Nuuk là một thủ đô nhỏ trên mỏm đá bên cửa vịnh hẹp, nhà cửa sơn xanh, vàng, đỏ rải trên nền đá xám và tuyết. Đi về phía bắc khu phố cổ gần bến cảng Kolonihavnen, quý vị sẽ gặp một ngôi nhà thờ không lớn đứng trên gò đá cao, tường ván gỗ sơn đỏ thắm, cổng trắng có hàng cột và trán tường tam giác, trên cổng là một ngọn tháp nhỏ mái chóp bọc đồng với mặt đồng hồ nhìn ra bốn phía. Phía sau là nghĩa trang có những cây thập tự trắng, xa hơn là nước vịnh và núi phủ tuyết. Đứng giữa khung cảnh ấy, màu đỏ của nhà thờ là điểm ấm nhất trong tầm mắt.
Đây là Nhà thờ chính tòa Nuuk, tên tiếng Greenland là Annaassisitta Oqaluffia, tiếng Đan Mạch là Vor Frelsers Kirke, nghĩa là Nhà thờ Đấng Cứu Thế. Nhà thờ thuộc Tin Lành Luther, là nhà thờ chính tòa của giáo phận Greenland trong Giáo hội Đan Mạch. Theo trap-groenland.lex.dk, khoảng 95 phần trăm người Greenland là thành viên của giáo hội này. Vì vậy, với một hòn đảo mà gần như cả dân cư cùng thuộc về một giáo hội, thư viện chọn ngôi nhà thờ mẹ của giáo hội ấy làm đại diện duy nhất cho Greenland.
IĐấng Cứu Thế Và Giáo Hội Của Cả Hòn Đảo
Nhà thờ thuộc Tin Lành theo truyền thống Luther. Theo trap-groenland.lex.dk, giáo hội Greenland, tên tiếng Greenland là Kalaallit Nunaanni Ilagiit, hiện chia thành 17 giáo hạt (præstegæld) với 67 nhà thờ, và Annaassisitta Oqaluffia ở Nuuk là nhà thờ chính tòa. Giáo hội Greenland có tổ chức riêng từ năm 1905 dưới quyền một vị hạt trưởng chịu sự giám sát của giám mục Copenhagen, tới năm 1979 có chức phó giám mục, và mãi tới ngày 6 tháng 5 năm 1993 khi Luật về Giáo hội và Trường học tại Greenland có hiệu lực, Greenland mới thành một giáo phận riêng có giám mục riêng. Theo Wikipedia, năm 1994 ông Kristian Mørk được tấn phong làm giám mục đầu tiên của Greenland sau 616 năm (kể từ giám mục Álfur mất năm 1378), và năm 1995 bà Sofie Petersen, một người bản địa Greenland, kế nhiệm chức giám mục. Từ năm 1993 ngôi nhà thờ gỗ năm 1849 chính thức trở thành nhà thờ chính tòa.
Tên nhà thờ, Đấng Cứu Thế, là cách gọi Chúa Giêsu. Như vậy nhà thờ được đặt tên theo chính Chúa Kitô, không theo một vị thánh.
Truyền thống Luther đặt Lời Chúa và hai bí tích Rửa Tội, Tiệc Thánh ở trung tâm đời sống giáo hội. Nhà thờ Luther vì vậy thường giản dị: một bàn thờ, một bục giảng, một bồn rửa tội, và ghế cho cộng đoàn. Tranh và tượng được giữ lại như hình ảnh gợi nhắc, không làm đối tượng tôn kính. Chức giám mục trong Giáo hội Đan Mạch là chức coi sóc mục vụ một vùng, và nhà thờ chính tòa là nhà thờ mẹ của giáo phận.
