Nằm ở trung tâm Khu phố cổ lịch sử (Çarshia e Vjetër) của thủ đô Pristina thuộc Kosovo, nơi những con phố lát đá cuội giao nhau giữa Tháp Đồng Hồ thế kỷ 19 (Sahat Kulla), Nhà tắm công cộng Đại Tể tướng thế kỷ 15 (Hamami i Madh) và tòa nhà Bảo tàng Quốc gia Kosovo, Thánh đường Đế chế (Thánh đường Fatih), Pristina (tiếng Albania là Xhamia e Mbretit tức Thánh đường Nhà Vua hoặc Xhamia e Sulltan Mehmet Fatihut, tiếng Anh là Imperial Mosque, Pristina) vươn lên với khối mái vòm bọc chì xám bạc trầm mặc và ngọn tháp gọi lễ bằng đá đẽo vút cao trên nền trời vùng Balkan. Đây là ngôi đại thánh đường thứ sáu (Jami) quan trọng nhất của Hồi Giáo tại thủ đô Pristina suốt hơn năm thế kỷ rưỡi qua, đồng thời là một trong những kiệt tác kiến trúc hoàng gia Ottoman sơ kỳ nguyên vẹn nhất ở Đông Nam Âu.
Được khởi dựng theo sắc lệnh trực tiếp của vị hoàng đế lừng danh bậc nhất lịch sử Ottoman là Sultan Mehmed II Đấng Chinh Phục (Fatih Sultan Mehmed, 1432 tới 1481) và hoàn thành vào năm 1461 Công nguyên (tức năm 865 theo lịch Hijri ghi trên bức bia đá cẩm thạch nguyên bản phía trên cổng vào), công trình đánh dấu thời điểm tám năm sau khi Mehmed II chinh phục thành Constantinople (1453) và sáu năm sau khi vùng mỏ bạc trù phú của Kosovo sáp nhập hoàn toàn vào lãnh thổ đế chế. Với kết cấu phòng cầu nguyện hình vuông đội mái vòm đơn đường kính 13,5 mét không cần cột chống giữa và kho tàng bích họa hoa lá thế kỷ 18 tinh xảo, Thánh đường Đế chế Pristina cùng với Thánh đường Sinan Pasha, Prizren, Nhà thờ chính tòa Mẹ Têrêsa, Pristina, Tu viện Chính Thống giáo Gračanica và Tu viện Visoki Dečani đã tạo nên bức tranh di sản đa tôn giáo phong phú và đặc sắc của vùng đất Kosovo.
ITín Lý Độc Thần Tawhid Trong Hồi Giáo Sunni Trường Phái Hanafi, Bức Minh Văn Năm 865 Hijri Của Hoàng Đế Mehmed II Và Đời Sống Tâm Linh Waqf Tại Pristina
Là ngôi đại thánh đường trung tâm (Ulu Camii hay Xhamia e Madhe) của thủ đô Pristina, Thánh đường Đế chế Fatih được hiến dâng trọn vẹn cho việc thờ phượng Đấng Tối Cao Allah theo giáo lý độc thần tuyệt đối (Tawhid) của Hồi Giáo dòng Sunni theo trường phái luật học Hanafi (trường phái pháp lý Hồi giáo truyền thống của Đế chế Ottoman và Cộng đồng Hồi giáo vùng Balkan). Trong không gian tĩnh lặng dưới mái vòm đá cao vút không hề có tượng thờ hay hình vẽ sinh vật sống, hàng trăm tín hữu tại Pristina mỗi ngày năm thời đều hướng mặt về phía hốc Mihrab chỉ về Thánh địa Kaaba ở Mecca để đồng thanh đọc chương mở đầu Surah Al-Fatiha, câu kinh Ngai Vàng Ayat al-Kursi và các chương tuyên xưng đức tin thuần khiết trong Surah Al-Ikhlas, Al-Falaq và An-Nas.
Ngay trên các vòng tròn thư pháp (levha) treo và vẽ quanh bốn bức tường đá của đại sảnh là danh hiệu thiêng liêng của Đấng Tạo Hóa Allah, tên của Tiên tri Muhammad cùng bốn vị Đại Giáo chủ Chính trực đầu tiên (Khulafa al-Rashidun là Abu Bakr, Umar, Uthman và Ali) và hai người cháu ngoại của Tiên tri là Hasan và Husayn, thể hiện sự tôn kính sâu sắc của truyền thống Hồi giáo vùng Balkan đối với gia quyến của Đấng Tiên tri.
