Voroneț là một ngôi làng nhỏ bên thị xã Gura Humorului, giữa những ngọn đồi phủ rừng thông của vùng Bucovina ở đông bắc Romania. Qua cổng tu viện, quý vị không thấy một quần thể đồ sộ mà chỉ một ngôi nhà thờ đá không lớn, mái gỗ dốc vươn xa ra ngoài chân tường. Nhưng đi vòng ra phía sau, tới bức tường tây, người ta thường đứng lặng một lúc: cả mặt tường từ chân lên tới mái phủ kín một bức tranh khổng lồ, hàng trăm hình người xếp tầng trên nền xanh lam thẫm, đúng cảnh Phán Xét Cuối Cùng.
Romania là một nước mà đại đa số người dân theo Chính Thống Giáo, và vùng Bucovina giữ một nét riêng không nơi nào có: những nhà thờ vẽ tranh phủ kín cả mặt ngoài, như những cuốn Kinh Thánh mở ra giữa trời. Trong số đó, Tu viện Voroneț (Mănăstirea Voroneț) nổi tiếng nhất, và sắc xanh trên tường nó đã thành một cái tên riêng: xanh Voroneț.
IThánh George, Thánh Daniel Và Tranh Kinh Thánh Ngoài Trời
Voroneț thuộc Chính Thống Giáo Đông phương, cụ thể là Giáo hội Chính Thống Romania, và ngày nay là một tu viện nữ. Nhà thờ được dâng kính Thánh George (Sfântul Gheorghe), nên trong các tên khác của nơi này còn chữ Nhà thờ Thánh George Voroneț. Theo trang chính thức của tu viện, người dựng nhà thờ là Ștefan cel Mare (Stêphanô Đại Đế), năm 1488.
Nhân vật thiêng liêng gắn chặt nhất với Voroneț là thánh Daniel Ẩn Tu (Daniil Sihastrul). Trang chính thức của tu viện gọi ngài là cha linh hướng đầu tiên của tu viện, và ngài được an táng ở tiền đường nhà thờ. Basilica.ro, trang tin của Tòa Thượng phụ Romania, ghi ngài được Giáo hội Chính Thống Romania chính thức phong thánh ngày 20 tháng 6 năm 1992.
Với Chính Thống Giáo, ảnh thánh (icon) không phải đồ trang trí mà là một cách giảng Tin Mừng bằng hình. Người tín hữu đứng trước ảnh thánh là đứng trước điều được vẽ ra, và các chu kỳ tranh tường trong nhà thờ được xếp theo một trật tự thần học chặt chẽ. Điều đặc biệt của các nhà thờ Bucovina là đem trật tự ấy ra cả mặt ngoài: người đứng trong sân, chưa bước vào nhà thờ, đã đọc được cả lịch sử cứu độ trên tường. Cảnh Phán Xét Cuối Cùng theo truyền thống đặt ở tường tây, phía cửa ra, để người rời nhà thờ nhớ tới ngày sau hết.
Trang chính thức của tu viện ghi thánh Daniel được vẽ như một vị thánh trên tường nam của nhà thờ, 47 năm sau khi ngài qua đời. Trên mộ ngài ở phía nam tiền đường, theo basilica.ro, có đặt một phiến đá sa thạch. Basilica.ro cũng ghi ngài sinh vào nửa sau thế kỷ 15, tên đời là Dumitru, tên tu là David rồi Daniil, và là một trong những vị thánh được người vùng Moldavia kính mến nhất mọi thời.
Vì nhà thờ dựng năm 1488, nhiều người tưởng bức Phán Xét Cuối Cùng cũng có từ năm ấy. Thật ra theo trang chính thức của tu viện, tranh bên trong vẽ xong năm 1496, còn lớp tranh ngoài tường, trong đó có cảnh Phán Xét Cuối Cùng, chỉ được thêm vào năm 1547, gần sáu mươi năm sau, dưới thời Giám mục chính tòa Grigorie Roșca. Quý vị đang nhìn hai lớp thời gian khác nhau trên cùng một ngôi nhà thờ.