Người gắn với khởi đầu của đạo Luther ở Greenland là nhà truyền giáo Hans Egede, tới Greenland năm 1721 theo trap-groenland.lex.dk. Trong nhà thờ chính tòa treo bức tranh của họa sĩ J.E.C. Rasmussen vẽ Hans Egede quỳ giữa cảnh tuyết phủ, đặt trên tường nam theo trap.gl. Trên sườn đồi đá phía trên nhà thờ còn có bức tượng Hans Egede dựng năm 1921 (bản sao bức tượng trước Nhà thờ Cẩm Thạch ở Copenhagen), và phía trước nhà thờ đặt tượng bán thân bằng đồng của Jonathan Petersen, nhạc sĩ kiêm người chơi đàn ống và tác giả nhiều bài thánh ca tiếng Greenland, theo Wikipedia. Theo trap-groenland.lex.dk, năm 1971, dịp 250 năm ngày Hans Egede tới Greenland, Nuuk khánh thành thêm một nhà thờ mang tên ông.
Nhiều trang viết rằng nhà thờ chính tòa Nuuk có bộ chuông carillon duy nhất của Greenland. Theo trap-groenland.lex.dk, bộ chuông ấy thuộc Nhà thờ Hans Egede, ngôi nhà thờ khánh thành năm 1971 cũng ở Nuuk, không thuộc nhà thờ chính tòa. Tương tự, bức tranh bàn thờ vẽ Chúa Giêsu với trẻ em Greenland mà một số nơi nhắc tới là ở nhà thờ Qaanaaq phía bắc (khánh thành năm 1954). Nhà thờ chính tòa không có tranh bàn thờ, thay vào đó là một cây thánh giá lớn hai bên có hai thiên thần quỳ, theo trap.gl.
IITừ Nhà Thờ Thuộc Địa Tới Nhà Thờ Chính Tòa
Ngôi nhà thờ dựng giữa thế kỷ 19, khi Nuuk còn là một khu định cư nhỏ quanh bến cảng Kolonihavnen, nhằm thay thế cho các nhà thờ nhỏ trước đó của giáo đoàn Nuuk mà ngôi cổ nhất dựng từ năm 1758. Theo structurae và Wikipedia, toàn bộ tiền xây do quỹ di tặng của bà Karen Ørsted (lập theo di chúc năm 1775) chi trả. Trong một thế kỷ rưỡi, nhà thờ lần lượt được ốp ván gỗ, thêm tháp, đồng hồ, điện, đàn ống, và cuối cùng mang tước hiệu nhà thờ chính tòa. Ngay bên phải nhà thờ, tòa nhà hai tầng màu đỏ từ năm 1847 tới đầu thế kỷ 20 là Chủng viện Sư phạm Greenland (Grønlands Seminarium), nơi đào tạo giáo lý viên và giáo viên, từ đó về sau làm dinh ở và nơi làm việc của vị hạt trưởng, phó giám mục rồi giám mục Greenland, theo trap.gl và trap-groenland.lex.dk.
- 1721Hans Egede tới GreenlandNhà truyền giáo Hans Egede tới Greenland, mở đầu việc truyền giáo Luther trên đảo (trap-groenland.lex.dk).
- 1848 tới 1849Dựng nhà thờKhởi công năm 1848, xong năm 1849, thánh hiến ngày 6 tháng 4 năm 1849, kết cấu ban đầu là khung gỗ chèn đá xà phòng và đá hoạt, tiền xây do quỹ Karen Ørsted đài thọ (structurae, Wikipedia).
- 1928Tháp đồng hồThêm tháp gỗ mái đồng và đồng hồ bốn mặt nhân dịp 200 năm lập thành phố Nuuk (trap-groenland.lex.dk, structurae).
- 1949Có điệnNhà thờ được kéo điện, đúng một trăm năm sau ngày thánh hiến (structurae, Wikipedia).
- 1970Đàn ống MarcussenLắp đàn ống 11 hàng ống (11-rank) của xưởng Marcussen và Søn, Đan Mạch (structurae, Wikipedia).
- 1993Thành nhà thờ chính tòaNgày 6 tháng 5 năm 1993, Luật về Giáo hội và Trường học tại Greenland có hiệu lực, Greenland thành giáo phận riêng và nhà thờ trở thành nhà thờ chính tòa (trap-groenland.lex.dk, Wikipedia).
- 2008Trùng tu đồng hồ thápĐồng hồ trên tháp được trùng tu trong 14 ngày, bộ máy cơ được thay bằng bộ máy kỹ thuật số (structurae, Wikipedia).
