Nằm ở cực nam bờ đông của Hồ Ohrid (một trong những hồ kiến tạo cổ xưa và sâu nhất châu Âu với hơn ba triệu năm tuổi), chỉ cách đường biên giới Cộng hòa Albania chưa đầy một cây số và cách phố cổ Ohrid 29 km về phía nam, Tu viện Thánh Naum (tiếng Macedonia gọi là Manastir Sveti Naum) hiện ra trên một mỏm đá hoa cương cao vút như một lâu đài tâm linh treo lơ lửng giữa trời và nước. Phía trước mỏm đá là mặt hồ Ohrid mênh mông xanh biếc như mặt biển, phía sau lưng là sườn núi đá vôi hùng vĩ của vườn quốc gia Galičica, còn ngay dưới chân vách đá phía đông là đầm nước Suối nguồn Thánh Naum (Izvori na Crn Drim), nơi bốn mươi mạch nước ngầm lạnh giá từ lòng núi tuôn trào tạo thành đầu nguồn dòng sông Crn Drim chảy xuyên vào lòng hồ.
Trong truyền thống Chính thống giáo Đông phương và lịch sử văn minh của các dân tộc Slav vùng Balkan, Tu viện Thánh Naum không chỉ là một thắng cảnh thiên nhiên tuyệt mỹ thuộc Di sản Thế giới Hỗn hợp UNESCO vùng Ohrid (được ghi danh từ năm 1979 và mở rộng năm 1980), mà còn là một trong hai cái nôi thiêng liêng nhất đã khai sinh nền văn học, giáo dục và y học cổ truyền Slav. Được đích thân Thánh Naum xứ Ohrid (khoảng 830 tới 910) khởi dựng vào khoảng năm 900 tới năm 905 Công nguyên và chọn làm nơi an nghỉ cuối cùng, ngôi tu viện hơn 1.100 năm tuổi này kết hợp cùng các thánh địa khác của Bắc Macedonia như Thánh đường Mustafa Pasha hay Nhà tưởng niệm và Nhà nguyện Mẹ Têrêsa tại Skopje và Thánh đường Đa Sắc tại Tetovo tạo nên bức tranh tâm linh đa thanh sắc của vùng đất giao lộ Đông Nam Âu.
IThánh Naum Xứ Ohrid: Người Khai Sáng Chữ Viết Slav, Vị Thầy Thuốc Kỳ Diệu Và Ngôi Mộ Đá Còn Đập Nhịp Tim
Ngôi nhà thờ chính nằm ở trung tâm sân tu viện nguyên thủy được chính người sáng lập dâng hiến cho Hai Tổng lãnh Thiên thần Michael và Gabriel (Sveti Arhangeli Mihail i Gavril), các vị thống lĩnh đạo binh thiên quốc trong thần học Chính thống giáo. Tuy nhiên, suốt hơn mười một thế kỷ qua, toàn bộ quần thể tu viện được nhân dân khắp vùng Balkan gọi bằng lòng tôn kính sâu xa là Tu viện Thánh Naum (Sveti Naum Ohridski Čudotvorec, tức Thánh Naum Đấng Làm Phép Lạ xứ Ohrid), bởi ngay tại nhà nguyện vòm thấp phía đông nam của nhà thờ chính là nơi lưu giữ ngôi mộ đá nguyên bản chứa thánh cốt của ngài từ ngày 23 tháng 12 năm 910 tới tận hôm nay.
Theo các bản tiểu sử cổ bằng tiếng Slav Giáo hội cổ (Žitie na Sveti Naum) được viết bởi chính các môn đệ trực tiếp của ngài vào đầu thế kỷ 10, Thánh Naum (khoảng 830 tới 910) là một trong những môn đệ kiệt xuất và trung thành nhất trong nhóm Thất Thánh Giáo Phụ Slav (Sedmočislenici) của hai anh em Thánh Cyril và Thánh Methodius. Cùng với người bạn đồng tu chí cốt là Thánh Clement xứ Ohrid (Sveti Kliment Ohridski), Thánh Naum đã tham gia sứ bộ truyền giáo lịch sử tới xứ đại Moravia năm 863, được Đức Giáo hoàng Adrianô II truyền chức linh mục tại Rôma năm 868, và sau khi Thánh Methodius qua đời năm 885, ngài đã vượt qua muôn vàn gian khổ xuôi dòng sông Danube về vùng đất Bulgaria và Macedonia dưới sự đón tiếp trọng thị của Hoàng thân Boris I (Michael) và sau đó là Sa hoàng Simeon I.
