Đi dọc đại lộ ven biển qua khu Al Ghubrah ở phía tây Muscat, quý vị sẽ thấy một ngọn tháp màu cát nhô lên khỏi hàng cây, cao hơn mọi mái nhà chung quanh. Qua cổng là những khoảnh vườn cắt tỉa, những dãy hành lang vòm nhọn bằng đá sáng màu chạy dài, nền cẩm thạch mát dưới chân dù ngoài trời nắng gắt. Bước vào gian cầu nguyện chính, mắt người mới tới thường dừng ở hai thứ: thảm dệt tay trải kín sàn và chiếc đèn chùm pha lê treo dưới vòm giữa.
Oman là nước duy nhất trên thế giới mà đa số tín đồ Hồi Giáo theo phái Ibadi, bên cạnh những cộng đồng Sunni và Shia. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Oman vì đây là thánh đường cộng đoàn chính của cả nước, nơi lễ chung ngày thứ Sáu và các kỳ Eid quy tụ đông người nhất, lại có một thư viện sách về Hồi Giáo ngay trong khuôn viên. Nó là một công trình mới, nhưng cho thấy khá rõ đời sống đạo Hồi của Oman hôm nay.
IThánh Đường Chung Của Một Nước Đa Số Ibadi
Chữ grand mosque trong tên tiếng Anh ứng với khái niệm jami, thánh đường cộng đoàn có lễ chung trưa thứ Sáu và bài thuyết giảng, khác các thánh đường nhỏ trong làng, trong khu phố. Công trình mang tên vị sultan đã cho dựng.
Theo Mosques of the World, đồ án được chọn qua một cuộc thi thiết kế quốc tế năm 1993, người thắng là kiến trúc sư người Iraq Mohammed Saleh Makiya cùng hãng Quad Design ở London. Khuôn viên vừa có gian lễ đồng thời có thư viện, Viện Khoa học Hồi Giáo, trung tâm thông tin và hội trường, nên thánh đường vừa là nơi lễ vừa là nơi học.
Ibadi là một dòng Hồi Giáo có gốc từ những thế kỷ đầu của đạo, khác cả Sunni lẫn Shia về một số điểm luật lệ và về quan niệm chọn người lãnh đạo cộng đồng. Cùng một Kinh Qur'an, cùng năm lần lễ nguyện mỗi ngày, cùng quay về Mecca. Là thánh đường chung của cả nước, nơi này mở cho mọi tín đồ đến lễ. Thư viện ghi như vậy để quý vị định vị, không phân xử giữa các dòng.
Năm ngọn tháp của công trình, theo Mosques of the World, tượng trưng năm trụ cột của đạo Hồi: tuyên xưng đức tin vào Thượng Đế duy nhất và Nhà tiên tri Muhammad, lễ nguyện năm lần mỗi ngày, bố thí, nhịn chay tháng Ramadan, và hành hương về Mecca một lần trong đời cho người đủ sức.
Chỗ hay hiểu lầm: vì khách tham quan rất đông và công trình còn mới, nhiều người tưởng đây chủ yếu là một điểm tham quan. Không phải. Đây là thánh đường đang hành lễ mỗi ngày, gian cầu nguyện chính và gian cầu nguyện của nữ dùng cho năm lần lễ nguyện, lễ thứ Sáu và các kỳ Eid. Khách không theo Hồi Giáo chỉ được vào trong những khung ngày riêng mà thánh đường quy định, ngoài lúc hành lễ.
Chữ lớn nhất cũng hay bị dùng quá tay. Theo trang chuyên về thảm Nazmiyal, thảm cầu nguyện ở đây giữ danh hiệu lớn nhất thế giới tới năm 2007, khi bị thảm của Abu Dhabi vượt qua, nay đứng thứ hai. Về sức chứa và diện tích, thánh đường lớn nhất Oman nhưng nhỏ hơn nhiều thánh đường khác trong vùng.
Cùng thế hệ đại thánh đường đương đại vùng Vịnh là Đại thánh đường Sheikh Zayed ở Abu Dhabi, khởi công muộn hơn vài năm. Cả hai nổi tiếng về thảm và đèn chùm lớn, nhưng Abu Dhabi dùng cẩm thạch trắng và nhiều vòm, còn Muscat giữ tông sa thạch màu cát và một vòm giữa. Bài về Abu Dhabi đã nói về thảm và đèn chùm vùng Vịnh nói chung, bài này chỉ ghi số liệu của Muscat.
