Nằm ở cực đông nam của Cộng hòa Togo, nơi làn nước êm đềm của hệ thống sông Gbaga và đầm phá ven biển hội tụ trước khi đổ ra Đại Tây Dương tại phố cảng lịch sử Aného, hai ngôi làng cổ liền kề nhau trên triền đất cao phía bắc đầm phá là Glidji và Glidji-Kpodji được bao phủ bởi những tán rừng cổ thụ rậm rạp và những bức tường đất sơn trắng trang nghiêm. Giữa không gian tĩnh mịch được bảo vệ nghiêm ngặt bởi luật tục ngàn đời ấy ẩn chứa trái tim tâm linh cổ xưa và linh thiêng bậc nhất của miền duyên hải Vịnh Guinea: đó chính là Rừng thiêng và Điện thờ Vodun cổ tại Glidji, Aného (tiếng Pháp gọi là Forêt Sacrée et Sanctuaires Vodun de Glidji-Kpodji).
Trong bức tranh di sản Thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng bản địa Tây Phi cũng như đời sống tinh thần của Cộng hòa Togo, thánh địa Glidji và Glidji-Kpodji giữ một vị thế văn hóa tối thượng. Nếu như tại thủ đô Lomé có Thánh đường Trung tâm Lomé của cộng đồng Hồi giáo và Nhà thờ Trưởng lão Tin Lành (EEPT) Apégamé, còn ở bờ bắc Hồ Togo cách đó không xa có Đền thánh Đức Mẹ Hồ Hòa Bình tại Togoville của người Công giáo, thì Rừng thiêng Glidji chính là kinh đô hoàng gia và tôn giáo được Quốc vương Foli Bébé khai sáng từ năm 1663. Suốt hơn ba thế kỷ rưỡi qua, nơi đây không chỉ gìn giữ ngai vàng tổ tiên và 77 vị thần hộ mệnh của dân tộc Guin-Mina, mà còn là sân khấu thiêng liêng của đại lễ năm mới Épé-Ékpé và nghi thức lấy viên Đá Thiêng tiên tri vận nước (Kpéssosso) vang danh khắp thế giới.
IĐấng Tạo Hóa Mawu, Ngai Vàng Tổ Tiên Hoàng Gia Của Vua Foli Bébé Và Hệ Thống 77 Vị Thần Linh Vodun (Yehwe) Tại Glidji
Để thấu hiểu chiều sâu tâm linh của Rừng thiêng và Điện thờ tại Glidji, người chiêm bái cần nhận diện sự hòa quyện chặt chẽ giữa hai trụ cột: sự tôn thờ các bậc Tổ tiên Hoàng gia lập quốc (Togbéwo) và sự phụng thờ hệ thống các vị thần linh vũ trụ gọi là Vodun (hay Yehwe trong tiếng Guin) dưới quyền tối cao của Đấng Tạo Hóa Duy Nhất Mawu-Lisa (còn gọi là Ata Mawu). Trong vũ trụ quan của người Guin-Mina và người Ewe vùng duyên hải Togo và Benin, Đấng Tạo Hóa Mawu là đấng sáng tạo muôn loài nhưng giao quyền cai quản các nguyên tố tự nhiên (bầu trời, sấm sét, đại dương, đất đai, sắt thép, cây thuốc và vận mệnh con người) cho các vị thần linh Vodun và linh hồn của các bậc tổ tiên hiển thánh.
Theo biên niên sử hoàng gia Glidji, vào năm 1663, khi Quốc vương Foli Bébé cùng người anh em là Foli Hemazro dẫn dắt các thị tộc người Ga-Adangbe từ vương quốc Accra (nay là thủ đô của Ghana) kết hợp cùng các gia tộc người Fante (từ Elmina) di cư về phía đông dọc bờ biển Vịnh Guinea để lập nên Vương quốc Guin (Genyi) tại Glidji, họ đã mang theo hai báu vật thiêng liêng nhất của dân tộc mình: một là Ngai đẩu Hoàng gia Tổ tiên (Bia), nơi ngự trị linh hồn của các vị tiên vương; và hai là các pháp khí thờ phụng 77 vị thần linh Vodun (con số 77 vừa chỉ các vị thần cụ thể của từng gia tộc và tự nhiên, vừa mang ý nghĩa biểu tượng cho sự viên mãn tuyệt đối của vũ trụ).