Trong truyền thống kiến trúc và thần học Hồi giáo thời kỳ Ottoman, một ngôi thánh đường mang danh xưng Thánh đường Hoàng đế (Xhamia e Mbretit hay Selatin Camii) không chỉ là nơi cử hành nghi lễ cầu nguyện cá nhân mà còn là biểu tượng cho lý tưởng Quân vương Công chính bảo trợ đời sống tâm linh và phúc lợi công cộng. Khi Hoàng đế Sultan Mehmed II (1432 tới 1481) ban sắc lệnh xây dựng ngôi thánh đường này tại Pristina vào năm 1461, ông đồng thời thiết lập một quỹ hiến tặng tôn giáo vĩnh viễn gọi là Waqf (Vakëf). Theo giáo luật Hồi giáo, nguồn thu từ các cửa hiệu thương mại, nhà tắm công cộng (hammam) và ruộng đất thuộc quỹ Waqf của Sultan Mehmed II tại Pristina được dùng để trả lương cho vị giáo sĩ dẫn lễ (Imam), người giảng thuyết thứ sáu (Khatib), người xướng kinh gọi lễ trên tháp (Muezzin), đồng thời duy trì trường học kinh Qur'an (Maktab và Madrasa) và cung cấp thực phẩm cho người nghèo trong thành phố.
Chính vì vậy, trong tâm thức của người dân Kosovo qua nhiều thế hệ, cụm công trình gồm Thánh đường Đế chế Fatih, Nhà tắm Đại Tể tướng (Hamami i Madh) nằm ngay phía nam và Tháp Đồng Hồ (Sahat Kulla) báo giờ cầu nguyện hợp thành một Quần thể Đô thị Tâm linh (Kulliye) hoàn chỉnh. Mỗi khi tiếng gọi lễ Adhan ngân vang từ hành lang đá của ngọn tháp minaret và tiếng chuông từ Tháp Đồng Hồ điểm giờ, nhịp sống buôn bán hối hả tại khu chợ cổ Çarshia liền lắng dịu lại để nhường chỗ cho sự thanh lọc thân tâm qua nghi thức rửa tịnh (Wudu) tại đài phun nước trước sân và sự bình đẳng tuyệt đối khi mọi người đứng vai kề vai trên thảm cầu nguyện.
Báu vật văn tự cổ xưa nhất xác lập vị thế lịch sử của ngôi đền chính là tấm bia đá cẩm thạch trắng khắc minh văn chữ Ả Rập (Kitabe) được gắn trang trọng trên khung tường đá ngay phía trên cánh cổng gỗ chính dẫn vào đại sảnh cầu nguyện. Tấm bia gồm ba dòng chữ chạm nổi bằng lối thư pháp Thuluth hoàng gia Ottoman thế kỷ 15 vô cùng sắc nét. Nội dung văn bia ca ngợi Sultan Mehmed II, con trai của Sultan Murad II, với danh hiệu tôn quý bằng tiếng Ả Rập là Abul-Fath (Cha của Chiến thắng, tức Đấng Chinh Phục), vị hoàng đế đã mở mang bờ cõi của Hồi giáo, và ghi rõ công trình nhà cầu nguyện cao quý này được hoàn thành vào năm 865 theo lịch Hijri (tương ứng với khoảng thời gian từ tháng 10 năm 1460 đến tháng 10 năm 1461 Công nguyên).
Các sử gia kiến trúc Ottoman như Ekrem Hakki Ayverdi và Machiel Kiel khi khảo cứu tấm bia này đều nhấn mạnh rằng đây là một trong những minh văn hoàng gia sớm nhất của Sultan Mehmed II tại bán đảo Balkan sau chiến thắng Constantinople năm 1453, chứng minh rằng ngay từ giữa thế kỷ 15, Pristina đã được triều đình Edirne và Istanbul đánh giá là một trung tâm hành chính, thương mại và văn hóa chiến lược của vùng Rumelia.
Du khách lần đầu đến khu phố cổ Pristina đôi khi nhầm lẫn Thánh đường Đế chế Fatih (Xhamia e Mbretit, xây năm 1461) với hai ngôi thánh đường đá cổ nằm rất gần đó trên cùng trục phố lịch sử là Thánh đường Đá hay Thánh đường Chợ (Xhamia e Gurit hay Çarshi Xhamia) và Thánh đường Jashar Pasha (Xhamia e Jashar Pashës). Điểm phân biệt rõ nhất là: Thánh đường Chợ (nằm ở đầu đại lộ đi bộ) được khởi dựng sớm hơn từ thời Sultan Bayezid I cuối thế kỷ 14 với ngọn tháp chóp đá hình nón; Thánh đường Jashar Pasha (nằm ngay sát bên phải Bảo tàng Kosovo) có quy mô nhỏ hơn và được xây dựng muộn hơn vào năm 1834; còn Thánh đường Đế chế Fatih nằm đối diện trực tiếp với Tháp Đồng Hồ (Sahat Kulla), sở hữu khối mái vòm đơn khổng lồ đường kính 13,5 mét lớn nhất khu phố cổ và bức bia đá của chính Hoàng đế Sultan Mehmed II năm 1461.