Khi Thánh Clement được bổ nhiệm làm Giám mục vùng Drembica và Velika vào năm 893, Thánh Naum đã được cử từ kinh đô Preslav tới bờ hồ Ohrid để tiếp quản và điều hành Trường Học Văn Hóa Và Thần Học Ohrid (Ohridska Književna Škola), cơ sở đại học đầu tiên của thế giới Slav nơi hơn 3.500 tăng sĩ, học giả và người chép sách đã được đào tạo bằng bảng chữ cái Glagolitic và Cyrillic cổ. Sau hơn một thập kỷ miệt mài giảng dạy, vào khoảng năm 900 tới năm 905, ở tuổi bảy mươi, Thánh Naum đã lui về mỏm đá tĩnh lặng ở bờ đông nam Hồ Ohrid để xây dựng Tu viện Tổng lãnh Thiên thần làm chốn ẩn tu, chiêm niệm và chữa bệnh cho người nghèo trước khi viên tịch vào ngày 23 tháng 12 năm 910 (tương ứng với ngày 5 tháng 1 dương lịch theo lịch Julian đang dùng tại Giáo hội Bắc Macedonia).
Trong tâm thức dân gian và truyền thống phụng vụ vùng Ohrid, Thánh Naum được tôn kính đặc biệt như một Vị Thánh Thầy Thuốc Kỳ Diệu (Healer and Miracle-Worker) có quyền năng chữa lành các chứng bệnh tâm thần, chứng mất trí, bệnh động kinh và các tật nguyền cơ thể. Cho tới tận thế kỷ 20, bên trong dãy nhà tu viện luôn có những gian phòng dành riêng cho người bệnh từ khắp bán đảo Balkan (bao gồm cả tín hữu Chính thống giáo lẫn tín hữu Hồi giáo người Albania và Thổ Nhĩ Kỳ thuộc dòng Bektashi vốn tôn kính ngài như vị thánh Sari Saltik) tới lưu trú cầu nguyện bên mộ ngài và uống nước suối thánh dưới chân đồi để cầu xin sự bình an cho tâm trí.
Trong hệ thống bích họa và tranh thánh (Icon) tại tu viện cũng như khắp Bắc Macedonia, Thánh Naum luôn gắn liền với hai huyền tích nổi tiếng được vẽ ngay trên tường nhà nguyện mộ phần của ngài (do họa sư Trpo vẽ năm 1806). Huyền tích thứ nhất là Phép lạ thuần hóa con gấu rừng cày ruộng (The Bear Hitched to the Plow): chuyện kể rằng khi một con gấu hoang từ núi Galičica lao xuống ăn thịt một trong hai con bò cày của người nông dân nghèo gần tu viện, Thánh Naum đã bước ra làm dấu thánh giá, khiến con gấu dữ cúi đầu ngoan ngoãn để ngài buộc vào ách cày thay thế con bò đã mất suốt mùa vụ mà không hề làm hại ai.
Huyền tích thứ hai là Phép lạ những con chim công và Nhịp tim bất diệt dưới nắp mộ đá: khuôn viên Tu viện Thánh Naum từ hàng trăm năm nay luôn có hàng chục con chim công rực rỡ (biểu tượng Kitô giáo cổ đại về sự Phục Sinh và đời sống vĩnh cửu bất diệt của linh hồn) tự do đi lại trên bãi cỏ và đậu cả lên mái ngói nhà thờ. Khi bước vào nhà nguyện tối lung linh ánh nến ở góc đông nam, mọi khách hành hương đều quỳ xuống và áp sát tai mình lên tấm đá cẩm thạch phẳng phủ trên quan tài của Thánh Naum: truyền thống đức tin khẳng định rằng bất kỳ ai có tấm lòng chân thành và thanh sạch khi áp tai vào đá đều sẽ nghe thấy tiếng đập thình thịch đều đặn như nhịp trái tim đang sống của vị thánh vẫn đang thức canh giữ cho vùng hồ Ohrid suốt hơn mười một thế kỷ qua.