Đứng đầu trong hệ thống các vị thần linh ngự tại quần thể Rừng thiêng Glidji và Glidji-Kpodji là năm vị đại thần tối cao (thường được gọi là các Yehwe lớn của vương quốc Guin): vị thần đầu tiên và uy quyền nhất là Thần Sakuma, vị thần chiến binh mặc giáp đỏ bảo hộ vương quyền và che chở dân tộc Guin vượt qua mọi cuộc xâm lăng trong lịch sử; vị thần thứ hai là Thần Kolani, vị thần của sự thanh tịnh, công lý và trật tự đạo đức; vị thần thứ ba là Thần Lakpan (vị thần tổ gắn liền với nguồn gốc Accra cổ xưa); vị thần thứ tư là Thần Ata Kpessou, vị thần chủ quản sấm sét, gió mùa và là đấng nắm giữ trực tiếp huyền nhiệm của Viên Đá Thiêng (Kpé) trong rừng thiêng Glidji-Kpodji; và vị thứ năm là Nữ thần biển cả và đầm phá Mama Kole, đấng ban phát tôm cá dồi dào, giữ yên sóng biển Đại Tây Dương và ban phúc sinh sản cho phụ nữ.
Mỗi vị thần trong số 77 vị thần tại Glidji đều có ngôi điện thờ riêng, ngày kiêng kỵ trong tuần riêng, màu sắc trang phục nghi lễ riêng (như màu trắng tinh khiết dành cho các thần thanh tịnh và tổ tiên, màu đỏ cho thần Sakuma) và được chăm sóc bởi một hệ thống tư tế cha truyền con nối gồm các vị Đại tư tế nam (Vodunon hay Hounon) và đặc biệt là các Nữ tư tế hoàng gia (Tassinon hay Mama Tassinon), những phụ nữ thuộc dòng dõi hoàng tộc đầu cạo trọc, mình quấn vải trắng, cổ và tay đeo đầy những chuỗi hạt thủy tinh cổ quý giá (vo và ekpé) đóng vai trò là người giữ chìa khóa giao tiếp trực tiếp với linh hồn tổ tiên.
Nghi lễ làm nên danh tiếng lẫy lừng khắp thế giới của Rừng thiêng Glidji-Kpodji chính là huyền nhiệm về Viên Đá Thiêng Tiên Tri (La Pierre Sacrée) trong lễ hội Kpéssosso (tiếng Guin ghép từ chữ Kpé là viên đá và chữ soso là nâng lên hay lấy ra). Theo truyền thuyết thiêng liêng của vương quốc Guin, viên đá này không phải là một hòn đá tự nhiên bình thường do con người đẽo gọt, mà là tặng phẩm thần linh được phát hiện từ thế kỷ 17 khi đoàn người của Quốc vương Foli Bébé định cư tại vùng rừng thiêng bên bờ đầm phá.
Suốt mười hai tháng âm lịch trong năm, viên Đá Thiêng được cất giữ trong hậu cung mật thất sâu thẳm nhất của Điện thờ rừng thiêng Avegbato tại Glidji-Kpodji, nơi không một ánh mắt người phàm nào được phép nhìn tới. Điều kỳ diệu được truyền tụng qua hơn ba thế kỷ rưỡi là mỗi năm một lần vào ngày Thứ Năm của đại lễ Kpéssosso tháng Chín, khi vị Đại tư tế của thần Ata Kpessou bước vào mật thất trong trạng thái nhập định sau hàng giờ cầu khấn và bước ra giơ cao viên Đá Thiêng trước hàng vạn con mắt đang nín thở chờ đợi, màu sắc của viên đá lại biến đổi (có năm màu trắng sáng như phấn, có năm màu xanh lam hoặc xám tro, có năm màu đỏ sẫm, có năm màu đen huyền), mang theo lời sấm truyền chính xác của thần linh và tổ tiên về vận hội mưa nắng, mùa màng và hòa bình của cả đất nước trong năm mới.
Một sự hiểu lầm rất phổ biến ở những người phương Tây chịu ảnh hưởng của phim ảnh giải trí là họ thường đánh đồng chữ Vodun (hay Voodoo) với tà thuật hắc ám hay việc dùng hình nhân đâm kim hại người. Khi trực tiếp tìm hiểu đời sống tâm linh tại Rừng thiêng Glidji và lễ hội Épé-Ékpé của người Guin-Mina tại Togo, người quan sát sẽ nhận ra một hệ thống triết lý nhân sinh và sinh thái học hoàn toàn cao đẹp.