IITừ Sắc Lệnh Xây Dựng Năm 1461 Của Sultan Mehmed II, Biến Cố Chiến Tranh Áo - Ottoman Năm 1689 Đến Trận Động Đất Năm 1955 Và Cuộc Đại Trùng Tu Thế Kỷ 21
Trải qua hơn 560 năm tồn tại giữa trung tâm vùng Balkan đầy biến động, Thánh đường Đế chế tại Pristina là chứng nhân sống động cho sự hưng thịnh của kiến trúc Ottoman thế kỷ 15, những cuộc chiến tranh đế chế thế kỷ 17 và công cuộc bảo tồn di sản văn hóa tại Kosovo hiện đại.
- Năm 1455 và Năm 1461 (Năm 865 Hijri)Hoàng đế Sultan Mehmed II Đấng Chinh Phục sắc lệnh xây dựng và hoàn thành Đại Thánh đường tại PristinaSau khi quân đội Ottoman kiểm soát hoàn toàn Pristina và trung tâm mỏ bạc Novo Brdo năm 1455, Sultan Mehmed II ban lệnh kiến thiết ngôi đại thánh đường hoàng gia theo phong cách mái vòm đơn Bursa, hoàn thành vào năm 1461 Công nguyên (865 Hijri).
- Tháng 10 năm 1689 tới đầu năm 1690Quân đội Habsburg Áo của tướng Enea Silvio Piccolomini chiếm Pristina và tạm chuyển thành nhà thờ Công giáoTrong cuộc Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ (1683 tới 1699), tướng Áo Piccolomini tiến vào Pristina mùa thu năm 1689; các tu sĩ Dòng Tên tạm chuyển thánh đường thành nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê và chôn cất Piccolomini khi ông mất vì dịch hạch tháng 11 năm 1689, trước khi quân Ottoman tái chiếm và khôi phục thánh đường đầu năm 1690.
- Thế kỷ 18 và Thế kỷ 19Tô điểm hệ thống bích họa hoa cỏ Baroque Ottoman (Kalem isi) và dựng Tháp Đồng Hồ đối diệnNội thất mái vòm và tường đá được các nghệ nhân vùng Balkan vẽ thêm các bức bích họa lẵng hoa, cây bách và hoa văn hình học mang phong cách thế kỷ 18; sang thế kỷ 19, Yashar Pasha dựng Tháp Đồng Hồ (Sahat Kulla) ngay đối diện để báo giờ cầu nguyện.
- Năm 1953 và Năm 1955Xếp hạng Di tích Văn hóa Đặc biệt năm 1953 và tái thiết ngọn tháp minaret sau trận động đất năm 1955Năm 1953, thánh đường được nhà nước chính thức công nhận là Di tích Văn hóa có Tầm quan trọng Đặc biệt; năm 1955, một trận động đất mạnh làm sập phần thân trên của ngọn tháp minaret thế kỷ 15 và ngọn tháp được xây dựng lại bằng đá đẽo.
- Năm 1999 và thập niên 2000Bảo vệ di sản qua xung đột Kosovo và duy trì trung tâm phụng vụ của Cộng đồng Hồi giáo Kosovo (BIK)Vượt qua giai đoạn chiến tranh năm 1999 tại Kosovo, Thánh đường Đế chế Fatih tiếp tục đứng vững tại khu phố cổ như trụ cột tinh thần của người dân thủ đô Pristina.
- Năm 2013 tới năm 2016Dự án đại trùng tu khoa học khôi phục mái chì, kết cấu đá và bích họa thế kỷ 18Với sự hợp tác giữa Cơ quan Hợp tác và Điều phối Thổ Nhĩ Kỳ (TIKA), Bộ Văn hóa Kosovo và Cộng đồng Hồi giáo Kosovo, toàn bộ mái chì vòm 13,5 mét được thay mới, tường đá được gia cố và các lớp bích họa cổ thế kỷ 18 được phục chế nguyên bản.