IITừ Cuộc Thi Thiết Kế Tới Ngày Khánh Thành
Lịch sử của một công trình đương đại ngắn và rõ, chỉ có vài chỗ các nguồn ghi lệch nhau về năm khởi công. Các mốc dưới đây chỉ ghi việc thiết kế, xây dựng và khánh thành.
- 1993Cuộc thi thiết kếSau khi dự án được công bố năm 1992, cuộc thi thiết kế quốc tế năm 1993 chọn đồ án của kiến trúc sư Mohammed Saleh Makiya và hãng Quad Design ở London, theo Mosques of the World.
- 1994Khởi công theo một nguồnMosques of the World ghi công trình khởi công tháng 12 năm 1994, do nhà thầu Carillion Alawi thi công. Xem hộp sử liệu dưới về mốc 1995.
- 1995Khởi công theo cách tính khácOman Views chỉ ghi công trình xây trong sáu năm, tính ngược từ năm khánh thành 2001 thì khởi công khoảng 1995.
- Bốn nămDệt thảm và làm đèn chùmThảm gian cầu nguyện do 600 thợ dệt Iran thuộc Công ty Thảm Iran (ICC) làm trong bốn năm theo Mosques of the World. Nazmiyal ghi khoảng 500 tới 600 thợ dệt ở Nishapur (Neyshabur), tỉnh Khorasan, làm hai ca. Đèn chùm pha lê do hãng Faustig ở Đức chế tác trong bốn năm.
- 2001Khánh thànhNgày 4 tháng 5 năm 2001 thánh đường hoàn thành, sau sáu năm bảy tháng theo Mosques of the World.
Các nguồn thư viện đã mở vênh nhau ở năm chỗ, xin ghi cả hai bên. Năm khởi công: tháng 12 năm 1994 theo Mosques of the World, còn Oman Views chỉ ghi sáu năm xây, tính ngược ra khoảng 1995. Diện tích: 416.000 mét vuông theo Mosques of the World, 40.000 mét vuông theo Oman Views. Đối chiếu tư liệu kiến trúc thì 416.000 mét vuông là tổng diện tích toàn khu đất tính cả vườn và sân ngoài, còn khoảng 40.000 mét vuông là diện tích cụm công trình xây dựng.
Sức chứa: khoảng 20.000 người theo Mosques of the World, 22.000 theo Oman Views. Thảm cầu nguyện: Mosques of the World ghi xấp xỉ 70 nhân 60 mét (kèm diện tích 4.343 mét vuông) và nặng 21 tấn, Oman Views ghi rộng hơn 4.200 mét vuông, còn Nazmiyal ghi kích thước thực tế 70,50 nhân 60,90 mét, khoảng 4.343 mét vuông, nặng 22 tấn. Đèn chùm: 8.500 kg theo Mosques of the World, 8 tấn theo Oman Views. Hai chỗ sau là cách làm tròn khác nhau giữa các nguồn.
IIISa Thạch Màu Cát, Vòm Giữa Và Năm Ngọn Tháp
Theo Mosques of the World, bên ngoài công trình ốp khoảng 300.000 tấn sa thạch Ấn Độ, bên trong dùng cẩm thạch của bốn nước là Ấn Độ, Oman, Ý và Ai Cập, cửa gỗ dùng gỗ tếch Miến Điện. Tông màu vì thế là màu cát sáng ở ngoài, trắng và xám nhạt ở trong, hợp với ánh nắng gắt của bờ biển Oman. Gian cầu nguyện chính mặt bằng vuông, đội một vòm giữa cao 50 mét tính từ sàn trên bốn trụ lớn, dưới vòm là chiếc đèn chùm pha lê.
Bố cục là một khu có tường bao, hai dãy hành lang phía bắc và phía nam (riwaq) mỗi dãy dài 240 mét chia thành nhiều sảnh trang trí theo họa tiết Andalusia, Ba Tư, Mamluk Ai Cập, Syria và Oman. Khuôn viên dẫn tới hai gian cầu nguyện: gian chính cho nam chứa 6.500 người, và gian riêng cho nữ chứa 750 người theo Mosques of the World. Phần sân lát đá ngoài trời đón thêm khoảng 8.000 người cùng các sân trong và hành lang, nâng tổng sức chứa toàn khu lên khoảng 20.000 người vào dịp lễ lớn.
Cao 91,5 mét theo Mosques of the World, là điểm mốc nhìn thấy từ xa trên đồng bằng ven biển Muscat.
Mỗi tháp cao 45 mét, đứng ở bốn góc công trình. Cùng tháp chính thành năm tháp, tượng trưng năm trụ cột của đạo Hồi.