Một sự nhầm lẫn thường gặp ở du khách khi đứng trước ngôi nhà thờ bằng gạch và đá tuyệt đẹp ở giữa sân Tu viện Thánh Naum là nghĩ rằng toàn bộ cấu trúc mái vòm chữ thập hiện tại chính là nguyên bản kiến trúc từ năm 905 thời Thánh Naum. Các cuộc khai quật khảo cổ học chuyên sâu do học giả Dimče Koco thực hiện từ năm 1955 đã làm sáng tỏ sự thật lịch sử: ngôi nhà thờ nguyên thủy năm 900 tới 905 của Thánh Naum có mặt bằng hình cỏ ba lá (Trikonchos hay Trefoil church) tương tự như ngôi nhà thờ Panteleimon của Thánh Clement tại Plaošnik (Ohrid). Ngôi nhà thờ ba chỏm thế kỷ 10 ấy đã bị phá hủy vào khoảng thời kỳ chuyển giao sang thời Ottoman đầu thế kỷ 15; sau đó, vào thế kỷ 16 tới thế kỷ 17, ngay trên nền móng cũ và giữ nguyên vị trí ngôi mộ Thánh Naum, các tu sĩ đã tái thiết ngôi nhà thờ hiện nay theo kiểu chữ thập nội tiếp hai mái vòm (Cross-in-square) phong cách hậu kỳ Byzantine, tạo nên sự chồng xếp kỳ diệu giữa tầng móng thế kỷ 10 và tầng kiến trúc thế kỷ 16 tới 18.
IIHơn Mười Một Thế Kỷ Từ Trường Học Ohrid Năm 905, Đợt Tái Thiết Thế Kỷ 16 Tới Di Sản Thế Giới UNESCO
Trải qua hơn một thiên niên kỷ lịch sử từ thời Đế chế Bulgaria thứ nhất, Đế chế Byzantine, năm thế kỷ dưới quyền cai trị của Đế chế Ottoman, các cuộc phân định biên giới vùng Balkan đầu thế kỷ 20 cho tới kỷ nguyên độc lập của Cộng hòa Bắc Macedonia, Tu viện Thánh Naum luôn giữ vững vị thế là trung tâm tâm linh không bao giờ tắt lửa hương đèn bên bờ Hồ Ohrid.
- Khoảng năm 900 tới năm 905Thánh Naum xứ Ohrid khởi dựng Tu viện Tổng lãnh Thiên thần Michael và GabrielSau khi giảng dạy tại Trường học Văn hóa Ohrid thay Thánh Clement, Thánh Naum được sự tài trợ của Hoàng thân Boris I và Sa hoàng Simeon I đã xây dựng nhà thờ ba chỏm (Trikonchos) trên mỏm đá bờ đông nam Hồ Ohrid.
- Ngày 23 tháng 12 năm 910Thánh Naum viên tịch và được chính Thánh Clement xứ Ohrid chủ sự lễ an tángThánh Naum qua đời ở tuổi 80 tại tu viện của ngài; người bạn đồng tu là Giám mục Thánh Clement xứ Ohrid đã đích thân đặt thi hài ngài vào ngôi mộ đá ở cánh phía nam nhà thờ.
- Thế kỷ 16 tới thế kỷ 17Tái thiết nhà thờ trung tâm theo mặt bằng chữ thập nội tiếp trên nền móng thế kỷ 10Trên nền nhà thờ ba chỏm cũ bị hư hại, nhà thờ chính được xây dựng lại bằng gạch và đá theo kiểu chữ thập nội tiếp (Cross-in-square) gồm gian giữa và tiền đường có hai mái vòm cao.
- Năm 1711 và năm 1806Chế tác bức bình phong Iconostasis chạm gỗ thếp vàng và vẽ bích họa nhà nguyện mộ Thánh NaumNăm 1711, họa sư Konstantin thực hiện bộ tranh thánh và bức bình phong gỗ chạm trổ tinh xảo; năm 1806, dưới thời Viện phụ Stefan người Plovdiv, họa sư Trpo người Korča hoàn thành hệ thống bích họa nổi tiếng trong nhà nguyện mộ Thánh Naum.
- Đêm ngày 2 tới ngày 3 tháng 2 năm 1875Vượt qua trận hỏa hoạn khu nhà tu viện và xây dựng tháp chuông thế kỷ 20Một trận cháy lớn thiêu rụi phần lớn các dãy phòng ở bằng gỗ bao quanh sân tu viện nhưng ngôi nhà thờ đá trung tâm và mộ Thánh Naum hoàn toàn vô sự; các dãy nhà vòm trắng mới và tháp chuông được xây dựng lại sau đó.
- Năm 1912 tới năm 1925 và năm 1979 tới 1980Phân định biên giới Ohrid và được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới Hỗn hợpSau một thời gian ngắn thuộc Albania từ 1912 tới 1925, Quốc vương Zog của Albania chuyển giao lại Tu viện Thánh Naum cho Vương quốc Nam Tư vào tháng 6 năm 1925; năm 1979 và 1980, UNESCO công nhận vùng Hồ Ohrid và Tu viện Thánh Naum là Di sản Thế giới.