Biến cố mùa thu năm 1689 và dấu chân của tướng quân Enea Silvio Piccolomini cùng nhà văn Pjetër Bogdani. Một trong những chương kịch tính nhất trong lịch sử hơn 560 năm của Thánh đường Đế chế Pristina diễn ra vào mùa thu năm 1689, giữa cao trào của cuộc Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ (1683 tới 1699) sau khi quân Ottoman thất bại tại cuộc vây hãm thành Viên. Tháng 10 năm 1689, đạo quân của Đế quốc La Mã Thần thánh thuộc Vương triều Habsburg Áo do vị tướng người Ý là Bá tước Enea Silvio Piccolomini (1640 tới 1689) chỉ huy đã tiến sâu vào vùng Kosovo và chiếm đóng thành phố Pristina với sự hưởng ứng của một bộ phận cư dân bản địa do Đức Tổng Giám mục Công giáo người Albania kiêm nhà văn lỗi lạc Pjetër Bogdani (1630 tới 1689, tác giả kiệt tác Cuneus Prophetarum) dẫn đầu.
Trong thời gian ngắn ngủi kiểm soát thành phố, các giáo sĩ Dòng Tên đi theo quân đội Habsburg đã biến ngôi thánh đường lớn nhất Pristina này thành một nhà thờ Công giáo dâng kính Thánh Phanxicô Xaviê (Saint Francis Xavier). Tuy nhiên, đúng vào lúc đó, một trận đại dịch tả và dịch hạch khủng khiếp đã bùng phát tại vùng Balkan: chính tướng quân Piccolomini đã ngã bệnh và qua đời vào ngày 9 tháng 11 năm 1689, còn Tổng Giám mục Pjetër Bogdani cũng qua đời tại Pristina vào tháng 12 năm 1689. Thi hài của họ từng được an táng tạm thời bên trong ngôi đền này. Chỉ vài tuần sau, vào tháng 1 năm 1690, quân đội Ottoman dưới quyền Đại Tể tướng Fazil Mustafa Pasha Koprulu đã phản công tái chiếm Pristina, đưa công trình trở lại nguyên trạng là Thánh đường Đế chế Fatih và thanh tẩy không gian để tiếp tục tiếng kinh cầu Hồi giáo cho đến tận ngày nay.
IIIMái Vòm Đơn Đường Kính 13,5 Mét Phong Cách Bursa Sơ Kỳ, Mái Hiên Ba Vòm Cột Cẩm Thạch, Hốc Mihrab Chạm Muqarnas Và Bích Họa Hoa Cỏ Thế Kỷ 18
Về mặt lịch sử kiến trúc thế giới, Thánh đường Đế chế tại Pristina là hình mẫu tiêu biểu bậc nhất tại vùng Balkan của trường phái kiến trúc Bursa và Edirne sơ kỳ (Early Imperial Ottoman Single-Unit Mosque): tập trung toàn bộ sức biểu cảm vào một khối lập phương đá đẽo hùng vĩ đội một mái vòm bán cầu duy nhất bao trùm cả không gian lễ nguyện.
Thân chính của thánh đường là một khối lập phương vững chãi có mặt bằng vuông vức mỗi cạnh ngoài gần 15 mét, được xây hoàn toàn bằng những khối đá vôi và đá sa thạch đẽo phẳng phiu (ashlar stone) ghép khít với độ dày tường lên tới khoảng 1,4 mét. Phía trên khối tường vuông là cổ vòm hình bát giác và mười sáu cạnh đỡ lấy mái vòm bán cầu đơn khổng lồ có đường kính trong lòng 13,5 mét, lợp bằng những tấm chì xám chống thấm. Nhờ hệ thống vòm góc đan hình tam giác (Turkish triangles và squinches) phân bổ lực nén xuống bốn góc tường, toàn bộ đại sảnh cầu nguyện rộng lớn hoàn toàn không có bất kỳ cột chống nào ở giữa, tạo nên cảm giác hợp nhất không gian tuyệt đối.
Ở mặt tiền phía bắc của thánh đường là hàng hiên cầu nguyện dành cho người đến muộn (son cemaat yeri) mở ra sân lát đá. Hàng hiên này được nâng đỡ bởi bốn cột đá cẩm thạch nguyên khối có đầu cột chạm khắc hình nhũ đá muqarnas tinh tế, nối với nhau bằng ba vòm nhọn kiểu Ottoman và lợp bởi ba mái vòm nhỏ bọc chì phía trên. Ngay chính giữa bức tường mặt tiền dưới hiên là khung cổng chính cao ráo được chạm viền đá giật cấp, nơi gắn tấm bia đá cẩm thạch trắng khắc ba dòng chữ Ả Rập thể Thuluth ghi niên đại hoàn thành năm 865 Hijri (1461 Công nguyên) của Sultan Mehmed II.
