Rời cây cầu cổ Stari Most của thành phố Mostar để xuôi về phía đông nam chừng mười hai cây số theo thung lũng nắng gió vùng Herzegovina, du khách đặt chân tới làng cổ Blagaj và đứng trước một trong những khung cảnh thiên nhiên hòa quyện với kiến trúc tâm linh kỳ vĩ nhất lục địa châu Âu. Ở nơi tận cùng của hẻm núi, một vách đá vôi màu xám hồng cao thẳng đứng tới 200 mét đột ngột chặn ngang mặt đất; ngay dưới chân vách đá ấy là cửa hang ngầm sâu thẳm Vrelo Bune, nơi cả một dòng sông Buna màu xanh ngọc bích lạnh buốt tuôn trào mãnh liệt ra ánh sáng mặt trời. Và ngay trên mỏm đá sát mép nước cửa hang, soi bóng xuống dòng suối ngọc là ngôi nhà gỗ đá quét vôi trắng muốt với những gian lầu nhô ra mặt nước của Tu viện Dervish Blagaj Tekke (tiếng bản địa là Blagajska tekija hay Tekija na vrelu Bune).
Trong truyền thống của Hồi giáo và đặc biệt là dòng chảy Mật tông Hồi giáo Sufi (Tasawwuf) tại vùng Balkan, Blagaj Tekke là thánh địa hành hương linh thiêng bậc nhất của Bosnia và Herzegovina suốt hơn năm thế kỷ qua. Được các tu sĩ Dervish khởi lập từ khoảng năm 1520 ngay sau khi Đế chế Ottoman tiếp quản vùng Herzegovina, và được thống chế Omer Pasha Latas tái thiết năm 1851 theo phong cách kiến trúc Ottoman - Bosnia truyền thống, ngôi tu viện nhỏ bên suối nguồn không chỉ là nơi các hành giả Sufi thực hành nghi lễ niệm danh Allah (Dhikr) giữa tiếng nước reo bất tận, mà còn là nơi tôn trí gian lăng mộ huyền thoại của vị thánh truyền giáo Sari Saltuk và vị trưởng lão Sheikh Acik Pasha.
ICon Đường Nội Tâm Của Các Tu Sĩ Dervish Sufi, Huyền Thoại Hiền Giả Sari Saltuk Và Vị Trưởng Lão Sheikh Acik Pasha
Từ Tekke (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là Tekke, tiếng Bosnia là Tekija, tương đương với thuật ngữ tiếng Ả Rập Zawiya hay tiếng Ba Tư Khanqah) dùng để chỉ một tu viện, tịnh thất hoặc đạo tràng của các tu sĩ mật tông Hồi giáo Sufi (Dervish). Khác với một thánh đường Hồi giáo thông thường (Masjid hay Jami) vốn là nơi toàn thể cộng đồng cử hành năm thời lễ nguyện bắt buộc mỗi ngày, một ngôi Tekke là nơi một huynh đoàn tâm linh (gọi là Tariqa, tức Con Đường) quy tụ dưới sự hướng dẫn của một vị thầy tâm linh (Sheikh hay Murshid) để rèn luyện đạo đức, sống đời thanh bần khiêm hạ, tiếp đãi khách lữ hành miễn phí và thực hành pháp môn Dhikr (Zikr), tức sự tưởng niệm và trì tụng liên lỉ các Hồng danh tuyệt mỹ của Đấng Tối Cao Allah nhằm thanh lọc tâm hồn khỏi bản ngã ích kỷ.
Lý do các vị tu sĩ Dervish đầu thế kỷ 16 chọn ngay cửa hang đầu nguồn sông Buna tại Blagaj để dựng Tekke bắt nguồn trực tiếp từ vũ trụ quan thiêng liêng của kinh Qur'an: Và từ Nước, Chúng Ta đã tạo tác nên mọi sự sống (Surah Al-Anbiya 21:30). Trong nhãn quan thiền định của các hành giả Sufi, cảnh tượng một dòng sông ngầm chảy hàng chục cây số trong bóng tối lòng núi đá vôi rồi bất ngờ tuôn trào ra ánh sáng mặt trời với làn nước trong vắt tại Vrelo Bune chính là ẩn dụ sống động nhất cho linh hồn con người vượt qua bóng tối vô minh để tìm về nguồn mạch chân lý vĩnh cửu của Thiên Chúa.
Trái tim thiêng liêng nhất bên trong tòa nhà chính của Blagaj Tekke là căn phòng lăng mộ (Turbe) nằm ở tầng lầu sát vách đá. Bên trong căn phòng tĩnh lặng phủ thảm truyền thống ấy đặt song song hai chiếc quan tài gỗ (cenotaph) dài phủ vải nhung xanh lục thêu chữ vàng, đầu mộ đội chiếc mũ khăn xếp truyền thống của bậc đạo sư Sufi (Taj). Hai ngôi mộ ấy thuộc về hai nhân vật tiêu biểu cho hai tầng lịch sử huyền thoại và thực chứng của tu viện: Sari Saltuk và Sheikh Acik Pasha.