Có một chỗ trong nguồn tự mâu thuẫn. Trap-groenland.lex.dk và trap.gl ghi bộ đồ lễ bằng bạc đề năm 1722 và nêu tên người tặng là một vị vua Đan Mạch, nhưng vị vua ấy chỉ lên ngôi năm 1730, tám năm sau niên đại đề trên bộ đồ lễ. Có thể bộ đồ lễ được chế tác năm 1722 rồi được ban tặng về sau, hoặc nguồn ghi gộp niên đại khắc trên bạc với thời điểm ban tặng. Thư viện chỉ ghi điều chắc chắn: bộ đồ lễ bạc đề năm 1722, nghĩa là cổ hơn chính ngôi nhà thờ hơn một thế kỷ.
Structurae và Wikipedia cũng ghi nhà thờ ban đầu dựng theo lối khung gỗ chèn đá xà phòng và đá hoạt (half-timbering), còn lớp ván gỗ sơn đỏ bên ngoài và lớp ván trắng bên trong được ốp thêm về sau, nên màu đỏ quen thuộc hôm nay không phải diện mạo ngay từ ngày khánh thành năm 1849. Các nguồn đã mở không ghi năm ốp ván.
IIIVán Đỏ, Cổng Trắng Và Tháp Mái Đồng
Nhà thờ nhỏ theo thước đo nhà thờ chính tòa: 23 x 12 m, đặt theo trục bắc nam trên gò đất cao phía bắc khu phố cổ, theo trap.gl và trap-groenland.lex.dk. Thân nhà là khung gỗ, bên ngoài ốp ván chồng sơn đỏ, mái dốc hai chiều lợp ván gỗ (shingles). Lối vào là một cổng hiên sơn trắng có trán tường tam giác, hàng cột và bậc thềm. Trên cổng là ngọn tháp nhỏ mái chóp thon bọc đồng, với chiếc đồng hồ năm 1928 có bốn mặt, trap.gl viết là để nhìn thấy giờ từ mọi phía.
Bên trong, lòng nhà thờ ốp ván sơn trắng, hai bên lối đi giữa là các dãy ghế gỗ trắng. Thay cho tranh bàn thờ là một cây thánh giá lớn, hai bên có hai thiên thần quỳ bằng thạch cao. Hai chân nến đồng lớn trên bàn thờ do Giáo hội Na Uy tặng, và đàn ống 11 hàng ống lắp năm 1970 do xưởng Marcussen và Søn chế tác, theo structurae và Wikipedia. Phía sau nhà thờ là một nghĩa trang được xếp hạng bảo tồn, nơi an táng nhà soạn thánh ca Rasmus Berthelsen, theo trap.gl.
Ván gỗ ghép chồng sơn đỏ ốp ngoài khung gỗ chèn đá xà phòng, mái dốc lợp ván gỗ, hình ảnh quen thuộc nhất của Nuuk (trap.gl, Wikipedia).
Tháp nhỏ mái chóp bọc đồng, đồng hồ bốn mặt thêm dịp 200 năm lập thành phố, trùng tu và thay máy kỹ thuật số năm 2008.
Tranh của họa sĩ J.E.C. Rasmussen vẽ Hans Egede quỳ giữa cảnh tuyết, treo trên tường nam trong lòng nhà thờ (trap.gl).
Thay cho tranh bàn thờ, một cây thánh giá lớn với hai thiên thần quỳ bằng thạch cao và đôi chân nến đồng do Giáo hội Na Uy tặng (trap.gl, Wikipedia).
Bộ đồ lễ bằng bạc đề năm 1722, cổ hơn chính ngôi nhà thờ hơn một thế kỷ (trap-groenland.lex.dk).
Nghe chữ nhà thờ chính tòa, nhiều người hình dung một công trình đá đồ sộ như Nhà thờ chính tòa Roskilde bên Đan Mạch, cùng một giáo hội. Nhà thờ Nuuk thì ngược lại: một ngôi nhà gỗ 23 x 12 m, dựng từ thời nó chỉ là nhà thờ của một khu định cư nhỏ, và theo Wikipedia tòa làm việc của giám mục đặt ở ngôi nhà phụ hai tầng ngay bên cạnh. Danh hiệu chính tòa đến sau, năm 1993, và ngôi nhà giữ nguyên dáng cũ.