Vươn cao ở góc phía tây bắc của tòa nhà (nơi giao giữa khối sảnh chính và hàng hiên) là ngọn tháp gọi lễ (minaret) có mặt cắt đa giác đều xây bằng đá đẽo màu vàng xám ấm áp. Sau khi phần thân trên bị đổ trong trận động đất năm 1955, ngọn tháp đã được phục dựng chuẩn xác trên phần chân đế đá thế kỷ 15 nguyên bản, với ban công gọi lễ (serefe) có lan can đá chạm hoa văn lưới hình học và phần chóp nhọn bọc chì vươn cao đối xứng với Tháp Đồng Hồ thế kỷ 19 (Sahat Kulla) nằm ngay bên kia đường. Trong sân thánh đường có đài nước rửa tịnh (shadirvan) phục vụ tín hữu thanh tẩy trước giờ lễ.
Bước vào bên trong lòng đại sảnh được chiếu sáng dịu dàng qua ba tầng cửa sổ mở trên các bức tường đá dày, tâm điểm phía đông nam hướng về Mecca là hốc cầu nguyện Mihrab cao vút được đục chạm vào tường đá với vòm đỉnh gồm nhiều tầng nhũ đá muqarnas xếp chồng lên nhau rất trang nghiêm. Bên phải Mihrab là bục giảng thuyết pháp thứ sáu (Minbar) bằng đá trắng chạm trổ hoa văn hình học kết hợp chóp gỗ, nơi vị Khatib đứng đọc bài giảng Khutbah. Phía trên lối vào phía bắc là tầng lửng bằng gỗ và cột mảnh (Mahfil) dành cho người xướng kinh và phụ nữ.
Điểm làm nên vẻ đẹp lộng lẫy bên trong sự uy nghiêm của đá tại Thánh đường Đế chế Pristina là hệ thống tranh bích họa vẽ tay trên vữa khô (kalem isi) có niên đại từ thế kỷ 18 và thế kỷ 19, vừa được các chuyên gia bảo tồn phục hồi rực rỡ trong đợt trùng tu 2013 tới 2016. Trên đỉnh vòm 13,5 mét, các góc vòm và quanh các khung cửa sổ là những dải hoa văn thực vật uốn lượn, những bình hoa cắm hồng, cẩm chướng, tulip và những hàng cây bách xanh (biểu tượng của sự vĩnh hằng thiên đàng trong nghệ thuật Ottoman), đan xen hài hòa với các bức đại tự thư pháp tròn viết tên Allah, Tiên tri Muhammad và các vị Giáo chủ.
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Niên đại và Thông số kỹ thuật | Đặc trưng thẩm mỹ và Công năng phụng vụ |
|---|---|---|
| Đại sảnh cầu nguyện và Mái vòm chính | Năm 1461; mặt bằng vuông ~15x15m, đường kính vòm 13,5 mét | Phong cách Bursa sơ kỳ; tường đá đẽo dày 1,4m đỡ mái vòm đơn bọc chì không cột giữa |
| Mái hiên phía bắc (Son cemaat yeri) | Năm 1461; 4 cột đá cẩm thạch và 3 mái vòm nhỏ bọc chì | Đầu cột chạm nhũ đá muqarnas; che mưa nắng cho cổng chính và những tín hữu đến muộn |
| Bia đá cẩm thạch cổng chính (Kitabe) | Năm 865 lịch Hijri (1460 tới 1461 CN); đá cẩm thạch trắng | Khắc 3 dòng thư pháp Ả Rập thể Thuluth vinh danh Sultan Mehmed II Đấng Chinh Phục (Abul-Fath) |
| Ngọn tháp gọi lễ (Minaret) | Chân đế năm 1461, thân trên xây lại sau động đất năm 1955 | Tháp đá đẽo đa giác mảnh mai có hành lang serefe chạm hoa văn đá truyền thanh lời gọi lễ Adhan |
| Mihrab, Minbar và Bích họa nội thất | Mihrab thế kỷ 15; bích họa Kalem isi thế kỷ 18 (trùng tu 2016) | Mihrab chạm muqarnas, Minbar đá trắng và bích họa lẵng hoa hồng, cây bách cùng vòng thư pháp |
IVThế Đất Và Hướng
Trong giáo luật Hồi Giáo, phương hướng của mọi thánh đường không dựa trên thuật phong thủy sơn thủy mà được định chuẩn tuyệt đối theo trục Qibla: bức tường đặt hốc Mihrab bắt buộc phải xoay về hướng ngôi đền Kaaba tại Thánh địa Mecca (từ thủ đô Pristina của Kosovo nhìn về Mecca là góc phương vị khoảng 138 độ hướng Đông Nam). Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu cảnh quan địa hình và khí chất kiến trúc của công trình theo lối xem thế đất cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa lý của cao nguyên Kosovo tại tọa độ 42,6661 độ vĩ bắc, 21,1678 độ kinh đông, khu phố cổ lịch sử của thủ đô Pristina tọa lạc ở độ cao khoảng 610 mét trên mực nước biển, ngay nơi rìa phía đông bắc của cánh đồng trũng màu mỡ Kosovo Polje tiếp giáp với dãy đồi núi thấp hùng vĩ của công viên rừng Gërmia (núi Butovc cao trên 1.000 mét). Trong phép xem hình thế sơn thủy, vị trí của Thánh đường Đế chế Fatih đắc cách Tựa Sơn Nghinh Thủy Phố Thị Tâm Huyệt (huyệt kết tại trái tim đô thị cổ, lưng nương sườn đồi đông bắc, mặt nhìn ra bình nguyên rộng lớn): phía đông và đông bắc có dãy đồi núi Gërmia làm Hậu Chẩm Sơn che chắn gió lạnh mùa đông; hai bên từng có hai dòng suối lịch sử chảy qua lòng phố cổ Pristina là sông Vellusha và sông Prishtevka ôm bọc như hai cánh tay thủy đạo; còn phía tây nam mở ra toàn bộ cánh đồng Kosovo Polje phẳng lặng làm Ngoại Minh Đường khoáng đạt.