IIBa Tháng Ba Tuần Và Năm Thế Kỷ
Lịch sử Voroneț có thể kể qua ba người dựng. Người thứ nhất dựng nhà thờ năm 1488. Người thứ hai, Giám mục chính tòa Grigorie Roșca, mở rộng nhà thờ và cho vẽ lớp tranh ngoài năm 1547, trang chính thức của tu viện gọi ông là người lập thứ ba. Giữa hai người ấy là thánh Daniel Ẩn Tu, người lập nền thiêng liêng cho cộng đoàn. Sau hơn ba thế kỷ, tu viện ngưng hoạt động, rồi được lập lại ở cuối thế kỷ 20.
- 1488Dựng nhà thờ Thánh GeorgeTheo trang chính thức, Ștefan cel Mare cho dựng nhà thờ từ ngày 26 tháng 5 tới ngày 14 tháng 9, tức chỉ trong ba tháng ba tuần, dâng kính Thánh George.
- 1496Xong tranh bên trongLớp tranh tường trong lòng nhà thờ được vẽ xong, theo trang chính thức của tu viện.
- 1547Mở rộng và vẽ tranh ngoàiGiám mục chính tòa Grigorie Roșca cho thêm một tiền đường kín ở phía tây và phủ tranh mặt ngoài, trong đó có cảnh Phán Xét Cuối Cùng. Trang chính thức ghi người được cho là họa sĩ chính là thầy Marcu.
- 1785Tu viện ngưng hoạt độngTrang chính thức ghi tu viện Voroneț là một trong 23 tu viện phải đóng cửa năm này. Nhà thờ vẫn còn, nhưng đời sống cộng đoàn dừng lại hơn hai thế kỷ.
- 1991Lập lại thành tu viện nữSau 206 năm, Thánh Công Đồng Giáo hội Chính Thống Romania quyết định lập lại Voroneț thành tu viện nữ, theo trang chính thức.
- 1992Phong thánh Daniel Ẩn TuTheo basilica.ro, ngày 20 tháng 6 năm 1992 Tòa Thượng phụ Romania chính thức phong thánh cho vị cha linh hướng đầu tiên của tu viện.
- 1993 và 2010Di sản Thế giới UNESCOVoroneț nằm trong hồ sơ Các nhà thờ vùng Moldavia, ghi danh năm 1993 và mở rộng năm 2010.
Con số ba tháng ba tuần không phải lời truyền miệng mà lấy từ chính trang của tu viện, ghi rõ ngày khởi công 26 tháng 5 và ngày xong 14 tháng 9 năm 1488. Cần lưu ý, con số ấy chỉ nói phần thân nhà thờ ban đầu. Tiền đường phía tây và lớp tranh ngoài là công trình năm 1547. Hồ sơ UNESCO về Các nhà thờ vùng Moldavia viết chung cho cả nhóm và không mô tả riêng Voroneț, nên mọi niên đại riêng trong bài này thư viện lấy từ trang của tu viện.
IIIMột Ngôi Nhà Thờ Phủ Tranh Từ Chân Tới Mái
Nhà thờ Voroneț không lớn. Đó là một ngôi nhà thờ đá một gian dọc theo lối Moldavia, đầu đông tròn, trên có một ngọn tháp nhỏ, mái gỗ dốc và vươn rộng ra ngoài để che mưa tuyết cho lớp tranh bên dưới. Cái làm nên danh tiếng của nó là lớp tranh ngoài tường: gần như mọi mặt tường đều được vẽ, và nền của tranh là một sắc xanh lam đậm mà người Romania gọi là albastru de Voroneț, xanh Voroneț.
Một lối tu viện Chính Thống khác, dựng trên đỉnh đá thay vì phủ tranh ngoài tường, được kể trong bài Các tu viện Meteora ở Hy Lạp.
Bức tranh phủ kín tường tây, vẽ năm 1547. Từ trên xuống là Chúa ngự giữa các thiên thần, các thánh tông đồ, cuộc phân xử, dòng sông lửa, và những người sống lại từ mồ mả.
