjord, được UNESCO ghi danh là Di sản Thiên nhiên Thế giới năm 2004, mã số 1149) khoảng 1,5 đến 2 km về phía bắc. Những tảng băng trôi khổng lồ tách ra từ sông băng Sermeq Kujalleq trôi qua ngay phía sau nhà thờ, tạo nên một trong những khung cảnh kiến trúc tâm linh kỳ vĩ nhất thế giới.