Nhân vật thứ nhất là Sari Saltuk Dede (Sari Saltik, mất khoảng năm 1297 tới 1298), vị tu sĩ Dervish du hành huyền thoại thế kỷ 13 của vùng Anatolia và bán đảo Balkan, người từng được nhà lữ hành vĩ đại người Maroc Ibn Battuta nhắc đến vào thế kỷ 14. Theo truyền thống Sufi vùng Balkan (đặc biệt là dòng Bektashi), trước khi viên tịch, Sari Saltuk đã căn dặn các đệ tử đặt di hài của ngài vào bảy (hoặc mười hai) chiếc quan tài giống hệt nhau để gửi đi an táng tại những vùng đất biên cương xa xôi nhằm gieo hạt giống đức tin và bảo hộ tâm linh cho cư dân bản địa; một trong những ngôi mộ biểu trưng (Maqam) linh thiêng nhất của Sari Saltuk chính là ngôi mộ tại Blagaj Tekke (cùng với các mộ tại Babadag ở Romania, Kruje ở Albania và Kaliakra ở Bulgaria). Nhân vật thứ hai nằm ngay bên cạnh là một nhân vật lịch sử có thật: Sheikh Acik Pasha (Sejh Acik-pasa, tên thật là Muhammad Hindija), vị viện trưởng (Sheikh) dòng Halveti gốc Ấn Độ hoặc Thổ Nhĩ Kỳ đã được cử đến trụ trì Blagaj Tekke vào năm 1848, người đã khôi phục đời sống tâm linh của tu viện suốt hơn ba thập kỷ cho tới khi viên tịch tại đây năm 1883.
Theo các sử liệu Ottoman và khảo cổ học của Ủy ban Bảo tồn Di tích Quốc gia Bosnia và Herzegovina, vùng hang đá Vrelo Bune dưới chân pháo đài cổ Bona (Stjepan-grad trên đỉnh núi) vốn đã là một địa điểm linh thiêng từ thời tiền sử, thời La Mã và thời các quý tộc trung cổ Bosnia (như Đại công tước Sandalj Hranic và Herceg Stjepan Vukcic Kosaca, người đã lấy danh hiệu Herceg đặt tên cho toàn vùng Herzegovina). Không lâu sau khi quân đội Ottoman chinh phục pháo đài Blagaj vào năm 1465 tới 1482, ngôi Tekke đầu tiên đã được dựng lên bên cửa hang vào khoảng trước năm 1520.
Bằng chứng lịch sử thành văn cổ xưa và chi tiết nhất về Blagaj Tekke thuộc về nhà du hành kiêm sử gia nổi tiếng bậc nhất của Đế chế Ottoman là Evliya Celebi (1611 tới 1682). Trong bộ du ký đồ sộ Seyahatname khi ghé thăm Blagaj vào năm 1664, Evliya Celebi đã mô tả đầy ngưỡng mộ: Bên dưới vách đá dựng đứng cao tới tận tầng mây nơi chim đại bàng làm tổ, có một dòng nước trong vắt tuôn ra tạo thành sông Buna. Ngay bên bờ suối ấy, vị Mufti (Giáo trưởng pháp luật) của thành phố Mostar là Zijaudin Ahmed ibn Mustafa đã cho xây dựng một ngôi Tekke tuyệt đẹp của dòng tu Halveti với những mái hiên vươn ra trên mặt nước, nơi các tu sĩ Dervish và các học giả ngày đêm đàm đạo về đạo lý và thi ca.
Một điều mà nhiều du khách khi ghé thăm Blagaj Tekke thường thắc mắc là ngôi tu viện này thuộc về dòng tu Sufi cụ thể nào, và liệu tòa nhà trắng muốt hiện nay có phải là kiến trúc nguyên bản từ năm 1520 hay không. Về mặt dòng phái, Blagaj Tekke có lịch sử chuyển tiếp vô cùng phong phú: ban đầu vào thế kỷ 16 công trình gắn với các tu sĩ dòng Bektashi (dòng tu rất phổ biến trong quân đoàn Janissary thời kỳ đầu Ottoman và gắn liền với sự sùng kính Sari Saltuk); đến thế kỷ 17 chuyển sang dòng Halveti (Khalwati) như Evliya Celebi ghi chép; thế kỷ 19 và thế kỷ 20 lại đón nhận các vị trưởng lão của dòng Qadiri và hiện nay thuộc sự chăm sóc của dòng Naqshbandi trực thuộc Cộng đồng Hồi giáo tại Bosnia và Herzegovina. Về mặt kiến trúc, những tảng đá rơi từ vách núi cao 200 mét đã nhiều lần làm hư hại các công trình cũ; tòa nhà chính Musafirhana mà du khách bước vào hôm nay là bản tái thiết năm 1851 của thống chế Omer Pasha Latas và vừa được phục chế nguyên trạng tuyệt đẹp vào năm 2012.