Trong ngôn ngữ hệ Gbe (gồm tiếng Ewe, tiếng Guin, tiếng Fon), từ Vodun có nghĩa gốc là Mầu nhiệm Thiêng liêng hay Nguồn năng lượng tâm linh vô hình của vũ trụ, kèm theo lời khuyên răn con người hãy sống điềm tĩnh, kính sợ thiên nhiên và giữ trọn đạo hiếu với tổ tiên. Toàn bộ các nghi thức tại Rừng thiêng Glidji xoay quanh việc hòa giải mọi bất hòa trong gia đình và cộng đồng trước khi bước sang năm mới, cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa, bảo vệ tuyệt đối từng gốc cây cổ thụ trong rừng thiêng không cho phép chặt phá, và chia sẻ bữa ăn đoàn viên cho mọi người không phân biệt giàu nghèo hay tôn giáo.
IITừ Cuộc Thiên Di Lịch Sử Của Vua Foli Bébé Năm 1663, Sự Hình Thành Thương Cảng Aného Tới Hơn 360 Năm Duy Trì Đại Lễ Épé-Ékpé
Lịch sử của Rừng thiêng và Điện thờ tại Glidji là biên niên sử sống động của vương quốc Guin (Genyi), một trong những vương quốc cổ truyền có ảnh hưởng văn hóa, thương mại và trí thức sâu rộng nhất tại khu vực Tây Phi từ thế kỷ 17 tới nay.
- Năm 1663 (nửa cuối thế kỷ 17)Quốc vương Foli Bébé dẫn dắt cuộc thiên di từ Accra tới lập kinh đô Glidji và an vị 77 vị thần VodunTrước các cuộc xung đột mở rộng lãnh thổ của đế chế Akwamu tại Bờ Biển Vàng (Ghana), Quốc vương Foli Bébé cùng các hoàng thân người Ga-Adangbe mang theo ngai vàng tổ tiên và các vị thần bảo hộ di cư về phía đông, được cư dân bản địa đón tiếp và lập nên kinh đô Glidji bên bờ bắc đầm phá Aného vào năm 1663.
- Cuối thế kỷ 17 tới đầu thế kỷ 18 (khoảng 1680 tới 1720)Hợp nhất với nhóm người Fante từ Elmina (do Quam Dessou dẫn đầu) và hình thành dân tộc Guin-MinaMột làn sóng di cư thứ hai từ vùng Elmina (Ghana) đến định cư tại dải cát ven biển Aného và kết hợp chặt chẽ với vương triều Glidji của Foli Bébé, tạo nên cộng đồng dân tộc Guin-Mina và thiết lập quy chế cử hành đại lễ năm mới Épé-Ékpé tại Glidji-Kpodji.
- Thế kỷ 18 tới thế kỷ 19Aného và Glidji trở thành trung tâm giao thương và giáo dục hàng đầu vùng duyên hải Tây PhiTrong khi Aného (Little Popo) phát triển thành thương cảng quốc tế sầm uất và từng là thủ phủ đầu tiên của Togo thời thuộc địa (1885 tới 1897), kinh đô cổ Glidji trên bờ bắc đầm phá vẫn được bảo tồn nguyên vẹn làm thánh địa tâm linh và nơi ngự trị của Quốc vương truyền thống (Ge Fiogan).
- Thế kỷ 20 tới năm 2013Kỷ niệm trọng thể 350 năm thành lập Vương quốc Glidji và Đại lễ Épé-Ékpé (1663 tới 2013)Vào tháng 9 năm 2013, Vương quốc truyền thống Guin-Mina và Chính phủ Cộng hòa Togo tổ chức đại lễ kỷ niệm lần thứ 350 lễ hội Épé-Ékpé và nghi thức lấy Đá Thiêng Kpéssosso tại Glidji-Kpodji với sự tham dự của hàng chục ngàn người dân và khách quốc tế.
- Thế kỷ 21 (hằng năm vào tháng 9)Bảo tồn Rừng thiêng Glidji-Kpodji như Di sản Văn hóa Phi vật thể và Sinh thái Quốc gia của TogoQuần thể Rừng thiêng Glidji và đại lễ Épé-Ékpé được Bộ Văn hóa Togo cùng UNESCO ghi nhận là di sản văn hóa sống động tiêu biểu của vùng Vịnh Guinea, hiện đã vượt qua cột mốc hơn 360 năm cử hành liên tục không gián đoạn.
