Từ ga Roskilde đi bộ lên dốc, qua mấy phố nhỏ nhà thấp, quý vị sẽ thấy trước hết hai ngọn tháp nhọn mảnh, mái đồng đã xanh, rồi mới thấy cả khối nhà thờ bằng gạch đỏ sẫm nằm dài trên sườn đồi. Phía sau, đất dốc dần xuống một vùng cỏ và cây, xa hơn là mặt nước vịnh Roskilde (Roskilde Fjord) màu xám bạc. Đứng gần, quý vị nhìn rõ từng lớp gạch, những viên gạch nung tay đã tám trăm năm, xếp thành trụ, thành vòm, thành cửa sổ nhọn.
Đan Mạch ngày nay là một nước mà phần lớn người dân thuộc Giáo hội Đan Mạch (Folkekirken), một giáo hội Tin Lành theo truyền thống Luther. Nếu chỉ chọn một nơi để kể câu chuyện đức tin của cả nước, thư viện chọn Roskilde, vì trong một tòa nhà có đủ các lớp: thời Công Giáo với tòa giám mục và thánh tích, cuộc cải cách Tin Lành năm 1536, và gần chín thế kỷ người Đan Mạch dựng, sửa, thêm vào nơi thờ phượng của mình. Nhà thờ cũng là nơi an táng khoảng bốn mươi vua và hoàng hậu Đan Mạch, một nét lịch sử làm nên tên tuổi của nó.
ITòa Giám Mục Xưa Và Nhà Thờ Của Giáo Hội Đan Mạch
Chữ Domkirke trong tiếng Đan Mạch nghĩa là nhà thờ chính tòa, tức nhà thờ có ghế của giám mục. Roskilde là tòa giám mục từ rất sớm trong lịch sử Kitô giáo Đan Mạch. Thời Công Giáo, đây là nhà thờ chính tòa của giám mục Roskilde, coi sóc cả vùng đảo Sjælland (Zealand). Sau cải cách Tin Lành, nhà thờ thuộc Giáo hội Luther Đan Mạch và nay là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Roskilde trong giáo hội ấy.
Bổn mạng của nhà thờ thời Công Giáo là Thánh Luciô (Lucius), giáo hoàng Rôma năm 253 tới 254. Theo Danmarkshistorien, Thánh Luciô thành bổn mạng của nhà thờ Roskilde từ thế kỷ 12, và nhà thờ giữ một thánh tích được tin là sọ của ngài, đặt trên bàn thờ chính trong một hòm mạ vàng.
Cuộc cải cách mà Martin Luther khởi xướng giữ lại phần lớn khung năm phụng vụ, thánh ca và cấu trúc giáo phận, nhưng đặt Lời Chúa trong Kinh Thánh và bài giảng lên trung tâm, thôi tôn kính thánh tích và thôi cầu khẩn các thánh. Vì thế ở Roskilde sau năm 1536, bàn thờ và tòa giảng vẫn còn, các nhà nguyện vẫn còn, nhưng thánh tích Thánh Luciô không còn là tâm điểm. Quý vị có thể đọc thêm về nơi khởi đầu cuộc cải cách ở bài Nhà thờ Lâu đài Wittenberg.
Danmarkshistorien kể theo truyền thuyết rằng hai giáo sĩ kinh sĩ đoàn của nhà thờ Roskilde lên đường sang Rôma xin thánh tích, và mang sọ của Giáo hoàng Luciô về tới thành phố vào ngày 25 tháng 8, năm không rõ, chỉ biết là đầu thế kỷ 12. Sau cuộc cải cách năm 1536, thánh tích bị đưa ra khỏi nhà thờ. Từ năm 1908, chiếc sọ được giữ trong một hòm có tượng bán thân trên nắp tại nhà thờ Công Giáo Thánh Ansgar ở Copenhagen (København).
Người ta hay nghĩ thánh tích thời trung đại đều không thể kiểm chứng. Ở đây thì đã kiểm. Theo Danmarkshistorien, năm 2014 chiếc sọ được đo tuổi bằng carbon 14 và cho kết quả khoảng năm 340 tới 431, tức trẻ hơn thời Giáo hoàng Luciô ít nhất tám mươi sáu năm, nên không thể là của ngài. Sọ của ai thì đến nay chưa biết. Kết quả này không làm mất đi lịch sử lòng sùng kính ở Roskilde, nó chỉ cho thấy người trung đại đã tin gì và vì sao.