IIHơn Năm Thế Kỷ Từ Đạo Tràng Thế Kỷ 16, Bản Ghi Chép Năm 1664 Của Evliya Celebi Tới Cuộc Phục Hưng Năm 2012
Trải qua năm trăm năm đứng ngay dưới chân vách đá vôi khổng lồ thường xuyên có đá lở và bên cạnh dòng suối lũ mùa xuân, lịch sử của Blagaj Tekke là câu chuyện về sự gắn bó bền bỉ giữa thiên nhiên hùng vĩ và truyền thống tâm linh Hồi giáo Bosnia qua các triều đại Ottoman, Áo - Hung, Nam Tư và thời kỳ hiện đại.
- Cuối thế kỷ 15 tới khoảng năm 1520Các tu sĩ Dervish dòng Bektashi khởi lập ngôi Tekke đầu tiên tại cửa hang Vrelo BuneNgay sau khi vùng Herzegovina sáp nhập vào Đế chế Ottoman (1465 tới 1482), các tu sĩ Dervish lập đạo tràng đầu tiên bên bờ suối nguồn sông Buna gắn với truyền thuyết lăng mộ Sari Saltuk.
- Năm 1664Nhà du hành Evliya Celebi viếng thăm và ghi chép về Tekke dòng Halveti của Mufti MostarTrong tác phẩm Seyahatname, Evliya Celebi ghi nhận ngôi Tekke dòng Halveti do vị Mufti của Mostar là Zijaudin Ahmed ibn Mustafa kiến thiết với các gian nhà nhô ra trên mặt nước sông Buna.
- Năm 1851Thống chế Omer Pasha Latas tài trợ tái thiết toàn diện khu nhà khách Musafirhana và TurbeTheo lời thỉnh cầu của viện trưởng Sheikh Acik Pasha (đến trụ trì từ năm 1848), tổng tư lệnh quân đội Ottoman tại Bosnia là Omer Pasha Latas cho xây dựng lại tổ hợp Tekke theo phong cách Baroque Ottoman kết hợp nhà truyền thống Bosnia.
- Năm 1883 và cuối thế kỷ 19Viện trưởng Sheikh Acik Pasha viên tịch và vách đá sập làm hư hại một phần máiNăm 1883, Sheikh Acik Pasha qua đời và được an táng ngay bên cạnh mộ biểu trưng của Sari Saltuk trong phòng Turbe; những trận đá lở từ vách núi sau đó làm sập khu phòng cầu nguyện Semahana riêng biệt nhưng khu Musafirhana vẫn đứng vững.
- 1952 tới 1974Được quản lý như bảo tàng di sản văn hóa dưới thời Nam Tư và mở lại đại lễ Mevlud năm 1975Trong thời kỳ Nam Tư xã hội chủ nghĩa, Viện Bảo tồn Di tích tiếp quản tu bổ công trình năm 1952 và 1972; đến năm 1975, Cộng đồng Hồi giáo chính thức khôi phục lại Đại lễ hành hương Mevlud và Zikr thường niên tại đầu nguồn Buna.
- Năm 2004 và năm 2007Công nhận Di tích Quốc gia của Bosnia và Herzegovina và đưa vào Danh sách Dự kiến UNESCOQuần thể Tự nhiên và Kiến trúc Blagaj được xếp hạng Di tích Quốc gia năm 2004 và được trình lên Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới UNESCO năm 2007 (mã số 5280).
- Năm 2012Hoàn thành công cuộc đại trùng tu và phục dựng nguyên bản toàn bộ quần thể TekkeVới sự hợp tác giữa Majlis Cộng đồng Hồi giáo Mostar và cơ quan bảo tồn di sản Thổ Nhĩ Kỳ (Fidan Tours / TIKA), toàn bộ nhà khách Musafirhana, nhà tắm Hamam, cối xay nước và khuôn viên được phục chế hoàn mỹ.
Truyền thuyết Con Rồng Trong Hang Đá Vrelo Bune và Chàng Hiệp Sĩ Tâm Linh Sari Saltuk. Trong kho tàng văn học dân gian của người dân vùng Herzegovina, sự ra đời của Blagaj Tekke gắn liền với một huyền tích kỳ thú phản ánh sự chuyển hóa từ các tín ngưỡng sùng bái tự nhiên cổ đại sang ánh sáng tâm linh nhất thần. Truyện kể rằng thuở xưa, sâu trong lòng hang nước tối tăm Vrelo Bune dưới chân vách đá Blagaj có một con thuồng luồng (rồng nước khổng lồ, Ajdaha) hung dữ ẩn náu; mỗi năm dân làng Blagaj đều phải nộp mạng một thiếu nữ đồng trinh cho con quái vật thì nó mới cho phép dòng nước sông Buna chảy ra tưới tiêu đồng ruộng.
