Đi dọc con phố dốc nhẹ ở phía nam phố cổ Vilnius, quý vị sẽ thấy dòng người phía trước chậm lại khi tới gần một cổng thành bằng gạch. Nhiều người dừng hẳn, ngẩng lên, làm dấu thánh giá. Phía trên vòm cổng, sau một ô cửa lớn có khung kính, là bức ảnh Đức Mẹ nền tối, khuôn mặt nghiêng, đôi tay khoanh trước ngực, quanh đầu tỏa ra một vầng hào quang như ánh mặt trời. Từ dưới đường, người qua lại có thể nhìn thẳng lên ảnh mà không cần bước vào đâu cả, nên trước cổng lúc nào cũng có người đứng lặng, có người quỳ ngay trên vỉa hè.
Người Litva gọi nơi này là Aušros Vartai, Cổng Bình Minh. Người Ba Lan gọi là Ostra Brama, Cổng Nhọn. Với người Công Giáo cả vùng, đây là nơi của Đức Mẹ Nhân Lành, Mẹ của Lòng Thương Xót. Một cổng thành cũ, một nhà nguyện nhỏ chỉ vừa một gian, nhưng là nơi đã được một vị giáo hoàng ban triều thiên cho ảnh Đức Mẹ, và là nơi bức ảnh Lòng Thương Xót Chúa lần đầu ra mắt giáo dân. Vì thế thư viện chọn nơi này làm nơi đại diện cho đời sống đức tin của Litva, một đất nước mà Công Giáo là truyền thống chính.
IĐức Mẹ Nhân Lành Và Bức Ảnh Trên Cổng
Nhà nguyện thuộc Công Giáo Rôma, Tổng giáo phận Vilnius, do các tu sĩ dòng Cát Minh Nhặt coi sóc, liền với nhà thờ Thánh Têrêsa ngay bên cạnh cổng. Người ta không đến đây vì cổng thành, mà vì bức ảnh Đức Mẹ Nhân Lành (Mater Misericordiae) đặt trên bàn thờ nhà nguyện. Catholic World Report ghi trong nhà nguyện có hai dòng chữ Latinh: Sub tuum praesidium confugimus, chúng con chạy đến dưới sự che chở của Mẹ, và Mater Misericordiae, Mẹ Nhân Lành.
Theo cityofmercy.lt, bức ảnh vẽ trên ván gỗ sồi, và có một điều khác với phần lớn ảnh Đức Mẹ ở vùng này: Đức Mẹ không bồng Chúa Hài Đồng. Mẹ đứng một mình, đôi tay khoanh trên ngực, trước một vầng hào quang hình mặt trời, như Catholic World Report mô tả.
Trong đức tin Công Giáo, Đức Maria được tôn kính là Mẹ Thiên Chúa và mẹ của các tín hữu, người cầu bầu cho con cái trước mặt Chúa. Tước hiệu Mẹ Nhân Lành nói tới lòng thương xót của Mẹ với người yếu đuối và tội lỗi. Tôn kính một bức ảnh không phải là thờ tấm gỗ và lớp sơn, mà là hướng lòng về người được vẽ trong ảnh. Lời kinh Sub tuum praesidium ghi trong nhà nguyện là một trong những kinh cầu Đức Mẹ cổ nhất của Kitô giáo.
Nhà nguyện còn gắn với một mốc lớn của lòng sùng kính Lòng Thương Xót Chúa. Theo trang của Đền thánh Lòng Thương Xót Vilnius, bức ảnh Chúa Giêsu Thương Xót được họa sĩ Eugeniusz Kazimirowski vẽ ở Vilnius từ tháng 1 năm 1934, theo lời chỉ dẫn của nữ tu Faustina Kowalska, dưới sự coi sóc của cha giải tội của chị là linh mục Michał Sopoćko. Từ ngày 26 tới 28 tháng 4 năm 1935, trong dịp mừng lễ khép lại vào Chúa Nhật sau Phục Sinh, bức ảnh lần đầu được trưng cho giáo dân, treo ở ô cửa sổ trên cùng của Cổng Bình Minh, và chính nữ tu Faustina đã trang trí bằng cây lá và hoa. Câu chuyện về vị nữ tu và lòng sùng kính ấy được kể trong bài Đền thánh Lòng Thương Xót Chúa, Kraków.