Sắc xanh lam đậm làm nền cho các cảnh tranh ngoài tường, đã thành tên gọi riêng trong tiếng Romania. Trang chính thức của tu viện nhắc tới sắc xanh này như dấu nhận biết của Voroneț.
Trên tường nam có hình thánh Daniel Ẩn Tu, vẽ 47 năm sau khi ngài qua đời, theo trang chính thức của tu viện.
Mộ thánh Daniel nằm ở phía nam tiền đường, phủ một phiến đá sa thạch theo basilica.ro. Người hành hương dừng lại cầu nguyện ở đây.
Lớp tranh trong lòng nhà thờ vẽ xong năm 1496, cổ hơn lớp tranh ngoài nửa thế kỷ.
Tên gọi Tu viện Voroneț dễ khiến người ta hình dung một quần thể lớn nhiều nhà thờ như các tu viện ở Nga hay Hy Lạp. Thực tế ở Voroneț chỉ có một nhà thờ chính giữa sân, quây quanh là tường rào và nhà ở của các nữ tu. Tất cả danh tiếng của nơi này dồn vào một ngôi nhà thờ nhỏ và những bức tường vẽ của nó.
IVThế Đất Và Hướng
Xin quý vị lưu ý rằng những dòng dưới đây không thuộc về truyền thống của tu viện. Chính Thống Giáo Romania không có phép xem đất theo lối phương Đông, và điều duy nhất quy định hướng nhà thờ là luật phụng vụ: bàn thờ ở đầu đông, sau vách thánh tượng, cửa vào ở phía tây. Chính vì cửa ở phía tây mà cảnh Phán Xét Cuối Cùng được vẽ ở tường tây, đúng như lệ của tranh thánh Chính Thống. Phần đọc thế đất tiếp theo là của thư viện, theo con mắt phong thủy cổ truyền người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có một điểm so sánh.
Voroneț nằm trong một thung lũng nhỏ dưới chân những ngọn đồi rừng, không phải trên núi cao. Người Việt sẽ nhận ra ngay thế quen thuộc của nhiều chùa làng miền trung du: đồi thấp bọc sau lưng và hai bên như hậu chẩm và tả hữu sa, phía trước mở ra một khoảng đồng cỏ bằng làm minh đường. Theo sách xưa, thế đất đồi thấp vây vòng cung là thế ổ, như tổ chim, giữ khí êm và kín, hợp cho người tu ở lâu dài.
Về nước, gần tu viện có dòng suối nhỏ chảy xuống từ đồi, rồi nhập vào dòng sông lớn hơn ở vùng Gura Humorului, tên thị xã nghĩa là cửa sông Humor. Nước nhỏ, chảy chậm quanh chân đồi, theo lối cổ truyền là nước hiền, không xung không xói.
Về hướng, bàn thờ quay về đông theo phụng vụ, tường tây với bức Phán Xét Cuối Cùng đón nắng chiều. Người Việt đọc tường tây là phía hoàng hôn, phía của sự khép lại, và việc đặt cảnh ngày sau hết ở đúng phía ấy có một sự trùng hình khá lạ với cách nghĩ âm dương. Chúng tôi chỉ ghi lại như một chỗ đối chiếu, không có ý nói người dựng đã nghĩ theo lối ấy.