Câu chuyện ngoại giao biên giới năm 1925 và sự tôn kính chung của cả Kitô hữu lẫn người Hồi giáo vùng hồ Ohrid. Vị trí địa lý của Tu viện Thánh Naum nằm sát ngay biên giới giữa Cộng hòa Bắc Macedonia và Cộng hòa Albania mang trong mình một chương lịch sử ngoại giao vô cùng đặc biệt. Sau Chiến tranh Balkan năm 1912 và Hội nghị Đại sứ tại Luân Đôn năm 1913, đường biên giới sơ bộ đã đặt Tu viện Thánh Naum nằm về phía lãnh thổ Albania. Tuy nhiên, vào ngày 28 tháng 6 năm 1925, như một cử chỉ hữu nghị ngoại giao giữa Tổng thống kiêm Quốc vương tương lai của Albania là Ahmet Zogu (Vua Zog I) và Quốc vương Alexander I của Nam Tư, khu đất mỏm đá Tu viện Thánh Naum đã được chính thức điều chỉnh đường biên giới chuyển về phía Ohrid, trong khi trạm kiểm soát biên giới Sveti Naum nằm cách cổng tu viện chỉ vài trăm mét.
Điều kỳ diệu hơn cả chính trị biên giới là sức lan tỏa tâm linh của Thánh Naum đối với mọi cộng đồng cư dân quanh vùng hồ. Trong suốt nhiều thế kỷ, không chỉ các tín hữu Chính thống giáo người Macedonia, người Bulgaria, người Serbia, người Hy Lạp và người Vlach (Aromanian) vượt núi đến hành hương, mà cả đông đảo cộng đồng người Albania theo Hồi giáo dòng Sufi Bektashi từ vùng Pogradec và Korča bên kia biên giới cũng thường xuyên đến cầu nguyện bên ngôi mộ đá, thắp nến và dâng lễ vật, biến Tu viện Thánh Naum thành một thánh địa hòa bình hiếm có tại vùng Balkan.
IIINhà Thờ Gạch Đá Byzantine Hai Mái Vòm, Bình Phong Gỗ Thế Kỷ 18 Và Bích Họa Năm 1806 Của Họa Sư Trpo
Quần thể Tu viện Thánh Naum được bố cục như một thành lũy tu viện khép kín (Monastic Konak Enclosure): bao bọc bốn phía rìa vách đá là những dãy nhà tu viện nhiều tầng sơn trắng với hàng hiên vòm cong (Konaci) từng là phòng ở của các đan sĩ và nhà trọ cho khách hành hương, còn ở chính giữa sân cỏ xanh mướt nơi những đàn chim công khoe sắc là ngôi nhà thờ trung tâm bằng đá vôi xen gạch đỏ phong cách Byzantine tuy nhỏ nhắn nhưng vô cùng hàm súc và cổ kính.
Qua các cuộc khai quật khảo cổ học năm 1955 của giáo sư Dimče Koco, ngay bên dưới lớp sàn đá của nhà thờ hiện tại vẫn bảo tồn rõ nét đường viền móng của ngôi nhà thờ nguyên thủy do chính Thánh Naum xây dựng khoảng năm 900 tới 905 theo mặt bằng hình cỏ ba lá (Trikonchos, gồm ba hậu cung bán nguyệt chụm vào không gian trung tâm), chứng minh tính liên tục không đứt đoạn của địa điểm thờ tự suốt hơn mười một thế kỷ.
Ngôi nhà thờ hiện hữu được tái thiết qua hai giai đoạn vào thế kỷ 16 và thế kỷ 17 theo bình đồ chữ thập nội tiếp (Cross-in-square): gồm gian chính điện (Naos) và gian tiền đường (Narthex), mỗi gian đều đội một mái vòm bát giác cao vút xây bằng những hàng đá vôi đẽo xen kẽ gạch nung đỏ tạo hoa văn hình học đặc trưng của nghệ thuật xây dựng Byzantine vùng Ohrid.
Nằm tách biệt ở góc đông nam của nhà thờ và có mái vòm thấp riêng là Nhà nguyện Mộ phần Thánh Naum (Paraklis). Ngay sát tường phía nam của nhà nguyện là chiếc quan tài đá xây cố định từ năm 910 được đậy bằng một tấm đá cẩm thạch xám nhẵn bóng qua hàng triệu bàn tay và gương mặt của khách hành hương áp tai vào lắng nghe nhịp tim của vị thánh dưới ánh sáng lung linh của đèn dầu bạc.