Nhiều người tưởng bức ảnh Lòng Thương Xót đang ở Cổng Bình Minh, hoặc bức ảnh Đức Mẹ trên cổng chính là ảnh Lòng Thương Xót. Không phải. Ảnh trên bàn thờ nhà nguyện là ảnh Đức Mẹ Nhân Lành vẽ từ thế kỷ 17. Bức ảnh Chúa Giêsu Thương Xót chỉ được treo tạm ở ô cửa sổ trên cổng trong ba ngày tháng 4 năm 1935. Cổng Bình Minh là nơi ảnh ấy lần đầu ra mắt giáo dân, không phải nơi giữ ảnh.
IITừ Cổng Thành Tới Nhà Nguyện Đức Mẹ
Cổng Bình Minh có hai lớp lịch sử chồng lên nhau. Lớp dưới là một cổng thành trong vòng tường thành Vilnius thời trung đại, một trong mười cổng xưa. Lớp trên là một bức ảnh Đức Mẹ được đặt ở cổng, rồi một nhà nguyện dòng Cát Minh dựng riêng để giữ ảnh. Lớp trên đã làm cho lớp dưới được giữ lại: trong mười cổng xưa, chỉ còn cổng này.
- 1514Cổng được nhắc lần đầuCatholic World Report ghi cổng được nhắc lần đầu năm 1514 với tên cổng Medininkai, theo tên con đường dẫn ra phía ấy. Cuối thế kỷ 16 cổng được gọi là Cổng Nhọn (Ostra Brama, Porta Acialis).
- Đầu thế kỷ 17Bức ảnh Đức MẹHọa sĩ và năm vẽ không rõ. Giả thuyết phổ biến nhất cho rằng ảnh vẽ đầu thế kỷ 17, dựa theo một tác phẩm của họa sĩ xứ Flanders Maerten de Vos.
- 1626Dòng Cát Minh tới VilniusDòng Cát Minh lập tu viện gần cổng. Nhà thờ Thánh Têrêsa liền bên được thánh hiến năm 1654, theo cityofmercy.lt.
- 1668 tới 1671Dựng nhà nguyện trên cổngNăm 1668 dòng Cát Minh được giao coi sóc bức ảnh. Năm 1671 nhà nguyện được dựng ngay trên cổng, dưới sự chỉ dẫn của tu sĩ Carôlô Chúa Thánh Thần (Charles of the Holy Spirit).
- 1735Lập lễ Bảo TrợLễ Đức Mẹ Cổng Bình Minh Bảo Trợ được lập, có ân xá kèm theo, mừng vào ngày 16 tháng 11.
- 1829Trùng tu mặt ngoàiMặt ngoài nhà nguyện có lẽ được trùng tu năm này, thêm các dòng chữ trên đầu hồi tam giác, theo Catholic World Report.
- 1927Ban triều thiênĐức Giáo hoàng Piô XI làm phép triều thiên cho bức ảnh, với tước hiệu Mẹ Nhân Lành.
- 1935Ảnh Lòng Thương Xót ra mắtNgày 26 tới 28 tháng 4, bức ảnh Chúa Giêsu Thương Xót lần đầu được trưng cho giáo dân, treo ở ô cửa sổ trên cùng của cổng.
