Ngự trị trên đỉnh ngọn đồi lộng gió Morro do Maranhao nhìn xuống thung lũng sông Maranhao và những dãy núi giàu quặng sắt, quặng vàng của thành phố Congonhas thuộc bang Minas Gerais, Đền thánh Chúa Giêsu Nhân Lành Matosinhos (Santuário do Bom Jesus de Matosinhos) hiện lên với mặt tiền quét vôi trắng tinh khôi viền đá xám và hai tháp chuông vươn cao trên nền trời xanh thẳm. Nhưng điều khiến bất kỳ ai bước chân lên con dốc lát đá dẫn về phía ngôi đền đều phải lặng người sững sờ không chỉ là vẻ thanh tao của ngôi vương cung thánh đường thế kỷ 18, mà là một nhà hát tâm linh ngoài trời có một không hai trên thế giới: sáu ngôi nhà nguyện trắng rải dọc sườn đồi ẩn chứa 66 pho tượng gỗ tuyết tùng sơn màu kích thước bằng người thật, dẫn bước người hành hương tiến lên sân thượng hai tầng bậc thềm nơi có 12 pho tượng Tiên tri Cựu Ước bằng đá xà phòng đang vung tay, chỉ vào cuộn sớ kinh và đối thoại cùng đất trời.
Toàn bộ quần thể kỳ vĩ ấy là chứng tích bất hủ của lòng sùng kính Công giáo vùng mỏ vàng Minas Gerais và là tuyệt tác cuối đời của Antônio Francisco Lisboa (1738 tới 1814), người nghệ sĩ thiên tài mang hai dòng máu Bồ Đào Nha và châu Phi được lịch sử biết đến với biệt danh đầy thương cảm là O Aleijadinho (Người Nhỏ Bé Tật Nguyền). Khi thực hiện kiệt tác tại Congonhas từ năm 1796 đến năm 1805 ở tuổi ngoài sáu mươi, một căn bệnh thoái hóa quái ác đã ăn mòn các ngón tay và bàn chân của ông, buộc ông phải đi bằng đầu gối bọc da và nhờ các học trò dùng dây da buộc chặt chiếc đục cùng chiếc vồ sắt vào hai cổ tay cụt ngủn để tiếp tục đục đá, chạm gỗ. Bằng nghị lực phi thường vượt lên nỗi đau thể xác để đồng cảm với cuộc Thương Khó của Đấng Cứu Thế, Aleijadinho đã biến Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos thành đỉnh cao của nghệ thuật Baroque châu Mỹ, được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới vào ngày 6 tháng 12 năm 1985 (mã số 334).
IChúa Giêsu Nhân Lành Matosinhos, Lời Nguyện Của Ẩn Sĩ Feliciano Mendes Và Thiên Tài Vượt Nghịch Cảnh Aleijadinho
Tâm điểm tôn thờ tối cao của toàn bộ quần thể đền thánh tại Congonhas là Chúa Giêsu Kitô Chịu Đóng Đinh dưới tước hiệu cổ kính của Bồ Đào Nha là Đức Chúa Giêsu Nhân Lành xứ Matosinhos (Senhor Bom Jesus de Matosinhos). Nguồn gốc của lòng sùng kính này bắt nguồn từ thị trấn cảng Matosinhos gần thành phố Porto ở miền Bắc Bồ Đào Nha, nơi tôn kính một pho tượng Chúa Chịu Nạn bằng gỗ rỗng cực cổ (tương truyền do ông Nicôđêmô chạm khắc tại đất Thánh và trôi dạt qua biển Địa Trung Hải tới bờ biển Matosinhos năm 124). Đối với những người di cư từ vùng Minho và Douro ở miền Bắc Bồ Đào Nha vượt Đại Tây Dương sang tìm vàng tại bang Minas Gerais vào thế kỷ 18, Senhor Bom Jesus de Matosinhos là Đấng Cứu Độ nhân lành luôn lắng nghe lời kêu cầu của những người xa xứ, người bệnh tật và người lao khổ.