Khi đến lượt con gái duy nhất của vị lãnh chúa pháo đài Blagaj là nàng Milica bị trói bên miệng hang chờ nộp mạng, vị hiền giả Dervish Sari Saltuk cưỡi ngựa đi ngang qua đã rút thanh kiếm gỗ (hoặc chùy sắt) bước vào giao chiến với con thuồng luồng ngay trên mặt nước sủi bọt. Nhờ lời cầu nguyện danh Đấng Tối Cao, Sari Saltuk đã đánh bại con quái vật (người dân địa phương chỉ lên những vệt lõm đỏ trên vách đá cao 200 mét và nói rằng đó là dấu vết con rồng quẫy đuôi đập vào đá trước khi tan biến), giải cứu người con gái và trả lại dòng suối ngọc bích bình yên vĩnh viễn cho nhân dân. Cảm phục đức độ của vị tu sĩ, vị lãnh chúa đã dựng nên ngôi Tekke ngay bên miệng hang làm nơi tu hành cho ngài.
IIIKiến Trúc Nhà Khách Musafirhana Nhô Ra Mặt Suối, Gian Cầu Nguyện Semahana, Phòng Mộ Turbe Và Nhà Tắm Đá Hamam
Về mặt kiến trúc học, quần thể Blagaj Tekke là một kiệt tác của kiến trúc bản địa Ottoman - Bosnia vùng Địa Trung Hải (Herzegovinian Ottoman vernacular architecture), nơi các khối nhà không hề áp đặt lên thiên nhiên mà uốn mình nép sát vào các hốc đá vôi tự nhiên của vách núi. Khác với những thánh đường đá nguyên khối đồ sộ ở Istanbul, Tekke tại Blagaj sử dụng kết cấu hỗn hợp gồm tầng trệt xây bằng đá vôi đẽo và đá cuội sông Buna, tầng trên dựng khung gỗ sồi trát vữa vôi trắng muốt, còn phần mái lợp bằng những phiến đá vôi xám mỏng chẻ tay truyền thống của vùng Herzegovina (kamena ploca) giúp chịu được gió bão và những viên đá nhỏ rơi từ vách núi.
Hạng mục nổi tiếng nhất xuất hiện trong mọi bức ảnh về Blagaj là tòa nhà ba tầng Musafirhana (Nhà đón khách hành hương và nơi ở của các tu sĩ) được xây dựng lại năm 1851 và trùng tu năm 2012. Mặt tiền hướng ra dòng suối của tòa nhà có kiến trúc lầu vọng cảnh nhô ra ngoài (gọi là Doksat hay Cumba) ở tầng một và tầng hai, được nâng đỡ bởi các thanh chống gỗ nghiêng; phần đỉnh đầu hồi mang đường cong uốn lượn mềm mại theo phong cách Baroque Ottoman thế kỷ 19. Ngồi trên sàn trải thảm của gian phòng lầu hai nhìn qua hàng cửa sổ gỗ, du khách có cảm giác như đang lơ lửng ngay trên mặt nước xanh ngọc của cửa hang.
Nằm trên tầng lầu của tòa nhà chính là không gian phòng cầu nguyện và cử hành nghi lễ Dhikr (Semahana hay Mesdzid). Căn phòng được bài trí giản dị và thanh tịnh tuyệt đối: sàn lát gỗ phủ kín những tấm thảm dệt hoa văn truyền thống màu đỏ thẫm, trên tường hướng về phía thánh địa Mecca là hốc tường Mihrab sơn vẽ hoa văn thực vật và các bức thư pháp tôn vinh danh Allah cùng Tiên tri Muhammad. Đặc biệt nhất là phần trần gỗ (Sise) được ghép từ các thanh gỗ tạo thành một hình bông hoa nhiều cánh (Rosette) chạm khắc nổi ở chính giữa tượng trưng cho vũ trụ xoay quanh một tâm điểm duy nhất.
Thông nối trực tiếp với hành lang tầng lầu và tựa lưng thẳng vào vách đá vôi tự nhiên của ngọn núi là căn phòng Lăng mộ (Turbe). Bên trong không gian tĩnh mịch thắp đèn dầu dịu nhẹ, hai chiếc quan tài gỗ (Sanduk) dài của vị thánh truyền giáo Sari Saltuk và vị viện trưởng thế kỷ 19 Sheikh Acik Pasha được đặt song song, phủ khăn nhung màu xanh lá cây (màu biểu trưng của Thiên đàng trong Hồi giáo). Trên tường bên cạnh treo cây chùy sắt cổ, thanh kiếm và chiếc trống nghi lễ Kudum gắn liền với truyền thống của các tu sĩ Dervish xưa.