Sự phân công thiêng liêng giữa kinh đô hoàng gia Glidji, thánh địa rừng thiêng Glidji-Kpodji và thương cảng Aného. Một nét đặc sắc trong cấu trúc tổ chức xã hội cổ truyền của vương quốc Guin-Mina là sự phân định không gian rõ ràng giữa quyền lực chính trị thế tục và quyền lực tư tế tâm linh quanh vùng đầm phá. Tại ngôi làng cổ Glidji là nơi đặt Cung điện Hoàng gia của Đức vua truyền thống (Ge Fiogan) và điện thờ Ngai đẩu Tổ tiên của Quốc vương Foli Bébé, nơi giải quyết các công việc trọng đại của vương tộc và đón tiếp các sứ đoàn.
Cách đó không xa về phía đông trên gò đất nhìn xuống đầm phá là khu Glidji-Kpodji (nghĩa là Trên đồi Glidji) cùng khu rừng thiêng Avegbato: đây là lãnh địa tối linh thiêng thuộc quyền quản giám của các vị Đại tư tế dòng tộc Ata Kpessou, các vị tư tế thần Sakuma, Kolani, Lakpan và đoàn nữ tư tế hoàng gia Tassinon. Ngay cả bản thân nhà vua và các quan chức cấp cao khi bước vào khu vực rừng thiêng tại Glidji-Kpodji trong ngày lễ Kpéssosso cũng phải cởi bỏ giày dép, quấn trang phục truyền thống màu trắng và tuân phục tuyệt đối các quy tắc thanh tịnh do hội đồng tư tế điều hành, thể hiện triết lý rằng trước mặt Tổ tiên và Thần linh, mọi con người đều bình đẳng và khiêm nhường.
IIICảnh Quan Rừng Thiêng Nguyên Sinh Avegbato, Sân Đền Trắng Glidji-Kpodji, Điện Thờ Ngai Tổ Tiên Và Kiến Trúc Tường Đất Tượng Trưng
Khác với những thánh đường xây dựng theo một tòa nhà đơn lẻ, Rừng thiêng và Điện thờ Vodun cổ tại Glidji và Glidji-Kpodji là một quần thể kiến trúc cảnh quan tâm linh liên hoàn trải rộng dọc bờ bắc đầm phá Aného, nơi những tán cây rừng nguyên sinh đóng vai trò là mái vòm tự nhiên che chở cho các ngôi đền kín đáo bên trong.
Trái tim sinh thái và tâm linh của quần thể là những khu rừng thiêng được bảo vệ nghiêm ngặt suốt hơn ba thế kỷ rưỡi bởi luật tục Vodun: không một ai được phép đốn củi, săn bắn hay xâm phạm cây cối trong rừng. Nhờ đó, khu rừng lưu giữ những cây gạo khổng lồ (fromager hay kapok), cây bao báp, cây cọ dầu và hàng trăm loài thảo dược quý hiếm dùng trong nghi lễ thanh tẩy bằng lá cây (ama), tạo nên một bức màn xanh thẫm huyền bí bao bọc quanh các mật thất thần linh.
Nằm tại trung tâm của Glidji-Kpodji là khuôn viên điện thờ thần Ata Kpessou, nơi cất giữ Viên Đá Thiêng tiên tri (Kpé). Khu điện thờ được bao bọc bởi những bức tường xây thấp quét vôi trắng tinh khiết (màu trắng tượng trưng cho sự thanh sạch và hòa bình trong văn hóa Guin). Bên trong là ngôi mật thất thiêng liêng có mái lợp kín đáo mà chỉ duy nhất vị Đại tư tế đã qua nghi lễ nhập môn mới được phép bước vào để thỉnh viên Đá Thiêng ra trình diện trước công chúng vào chiều Thứ Năm của đại lễ Kpéssosso.
Ngay phía trước cửa điện thờ thần Ata Kpessou và rừng thiêng là khoảng sân đất rộng lớn rợp bóng những cây cổ thụ trăm năm tuổi. Đây là không gian hành lễ trung tâm nơi các vị quốc vương truyền thống, các nữ tư tế Tassinon mặc trang phục trắng đeo hạt chuỗi cổ, các đoàn trống lễ nghi và hàng vạn người dân ngồi quây quần trên mặt đất để lắng nghe lời truyền phán và chiêm ngưỡng màu sắc của Viên Đá Thiêng.
Tại khu vực làng cổ Glidji và dọc theo lối đi nghi lễ nối sang Glidji-Kpodji là hệ thống các ngôi đền gia tộc và điện thờ hoàng gia: nổi bật nhất là ngôi đền lưu giữ Ngai đẩu Tổ tiên (Bia) của Quốc vương khai quốc Foli Bébé (nơi cử hành lễ rảy rượu cọ và nước bột ngô cầu khấn tiên vương vào ngày đầu tiên của tuần lễ Épé-Ékpé), cùng các điện thờ riêng biệt dành cho thần chiến binh Sakuma (sơn điểm sắc đỏ), thần Kolani và thần Lakpan.