Cao 50 mét tính từ sàn gian cầu nguyện chính theo Mosques of the World, mặt trong phủ hoa văn sứ, gỗ và thư pháp chữ Thuluth.
Dệt tay từ 28 màu nhuộm thảo mộc với 1,7 tỷ nút, do khoảng 500 tới 600 thợ dệt Iran làm trong bốn năm theo mẫu Tabriz, Kashan và Isfahan. Mosques of the World ghi xấp xỉ 70 nhân 60 mét (4.343 m², 21 tấn), Nazmiyal ghi 70,50 nhân 60,90 mét (4.343 m², 22 tấn).
Cao 14 mét, rộng 8 mét, khung mạ vàng 24 carat gắn hơn 600.000 viên pha lê Swarovski và 1.122 bóng đèn theo Mosques of the World, nặng 8.500 kg, do hãng Faustig (Đức) làm trong bốn năm.
Thư viện ba tầng giữ khoảng 20.000 tới 30.000 đầu sách, bên cạnh có Viện Khoa học Hồi Giáo và hội trường 300 chỗ, theo Mosques of the World và Oman Views.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích | 416.000 m² (toàn khu), 40.000 m² (cụm xây dựng) | Mosques of the World, Oman Views |
| Sức chứa cả khu | Khoảng 20.000 người | Mosques of the World, Oman Views ghi 22.000 |
| Gian cầu nguyện nam và nữ | 6.500 nam, 750 nữ (sân ngoài 8.000) | Mosques of the World |
| Vòm giữa và hành lang | Vòm cao 50 m, hai hành lang dài 240 m | Mosques of the World |
| Tháp | 1 tháp 91,5 m, 4 tháp 45 m | Mosques of the World |
| Thảm cầu nguyện | 70,50 m nhân 60,90 m (4.343 m²), 1,7 tỷ nút | Nazmiyal, Mosques of the World ghi xấp xỉ 70 m nhân 60 m |
| Đèn chùm | Cao 14 m, 8.500 kg, 1.122 bóng đèn | Mosques of the World, Oman Views ghi 8 tấn |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này có mặt vì nhiều bạn đọc Việt quen nhìn công trình qua thế đất, nhưng xin nói trước cho rõ: đạo Hồi, dù theo dòng Ibadi, Sunni hay Shia, đều không có phép phong thủy. Hướng của thánh đường chỉ có một quy tắc là qibla, bức tường mihrab phải quay về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca. Từ Muscat, Mecca nằm gần như chính tây, hơi lệch về nam một chút, nên toàn bộ công trình xếp theo trục ấy.
Phần đọc thế đất sau đây là của thư viện, theo con mắt cổ truyền của người Việt, để quý vị có chỗ đối chiếu. Người thiết kế và tư liệu của thánh đường không nói gì như vậy.
Nét lớn nhất là núi sau, biển trước theo nghĩa rộng. Muscat là dải đồng bằng hẹp kẹp giữa dãy núi đá Hajar ở phía nam và vịnh Oman ở phía bắc. Thánh đường nằm trên phần đất bằng của dải ấy. Lối cổ truyền gọi thế có núi chắn một phía và nước mở một phía là thế tựa sơn nhìn thủy, và nhìn trên bản đồ, cả thành Muscat hợp thế này.
Nhưng hướng của chính công trình lại không theo trục núi biển. Vì qibla quay về phía tây, gian cầu nguyện đặt lưng về tây, lối vào chính mở từ phía đông. Nếu đọc theo lối Việt, đây là thế tọa tây hướng đông, song song với bờ biển chứ không quay mặt ra biển. Đó là chỗ khác nhau giữa hai truyền thống: người Việt chọn hướng theo sông núi, còn thánh đường chọn hướng theo một điểm cách hàng nghìn cây số.
Thứ hai là tháp chính. Ngọn tháp 91,5 mét vượt hẳn mọi thứ chung quanh. Phép cũ gọi một khối cao đơn độc đứng giữa vùng bằng là văn bút hay trụ trấn, chỗ mắt người nhìn vào để định vị. Người thiết kế đặt năm tháp vì ý nghĩa năm trụ cột, sự hợp với khái niệm phong thủy chỉ là hợp về hình.
Cuối cùng là vườn giữa đất khô. Khí hậu Muscat nóng và ít mưa. Những khoảnh vườn xanh trong khuôn viên, đọc theo ngũ hành, là Mộc được nuôi giữa vùng Thổ và Hỏa. Người Việt quen đất ẩm sẽ thấy trong khu vườn này ý nghĩa của sự chăm giữ hơn là của trời cho.