Về trục hướng và Ngũ Hành nội cục, tòa đại thánh đường tọa Tây Bắc hướng Đông Nam theo trục Qibla (138 độ). Việc kiến trúc sư thời Sultan Mehmed II đặt một khối lập phương đá đẽo vuông vức (tượng trưng cho Đất, tức hành Thổ vững chãi) đội một mái vòm bán cầu tròn đường kính 13,5 mét (tượng trưng cho Trời, tức nguyên lý Thiên Viên Địa Phương) đã tạo nên một trường khí tụ hội vô cùng mạnh mẽ. Về mặt Ngũ Hành, những bức tường đá vôi và đá sa thạch dày 1,4 mét thuộc hành Thổ, mái vòm bọc chì xám bạc và ngọn tháp minaret vươn cao cùng Tháp Đồng Hồ đối diện thuộc hành Kim, các dải bích họa cây bách xanh và hoa lá thế kỷ 18 cùng sàn thảm và tầng lửng gỗ thuộc hành Mộc, đài nước rửa tịnh shadirvan ngoài sân thuộc hành Thủy, và ánh sáng mặt trời chiếu qua ba tầng cửa sổ làm bừng sáng hốc Mihrab hướng Đông Nam thuộc hành Hỏa. Năm hành tương sinh chặt chẽ giúp ngôi đền giữ vững sự bình an trang nghiêm suốt hơn năm thế kỷ rưỡi giữa lòng thủ đô.
VLễ Cầu Nguyện Thứ Sáu Jumu'ah, Đêm Thiêng Kadir Và Cầu Nguyện Tarawih Tháng Ramadan, Cùng Đại Lễ Fitër Bajrami Và Kurban Bajrami Tại Pristina
Là ngôi thánh đường hoàng gia lâu đời và danh giá nhất của thủ đô Pristina, Thánh đường Đế chế Fatih là tâm điểm của mọi kỳ đại lễ phụng vụ theo Lịch Hồi giáo (Lịch Hijri âm lịch) do Cộng đồng Hồi giáo Kosovo (Bashkësia Islame e Kosovës, viết tắt là BIK, có trụ sở chính nằm ngay kế bên trong khu phố cổ) điều phối.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Kỳ lễ phụng vụ và Sự kiện tâm linh | Nghi thức cử hành tại Thánh đường Đế chế (Fatih), Pristina |
|---|---|---|---|
| Trưa Thứ Sáu hằng tuần và 5 thời mỗi ngày | Lịch thường nhật và Hằng tuần | Lễ Cầu Nguyện Tập Thể Trưa Thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah) và Năm Thời Lễ Salah | Vào trưa Thứ Sáu, hàng trăm tín hữu lấp đầy lòng vòm 13,5 mét, hàng hiên ba vòm và cả khoảng sân đá ngoài trời để lắng nghe bài thuyết pháp (Khutbah) bằng tiếng Albania từ bục Minbar và đồng thanh cầu nguyện. |
| Trọn tháng thứ 9 lịch Hijri (đặc biệt đêm 27 Ramadan) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Tháng Chay Tịnh Ramadan, Lễ Nguyện Đêm Tarawih và Đêm Tiền Định (Nata e Kadrit) | Mỗi tối trong tháng Ramadan, thánh đường sáng rực ánh đèn cho buổi lễ nguyện Tarawih và đọc trọn bộ Kinh Qur'an (Mukabele); vào đêm 27 Ramadan (Laylat al-Qadr), hàng ngàn người dân Pristina thức cầu nguyện quanh khu phố cổ. |