IITừ Nhà Thờ Gỗ Tới Nhà Thờ Gạch Tám Thế Kỷ
Trên khu đất này đã có ít nhất ba lớp nhà thờ. Lớp gỗ đầu tiên chỉ còn trong truyền thuyết, lớp đá travertine thế kỷ 11 đã mất, còn tòa nhà gạch quý vị thấy hôm nay khởi dựng cuối thế kỷ 12. Từ đó, mỗi thế kỷ lại thêm một nhà nguyện, một cổng, một ngọn tháp, và chính sự chồng lớp ấy là lý do UNESCO ghi danh.
- Thế kỷ 10Nhà thờ gỗ theo truyền thuyếtTrang chính thức của nhà thờ ghi truyền thuyết kể vua Harald Răng Xanh (Harald Blåtand) dựng nhà thờ gỗ đầu tiên ở đây và được an táng tại đó, nhưng điều này chưa chắc chắn.
- 1074 hoặc 1076Vị vua đầu tiên chắc chắn an tángVua Sweyn Estridsen (Svend Estridsen) là người sớm nhất mà sử liệu chắc chắn được an táng ở đây. Trang chính thức để ngỏ cả hai năm mất 1074 và 1076.
- Khoảng 1080Nhà thờ đá travertineTheo Google Arts and Culture, một nhà thờ bằng đá travertine thay cho nhà thờ gỗ.
- Khoảng 1170 tới 1200Dựng lại bằng gạchNhà thờ được dựng lại bằng gạch, khởi theo lối Rôman rồi chuyển sang Gothic giữa chừng, dùng khoảng 2,5 triệu viên gạch làm tay. UNESCO ghi công trình thuộc thế kỷ 12 và 13.
- 1536Cải cách Tin LànhĐan Mạch chuyển sang Tin Lành Luther. Nhà thờ thuộc Giáo hội Luther Đan Mạch, thánh tích Thánh Luciô được đưa ra khỏi nhà thờ, theo Danmarkshistorien.
- 1635 tới 1636Cặp tháp nhọnHai ngọn tháp nhọn mảnh được dựng trên hai tháp mặt tây, thành hình dáng quen thuộc của nhà thờ ngày nay, theo Google Arts and Culture.
- 1968Mái cháy và được làm lạiMái nhà thờ bị cháy năm 1968 và được làm lại, theo Google Arts and Culture.
- 1995Di sản Thế giới UNESCOGhi danh theo tiêu chí ii và iv, như một bức tranh tám thế kỷ phát triển kiến trúc tôn giáo châu Âu.
Có hai chỗ quý vị cần đọc thận trọng. Thứ nhất là năm mất của vua Sweyn Estridsen, vị vua đầu tiên chắc chắn an táng ở đây: trang chính thức roskildedomkirke.dk ghi cả hai năm 1074 và 1076, vì biên niên trung đại không thống nhất. Thư viện ghi cả hai.
Thứ hai là khởi đầu của nhà thờ. Chuyện vua Harald Răng Xanh dựng nhà thờ gỗ đầu tiên và được chôn ở đây là truyền thuyết, chính trang của nhà thờ nói điều này chưa chắc. Sử liệu chắc chắn chỉ bắt đầu với nhà thờ đá thế kỷ 11 và tòa nhà gạch cuối thế kỷ 12.
IIIGạch Nung Tay, Rôman Chuyển Sang Gothic
Điều làm Roskilde có chỗ riêng trong lịch sử kiến trúc là vật liệu. Vùng Sjælland ít đá tốt để xây, nên người thợ thế kỷ 12 dùng gạch nung. Trang chính thức gọi đây là một trong những nhà thờ gạch cổ nhất Bắc Âu và một trong những nhà thờ Gothic bằng gạch đầu tiên, UNESCO gọi là nhà thờ Gothic bằng gạch đầu tiên ở Scandinavia. Lối Gothic gạch (Backsteingotik) về sau lan khắp vùng ven biển Baltic.
UNESCO ghi nhà thờ khởi theo lối Rôman, tường dày, vòm tròn, rồi chuyển sang Gothic giữa chừng, nên đi từ đông sang tây quý vị thấy dấu chuyển ấy trong hình vòm và cửa sổ. Các nhà nguyện và cổng thêm dần qua các thế kỷ sau mang phong cách của thời mình, từ Gothic muộn tới Phục Hưng, Baroque và cổ điển. Về một nhà thờ Gothic gạch khác ở Trung Âu, quý vị có thể đối chiếu với Vương cung thánh đường Đức Mẹ Lên Trời, Kraków.