Tại khám thờ chính chạm gỗ thếp vàng lộng lẫy bên trong Vương cung thánh đường Congonhas và trong gian trưng bày thánh tích là pho tượng Chúa Giêsu Nhân Lành (Senhor Bom Jesus) nằm trong hòm kính chạm trổ tinh xảo được đặt đưa từ Porto (Bồ Đào Nha) sang Brazil vào năm 1782. Đồng thời, bao quanh ngôi đền trên sân thượng là sự hiện diện uy nghiêm của Mười Hai Vị Tiên Tri trong Kinh Thánh Cựu Ước (bốn vị Đại Tiên tri là Isaia, Giêrêmia, Êdêkien, Đanien cùng tiên tri Barúc và bảy vị Tiểu Tiên tri là Hôsê, Giôen, Ôvađia, Amốt, Giôna, Nahum, Habacúc), những vị ngôn sứ đã loan báo trước hàng thế kỷ về cuộc Thương Khó và Cứu Độ của Đấng Thiên Sai.
Cấu trúc không gian của Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tại Congonhas được thiết kế như một hành trình hoán cải tâm linh bằng hình ảnh (Via Sacra / Sacro Monte), kế thừa truyền thống các Núi Thiêng (Sacri Monti) của châu Âu thời Phản Cải cách và trực tiếp lấy cảm hứng từ hai đền thánh nổi tiếng ở miền Bắc Bồ Đào Nha là Santuário do Bom Jesus do Monte tại Braga và Santuário de Nossa Senhora dos Remédios tại Lamego. Người hành hương không bước thẳng vào nhà thờ trên đỉnh đồi, mà phải bắt đầu từ dưới chân đồi, lần lượt đi bộ leo dốc qua từng Nhà nguyện Thương Khó (Passos da Paixão) để chiêm ngắm tận mắt nỗi đau đớn của Chúa Giêsu từ Bữa Tiệc Ly, Vườn Cây Dầu, Bị Bắt Giữ, Chịu Đánh Đòn, Đội Mạo Gai, Vác Thập Giá cho tới khi Chịu Đóng Đinh.
Dưới bàn tay chạm khắc của Aleijadinho và cọ vẽ của danh họa Manoel da Costa Ataíde (1762 tới 1830), giáo lý về sự Cứu Độ được lồng ghép thêm một thông điệp nhân sinh và phản kháng thực dân sâu sắc của xã hội thuộc địa Minas Gerais cuối thế kỷ 18 (thời kỳ nổ ra phong trào khởi nghĩa giành độc lập Inconfidência Mineira năm 1789): trong các nhà nguyện Thương Khó, những tên lính La Mã hành hạ Chúa Giêsu được Aleijadinho tạc dưới hình dáng biếm họa méo mó của những kẻ thống trị tàn bạo, trong khi gương mặt của Chúa Giêsu và mười hai vị Tiên tri trên sân thượng lại toát lên vẻ đẹp thanh cao, bi tráng và lòng khát khao công lý, tự do.
Theo văn khố của Tổng giáo phận Mariana và Viện Di sản Lịch sử và Nghệ thuật Quốc gia Brazil (IPHAN), người khởi lập nên đền thánh là Feliciano Mendes (sinh tại Guimarães thuộc tổng giáo phận Braga, Bồ Đào Nha, mất ngày 23 tháng 9 năm 1765 tại Congonhas). Khoảng giữa thế kỷ 18, sau nhiều năm làm việc vất vả trong các bãi đãi vàng ở vùng Minas Gerais mà vẫn nghèo khó và lâm trọng bệnh tưởng chừng không qua khỏi, Feliciano Mendes đã khấn nguyện với Đức Chúa Bom Jesus de Matosinhos của quê hương mình rằng nếu được khỏi bệnh, ông sẽ từ bỏ việc tìm vàng trần thế để mặc áo ẩn sĩ và dành trọn phần đời còn lại xây dựng một ngôi đền thánh trên đỉnh đồi Morro do Maranhao. Sau khi bình phục, năm 1756 ông dựng một cây thánh giá gỗ trên đỉnh đồi cùng một am thờ nhỏ để quyên góp của bố thí, và đến ngày 21 tháng 6 năm 1757, Giám mục Giáo phận Mariana là Đức cha Dom Frei Manuel da Cruz đã chính thức ban sắc lệnh cho phép xây dựng Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos.