Về bức ảnh, các nguồn đều thận trọng. Catholic World Report ghi rõ không biết ai vẽ và vẽ năm nào, chỉ nêu giả thuyết phổ biến nhất là đầu thế kỷ 17, theo mẫu của Maerten de Vos. Về tên gọi, nguồn này cũng ghi không rõ từ khi nào cổng mang tên Cổng Bình Minh, chỉ biết tên Medininkai có trước, tên Cổng Nhọn có từ cuối thế kỷ 16. Về năm trùng tu mặt ngoài, nguồn dùng chữ có lẽ cho năm 1829. Thư viện giữ nguyên các lời rào ấy.
Hồ sơ UNESCO số 541 ghi danh Trung tâm lịch sử Vilnius năm 1994, chỉnh ranh giới năm 2012. Trang ghi danh nói trung tâm được bao bằng tường thành thời trung đại nhưng không nêu tên riêng Cổng Bình Minh.
IIICổng Gạch, Nhà Nguyện Một Gian Và Áo Bạc Của Đức Mẹ
Nhìn từ phía ngoài thành, Cổng Bình Minh là một khối tháp cổng bằng gạch với vòm đi qua ở dưới. Nhìn từ phía trong phố cổ, quý vị thấy nhà nguyện nằm ngay trên vòm cổng, mặt tiền có ô cửa lớn để bức ảnh hướng xuống đường. Theo cityofmercy.lt, nhà nguyện do dòng Cát Minh Nhặt dựng trong tháp cổng. Lối lên nhà nguyện đi từ nhà thờ Thánh Têrêsa, qua một hành lang nối.
Nhà thờ Thánh Têrêsa liền bên là một phần không tách rời của nơi hành hương này. Theo cityofmercy.lt, nhà thờ được thánh hiến năm 1654, bên trong có bích họa vẽ năm 1760 tới 1764 của họa sĩ Motiejus Sluscianskis.
Vẽ trên ván gỗ sồi, Đức Mẹ đứng một mình không bồng Chúa Hài Đồng, tay khoanh trên ngực, sau đầu là vầng hào quang hình mặt trời. Họa sĩ và năm vẽ không rõ.
Catholic World Report ghi bức ảnh được phủ một lớp áo bạc (riza) chỉ chừa những phần hình vẽ, theo lệ tôn kính ảnh thánh vốn quen thuộc trong truyền thống Kitô giáo phương Đông.
Tường nhà nguyện gắn nhiều vật tạ ơn nhỏ bằng bạc do người hành hương để lại qua nhiều thế hệ, dấu của những lời cầu xin và tạ ơn.
Nhà thờ dòng Cát Minh liền bên cổng, thánh hiến năm 1654, bích họa năm 1760 tới 1764 của Motiejus Sluscianskis. Là lối vào nhà nguyện trên cổng.
Hai dòng chữ Latinh Sub tuum praesidium confugimus và Mater Misericordiae, ghi lời cầu dưới sự che chở của Mẹ và tước hiệu Mẹ Nhân Lành.
Nhiều khách tưởng Cổng Bình Minh là một nhà thờ lớn. Thật ra nhà nguyện trên cổng chỉ là một gian nhỏ, không có hàng ghế dài như một nhà thờ giáo xứ. Phần lớn người hành hương cầu nguyện ngay dưới đường, nhìn lên ô cửa, và chính điều ấy làm nên nét riêng của nơi này: một nơi thờ phượng mở ra đường phố, người đi ngang qua cũng đang đi qua trước mặt Đức Mẹ.
IVThế Đất Và Hướng
Đây là một trường hợp lạ, và cần lời rào rõ hơn thường lệ. Công Giáo không có môn phong thủy. Nhà thờ Công Giáo phương tây thường đặt theo hướng phụng vụ, cung thánh quay về đông, nơi mặt trời mọc, để nhắc tới Chúa Phục Sinh. Nhưng nhà nguyện Cổng Bình Minh không theo được lệ ấy, vì nó được dựng trên một cổng thành có sẵn, hướng của nó là hướng của con đường đi qua cổng. Bức ảnh quay về phía phố cổ, để người trong thành nhìn thấy. Những gì viết dưới đây là cách thư viện đọc theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, chỉ để quý vị có chỗ đối chiếu, không phải điều được ghi trong tư liệu của nhà nguyện.