Nằm tách biệt nhẹ ở phía bắc trong khuôn viên sân lát đá cuội là công trình Nhà tắm hơi nghi lễ (Hamam) bằng đá vôi có từ cuối thế kỷ 16 tới thế kỷ 17. Để chuẩn bị cho các buổi đại lễ cầu nguyện thâu đêm, các tu sĩ Dervish và khách quý thực hiện nghi thức thanh tẩy cơ thể tại đây. Điểm độc đáo của chiếc Hamam nhỏ này là mái vòm đá tròn phía trên được đục nhiều lỗ thông sáng hình ngôi sao và hình lục giác nhỏ, giúp dẫn những tia nắng mặt trời chiếu xuyên qua làn hơi nước ấm áp bên trong.
Ở tầng trệt và tầng một của tòa nhà Musafirhana là khu vực Bếp từ thiện (Imaret), phòng ăn và Phòng chuẩn bị cà phê truyền thống (Kahvehana / Meydan odzaja) với lò sưởi đá cổ. Trong văn hóa Sufi vùng Balkan, việc pha và mời khách hành hương một tách cà phê Bosnia đậm đặc trong ấm đồng (Dzezva) sau giờ cầu nguyện không chỉ là lòng hiếu khách mà còn là một nghi thức gắn kết tâm giao giữa các huynh đệ đồng đạo. Phía ngoài là khoảng sân nhỏ lát đá cuội sông Buna (Kaldrma) có vòi nước rửa thanh tẩy (Abdesthana) lấy trực tiếp từ dòng suối.
Ngay sát chân móng của tòa nhà Tekke là miệng hang đá vôi Vrelo Bune rộng khoảng 15 mét, nơi mạch nước ngầm từ cao nguyên Nevesinje (chảy ngầm 19,5 km trong lòng núi) phun trào lên từ độ sâu hơn 100 mét dưới mặt nước với lưu lượng trung bình 43 mét khối mỗi giây, nhiệt độ nước quanh năm luôn giữ ở mức lạnh giá 8 tới 10 độ C. Ngay phía hạ lưu cách Tekke vài chục mét là hệ thống các nhà cối xay nước bằng đá lợp ngói đá cổ (Mlinice), xưa kia do quỹ thiện nguyện (Vakuf) của Tekke vận hành để xay bột mì nuôi sống các tu sĩ và người nghèo.
| Hạng mục kiến trúc và Cảnh quan | Niên đại và Nguồn gốc | Chức năng tâm linh và Đặc điểm kỹ thuật |
|---|---|---|
| Tòa nhà chính Musafirhana (Nhà khách) | Khởi nguyên 1520; tái thiết 1851 (Omer Pasha Latas); trùng tu 2012 | Kết cấu 3 tầng bằng đá vôi và khung gỗ quét vôi trắng, lầu Doksat nhô ra trên mặt suối, mái lợp phiến đá xám |
| Phòng cầu nguyện Semahana (Mesdzid) | Tầng lầu tòa nhà chính (1851 / 2012) | Nơi cử hành lễ nguyện Salah và nghi thức niệm danh Dhikr, nổi bật với hốc Mihrab và trần gỗ chạm hoa văn trung tâm |
| Phòng Lăng mộ (Turbe) | Tựa trực tiếp vào vách đá núi Blagaj | Tôn trí hai ngôi mộ phủ nhung xanh của hiền giả Sari Saltuk (thế kỷ 13) và Viện trưởng Sheikh Acik Pasha (mất 1883) |
| Nhà tắm hơi cổ (Hamam) và Sân Abdesthana | Cuối thế kỷ 16 tới thế kỷ 17 (phục chế 2012) | Nhà tắm đá có mái vòm đục lỗ lấy sáng hình sao và sân đá cuội có vòi nước thanh tẩy trước giờ cầu nguyện |
| Đầu nguồn Vrelo Bune và Vách đá Blagaj | Kỳ quan địa chất Karst tự nhiên | Vách đá vôi thẳng đứng cao 200 m và cửa hang ngầm phun ra 43 mét khối nước màu ngọc bích mỗi giây |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng các tu sĩ Dervish dòng Bektashi và Halveti thời Đế chế Ottoman không sử dụng lý thuyết phong thủy phương Đông khi chọn đất dựng Blagaj Tekke. Việc chọn vị trí ngay sát cửa hang Vrelo Bune dựa trên cảm quan địa lý tâm linh của mật tông Sufi (tìm nơi sơn thủy kỳ vĩ, u tịch để chiêm nghiệm quyền năng tạo hóa của Đấng Allah và thuận tiện lấy nước tinh khiết thực hành thanh tẩy Wudu), còn hốc cầu nguyện Mihrab bên trong phòng Semahana được định hướng chính xác về phía Đông Nam (hướng Qibla về Thánh địa Mecca). Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Nếu xét theo con mắt tầm long điểm huyệt của địa lý cổ truyền phương Đông, hiếm có một địa điểm nào trên toàn vùng Balkan lại hội tụ một đại cách cục sơn thủy giao cấu kỳ tuyệt và hiển lộ rõ ràng như Blagaj Tekke tại tọa độ 43,2569 độ vĩ bắc, 17,9016 độ kinh đông. Phía sau lưng và phía trên đỉnh đầu của tu viện là vách đá vôi thẳng đứng cao 200 mét của dãy núi Velez / Hum (trên đỉnh có pháo đài cổ Stjepan-grad), đóng vai trò như một bức cự môn đại trướng sơn che chở tuyệt đối không một luồng gió độc nào từ phía bắc hay phía đông có thể xâm phạm. Sách phong thủy gọi thế đất có vách đá cao dựng đứng ôm bọc sát lưng mà dưới chân lại trũng ấm là thế tàng phong tụ khí bậc thượng thừa.