Mặc dù ẩn sĩ Feliciano Mendes qua đời năm 1765 khi phần tường đá của ngôi nhà thờ mới xây được một nửa, các giám quản kế nhiệm và Hội huynh đệ Chúa Giêsu Nhân Lành đã tiếp tục hoàn thiện ngôi nhà thờ vào năm 1773 (với sự tham gia của các kiến trúc sư và thợ cả Domingos Antonio Dantas, Francisco de Lima Cerqueira và Tomas de Maia e Brito). Đến ngày 30 tháng 7 năm 1796, ban quản trị đền thánh đã ký hợp đồng lịch sử mời bậc thầy Antônio Francisco Lisboa (O Aleijadinho) cùng xưởng thợ của ông về lưu trú tại Congonhas suốt gần mười năm (từ năm 1796 đến năm 1805). Trong giai đoạn từ năm 1796 đến ngày 31 tháng 12 năm 1799, Aleijadinho đã chạm khắc xong 66 pho tượng bằng gỗ tuyết tùng hồng (cedro-rosa) cho sáu Nhà nguyện Thương Khó; và ngay sau đó, từ năm 1800 đến tháng 3 năm 1805, ông tiếp tục hoàn thành 12 pho tượng Tiên tri bằng đá xà phòng (pedra-sabão) đặt trên sân thượng trước cửa đền.
Nhiều người khi nghe truyền thuyết về việc Aleijadinho bị biến dạng bàn tay và phải buộc đục vào cổ tay để tạc 66 pho tượng gỗ và 12 pho tượng đá chỉ trong vòng chưa đầy mười năm (1796 tới 1805) thường hoài nghi rằng một người khuyết tật không thể làm nên khối lượng tác phẩm khổng lồ như vậy, hoặc ngược lại, tưởng rằng một mình ông đã đục từng nhát búa từ đầu đến cuối mà không có ai phụ giúp. Các biên bản thanh toán lương bằng vàng (oitavas de ouro) còn lưu giữ nguyên vẹn trong sổ sách đền thánh Congonhas từ năm 1796 tới 1805 đã làm sáng tỏ sự thật lịch sử: Aleijadinho thực sự là kiến trúc sư trưởng kiêm điêu khắc gia chính đã trực tiếp phác thảo, đục tạo hình khối chính và đặc biệt là tự tay chạm khắc từng khuôn mặt, ánh mắt, bàn tay và thần thái biểu cảm của các pho tượng chủ đạo (như tượng Chúa Kitô và các Tiên tri Isaia, Đanien, Giôna, Habacúc), đồng thời ông điều hành một xưởng điêu khắc chuyên nghiệp (oficina) gồm các nghệ nhân phụ tá tài năng (trong đó có người nô lệ trung thành Maurício, người con nuôi kiêm học trò Agostinho và thợ chạm Jacinto) giúp ông đục phá phôi đá thô và hoàn thiện các nếp áo phụ.
IIHơn Hai Thế Kỷ Từ Cây Thánh Giá Gỗ Của Feliciano Mendes Năm 1757 Tới Di Sản Thế Giới UNESCO Năm 1985
Lịch sử của Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tại Congonhas gắn liền với kỷ nguyên hoàng kim của văn minh mỏ vàng bang Minas Gerais thế kỷ 18 (Ciclo do Ouro), khi nguồn tài nguyên vàng bạc dồi dào trên những dãy núi đá đã nuôi dưỡng một tầng lớp nghệ nhân bản địa tài hoa gồm các kiến trúc sư, thợ chạm khắc, họa sĩ và nhà soạn nhạc người Brazil gốc Phi và lai Âu - Phi (mulatos).