Khoảng 2,5 triệu viên gạch nung làm tay, dựng khoảng 1170 tới 1200 theo Google Arts and Culture. Mặt tường không trát, để lộ màu gạch đỏ sẫm.
Dựng năm 1635 tới 1636 trên hai tháp cũ, mái đồng xanh, là hình ảnh nhận ra nhà thờ từ xa khắp vùng quanh vịnh.
Nhà nguyện mang tên Ba Vua (Chapel of the Magi) có bích họa cuối thời trung đại, theo Google Arts and Culture, tức là lớp tranh vẽ từ trước cải cách Tin Lành còn lưu lại trên tường.
Theo UNESCO, các nhà nguyện và cổng thêm vào qua các thế kỷ cho thấy tám thế kỷ phát triển kiến trúc tôn giáo châu Âu trong một công trình.
Mái hiện nay làm lại sau vụ cháy năm 1968. Khung tường gạch trung đại bên dưới vẫn giữ nguyên.
Nhiều người nghĩ nhà thờ Gothic nào cũng bằng đá. Thực ra ở vùng thiếu đá của Bắc Âu và ven biển Baltic, gạch là vật liệu chính, và Roskilde là một trong những công trình mở đường cho lối ấy. Cũng không nên hiểu Roskilde như một tòa nhà thuần Gothic: phần gốc Rôman và các nhà nguyện muộn là một phần của giá trị mà UNESCO ghi nhận.
IVThế Đất Và Hướng
Truyền thống Luther, cũng như Công Giáo thời trung đại trước đó, không dạy phong thủy và không có phép chọn đất theo thế núi thế nước. Người dựng nhà thờ ở Roskilde theo quy tắc của đạo mình: hướng phụng vụ, cung thánh và bàn thờ ở đầu đông, hướng mặt trời mọc, mặt tiền với cửa chính và cặp tháp ở đầu tây. Phần dưới đây không có trong bất cứ tư liệu nào của nhà thờ. Đây là cách thư viện nhìn nơi này bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ so sánh.
Cái tên đã gợi một điều. Chữ kilde trong tiếng Đan Mạch nghĩa là suối nguồn. Thành phố mọc trên một sườn đất dốc từ cao xuống vịnh, nơi có nước ngầm chảy ra. Trong phép xem đất cổ truyền, chỗ có mạch nước sạch trồi lên được coi là đất có khí sinh, đất nuôi người, và nhiều làng Việt cũng chọn chỗ có giếng tốt để đặt đình.
Điều thứ hai là thế dốc về phía nước. Nhà thờ đứng ở phần cao của sườn, phía bắc là vịnh Roskilde trải rộng. Nếu đọc theo lối Việt, vịnh ở phía bắc là minh đường rộng và xa, còn phần đất cao phía nam sau lưng là chỗ tựa. Nhưng nhà thờ không quay mặt ra vịnh, vì trục của nó chạy đông tây theo phụng vụ, nên vịnh nằm ở bên sườn, không ở trước mặt.
Điều thứ ba là khối nhà. Một tòa gạch dài, nặng, đứng trên chỗ cao nhất của thành phố cổ, cặp tháp nhọn ở đầu tây như hai ngọn bút. Người xem đất quen lối Việt có thể gọi đó là thế song phong, nhưng cặp tháp nhọn chỉ được thêm vào năm 1635 tới 1636, hơn bốn thế kỷ sau khi thân nhà thờ đã đứng đó. Hình thế trùng hợp không có nghĩa là người dựng đã tính theo phong thủy.