Điều người Việt nhận ra trước hết là vị trí cổng. Trong lối xem đất cổ truyền, cửa của một vùng đất là chỗ khí ra vào, và nơi ấy thường được giữ bằng một điểm thờ. Làng Việt xưa có lệ đặt miếu nhỏ hay bàn thờ bên cổng làng, thành cổ có miếu ở cửa ô. Một bức ảnh Đức Mẹ đặt trên cổng thành, nhìn vào lòng thành phố, trùng hình với lệ trấn cửa ấy, dù người Vilnius đặt ảnh theo lòng sùng kính của họ chứ không theo một phép nào của phương Đông.
Điều thứ hai là thế đất quanh thành. Phố cổ Vilnius nằm trong thung lũng nơi sông Vilnia đổ vào sông Neris, bao quanh bởi những đồi có rừng. Đất trong lòng chảo có đồi bao, có hai dòng nước gặp nhau, theo lối Việt là thế tàng phong tụ thủy, kín gió giữ nước. Cổng Bình Minh nằm ở rìa nam của phố cổ, nơi con đường từ phía nam đi vào lòng thành.
Điều thứ ba là hướng nhìn. Bức ảnh không nhìn ra ngoài thành mà nhìn vào trong, xuống con phố dẫn vào trung tâm. Theo lối cổ truyền, một điểm thờ quay mặt vào khu dân cư là thế hộ trì, che chở những người sống sau lưng cổng, hơn là thế trấn áp hướng ra ngoài. Thư viện ghi nhận sự trùng hình này, và nhắc rằng tước hiệu Mẹ Nhân Lành đã nói điều ấy bằng ngôn ngữ của chính đức tin Công Giáo.
VLễ Bảo Trợ Tháng Mười Một Và Các Ngày Lễ Gắn Với Nơi Này
Nhà nguyện theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, cộng với ngày lễ riêng của Đức Mẹ Cổng Bình Minh. Lễ lớn nhất là lễ Đức Mẹ Nhân Lành Bảo Trợ quanh ngày 16 tháng 11, theo cityofmercy.lt được mừng suốt tám ngày, lúc ấy phố quanh cổng đông người hành hương hơn mọi dịp khác trong năm. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 16 tháng 11 và tám ngày quanh đó | Lịch phụng vụ Công Giáo, lễ riêng của nơi này | Lễ Đức Mẹ Cổng Bình Minh Bảo Trợ | Lễ lớn nhất của nhà nguyện, lập năm 1735. Người hành hương từ khắp Litva và vùng lân cận về cầu nguyện trước ảnh Đức Mẹ Nhân Lành. |
| Chúa Nhật sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo Phục Sinh | Chúa Nhật Lòng Thương Xót | Gắn với nơi này vì ngày 28 tháng 4 năm 1935, Chúa Nhật sau Phục Sinh năm ấy, là ngày cuối của dịp ảnh Lòng Thương Xót lần đầu được trưng tại cổng. |
| 16 tháng 7 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ núi Cát Minh | Lễ chung của dòng Cát Minh, dòng tu coi sóc nhà nguyện từ năm 1668. |
| 5 tháng 10 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Thánh Faustina Kowalska | Ngày kính vị nữ tu đã trang trí cổng cho dịp trưng ảnh Lòng Thương Xót năm 1935. |
| 15 tháng 10 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Thánh Têrêsa Avila | Lễ bổn mạng của nhà thờ Thánh Têrêsa dòng Cát Minh liền bên cổng, lối vào nhà nguyện. |
Có người nghĩ lễ lớn nhất ở Cổng Bình Minh phải là Chúa Nhật Lòng Thương Xót, vì câu chuyện năm 1935 nổi tiếng khắp thế giới. Thật ra lễ riêng của nhà nguyện, có từ năm 1735, là lễ Đức Mẹ Bảo Trợ tháng 11. Chúa Nhật Lòng Thương Xót được mừng khắp Giáo hội, còn ở Vilnius lễ ấy có trung tâm riêng là Đền thánh Lòng Thương Xót, nơi hiện giữ bức ảnh.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Aušros Vartų g. 14, Vilnius (lối lên nhà nguyện từ nhà thờ Thánh Têrêsa)
- Đường tới
- Cổng nằm ở đầu nam phố Aušros Vartų, số 14, trong phố cổ Vilnius. Từ ga tàu Vilnius đi bộ lên phía bắc chừng mười phút là tới cổng, lối vào nhà nguyện đi qua nhà thờ Thánh Têrêsa.