Toàn bộ vòm và tường bên trong nhà nguyện mộ Thánh Naum được phủ kín bằng hệ thống bích họa hoàn thành vào năm 1806 (dưới thời Viện phụ Stefan) bởi họa sư danh tiếng Trpo (Terpo Zografi, con trai của họa sư Konstantin người vùng Korča). Ngoài bức chân dung Chúa Kitô Toàn Năng (Pantocrator) trên đỉnh vòm và nhóm Thất Thánh Giáo Phụ Slav, họa sư Trpo đã vẽ năm cảnh liên hoàn kể lại cuộc đời và các phép lạ của Thánh Naum: cảnh Thánh Naum buộc gấu rừng vào cày, cảnh chữa lành người điên loạn, cảnh người kẻ trộm ngựa bị hóa đá trước cổng tu viện và cảnh Thánh Naum viên tịch.
Ngăn cách giữa gian chính điện và cung thánh là bức bình phong thờ (Iconostasis) tuyệt mỹ được chạm khắc thủ công bằng gỗ óc chó và thếp vàng lá vào năm 1711. Bức bình phong được trang trí dày đặc các họa tiết dây nho, hoa hồng, chim muông phong cách Baroque vùng Balkan, làm khung đỡ cho bộ tranh thánh (Icons) quý giá do họa sư Konstantin vẽ năm 1711 với kỹ thuật hòa sắc vàng kim rực rỡ.
Trên hai cây cột đá cẩm thạch cổ nâng đỡ vòm nhà thờ vẫn còn lưu giữ những dòng chữ khắc cổ (Graffiti) bằng cả hai bảng chữ cái Glagolitic và Cyrillic có niên đại từ thế kỷ 10 tới thế kỷ 12, thuộc hàng những di tích chữ viết Slav trên đá cổ xưa nhất còn tồn tại. Phía dưới chân đồi cạnh đầm nước suối nguồn sông Crn Drim còn có hai ngôi nhà thờ nhỏ xinh đẹp là Nhà thờ Thánh Nữ Paraskeva (Sveta Petka, có mạch nước thánh chữa mắt) và Nhà thờ Đức Mẹ Nguồn Sống (Sveta Bogorodica).
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Nền móng nhà thờ ba chỏm (Trikonchos) | Khoảng năm 900 tới 905 (do Thánh Naum khởi dựng) | Khai quật năm 1955 dưới sàn nhà thờ, minh chứng kiến trúc hình cỏ ba lá thế kỷ 10 cùng thời với nhà thờ của Thánh Clement |
| Nhà thờ chính chữ thập nội tiếp hai mái vòm | Thế kỷ 16 tới thế kỷ 17 (hậu kỳ Byzantine) | Xây bằng đá vôi xen gạch đỏ (cloisonné), gồm gian Naos và Narthex mỗi gian mang một mái vòm trống bát giác |
| Nhà nguyện Mộ Thánh Naum và Quan tài đá | Mộ gốc năm 910; bích họa năm 1806 (họa sư Trpo) | Tôn trí thánh cốt Thánh Naum dưới tấm đá cẩm thạch nơi tín hữu áp tai nghe nhịp tim; tường vẽ 5 phép lạ của vị thánh |
| Bình phong Iconostasis và Bộ tranh thánh | Năm 1711 (họa sư Konstantin) | Chạm khắc gỗ óc chó thếp vàng lá tinh xảo cùng bộ tranh thánh Chúa Kitô, Đức Mẹ và Tổng lãnh Thiên thần |
| Văn khắc chữ Glagolitic và Cyrillic trên cột đá | Thế kỷ 10 tới thế kỷ 12 | Chữ khắc trực tiếp trên thân cột đá cẩm thạch bên trong nhà thờ, chứng tích sống động của Trường học Văn hóa Ohrid |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Chính thống giáo Đông phương và Thánh Naum xứ Ohrid vào thế kỷ 10 không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi chọn đất xây dựng tu viện. Vị trí trên mỏm đá cao nhìn ra hồ được chọn theo truyền thống ẩn tu Hesychasm của đan viện Byzantine (tìm nơi tĩnh lặng tuyệt đối giữa thiên nhiên hùng vĩ để chiêm niệm ánh sáng Thiên Chúa), còn trục nhà thờ tuân theo quy tắc định hướng phụng vụ Chính thống giáo với cung thánh xoay về hướng Đông. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của lòng chảo kiến tạo Hồ Ohrid tại tọa độ 40,9139 độ vĩ bắc, 20,7406 độ kinh đông, Tu viện Thánh Naum tọa lạc trên một long đầu thạch đài (mỏm đá đầu rồng nhô ra mặt nước) hiếm có ở độ cao khoảng 700 mét so với mực nước biển. Phía sau lưng tu viện ở hướng đông và đông bắc là dãy núi đá vôi Galičica (với đỉnh Magaro cao 2.254 mét) sừng sững như một bức tổ sơn và thiếu tổ sơn vĩ đại chắn gió lạnh lục địa. Từ sườn núi Galičica, một mạch đá hoa cương chạy dài về phía tây nam rồi đột ngột kết thúc bằng một vách đá dựng đứng nhô thẳng ra mặt hồ, tạo thành chính huyệt kết kỵ long nơi ngôi nhà thờ trung tâm tọa ngự.