VNăm Phụng Vụ Luther Và Dấu Vết Lễ Thánh Luciô
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Luther của Giáo hội Đan Mạch. Các lễ cố định tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh đổi ngày theo năm. Khác với Nidaros hay Uppsala, Roskilde ngày nay không có một ngày hành hương riêng kính vị thánh bổn mạng, nên các lễ lớn nhất ở đây là các lễ lớn của năm Kitô giáo. Thư viện ghi thêm ngày gắn với thánh tích Thánh Luciô như một mốc lịch sử thời Công Giáo, không phải lễ đang cử hành. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 24 và 25 tháng 12 | Dương lịch, lịch phụng vụ Luther | Giáng Sinh | Người Đan Mạch mừng từ chiều 24 tháng 12, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng. |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm Kitô giáo. |
| Năm mươi ngày sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Luther, tính theo Phục Sinh | Hiện Xuống | Lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống, khép lại mùa Phục Sinh. |
| Chúa Nhật đầu tháng 11 | Lịch phụng vụ Luther của Giáo hội Đan Mạch | Chúa Nhật Các Thánh | Ngày tưởng nhớ các tín hữu đã qua đời, theo nếp chung của các nhà thờ Đan Mạch. |
| 25 tháng 8 | Dương lịch, mốc lịch sử thời Công Giáo | Ngày thánh tích Thánh Luciô về Roskilde | Theo truyền thuyết do Danmarkshistorien ghi lại, đầu thế kỷ 12. Không còn cử hành từ sau cải cách năm 1536. |
Có người tưởng nhà thờ chính tòa nổi tiếng thì phải có nghi lễ riêng lộng lẫy. Ở Roskilde, đời sống thường ngày là của một giáo xứ và một giáo phận Luther bình thường: thờ phượng Chúa Nhật, rửa tội, hôn phối, hòa nhạc thánh ca. Chính sự bình thường ấy, trong một tòa nhà tám trăm năm tuổi, là điều đáng để quý vị để ý. Cùng dòng nhà thờ chính tòa Bắc Âu chuyển sang Luther, quý vị có thể đọc Nhà thờ chính tòa Nidaros ở Na Uy, dựng bằng đá xà phòng chứ không phải gạch, và Nhà thờ chính tòa Uppsala ở Thụy Điển.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Domkirkestræde 10, 4000 Roskilde
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở Domkirkestræde 10, trung tâm thành phố Roskilde trên đảo Sjælland, đi bộ chừng mười phút từ ga tàu Roskilde. Từ Copenhagen có tàu đi thẳng tới Roskilde.
- Toạ độ
- 55.6428, 12.08
Đây là nhà thờ đang sinh hoạt, có buổi thờ phượng, rửa tội, hôn phối và tang lễ, không chỉ là nơi tham quan. Lệ của nơi này: giữ yên lặng trong gian giữa, không đi vào khu cung thánh và các nhà nguyện có rào khi đang có buổi thờ phượng hay nghi lễ gia đình, khách xem kiến trúc đợi ở phía sau cho tới khi xong. Nhà thờ có thể đóng lối tham quan trong các nghi lễ, quý vị nên xem thông báo của nhà thờ trước khi đến.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Roskilde
Contribute photos, information or video for Roskilde CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Roskilde thuộc đạo nào
Nhà thờ thuộc Giáo hội Đan Mạch (Folkekirken), một giáo hội Tin Lành theo truyền thống Luther, và là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Roskilde. Trước cải cách Tin Lành năm 1536, đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo của giám mục Roskilde, bổn mạng là Thánh Luciô.
Nhà thờ Roskilde xây năm nào
Tòa nhà gạch hiện nay dựng khoảng năm 1170 tới 1200, thay cho một nhà thờ đá travertine khoảng năm 1080, trước đó nữa theo truyền thuyết là một nhà thờ gỗ. Cặp tháp nhọn thêm năm 1635 tới 1636, các nhà nguyện thêm dần qua nhiều thế kỷ.
Vì sao nhà thờ Roskilde là di sản UNESCO
UNESCO ghi danh năm 1995 vì đây là nhà thờ Gothic bằng gạch đầu tiên ở Scandinavia, chuyển từ Rôman sang Gothic ngay trong lúc xây, và các nhà nguyện, cổng thêm vào qua các thời cho thấy tám thế kỷ phát triển kiến trúc tôn giáo châu Âu trong một công trình.
Thánh Luciô và nhà thờ Roskilde có liên quan gì
Thánh Luciô là giáo hoàng Rôma năm 253 tới 254, bổn mạng của nhà thờ Roskilde từ thế kỷ 12. Nhà thờ từng giữ một sọ được tin là của ngài. Năm 2014, đo tuổi bằng carbon 14 cho kết quả khoảng năm 340 tới 431, nên sọ ấy không thể là của Thánh Luciô.
Nhà thờ Roskilde làm bằng gì
Thân nhà thờ làm bằng gạch nung, khoảng 2,5 triệu viên làm tay, dựng cuối thế kỷ 12. Đây là một trong những nhà thờ Gothic bằng gạch đầu tiên trên thế giới, mở đường cho lối Gothic gạch lan khắp vùng Bắc Âu và ven biển Baltic.