IVThế Đất Và Hướng
Xin rào trước: truyền thống Luther không dạy phong thủy, và ở Greenland thế kỷ 19, nhà thờ được dựng ở đâu là do địa hình đá quanh bến cảng Kolonihavnen quyết định. Lệ xưa của các nhà thờ Bắc Âu ưa đặt trục đông tây với bàn thờ ở đầu đông, nhưng theo trap.gl và trap-groenland.lex.dk, nhà thờ chính tòa Nuuk là nhà thờ xoay theo trục bắc nam (nord-sydvendte kirke), nương theo thế gò đá phía bắc khu phố cổ. Những điều sau đây là cách thư viện đọc thế đất theo phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc có chỗ so sánh giữa hai thế giới rất xa nhau, không phải điều ghi trong tư liệu của giáo phận Greenland.
Đầu tiên là gò đá và vịnh. Nuuk nằm trên một bán đảo đá ở cửa một vịnh hẹp dài ăn sâu vào đất liền, bên kia vịnh là những ngọn núi cao phủ tuyết. Theo trap.gl, nhà thờ đứng trên một gò đá cao nhìn xuống khu bến cảng cũ Kolonihavnen, sau lưng và chếch lên trên là sườn đồi đá cao hơn nơi đặt tượng Hans Egede, trước mặt mở ra phía mặt nước vịnh. Theo lối đọc cổ truyền, đó là thế lưng tựa đồi đá, mặt nhìn nước, và dãy núi bên kia vịnh làm án sơn che chắn cho minh đường.
Thứ hai là khí hàn. Ở vĩ độ này, mùa đông dài và tối, gió biển lạnh quanh năm. Theo âm dương, đây là đất âm thịnh. Người xưa ở phương nam sẽ nói một nơi như vậy cần điểm dương để cân lại, và một ngôi nhà sơn đỏ, màu của Hỏa, giữa tuyết trắng và đá xám, trong con mắt ngũ hành là một đốm Hỏa ấm giữa vùng Thủy lạnh. Màu đỏ ấy, theo structurae và Wikipedia, là lớp ván ốp thêm về sau, không phải màu có từ ngày dựng.
Thứ ba là quy mô. Nhà thờ thấp, nhỏ, bám chắc vào nền đá, không vươn cao. Phong thủy Việt chuộng công trình vừa với thế đất, không chọi với gió. Trên một mỏm đá lộng gió biển Bắc Cực, khối nhà thấp với mái dốc là lựa chọn hợp lẽ, dù người dựng chỉ tính tới gió, tuyết và vật liệu sẵn có. Thư viện ghi các điểm trùng này để quý vị đối chiếu, không phải để nói người dựng đã xem đất.
VNăm Phụng Vụ Luther Ở Vùng Cực Bắc
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Luther của Giáo hội Đan Mạch, các lễ cố định tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh đổi ngày theo năm. Lễ lớn nhất của năm phụng vụ là Giáng Sinh và Phục Sinh, ngoài ra theo Wikipedia và trap-groenland.lex.dk, vào Ngày Quốc khánh Greenland (21 tháng 6, ngày hạ chí) cũng như ngày lễ Thêm Sức, đám đông lớn tụ về quanh nhà thờ chính tòa trong trang phục truyền thống Greenland (kalaallisuut): nam mặc áo khoác trắng và quần đen, nữ mặc trang phục thêu hạt cườm nhiều màu và đi ủng da hải cẩu kamik. Ngày riêng của nhà thờ là 6 tháng 4, ngày thánh hiến năm 1849. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 24 và 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Luther, dương lịch | Giáng Sinh | Lễ lớn nhất mùa đông ở nhà thờ chính tòa, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng. |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm Kitô giáo, mừng Chúa sống lại. |
| Năm mươi ngày sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Hiện Xuống | Lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống, khép lại mùa Phục Sinh. |
| 6 tháng 4 | Dương lịch, ngày riêng của nhà thờ | Kỷ niệm thánh hiến | Ngày nhà thờ được thánh hiến năm 1849 (structurae, Wikipedia). |
| 21 tháng 6 | Dương lịch, ngày hạ chí | Ngày Quốc khánh Greenland (Ullortuneq) | Đám đông tụ họp quanh nhà thờ chính tòa dự lễ trong trang phục truyền thống Greenland (Wikipedia, trap-groenland.lex.dk). |
Cùng dòng nhà thờ Luther Bắc Âu vùng Bắc Đại Tây Dương, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ Hallgrímskirkja ở Reykjavík và Nhà thờ chính tòa Nidaros ở Trondheim. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Nuuk 3900, Greenland (phía bắc khu phố cổ)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trên gò đá phía bắc khu phố cổ Nuuk, gần bến cảng cũ Kolonihavnen, đi bộ được từ trung tâm thành phố.