Về thủy pháp, thế đất của Tu viện Thánh Naum hội tụ một kỳ quan thủy cục song hành: ở ngay phía bắc và phía tây trước mặt mỏm đá là đại minh đường thủy tụ của Hồ Ohrid rộng tới 358 km vuông và sâu 288 mét, bốn mùa nước trong xanh phẳng lặng như gương; còn ở ngay phía đông và đông nam dưới chân vách đá là đầm nước Suối nguồn sông Crn Drim, nơi 45 mạch nước ngầm từ lòng núi đá vôi Galičica (vốn thấm từ hồ Prespa ở độ cao lớn hơn bên kia núi) phun lên từ đáy cát trắng với lưu lượng hàng chục mét khối mỗi giây, tạo thành một dòng thiên trì hoạt thủy mát lạnh quanh năm chảy vòng ôm lấy chân đồi tu viện trước khi đổ vào Hồ Ohrid. Sự giao hội giữa tĩnh thủy (mặt hồ lớn phía trước) và động thủy (suối nguồn phun trào bên sườn) ngay dưới chân một mỏm đá tựa lưng vào đại sơn khiến nơi đây trở thành một trong những huyệt trường sơn thủy kỳ vĩ nhất vùng Balkan.
VĐại Lễ Mùa Hè Thánh Naum 3 Tháng 7, Lễ Đông Thánh Naum 5 Tháng 1 Và Nghi Thức Hành Hương Bên Suối Nguồn
Thuộc quyền quản trị mục vụ của Giáo phận Debar và Kičevo (Tổng giáo phận Ohrid) thuộc Giáo hội Chính thống giáo Bắc Macedonia, Tu viện Thánh Naum cử hành các kỳ lễ lớn theo lịch Julian cổ truyền (lệch 13 ngày so với lịch Gregorian dương lịch hiện hành), trong đó có hai ngày đại lễ kính Thánh Naum vào mùa đông và mùa hè thu hút hàng vạn khách hành hương.
| Ngày cử hành (Dương lịch và Lịch Julian) | Hệ lịch phụng vụ | Tên đại lễ Chính thống giáo | Nghi thức cử hành tại Tu viện Thánh Naum, Ohrid |
|---|---|---|---|
| Đêm ngày 2 và ngày 3 tháng 7 dương lịch (tức 20 tháng 6 lịch Julian) | Lịch Julian Chính thống giáo | Đại lễ Mùa Hè kính Thánh Naum Đấng Làm Phép Lạ (Leten Sveti Naum) | Kỳ đại lễ hành hương lớn nhất trong năm: từ chiều tối ngày 2 tháng 7 diễn ra lễ Kinh Chiều Đại trào và thức canh cầu nguyện suốt đêm; sáng ngày 3 tháng 7 hàng chục nghìn tín hữu đi thuyền và đi bộ tới dự Phụng vụ Thánh, làm phép nước và xếp hàng áp tai lên mộ đá Thánh Naum. |
| Ngày 5 tháng 1 dương lịch (tức 23 tháng 12 lịch Julian) | Lịch Julian Chính thống giáo | Đại lễ Mùa Đông kỷ niệm ngày Thánh Naum viên tịch năm 910 (Zimen Sveti Naum) | Kỷ niệm đúng ngày Thánh Naum an nghỉ trong Chúa năm 910 với nghi thức Phụng vụ Thánh của Đức Giám mục Giáo phận Debar-Kičevo, làm phép bánh lễ Slavska Kolač và cầu nguyện cho các bệnh nhân. |
| Ngày 21 tháng 11 dương lịch (tức 8 tháng 11 lịch Julian) | Lịch Julian Chính thống giáo | Đại lễ kính Hai Tổng lãnh Thiên thần Michael và Gabriel (Sabor Svetog Arhangela Mihaila hay Aranđelovdan) | Lễ bổn mạng nguyên thủy của ngôi nhà thờ trung tâm do chính Thánh Naum cung hiến năm 905, cử hành trọng thể giữa sắc vàng mùa thu bên hồ Ohrid. |
| Thứ Sáu đầu tiên sau Đại lễ Phục Sinh | Lịch Phục Sinh Chính thống giáo | Lễ Đức Mẹ Nguồn Sống (Živonosni Istočnik hay Balaklija) | Cử hành phụng vụ và rước kiệu làm phép nước tại ngôi nhà thờ nhỏ kính Đức Mẹ Nguồn Sống nằm trên đảo xanh giữa đầm nước suối nguồn sông Crn Drim ngay dưới chân tu viện. |