| Ngày 1 tháng Shawwal (tháng 10 lịch Hijri) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại Lễ Xả Chay Kết Thúc Tháng Ramadan (Fitër Bajrami tức Eid al-Fitr) | Đại lễ trung tâm được truyền hình trực tiếp trên toàn Kosovo: vị Đại Mufti của Kosovo thường chủ trì bài giảng và dẫn lễ cầu nguyện sáng sớm tại Thánh đường Đế chế trước khi người dân chúc tụng nhau và trao quà từ thiện. |
| Ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah (tháng 12 lịch Hijri) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại Lễ Hiến Sinh Hành Hương (Kurban Bajrami tức Eid al-Adha) | Tín hữu tụ hội đông đảo từ lúc bình minh để cử hành đại lễ cầu nguyện Eid, tưởng niệm lòng trung tín của Tiên tri Ibrahim và chia sẻ phần thịt hiến sinh cho các gia đình khó khăn cùng láng giềng tại Pristina. |
Không khí Đại lễ Bajram được truyền hình toàn quốc từ lòng mái vòm 1461. Đối với người dân Kosovo cả trong nước lẫn cộng đồng kiều dân ở châu Âu, hình ảnh quen thuộc và thiêng liêng nhất vào mỗi sáng sớm ngày mồng một đại lễ Fitër Bajrami (Eid al-Fitr) và Kurban Bajrami (Eid al-Adha) là buổi lễ cầu nguyện trung tâm được phát sóng trực tiếp từ bên dưới mái vòm thế kỷ 15 của Thánh đường Đế chế Fatih tại Pristina. Dưới những bức bích họa hoa hồng và cây bách cổ kính, vị Đại Mufti (Chủ tịch Cộng đồng Hồi giáo Kosovo) bước lên bục giảng Minbar bằng đá trắng để gửi thông điệp hòa bình, bác ái, đoàn kết dân tộc và tôn trọng lẫn nhau giữa các cộng đồng tôn giáo, trước khi hàng ngàn người cùng cúi lạy trong tiếng ngân vang của kinh Takbir lan tỏa khắp các ngõ đá của khu phố cổ Pristina.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Phố Ibrahim Lutfiu và phố Nazim Gafurri (đối diện Tháp Đồng Hồ Sahat Kulla), Khu phố cổ lịch sử Pristina, Thủ đô Pristina, Kosovo
- Đường tới
- Thánh đường Đế chế (Thánh đường Fatih) tọa lạc tại vị trí trung tâm rất dễ tìm ở Khu phố cổ lịch sử Pristina, ngay góc giao giữa phố Ibrahim Lutfiu và phố Nazim Gafurri, đối diện trực tiếp với Tháp Đồng Hồ (Sahat Kulla) và chỉ cách Bảo tàng Quốc gia Kosovo khoảng 100 mét. Từ Đại lộ Mẹ Têrêsa (Bulevardi Nënë Tereza, phố đi bộ trung tâm của thủ đô Pristina nơi có tượng Skanderbeg và tòa nhà Quốc hội Kosovo), du khách chỉ cần đi bộ khoảng 5 đến 7 phút (tương đương 400 mét) về phía đông bắc qua Thánh đường Đá (Çarshi Xhamia) và Bảo tàng Kosovo là tới thẳng cổng sân của Thánh đường Đế chế. Nếu đi từ Sân bay Quốc tế Pristina (Adem Jashari, cách trung tâm 16 km), du khách có thể đi xe buýt tuyến 1A hoặc taxi khoảng 25 phút về trung tâm thành phố rồi tản bộ khám phá trọn vẹn cụm di tích Khu phố cổ gồm Thánh đường Đế chế Fatih, Tháp Đồng Hồ, Nhà tắm Hamami i Madh, Thánh đường Jashar Pasha và Bảo tàng Dân tộc học Emin Gjiku.