VLễ Nguyện Chung Và Các Kỳ Lễ Theo Lịch Hijri
Mọi lễ ở thánh đường tính theo lịch Hồi giáo Hijri, lịch thuần âm, năm ngắn hơn dương lịch khoảng mười một ngày. Vì vậy tháng Ramadan và hai kỳ Eid mỗi năm rơi vào ngày dương lịch khác, lùi dần qua các mùa. Mosques of the World ghi cả khu chứa khoảng 20.000 người vào dịp lễ lớn, tức các kỳ Eid và lễ thứ Sáu đông người. Bài chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Năm lần lễ nguyện | Hằng ngày, theo vị trí mặt trời | Rạng đông, giữa trưa, xế chiều, hoàng hôn và đêm, trong gian nam và gian nữ. |
| Lễ chung thứ Sáu | Hằng tuần | Lễ có bài thuyết giảng, lúc gian cầu nguyện chính đông nhất trong tuần. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay từ rạng đông tới hoàng hôn, buổi tối có lễ nguyện thêm, mười đêm cuối tháng đông người nhất. |
| Eid al-Fitr | Lịch Hijri, ngày 1 tháng Shawwal | Lễ mừng hết tháng chay, lễ nguyện chung buổi sáng, cả khu đầy người dự. |
| Eid al-Adha | Lịch Hijri, ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lễ hiến sinh trùng mùa hành hương Mecca, lễ nguyện chung buổi sáng rồi các gia đình chia thịt cho người thiếu thốn. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại Muscat hay tại thánh đường này nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Sultan Qaboos Street, khu Al Ghubrah, Bawshar, Muscat
- Đường tới
- Thánh đường nằm trên Sultan Qaboos Street, khu Al Ghubrah thuộc Bawshar, phía tây trung tâm Muscat, giữa đường từ sân bay quốc tế Muscat vào khu phố cổ. Ngọn tháp chính nhìn thấy từ đại lộ.
- Toạ độ
- 23.5838, 58.3887
Đây là thánh đường đang hành lễ, và người ngoài đạo chỉ được vào trong những khung ngày riêng do thánh đường quy định, ngoài lúc lễ. Lệ chung: ăn mặc kín tay chân, không quần áo bó hay mỏng, phụ nữ che tóc bằng khăn, bỏ giày trước khi vào gian cầu nguyện. Giữ im lặng, không đi ngang trước người đang lễ, không bước lên thảm với giày dép.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại thánh đường Sultan Qaboos, Muscat
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đại thánh đường Sultan Qaboos xây năm nào?
Mosques of the World ghi công trình khởi công tháng 12 năm 1994 và hoàn thành ngày 4 tháng 5 năm 2001, sau sáu năm bảy tháng. Oman Views chỉ ghi sáu năm xây, tính ngược ra khoảng 1995. Các nguồn cùng thống nhất năm khánh thành 2001.
Thảm trong Đại thánh đường Muscat lớn bao nhiêu?
Thảm dệt tay trải gian cầu nguyện chính có 1,7 tỷ nút, do khoảng 500 tới 600 thợ dệt Iran làm trong bốn năm. Mosques of the World ghi xấp xỉ 70 nhân 60 mét (4.343 mét vuông, 21 tấn). Nazmiyal ghi 70,50 nhân 60,90 mét, khoảng 4.343 mét vuông, nặng 22 tấn, lớn nhất thế giới tới năm 2007, nay đứng thứ hai.
Grand Mosque Muscat chứa được bao nhiêu người?
Gian cầu nguyện chính chứa 6.500 nam tín đồ và gian nữ chứa 750 người theo Mosques of the World. Tính cả sân ngoài trời, sân trong và hành lang, cả khu chứa khoảng 20.000 người vào dịp lễ lớn theo nguồn ấy, Oman Views ghi 22.000.
Người Oman theo Hồi Giáo dòng nào?
Oman là nước duy nhất mà đa số tín đồ Hồi Giáo theo phái Ibadi, một dòng khác cả Sunni lẫn Shia, bên cạnh những cộng đồng Sunni và Shia. Là thánh đường chung của cả nước, nơi này mở cho mọi tín đồ đến lễ.
Năm tháp của Đại thánh đường Sultan Qaboos có ý nghĩa gì?
Năm tháp tượng trưng năm trụ cột của đạo Hồi: tuyên xưng đức tin, lễ nguyện, bố thí, nhịn chay tháng Ramadan và hành hương Mecca. Tháp chính cao 91,5 mét, bốn tháp góc mỗi tháp 45 mét, theo Mosques of the World.