Đặc biệt nhất là thủy pháp xuất mạch (Thiên tâm thập đạo thủy) tại cửa hang Vrelo Bune: mạch nước ngầm tích tụ linh khí suốt gần hai mươi cây số trong lòng núi đá vôi âm tĩnh (thuộc Âm) bất ngờ phá thạch phun trào ra cửa hang ngay dưới chân tường Tekke để hóa thành dòng sông Buna xanh biếc chảy ra ánh mặt trời (thuộc Dương). Đó chính là nơi Âm Dương giao hội, Thủy xuất tự Thạch (nước sinh ra từ lòng đá). Tòa nhà trắng của Blagaj Tekke được dựng khéo léo trên mỏm đá bên bờ phải (phía bắc - đông bắc) của cửa hang, lưng tựa sát vào vách đá mẹ (tọa Đông Bắc), còn mặt tiền các lầu gỗ Doksat hướng về phía Tây Nam và Nam nhìn thẳng xuống hồ nước ngọc bích vừa chui ra khỏi hang. Dòng nước sông Buna vừa trào ra đã uốn một vòng cung êm ả ôm lấy chân thềm đá của tu viện trước khi chảy về phía tây hợp lưu với sông Neretva, tạo thành thế kim thành hoàn bão thủy nuôi dưỡng sinh khí thanh lương bất tuyệt cho đạo tràng suốt hơn năm trăm năm.
VĐêm Niệm Danh Dhikr Thứ Năm Và Thứ Bảy Hàng Tuần, Đại Lễ Mevlud Tháng Năm Với 30.000 Khách Hành Hương Và Tháng Ramadan
Không chỉ là một di tích lịch sử mở cửa đón khách tham quan, Blagaj Tekke ngày nay vẫn là một đạo tràng Sufi sống động trực thuộc Giáo hạt (Muftijstvo) Mostar của Cộng đồng Hồi giáo tại Bosnia và Herzegovina, nơi các nghi lễ tâm linh được cử hành đều đặn theo cả lịch tuần lễ lẫn Lịch Hồi giáo Hijri và lịch truyền thống vùng Herzegovina.
| Thời điểm cử hành | Hệ lịch áp dụng | Tên nghi lễ và Đại hội tâm linh | Nội dung và Nghi thức đặc trưng tại Blagaj Tekke |
|---|---|---|---|
| Thứ Bảy tuần thứ hai của tháng 5 hằng năm | Dương lịch (Truyền thống Jurjevo / Alidun) | Đại lễ Hành hương Mevlud và Zikr tại đầu nguồn sông Buna (Dani Mevluda i Zikra) | Đại hội tâm linh Hồi giáo lớn và lâu đời nhất vùng Herzegovina quy tụ từ 30.000 tới 40.000 tín hữu và các huynh đoàn Dervish từ khắp Bosnia, Thổ Nhĩ Kỳ và vùng Balkan: cử hành đêm thức canh Dhikr (thứ Sáu), ngâm trường ca Mawlid (Mevlud) ca ngợi sự đản sinh của Tiên tri Muhammad, niệm danh Allah và dâng lễ nguyện Dhuhr tập thể ngay trên bờ suối Buna. |
| Tối Thứ Năm và tối Thứ Bảy hàng tuần (sau lễ nguyện Isha) | Lịch hàng tuần | Khóa lễ Tưởng niệm Hồng danh Allah của các tu sĩ Dervish (Halka-i Zikr / Dhikr) | Các hành giả Sufi ngồi thành vòng tròn (Halka) trong phòng cầu nguyện Semahana dưới sự dẫn dắt của vị Sheikh, đồng thanh trì tụng các danh hiệu thiêng liêng của Allah (La ilaha illallah, Allah, Hu, Hayy) theo nhịp thở và nhịp chuyển động uyển chuyển hòa cùng tiếng suối chảy ngoài cửa sổ. |