| Ngày 8 tháng 8 dương lịch (tức 26 tháng 7 lịch Julian) | Lịch Julian Chính thống giáo | Lễ kính Thánh Nữ Tử Đạo Paraskeva thành Rôma (Sveta Petka Rimjanka) | Đông đảo tín hữu tới cầu nguyện và rửa mắt bằng dòng nước suối thánh tại Nhà nguyện Sveta Petka dưới chân đồi Tu viện Thánh Naum để cầu xin thị lực sáng rõ và sức khỏe. |
Trải nghiệm chèo thuyền gỗ qua bốn mươi lăm suối nguồn trong vắt trước giờ vào lễ. Một nghi thức trải nghiệm không thể tách rời khi hành hương tới Tu viện Thánh Naum là ngồi trên những chiếc thuyền gỗ nhỏ chèo tay (không dùng động cơ máy nổ để bảo vệ sự tĩnh lặng và hệ sinh thái UNESCO) lướt nhẹ trên mặt đầm Suối nguồn Crn Drim ngay dưới chân cổng tu viện. Làn nước ở đây trong vắt đến mức người ngồi trên thuyền có thể nhìn thấu từng bọt nước sủi lên từ những hố cát trắng dưới đáy sâu hàng mét cùng những thảm tảo xanh và đàn cá hồi đặc hữu Hồ Ohrid (Ohridska pastrmka) bơi lội, giúp tâm hồn lữ khách hoàn toàn lắng dịu trước khi bước qua cổng vòm lên nhà thờ chiêm bái ngôi mộ của vị thánh.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Bờ đông nam Hồ Ohrid cạnh suối nguồn sông Crn Drim, cách trung tâm thành phố Ohrid 29 km về phía nam, 6000 Ohrid, Cộng hòa Bắc Macedonia
- Đường tới
- Tu viện Thánh Naum nằm ở bờ đông nam Hồ Ohrid, cách trung tâm thành phố Ohrid đúng 29 km về phía nam (ngay sát trạm biên giới Sveti Naum giáp thành phố Pogradec của Albania). Từ trung tâm thành phố Ohrid, cách đi đẹp và đáng nhớ nhất vào mùa xuân hè và mùa thu là đi tàu thủy du lịch khởi hành từ cảng Ohrid lúc sáng sớm, lướt dọc theo bờ đông hồ Ohrid qua Bảo tàng Trên Nước (Vịnh Xương) trong khoảng 1 giờ 15 phút là cập bến ngay dưới chân mỏm đá Tu viện Thánh Naum. Ngoài ra, quý vị có thể đi xe buýt địa phương hoặc taxi từ Ohrid theo tuyến đường bộ ven hồ xuyên qua chân núi vườn quốc gia Galičica tuyệt đẹp trong khoảng 35 đến 40 phút tới bãi đỗ xe trước cổng khu sinh thái suối nguồn, rồi đi bộ 5 phút qua cầu gỗ lên đồi tu viện.
- Toạ độ
- 40.9139, 20.7406
Khuôn viên sân vườn nhìn ra Hồ Ohrid và khu vực suối nguồn của Tu viện Thánh Naum mở cửa đón khách hằng ngày từ sáng sớm đến chiều tối; riêng việc bước vào bên trong nhà thờ trung tâm và Nhà nguyện Mộ Thánh Naum có thu một khoản phí bảo tồn nhỏ (khoảng 100 tới 150 Denar Bắc Macedonia). Vì diện tích bên trong nhà thờ thế kỷ 16 và nhà nguyện mộ phần rất nhỏ hẹp, quý vị cần xếp hàng trật tự, giữ im lặng tuyệt đối, mặc trang phục kín đáo (không mặc đồ bơi từ bãi biển hồ Ohrid, quần đùi ngắn hay áo hở vai khi vào nhà thờ; tại cửa có khăn quấn cho mượn) và tuyệt đối không dùng đèn flash máy ảnh để bảo vệ lớp bích họa cổ năm 1806 và bức bình phong năm 1711. Khi cúi xuống áp tai lên nắp mộ đá của Thánh Naum, xin thực hiện nhẹ nhàng, trang nghiêm và nhường lối cho những người hành hương phía sau.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Thánh Naum, Ohrid
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh Naum xứ Ohrid là ai và ngài có vai trò gì trong lịch sử văn hóa vùng Balkan?