- Toạ độ
- 64.1797, -51.7442
Đây là nhà thờ chính tòa đang có buổi thờ phượng, không phải bảo tàng. Lệ thường được nhắc: giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lên khu bàn thờ, và đợi ở phía sau nếu tới đúng lúc đang có buổi thờ phượng. Nghĩa trang phía sau là nghĩa trang đang dùng và được xếp hạng bảo tồn, quý vị đi trên lối có sẵn, không bước lên mộ. Mùa đông, bậc thềm trước cổng có thể đóng băng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Nuuk (Nhà thờ Đấng Cứu Thế)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Nuuk thuộc đạo nào
Thuộc Tin Lành Luther, là nhà thờ chính tòa của giáo phận Greenland (Kalaallit Nunaanni Ilagiit) trong Giáo hội Đan Mạch. Theo trap-groenland.lex.dk, khoảng 95 phần trăm người Greenland là thành viên của giáo hội này. Tên tiếng Greenland là Annaassisitta Oqaluffia, nghĩa là Nhà thờ Đấng Cứu Thế.
Nhà thờ đỏ ở Nuuk xây năm nào
Theo structurae và Wikipedia, nhà thờ khởi công năm 1848, xong năm 1849 và thánh hiến ngày 6 tháng 4 năm 1849, tiền xây do quỹ di tặng của bà Karen Ørsted chi trả. Tháp đồng hồ bốn mặt thêm năm 1928, dịp 200 năm lập thành phố. Ngày 6 tháng 5 năm 1993 nhà thờ trở thành nhà thờ chính tòa.
Vì sao nhà thờ Nuuk mới thành chính tòa năm 1993
Vì mãi tới ngày 6 tháng 5 năm 1993, khi Luật về Giáo hội và Trường học tại Greenland có hiệu lực, Greenland mới thành một giáo phận riêng có giám mục riêng. Trước đó, từ năm 1905, giáo hội Greenland có tổ chức riêng nhưng vẫn thuộc giám mục Copenhagen, theo trap-groenland.lex.dk. Khi có giám mục riêng, ngôi nhà thờ gỗ năm 1849 được chọn làm nhà thờ chính tòa.
Hans Egede là ai
Là nhà truyền giáo Luther tới Greenland năm 1721, người mở đầu việc truyền giáo Luther trên đảo. Nhà thờ chính tòa Nuuk treo tranh của J.E.C. Rasmussen vẽ ông quỳ giữa tuyết, và trên đồi đá phía trên nhà thờ có tượng ông dựng năm 1921. Năm 1971, dịp 250 năm ông tới Greenland, Nuuk khánh thành một nhà thờ mang tên ông.
Nhà thờ chính tòa Nuuk có chuông carillon không
Theo trap-groenland.lex.dk, bộ chuông carillon duy nhất của Greenland thuộc Nhà thờ Hans Egede, khánh thành năm 1971 ở Nuuk, không thuộc nhà thờ chính tòa. Nhà thờ chính tòa nổi bật với tháp đồng hồ bốn mặt năm 1928 và đàn ống Marcussen 11 hàng ống lắp năm 1970.