| Tháng 9 lịch Hồi giáo Hijri | Âm lịch Hồi giáo (Hijri) | Tháng Nhịn chay Ramadan, Bữa tối Iftar bên suối và Lễ nguyện Tarawih | Trong suốt tháng lễ Ramadan, Blagaj Tekke là điểm hội tụ thanh tịnh nơi các tín hữu cùng dùng bữa xả chay (Iftar) khi mặt trời lặn bên bờ sông Buna, cử hành lễ nguyện đêm Tarawih và đón Đêm Định Mệnh (Laylat al-Qadr). |
| Ngày 10 tháng Muharram lịch Hijri | Âm lịch Hồi giáo (Hijri) | Ngày Lễ Ashura và Nghi thức nấu chè ngũ cốc Ashura truyền thống | Duy trì truyền thống lâu đời của các Tekke vùng Balkan: tưởng niệm các biến cố lịch sử thiêng liêng và nấu món chè ngọt Ashura từ hàng chục loại hạt, đậu và trái cây khô để chia sẻ cho khách hành hương và láng giềng. |
| Ngày 1 tháng Shawwal và ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Âm lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại lễ Eid al-Fitr (Ramazanski Bajram) và Đại lễ Hiến sinh Eid al-Adha (Kurban Bajram) | Các kỳ đại lễ trọng đại nhất của năm Hồi giáo, khi các gia đình vùng Mostar và Blagaj mặc trang phục lễ hội truyền thống đến viếng lăng mộ Turbe, cầu nguyện bình an và thưởng trà, cà phê bên suối nguồn. |
Truyền thống Đại lễ Mevlud bên bờ suối Buna từ thế kỷ 19 tới nay. Mỗi độ tháng Năm về, khi cây cối vùng Herzegovina đơm hoa xanh biếc, thung lũng nhỏ dưới chân vách đá Blagaj lại đón hàng vạn người hành hương đổ về tham dự chuỗi sự kiện văn hóa - tâm linh kéo dài nhiều tuần mang tên Những ngày Mevlud và Zikr (Manifestacija Dani Mevluda i Zikra). Bắt nguồn từ truyền thống hội tụ mùa xuân của người dân vùng Herzegovina được Sheikh Acik Pasha định hình từ giữa thế kỷ 19 và được khôi phục chính thức từ năm 1975, khoảnh khắc xúc động nhất của đại lễ là khi hàng ngàn giọng nam nữ cùng hòa vang bản trường ca Mevlud bằng tiếng Bosnia truyền thống và hàng trăm tu sĩ Dervish thực hiện nghi thức Zikr vang dội vào vách đá cao 200 mét, tạo nên một hiệu ứng cộng hưởng âm thanh thiên nhiên không nhà hát nào sánh kịp.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đầu nguồn sông Buna (Vrelo Bune), làng lịch sử Blagaj, thành phố Mostar, 88201 Blagaj, Bosnia và Herzegovina
- Đường tới
- Tu viện Dervish Blagaj Tekke nằm tại khu vực đầu nguồn sông Buna (Vrelo Bune) ở cuối làng lịch sử Blagaj, chỉ cách trung tâm thành phố Mostar khoảng 12 km về phía đông nam. Từ thành phố Mostar, quý vị có thể đi xe buýt công cộng địa phương tuyến số 10 hoặc số 11 (khởi hành từ Quảng trường Tây Ban Nha / Spanski trg hoặc bến xe buýt trung tâm Mostar) đi thẳng tới làng Blagaj trong khoảng 25 phút, sau đó đi bộ dọc theo con đường ven dòng sông Buna trong vắt khoảng 15 tới 20 phút là tới chân vách đá Vrelo Bune. Nếu đi bằng xe ô tô cá nhân hoặc taxi từ Mostar, thời gian di chuyển chỉ mất khoảng 15 tới 20 phút và có bãi đỗ xe rộng cách cổng Tekke khoảng 300 mét.