Mạch không gian thiêng của Glidji còn kéo dài qua mặt nước đầm phá ra tới bờ biển Đại Tây Dương tại Aného, nơi đặt điểm hành lễ dâng lễ vật cho Nữ thần biển cả Mama Kole. Sự kết nối giữa rừng thiêng trên đồi cao (Glidji-Kpodji), đầm phá nước lợ ở giữa và bờ biển đại dương ở phía nam tạo thành một trục không gian vũ trụ hoàn chỉnh từ rừng xuống biển.
| Hạng mục không gian và Điện thờ | Vị trí trong quần thể Glidji - Aného | Đặc điểm kiến trúc và Chức năng nghi lễ |
|---|---|---|
| Rừng thiêng Avegbato và Điện thờ Ata Kpessou | Khu đồi thiêng Glidji-Kpodji phía bắc đầm phá | Rừng cổ thụ nguyên sinh và điện thờ tường trắng lưu giữ Viên Đá Thiêng tiên tri (Kpé) |
| Quảng trường lễ hội Kpéssosso | Sân lớn trước cửa điện thờ tại Glidji-Kpodji | Không gian ngoài trời nơi hàng vạn người quy tụ xem nghi thức lấy Đá Thiêng vào tháng 9 |
| Đền thờ Ngai Tổ tiên Quốc vương Foli Bébé | Trung tâm hoàng gia làng cổ Glidji | Nơi tôn trí ngai vàng tổ tiên rước từ Accra năm 1663 và cử hành lễ tưởng niệm tiên vương (Sitou) |
| Các điện thờ thần Sakuma, Kolani và Lakpan | Phân bố tại Glidji, Glidji-Kpodji và các khu vực phụ cận | Hệ thống miếu thờ các vị đại thần bảo hộ quân sự, công lý và nguồn cội của vương quốc Guin |
| Bến lễ Nữ thần biển Mama Kole | Bờ biển Đại Tây Dương và cửa đầm phá Aného | Nơi các nữ tư tế và ngư dân dâng lễ vật cầu biển êm sóng lặng và mùa cá bội thu |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Quốc vương Foli Bébé cùng các vị đại tư tế Vodunon và dân tộc Guin-Mina không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi chọn đất lập kinh đô Glidji và an vị các điện thờ tại Glidji-Kpodji vào năm 1663. Việc chọn địa điểm dựa trên triết lý địa lý thiêng bản địa Tây Phi và lời chỉ dẫn của các vị thần qua nghi thức bói toán Fa (Ifá): tìm một gò đất cao có rừng rậm che chở phía bắc đầm phá nước ngọt và nước lợ, vừa thuận lợi cho giao thương và đánh cá vừa tạo thành pháo đài tự nhiên bảo vệ ngai vàng tổ tiên. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của vùng đông nam Cộng hòa Togo tại tọa độ 6,2486 độ vĩ bắc, 1,6014 độ kinh đông, khu vực Glidji và Glidji-Kpodji tọa lạc trên mũi gò cao cực nam của dải cao nguyên đất đỏ (Terre de Barre) nhìn thẳng xuống ngã ba đầm phá Aného. Về mặt thủy pháp, đây là nơi diễn ra cuộc tam thủy giao hội kỳ vĩ nhất trên bờ biển Togo: từ phía tây, dòng nước từ Hồ Togo chảy qua kênh đầm phá đổ về; từ phía bắc và đông bắc, dòng sông Mono và kênh sông Gbaga chảy dọc biên giới Benin uốn lượn đổ xuống; tất cả hợp lưu ngay dưới chân đồi Glidji tạo thành một minh đường đầm phá rộng lớn trước khi chảy qua cửa biển (Bouche du Roi) tại thành phố Aného chỉ cách đó khoảng 3 km về phía nam để hòa vào Đại Tây Dương (Vịnh Guinea).