- Toạ độ
- 42.6661, 21.1678
Thánh đường Đế chế (Thánh đường Fatih) là một cơ sở thờ tự Hồi giáo đang hoạt động tích cực hằng ngày tại trung tâm thủ đô Pristina, đồng thời mở cửa hoàn toàn miễn phí cho du khách quốc tế và những người yêu mến lịch sử kiến trúc vào tham quan ngoài các khung giờ đang diễn ra lễ nguyện chính thức (năm thời cầu nguyện mỗi ngày và buổi trưa Thứ Sáu từ khoảng 11 giờ 30 đến 13 giờ 30). Khi bước vào tham quan bên trong đại sảnh mái vòm, du khách cần tuân thủ nghiêm túc nghi thức tôn trọng nơi tôn nghiêm của Hồi giáo: bắt buộc tháo giày dép để lên kệ gỗ ở ngoài hiên trước khi bước lên thảm cầu nguyện; trang phục phải lịch sự, kín đáo (nam giới mặc quần dài, nữ giới mặc trang phục che vai và đầu gối đồng thời quàng khăn trùm đầu, tại lối vào thường có sẵn khăn choàng cho khách mượn). Du khách được phép chụp ảnh kiến trúc và bích họa trên mái vòm khi không có giờ lễ, nhưng cần tắt âm điện thoại, giữ im lặng và tuyệt đối không đi cắt ngang ngay phía trước mặt người đang quỳ lễ cầu nguyện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Đế chế (Thánh đường Fatih), Pristina
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ngôi thánh đường này lại có hai tên gọi phổ biến là Thánh đường Đế chế (Xhamia e Mbretit) và Thánh đường Fatih?
Trong tiếng Albania, người dân gọi đây là 'Xhamia e Mbretit' (Thánh đường Nhà Vua hay Thánh đường Đế chế) hoặc 'Xhamia e Sulltan Mehmet Fatihut' vì công trình được xây dựng theo sắc lệnh trực tiếp của Hoàng đế Ottoman Sultan Mehmed II (trị vì 1451 tới 1481), người mang danh hiệu lịch sử là 'Fatih' (Đấng Chinh Phục) sau khi hạ thành Constantinople năm 1453.
Thánh đường Đế chế tại Pristina được xây dựng hoàn thành vào năm nào và bằng chứng lịch sử nào xác nhận điều đó?
Thánh đường được hoàn thành vào năm 1461 Công nguyên, tức năm 865 theo lịch Hijri của Hồi giáo. Bằng chứng xác thực nhất là tấm bia đá cẩm thạch nguyên bản khắc ba dòng chữ Ả Rập theo thể thư pháp Thuluth vẫn còn gắn nguyên vẹn phía trên cổng chính dẫn vào phòng cầu nguyện, ghi rõ tên Sultan Mehmed II (Abul-Fath) và niên đại 865 Hijri.
Nét độc đáo nhất về mặt kết cấu kiến trúc của Thánh đường Đế chế Pristina là gì?
Ngôi đền được thiết kế theo phong cách Hoàng gia Ottoman sơ kỳ (phong cách Bursa) với khối phòng cầu nguyện hình vuông có tường đá đẽo dày tới 1,4 mét đỡ trực tiếp một mái vòm bán cầu đơn khổng lồ có đường kính trong lòng 13,5 mét hoàn toàn không cần cột chống ở giữa, tạo nên không gian nội thất khoáng đạt và trang nghiêm bậc nhất vùng Balkan thế kỷ 15.
Chuyện gì đã xảy ra với Thánh đường Đế chế vào mùa thu năm 1689?
Trong cuộc Chiến tranh Áo và Ottoman (1683 tới 1699), khi quân đội Habsburg của Đế quốc Áo do tướng Enea Silvio Piccolomini chỉ huy chiếm giữ Pristina vào tháng 10 năm 1689, các tu sĩ Dòng Tên đã tạm thời chuyển đổi thánh đường thành nhà thờ Công giáo dâng kính Thánh Phanxicô Xaviê. Tướng Piccolomini mất vì dịch hạch tháng 11 năm 1689 từng được chôn tại đây, trước khi quân Ottoman tái chiếm Pristina đầu năm 1690 và khôi phục nguyên trạng đại thánh đường.
Những bức bích họa hoa cỏ bên trong lòng mái vòm của thánh đường có từ bao giờ?
Hệ thống bích họa vẽ tay trên vữa khô (kalem isi) trang trí đỉnh vòm 13,5 mét, các vòm góc và khung cửa sổ với họa tiết lẵng hoa hồng, hoa tulip và cây bách xanh có niên đại chủ yếu từ thế kỷ 18 và thế kỷ 19 theo phong cách Baroque Ottoman, và đã được các chuyên gia phục chế cẩn thận trong đợt đại trùng tu từ năm 2013 đến năm 2016.
Du khách không theo đạo Hồi có thể vào tham quan bên trong Thánh đường Đế chế ở Pristina không?
Có, du khách quốc tế được chào đón vào tham quan miễn phí hàng ngày ngoài các khung giờ đang cử hành lễ nguyện chính thức, miễn là tháo giày dép trước khi bước vào thảm, mặc trang phục kín đáo (phụ nữ trùm khăn qua đầu) và giữ trật tự tôn nghiêm.