- Toạ độ
- 43.2569, 17.9016
Tu viện Dervish Blagaj Tekke mở cửa đón du khách tham quan hằng ngày từ sáng đến chiều tối (có thu một khoản phí vé nhỏ tại cổng vào khuôn viên để đóng góp cho quỹ bảo tồn di tích; khu vực đường dạo bộ bên bờ kia sông Buna nhìn sang Tekke thì hoàn toàn miễn phí). Vì đây là một thánh địa Hồi giáo đang hoạt động tâm linh và có phòng lăng mộ thiêng (Turbe), mọi du khách khi bước qua cổng vào bên trong tòa nhà Musafirhana bắt buộc phải tháo giày dép để ở kệ gỗ bên ngoài và tuân thủ nghiêm ngặt quy định trang phục kín đáo: cả nam và nữ đều phải che kín vai và đầu gối, riêng phụ nữ bắt buộc phải quàng khăn trùm kín tóc (tại cửa vào của Tekke luôn có sẵn khăn choàng đầu và váy quấn dài sạch sẽ cho du khách mượn miễn phí). Quý vị lưu ý giữ trật tự, nói khẽ khi bước vào phòng lăng mộ Turbe của Sari Saltuk và phòng cầu nguyện Semahana.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Dervish Blagaj Tekke
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Dervish Blagaj Tekke là gì và có từ thời gian nào?
Blagaj Tekke (Blagajska tekija) là một tu viện hay đạo tràng của các tu sĩ mật tông Hồi giáo Sufi (gọi là Dervish), được khởi lập vào khoảng đầu thế kỷ 16 (trước năm 1520) ngay sau khi Đế chế Ottoman tiếp quản vùng Herzegovina. Tòa nhà trắng ba tầng hiện hữu bên cửa hang được xây dựng lại vào năm 1851 dưới sự bảo trợ của thống chế Ottoman Omer Pasha Latas và được phục chế nguyên bản năm 2012.
Dòng sông chảy ra ngay dưới chân tường Blagaj Tekke có gì đặc biệt?
Đó là đầu nguồn sông Buna (Vrelo Bune), một trong những mạch suối ngầm đá vôi (Karst spring) lớn và mạnh nhất châu Âu. Sau khi chảy ngầm gần 20 km trong lòng núi từ cao nguyên Nevesinje, dòng nước màu xanh ngọc bích phun trào lên từ một hang ngầm sâu hơn 100 mét ngay dưới chân vách đá thẳng đứng cao 200 mét với lưu lượng lên tới 43 mét khối mỗi giây, nhiệt độ nước quanh năm lạnh buốt từ 8 tới 10 độ C.
Hai ngôi mộ phủ vải xanh bên trong phòng Turbe của Blagaj Tekke là của ai?
Căn phòng lăng mộ (Turbe) ở tầng lầu của Tekke lưu giữ hai quan tài gỗ: một ngôi mộ biểu trưng (Maqam) tôn kính Sari Saltuk, vị hiền giả và tu sĩ Dervish truyền giáo huyền thoại thế kỷ 13 vùng Balkan (người gắn liền với truyền thuyết đánh bại con thuồng luồng trong hang đá); ngôi mộ thứ hai là nơi an táng thực sự của Sheikh Acik Pasha (Muhammad Hindija), vị viện trưởng dòng Halveti đã trụ trì và phục hưng Tekke từ năm 1848 cho tới khi viên tịch năm 1883.
Những dòng tu Sufi nào từng gắn bó với lịch sử của Blagaj Tekke?
Trong suốt hơn năm thế kỷ, Blagaj Tekke là ngôi nhà tâm linh của nhiều dòng tu Sufi (Tariqa) lớn: khởi đầu vào thế kỷ 16 với dòng Bektashi; chuyển sang dòng Halveti (Khalwati) vào thế kỷ 17 như nhà du hành Evliya Celebi ghi chép năm 1664 và thời Sheikh Acik Pasha thế kỷ 19; sau đó gắn với dòng Qadiri và hiện nay được chăm sóc bởi các tu sĩ dòng Naqshbandi cùng Cộng đồng Hồi giáo Mostar.
Đại lễ hành hương lớn nhất trong năm tại Blagaj Tekke diễn ra vào khi nào?
Sự kiện lớn nhất là Đại lễ Mevlud và Zikr (Dani Mevluda i Zikra) được tổ chức vào ngày thứ Bảy tuần thứ hai của tháng Năm hằng năm. Đây là cuộc hành hương Hồi giáo lớn nhất vùng Herzegovina, thu hút từ 30.000 tới 40.000 tín hữu và du khách tụ hội dưới chân vách đá Blagaj để nghe ngâm trường ca Mevlud ca ngợi Tiên tri Muhammad và tham dự nghi thức niệm danh Dhikr.
Du khách cần lưu ý quy định trang phục như thế nào khi vào tham quan bên trong Blagaj Tekke?
Khi vào bên trong tòa nhà Tekke, mọi du khách phải cởi giày dép để ở kệ ngoài cửa và ăn mặc kín đáo: che kín vai và đầu gối đối với cả nam và nữ; phụ nữ bắt buộc phải quàng khăn trùm kín tóc. Nếu du khách mặc quần ngắn hoặc chưa mang theo khăn, ban quản lý tại cổng Tekke luôn phát mượn miễn phí khăn trùm đầu và váy quấn dài trước khi bước vào.