Về tọa hướng và thế đất, cái tên Glidji-Kpodji trong ngôn ngữ bản địa vốn đã có nghĩa là Trên đỉnh gò đất cao của Glidji: quần thể rừng thiêng và điện thờ nằm trên thế đất tọa Bắc hướng Nam, lưng tựa vào thềm cao nguyên đất đỏ vững chãi và tán rừng cổ thụ rậm rạp ở phía bắc (hậu sơn lâm mộc), còn mặt tiền phía nam mở ra toàn cảnh mặt nước đầm phá Aného, dải cát ven biển và đại dương bao la ở phía trước (tiền án trùng thủy). Sự kết hợp giữa rừng già tích tụ âm khí tĩnh lặng ở phía sau và vùng cửa biển hội tụ dương khí dồi dào ở phía trước tạo nên một trường năng lượng cân bằng âm dương hoàn hảo, giải thích vì sao mảnh đất Glidji-Kpodji suốt hơn ba thế kỷ rưỡi luôn được tôn sùng là nơi giao cảm linh ứng nhất giữa Trời, Đất, Biển cả và Tổ tiên.
VĐại Lễ Năm Mới Truyền Thống Épé-Ékpé (Yêkê-Yêkê) Và Nghi Thức Lấy Viên Đá Thiêng Tiên Tri (Kpéssosso) Vào Tháng Chín Hằng Năm
Đời sống nghi lễ tại Rừng thiêng và Điện thờ Glidji vận hành theo lịch âm nông nghiệp và ngư nghiệp cổ truyền gồm 13 tháng âm lịch của người Guin-Mina, đạt tới đỉnh cao rực rỡ nhất vào kỳ Đại lễ Năm mới Truyền thống Épé-Ékpé (còn gọi là Yêkê-Yêkê, nghĩa là tìm lại cội nguồn năm mới) diễn ra vào cuối tháng 8 tới tháng 9 dương lịch hằng năm và kéo dài suốt nhiều tuần lễ với các nghi thức nghiêm cẩn sau đây.
| Trình tự thời gian trong mùa lễ | Hệ lịch | Tên nghi thức trong Đại lễ Épé-Ékpé | Nội dung và Ý nghĩa cử hành tại Glidji, Glidji-Kpodji và Aného |
|---|---|---|---|
| Giai đoạn chuẩn bị trước lễ (Tháng 8) | Lịch âm 13 tháng của người Guin (tháng 8 và 9 dương lịch) | Lễ Tĩnh tâm, Cấm gây tiếng ồn (Sedodo) và Thanh tẩy rừng thiêng | Trong nhiều tuần trước đại lễ, toàn vùng Glidji và Aného thực hiện lệnh cấm đánh trống lớn, cấm cãi vã xung đột để giữ sự tĩnh lặng tuyệt đối cho các vị thần và tư tế chuẩn bị bước vào năm mới. |
| Thứ Ba và Thứ Tư trước ngày lấy đá | Tuần lễ chính hội tháng 9 | Lễ Tưởng niệm Tổ tiên Hoàng gia (Sitou) và Rước nước lá thanh tẩy (Amadatsi) | Quốc vương, các tù trưởng và nữ tư tế Tassinon tụ hội tại Glidji để rảy rượu lễ, cầu khấn linh hồn Quốc vương Foli Bébé cùng các tiên vương, và dùng nước ngâm thảo dược rừng thiêng để tẩy rửa mọi ô uế của năm cũ. |
| Chiều Thứ Năm chính hội (Đỉnh cao đại lễ) | Tuần lễ chính hội tháng 9 | Đại lễ Lấy Viên Đá Thiêng Tiên tri tại Glidji-Kpodji (Kpéssosso) | Hàng vạn người mặc đồ trắng tập trung trước Điện thờ thần Ata Kpessou ở Glidji-Kpodji; Đại tư tế bước vào mật thất rừng thiêng và nâng cao Viên Đá Thiêng (Kpé), công bố màu sắc của viên đá (trắng, xanh, đỏ hoặc đen) và lời sấm truyền cho năm mới. |
| Thứ Sáu ngày đầu năm mới (Ékpé) | Tuần lễ chính hội tháng 9 | Bữa ăn Đoàn viên Hoàng gia bằng món bột ngô đỏ (Yêkê-Yêkê) và Lễ cầu an | Mọi gia đình người Guin-Mina nấu món ăn thiêng truyền thống Yêkê-Yêkê (bột ngô hấp trộn dầu cọ đỏ và thịt, cá) để dâng cúng tổ tiên tại nhà thờ họ rồi cùng nhau thụ lộc, xóa bỏ mọi hiềm khích cũ. |
| Chủ nhật khép lại tuần lễ chính | Tuần lễ chính hội tháng 9 | Lễ hội diễu hành Santrako và Tạ ơn Nữ thần biển Mama Kole tại Aného | Các hoạt động múa hát truyền thống, lễ tạ ơn thần biển Mama Kole bên bờ Đại Tây Dương và cầu chúc một năm mới bình an, thịnh vượng cho toàn thể nhân dân Togo. |
Khoảnh khắc nín thở chờ đợi màu sắc của Viên Đá Thiêng Kpéssosso và thông điệp đạo đức cho quốc gia. Không một sự kiện văn hóa nào tại Cộng hòa Togo thu hút sự quan tâm hồi hộp của toàn xã hội từ người nông dân, ngư dân cho tới các bộ trưởng, nhà ngoại giao quốc tế như buổi chiều Thứ Năm diễn ra nghi lễ Kpéssosso tại Glidji-Kpodji. Ngay từ sáng sớm, toàn bộ khu đồi Glidji-Kpodji đã biến thành một biển người mênh mông mặc trang phục truyền thống màu trắng tinh khôi (bởi trong ngày này, mọi người bắt buộc phải mặc màu trắng, đi chân trần khi vào khu đất thiêng và giữ tâm ý hòa ái). Tiếng trống nghi lễ trầm hùng hòa cùng tiếng hát cổ xưa của đoàn nữ tư tế Tassinon đeo đầy chuỗi hạt ngọc bích và san hô cổ truyền tạo nên bầu không khí linh thiêng trang trọng.