- Toạ độ
- 54.6743, 25.2895
Nhà nguyện là nơi cầu nguyện, gần như lúc nào cũng có người đang lần hạt hay dự lễ. Lối lên đi qua nhà thờ Thánh Têrêsa, cầu thang hẹp, khách xin đi chậm và nhường người đang cầu nguyện. Trong nhà nguyện giữ im lặng, không đứng chắn trước bàn thờ, ăn mặc kín đáo. Người đi qua dưới cổng thường làm dấu hay dừng lại cầu nguyện, xin đừng chụp ảnh sát mặt họ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Cổng Bình Minh và nhà nguyện Đức Mẹ, Vilnius
Contribute photos, information or video for Gate of DawnThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Cổng Bình Minh Vilnius là gì
Là cổng thành duy nhất còn lại của Vilnius, nhắc lần đầu năm 1514. Trên cổng có nhà nguyện dòng Cát Minh dựng năm 1671, giữ bức ảnh Đức Mẹ Nhân Lành vẽ trên ván gỗ sồi. Người Litva gọi là Aušros Vartai, người Ba Lan gọi là Ostra Brama. Đây là nơi hành hương Đức Mẹ của người Công Giáo cả vùng.
Ảnh Lòng Thương Xót Chúa lần đầu trưng ở đâu
Theo trang Đền thánh Lòng Thương Xót Vilnius, bức ảnh Chúa Giêsu Thương Xót lần đầu được trưng cho giáo dân từ ngày 26 tới 28 tháng 4 năm 1935, treo ở ô cửa sổ trên cùng của Cổng Bình Minh, do chính nữ tu Faustina trang trí. Ảnh được vẽ ở Vilnius từ năm 1934 và nay không ở cổng.
Đức Mẹ Cổng Bình Minh có gì đặc biệt
Ảnh vẽ Đức Mẹ đứng một mình, không bồng Chúa Hài Đồng, tay khoanh trước ngực, sau đầu là vầng hào quang như mặt trời, phủ áo bạc. Năm 1927 Đức Giáo hoàng Piô XI làm phép triều thiên cho ảnh với tước hiệu Mẹ Nhân Lành. Họa sĩ và năm vẽ không rõ, giả thuyết phổ biến là đầu thế kỷ 17.
Lễ Đức Mẹ Cổng Bình Minh ngày nào
Lễ Đức Mẹ Cổng Bình Minh Bảo Trợ mừng ngày 16 tháng 11 theo lịch phụng vụ Công Giáo, được lập năm 1735. Theo cityofmercy.lt, lễ kéo dài tám ngày quanh mốc ấy, là dịp đông người hành hương nhất trong năm tại nhà nguyện trên cổng.
Cổng Bình Minh thuộc dòng tu nào
Nhà nguyện do dòng Cát Minh Nhặt coi sóc. Dòng Cát Minh lập tu viện gần cổng năm 1626, được giao giữ bức ảnh năm 1668 và dựng nhà nguyện năm 1671. Nhà thờ Thánh Têrêsa của dòng, thánh hiến năm 1654, nằm liền bên và là lối lên nhà nguyện.