- Năm 1756 tới 21/6/1757Ẩn sĩ Feliciano Mendes dựng thánh giá trên đồi Maranhao và nhận sắc lệnh xây đềnSau khi khỏi bệnh hiểm nghèo nhờ cầu khấn Chúa Giêsu Nhân Lành Matosinhos, người thợ mỏ Bồ Đào Nha Feliciano Mendes dựng thánh giá trên đồi Morro do Maranhao năm 1756 và được Giám mục Mariana cấp phép xây dựng đền thánh ngày 21 tháng 6 năm 1757.
- Năm 1757 tới năm 1787Xây dựng nhà thờ Baroque-Rococo, lắp đặt nội thất thếp vàng và vẽ trần nhà thờPhần kiến trúc nhà thờ do Domingos Antonio Dantas, Francisco de Lima Cerqueira và Tomas de Maia e Brito thi công hoàn thành khoảng năm 1773; từ năm 1777 tới 1787 các họa sĩ Bernardo Pires da Silva và Joao Nepomuceno Correia e Castro hoàn thiện bích họa vòm trần và chạm gỗ thếp vàng.
- 30/7/1796 tới 31/12/1799Aleijadinho và xưởng thợ chế tác 66 pho tượng gỗ tuyết tùng cho các Nhà nguyện Thương KhóTrong vòng ba năm rưỡi làm việc tại Congonhas, điêu khắc gia Antônio Francisco Lisboa (Aleijadinho) hoàn thành 66 pho tượng gỗ tuyết tùng kích thước người thật tái hiện bảy cảnh Thương Khó của Chúa Giêsu (sau đó được danh họa Manoel da Costa Ataíde sơn thếp màu từ năm 1808 tới 1819).
- Năm 1800 tới tháng 3/1805Kiến tạo Sân thượng Adro và chạm khắc 12 pho tượng Tiên tri bằng đá xà phòngỞ tuổi ngoài sáu mươi và mang bệnh nặng, Aleijadinho tiếp tục chạm khắc 12 pho tượng Tiên tri Cựu Ước bằng đá xà phòng (steatite) đặt trên các trụ tường của sân thượng hai nhánh cầu thang do Tomas de Maia e Brito xây dựng trước mặt tiền nhà thờ.
- Năm 1939 và 26/7/1957Xếp hạng Di tích Quốc gia Brazil (1939) và nâng cấp lên Vương cung thánh đường Tiểu cấp (1957)Tổng thống Getúlio Vargas và cơ quan bảo tồn IPHAN xếp hạng quần thể Congonhas là Di tích Quốc gia năm 1939; đúng dịp kỷ niệm 200 năm thành lập đền thánh (26 tháng 7 năm 1957), Đức Giáo hoàng Piô XII ban sắc phong nâng ngôi đền lên hàng Vương cung thánh đường Tiểu cấp.
- 6 tháng 12 năm 1985 tới nayUNESCO công nhận Di sản Văn hóa Thế giới (mã số 334) và xây dựng Bảo tàng Congonhas (2015)Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO ghi danh Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos vào danh sách Di sản Thế giới năm 1985; năm 2015 Bảo tàng Congonhas hiện đại được khánh thành ngay cạnh đền thánh với sự hợp tác của UNESCO để bảo tồn và nghiên cứu tác phẩm của Aleijadinho.
Sự hợp tác nghệ thuật lịch sử giữa Aleijadinho và danh họa Manoel da Costa Ataíde. Để 66 pho tượng gỗ tuyết tùng của Aleijadinho trong sáu Nhà nguyện Thương Khó có được vẻ sống động như người thật với làn da hồng hào, những giọt máu đỏ thẫm rỉ ra từ mão gai, đôi mắt long lanh bằng thủy tinh và những bộ trang phục dệt hoa văn vàng óng theo kỹ thuật estofado, ban quản trị đền thánh vào năm 1808 đã mời danh họa bậc thầy Manoel da Costa Ataíde (1762 tới 1830, người cùng với Aleijadinho tạo nên cặp bài trùng vĩ đại nhất của nghệ thuật Baroque Minas Gerais) đến Congonhas để thực hiện toàn bộ phần sơn màu và thếp vàng cho các pho tượng gỗ (encarnacao e estofamento) cũng như vẽ bích họa tường trong các nhà nguyện suốt từ năm 1808 đến năm 1819. Sự kết hợp giữa nhát đục đầy kịch tính của Aleijadinho và bảng màu rực rỡ của Ataíde đã biến sáu nhà nguyện trên sườn đồi Maranhao thành đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc gỗ sơn màu thế giới.