Khi giờ lành điểm vào buổi chiều, vị Đại tư tế của thần Ata Kpessou bước vào bên trong mật thất của điện thờ rừng thiêng. Cả biển người hàng vạn người bên ngoài lặng đi trong sự thinh lặng tuyệt đối. Khi cánh cửa mật thất mở ra và vị Đại tư tế bước ra giơ cao Viên Đá Thiêng (Kpé) trên tay, tiếng reo hò vang dậy cả vùng đầm phá: nếu viên đá mang màu trắng tinh khiết (Kpé Foudou) hoặc màu xanh xám dịu, đó là điềm lành báo hiệu một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và đất nước thái bình; nếu viên đá mang màu đỏ hoặc màu đen, các vị tư tế sẽ giải mã lời cảnh báo của tổ tiên và thần linh về nguy cơ hạn hán, bão lũ hay bất hòa xã hội, đồng thời hướng dẫn cộng đồng thực hiện các nghi thức cầu an, sống nhân đức và đùm bọc lẫn nhau để hóa giải tai ương.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Làng cổ Glidji và khu đền Glidji-Kpodji (phía bắc đầm phá Aného), Quận Lacs, Vùng Maritime, đông nam Cộng hòa Togo
- Đường tới
- Quần thể Rừng thiêng và Điện thờ cổ nằm tại hai làng lịch sử Glidji và Glidji-Kpodji thuộc quận Lacs, vùng Maritime ở cực đông nam Cộng hòa Togo, chỉ cách trung tâm thành phố biển Aného khoảng 3 tới 4 km về phía bắc (qua cầu đầm phá Aného) và cách thủ đô Lomé khoảng 45 tới 50 km về phía đông. Từ thủ đô Lomé, du khách chỉ cần đi ô tô hoặc taxi dọc theo Quốc lộ ven biển RN2 về hướng đông khoảng 45 phút tới thành phố Aného, sau đó rẽ trái về hướng bắc băng qua cây cầu bắc ngang đầm phá Aného đi thêm khoảng 5 tới 10 phút là tới thẳng khu vực hoàng cung Glidji và đồi thánh địa Glidji-Kpodji.
- Toạ độ
- 6.2486, 1.6014
Khu Rừng thiêng và Điện thờ Vodun cổ tại Glidji và Glidji-Kpodji là thánh địa tôn giáo sống động có những quy tắc cấm kỵ (taboos) rất nghiêm ngặt mà mọi du khách bắt buộc phải tôn trọng tuyệt đối. Quý vị không bao giờ được tự ý bước vào bên trong các khu rừng thiêng hoặc các điện thờ có tường bao khi không có người hướng dẫn bản địa thuộc hội đồng tư tế đi kèm. Khi tới tham quan khu vực sân lễ tại Glidji-Kpodji (đặc biệt là trong dịp đại lễ Épé-Ékpé và ngày lễ lấy đá Kpéssosso vào tháng 9), du khách bắt buộc phải mặc trang phục màu trắng (hoặc sáng màu kín đáo, tuyệt đối tránh mặc đồ màu đỏ hoặc màu đen trừ khi là tư tế có phận sự riêng), tháo bỏ giày dép để đi chân trần khi bước vào phạm vi đất thiêng đã quy định, bỏ mũ nón và không mang theo ô dù mở trên đầu tại khu vực trước điện thờ chính. Việc chụp ảnh hoặc quay phim các nữ tư tế Tassinon và các nghi thức mật truyền phải tuân theo sự cho phép của Ban Tổ chức lễ hội tại chỗ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Rừng thiêng và Điện thờ Vodun cổ tại Glidji, Aného
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Ai là người đã sáng lập kinh đô Glidji và mang các vị thần Vodun về thờ phụng tại đây vào năm 1663?