VLễ Thánh George, Lễ Thánh Daniel Và Lịch Giáo Hội Romania
Giáo hội Chính Thống Romania theo lịch Julius sửa đổi, còn gọi là lịch mới, cho các lễ cố định. OrthodoxWiki xếp Romania vào nhóm các giáo hội dùng lịch này, và ghi rằng mọi giáo hội Chính Thống, trừ vài ngoại lệ, vẫn tính lễ Phục Sinh theo lịch Julius. Vì vậy các lễ cố định ở Voroneț rơi đúng ngày dương lịch như phương tây, còn Phục Sinh có năm trùng, có năm muộn hơn. Lễ bổn mạng và là lễ lớn nhất của nhà thờ là lễ Thánh George ngày 23 tháng 4. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 23 tháng 4 | Lịch Giáo hội Romania, Julius sửa đổi, trùng dương lịch | Lễ Thánh George | Lễ bổn mạng của nhà thờ, ngày lớn nhất trong năm của tu viện. Khi ngày này rơi vào Mùa Chay Cả, theo lệ Chính Thống lễ có thể được mừng sau Phục Sinh. |
| 18 tháng 12 | Lịch Giáo hội Romania, Julius sửa đổi | Lễ thánh Daniel Ẩn Tu | Kính vị cha linh hướng đầu tiên của tu viện, người an táng ở tiền đường, theo basilica.ro. |
| Thay đổi theo năm | Tính theo lịch Julius | Lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ Chính Thống, đi sau Mùa Chay Cả và Tuần Thánh. |
| 15 tháng 8 | Lịch Giáo hội Romania, Julius sửa đổi | Lễ Đức Mẹ An Giấc | Một trong mười hai đại lễ Chính Thống, đi trước là mùa chay hai tuần đầu tháng 8. |
| 25 tháng 12 | Lịch Giáo hội Romania, Julius sửa đổi | Lễ Giáng Sinh | Mừng cùng ngày với phương tây, vì Giáo hội Romania theo lịch mới cho lễ cố định. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Voroneț, thị xã Gura Humorului, hạt Suceava (vùng Bucovina)
- Đường tới
- Tu viện nằm ở làng Voroneț thuộc thị xã Gura Humorului, hạt Suceava, vùng Bucovina, cách trung tâm thị xã vài cây số về phía nam, đường ô tô tới tận cổng.
- Toạ độ
- 47.5171, 25.8642
Voroneț là tu viện nữ đang có cộng đoàn sinh sống, nên lệ của nơi tu là lệ phải theo. Phụ nữ thường được mời mặc váy dài và che vai, nam giới mặc quần dài và bỏ mũ khi vào nhà thờ. Giữ im lặng trong sân và trong nhà thờ, không chụp ảnh bên trong nhà thờ. Tranh ngoài tường rất cổ, quý vị xin đừng chạm tay vào mặt tường.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Voroneț
Contribute photos, information or video for Voroneț MonasteryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Voroneț thuộc đạo nào
Tu viện Voroneț thuộc Chính Thống Giáo Đông phương, cụ thể là Giáo hội Chính Thống Romania. Nhà thờ dâng kính Thánh George, dựng năm 1488. Từ năm 1991 Thánh Công Đồng Giáo hội Romania lập lại nơi này thành tu viện nữ.
Xanh Voroneț là gì
Là sắc xanh lam đậm làm nền cho lớp tranh ngoài tường của nhà thờ Voroneț, vẽ năm 1547. Sắc xanh này nổi tiếng tới mức tiếng Romania có hẳn tên gọi albastru de Voroneț. Rõ nhất là trên tường tây, nơi có cảnh Phán Xét Cuối Cùng.
Nhà thờ Voroneț xây trong bao lâu
Theo trang chính thức của tu viện, nhà thờ dựng từ ngày 26 tháng 5 tới ngày 14 tháng 9 năm 1488, tức ba tháng ba tuần. Con số này chỉ phần thân ban đầu. Tiền đường phía tây và lớp tranh ngoài tường được thêm năm 1547.
Thánh Daniel Ẩn Tu là ai
Là vị ẩn tu vùng Moldavia thế kỷ 15, cha linh hướng đầu tiên của tu viện Voroneț, an táng ở tiền đường nhà thờ. Basilica.ro ghi Giáo hội Chính Thống Romania phong thánh cho ngài ngày 20 tháng 6 năm 1992, lễ kính ngài ngày 18 tháng 12.
Giáo hội Chính Thống Romania theo lịch nào
Theo lịch Julius sửa đổi, gọi là lịch mới, cho các lễ cố định, nên Giáng Sinh là 25 tháng 12 và lễ Thánh George là 23 tháng 4 theo dương lịch. Lễ Phục Sinh vẫn tính theo lịch Julius như các giáo hội Chính Thống khác.