Thánh Naum xứ Ohrid (khoảng 830 tới ngày 23 tháng 12 năm 910) là nhà truyền giáo, học giả và thầy thuốc kiệt xuất thời trung cổ, một trong những môn đệ thân tín nhất của hai Thánh Cyril và Methodius (những người sáng tạo bảng chữ cái Slav) và là người bạn đồng hành của Thánh Clement xứ Ohrid. Từ năm 893, ngài điều hành Trường học Văn hóa Ohrid đào tạo hàng nghìn học giả chữ Glagolitic và Cyrillic, trước khi lập Tu viện Thánh Naum khoảng năm 900 tới 905.
Vì sao khách hành hương khi vào Tu viện Thánh Naum đều cúi xuống áp tai lên nắp mộ đá của vị thánh?
Trong Nhà nguyện phía đông nam của nhà thờ có ngôi mộ đá lưu giữ thánh cốt của Thánh Naum từ khi ngài viên tịch ngày 23 tháng 12 năm 910. Theo truyền thống đức tin kéo dài suốt hơn mười một thế kỷ tại vùng hồ Ohrid, người hành hương tin rằng khi áp sát tai vào tấm đá cẩm thạch trên mặt mộ trong sự tĩnh lặng, họ vẫn có thể nghe thấy tiếng đập thình thịch đều đặn của trái tim Thánh Naum đang sống và cầu bầu cho thế gian.
Câu chuyện Thánh Naum thuần hóa con gấu rừng cày ruộng mang ý nghĩa gì?
Truyện tích cổ (được họa sư Trpo vẽ trên bích họa năm 1806 trong nhà nguyện mộ và khắc trên nhiều tranh gỗ vùng Ohrid) kể rằng khi một con gấu rừng ăn thịt con bò cày của một nông dân nghèo, Thánh Naum đã dùng lời cầu nguyện cảm hóa con gấu dữ, buộc nó vào ách cày thay bò để giúp người nông dân không bị đói khổ. Hình ảnh này biểu trưng cho quyền năng của lòng từ bi và sự thánh thiện làm hòa giải muôn loài thiên nhiên.
Ngôi nhà thờ hiện nay trong sân Tu viện Thánh Naum có phải là công trình nguyên bản từ năm 905 không?
Ngôi nhà thờ nguyên thủy do Thánh Naum xây dựng khoảng năm 900 tới 905 có mặt bằng hình cỏ ba lá (Trikonchos) đã bị phá hủy vào khoảng đầu thời kỳ Ottoman; phần móng của nhà thờ thế kỷ 10 này đã được khảo cổ học phát lộ năm 1955 ngay dưới sàn đá. Ngôi nhà thờ gạch đá có hai mái vòm hình chữ thập nội tiếp mà du khách nhìn thấy hiện nay được tái thiết trực tiếp trên nền móng cũ vào thế kỷ 16 tới thế kỷ 17, kèm bức bình phong gỗ năm 1711 và bích họa năm 1806.
Vì sao trong sân vườn Tu viện Thánh Naum lại nuôi nhiều chim công đến vậy?
Trong biểu tượng học Kitô giáo cổ đại và nghệ thuật Byzantine (vốn xuất hiện ngay trên các bức phù điêu đá thế kỷ 10 tại Ohrid), chim công là biểu tượng của sự bất tử, vẻ đẹp thiên đàng và sự Phục Sinh của Chúa Kitô (do truyền thuyết cổ tin rằng thịt chim công không bị phân hủy và bộ lông đuôi mỗi năm lại thay mới rực rỡ hơn). Đàn chim công sống tự do quanh tu viện là nét truyền thống sống động gắn liền với hình ảnh Thánh Naum.
Suối nguồn sông Crn Drim nằm ngay cạnh Tu viện Thánh Naum có nguồn gốc từ đâu?
Đầm nước trong vắt rộng lớn ngay dưới chân phía đông mỏm đá tu viện là nơi 45 mạch nước ngầm (trong đó có 30 mạch ngầm dưới đáy nước và 15 mạch ven bờ) phun trào tạo thành đầu nguồn sông Crn Drim chảy vào Hồ Ohrid. Nguồn nước tinh khiết lạnh quanh năm này thực chất bắt nguồn từ Hồ Prespa (nằm ở độ cao lớn hơn khoảng 150 mét ở phía bên kia dãy núi đá vôi Galičica), thấm qua các hang động karst trong lòng núi rồi trồi lên tại Thánh Naum.