Vào năm 1663, Quốc vương Foli Bébé cùng các hoàng thân người Ga-Adangbe đã di cư từ vùng Accra (Ghana ngày nay) về phía đông dọc bờ biển Vịnh Guinea và lập nên kinh đô Glidji bên bờ bắc đầm phá Aného. Ngài đã mang theo Ngai đẩu Tổ tiên Hoàng gia cùng các pháp khí thờ phụng hệ thống 77 vị thần linh bảo hộ (Vodun hay Yehwe) của dân tộc Guin-Mina.
Con số 77 vị thần tại Glidji có ý nghĩa gì và những vị đại thần nào đứng đầu hệ thống này?
Trong vũ trụ quan của người Guin-Mina, con số 77 vị thần tại Glidji biểu trưng cho sự toàn vẹn của các lực lượng tự nhiên và tổ tiên bảo hộ dưới quyền Đấng Tạo Hóa Mawu. Đứng đầu là năm vị đại thần tối cao: thần chiến binh bảo hộ Sakuma, thần thanh tịnh và công lý Kolani, thần tổ cội nguồn Lakpan, thần sấm sét và Đá Thiêng Ata Kpessou, cùng nữ thần biển cả và đầm phá Mama Kole.
Đại lễ Épé-Ékpé và nghi thức lấy Đá Thiêng (Kpéssosso) tại Glidji-Kpodji diễn ra vào thời gian nào và như thế nào?
Đại lễ Épé-Ékpé là Tết cổ truyền mở đầu năm mới (theo lịch 13 tháng âm lịch của người Guin-Mina), diễn ra vào tháng 9 hằng năm. Đỉnh cao của lễ hội là nghi thức Kpéssosso vào chiều Thứ Năm tại rừng thiêng Glidji-Kpodji: vị Đại tư tế của thần Ata Kpessou bước vào mật thất và nâng cao Viên Đá Thiêng (Kpé) trước hàng vạn người dân đang mặc đồ trắng và đi chân trần.
Màu sắc của Viên Đá Thiêng (Kpé) trong lễ hội Kpéssosso mang ý nghĩa tiên tri như thế nào?
Theo truyền thống tâm linh tại Glidji-Kpodji, màu sắc của Viên Đá Thiêng thay đổi theo từng năm để truyền báo vận mệnh năm mới: màu trắng tinh khiết báo hiệu hòa bình, mưa thuận gió hòa và thịnh vượng; màu xanh lam hoặc xám báo hiệu mùa màng và biển cả ổn định nhưng cần giữ sự điềm tĩnh; màu đỏ cảnh báo nắng hạn, hỏa hoạn hoặc xung đột; còn màu đen cảnh báo mưa lũ lớn hoặc tang tóc cần làm lễ cầu an hóa giải.
Các nữ tư tế Tassinon tại Rừng thiêng Glidji là ai và có vai trò gì trong nghi lễ?
Các Tassinon (Mama Tassinon) là những nữ tư tế hoàng gia cao quý thuộc dòng dõi các thị tộc lập quốc tại Glidji. Họ luôn mặc trang phục quấn vải trắng tinh khiết, đầu cạo trọc hoặc đội khăn lễ và đeo những chuỗi hạt thủy tinh cổ vô giá, đóng vai trò là người giữ gìn sự thanh tịnh của các đền thờ, hát các bài thánh ca cổ và dâng lời cầu nguyện trực tiếp lên linh hồn tổ tiên.
Du khách khi tới tham dự lễ hội tại Glidji-Kpodji cần tuân thủ những quy định trang phục và ứng xử nghiêm ngặt nào?
Khi bước vào khu vực đất thiêng tại Glidji-Kpodji (đặc biệt trong ngày lễ lấy Đá Thiêng Kpéssosso), mọi người bắt buộc phải mặc trang phục màu trắng (tuyệt đối không mặc đồ màu đỏ hay màu đen), tháo bỏ giày dép để đi chân trần trên đất thiêng, không đội mũ nón, không trương ô dù và tuyệt đối không tự ý bước vào rừng thiêng hay mật thất khi không được phép.