IIISáu Nhà Nguyện Đường Thánh Giá, Sân Thượng Mười Hai Vị Tiên Tri Đá Xà Phòng Và Vương Cung Thánh Đường Rococo
Quần thể Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tại Congonhas là một tác phẩm quy hoạch cảnh quan tôn giáo bậc thầy trải dài theo trục dốc của ngọn đồi Morro do Maranhao, gồm ba thành phần kiến trúc và điêu khắc nối tiếp nhau theo hành trình đi lên: (1) Khu vườn dốc với Sáu Nhà nguyện Thương Khó (Passos da Paixão) ở phía dưới; (2) Sân thượng hai tầng bậc thềm (Adro dos Profetas) với Mười Hai Pho Tượng Tiên Tri bằng đá xà phòng ở chính giữa; và (3) Vương cung thánh đường Bom Jesus de Matosinhos cùng Phòng Phép Lạ (Sala dos Milagres) ở trên đỉnh đồi.
Bố trí theo đường chữ chi (zigzag) dọc hai bên con đường dốc lát đá dẫn lên đồi là sáu ngôi nhà nguyện hình vuông quét vôi trắng, mái hình chóp uốn cong có gờ đá xám. Bên trong sáu nhà nguyện trưng bày bảy cảnh kịch tính trong Cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu thông qua 66 pho tượng gỗ tuyết tùng kích thước bằng người thật do Aleijadinho chạm khắc và Manoel da Costa Ataíde sơn màu: Nhà nguyện I (Bữa Tiệc Ly với Chúa Giêsu và 12 Tông đồ quanh bàn ăn); Nhà nguyện II (Chúa Giêsu cầu nguyện đổ mồ hôi máu trong Vườn Cây Dầu); Nhà nguyện III (Chúa bị bắt giữ và Thánh Phêrô chém đứt tai tên lính Malchus); Nhà nguyện IV (Hai cảnh: Chúa chịu đánh đòn ở cột đá và Chúa bị đội mão gai chế giễu); Nhà nguyện V (Chúa Giêsu vác Thập Giá lên đồi Canvê giữa những người phụ nữ Giêrusalem khóc thương); và Nhà nguyện VI (Quân lính đóng đinh Chúa Giêsu vào Thập Giá).
Phía trên khu vườn nhà nguyện là Sân thượng Adro được thiết kế bởi Tomas de Maia e Brito (1777 tới 1790) với hai cầu thang đá uốn cong đối xứng chụm vào nhau rồi lại mở ra như một sân khấu kịch trường Baroque. Trên các trụ tường đá của bậc thềm và sân thượng, Aleijadinho đã bố trí 12 pho tượng Tiên tri Cựu Ước cao hơn người thật được đục từ đá xà phòng (pedra-sabão / steatite) màu xám xanh: ở lối vào bậc thềm dưới cùng là hai vị tiên tri Isaia và Giêrêmia; ở chiếu nghỉ giữa là Barúc và Êdêkien; trên đỉnh lan can trung tâm là hai kiệt tác hoàn mỹ nhất tạc tiên tri Đanien (đội mũ nguyệt quế với con sư tử nằm hiền lành dưới chân) và tiên tri Hôsê; dọc theo sân thượng phía trên trước mặt tiền nhà thờ là sáu vị tiên tri Giôen, Ôvađia, Amốt, Giôna (với con cá voi lớn dưới chân), Nahum và Habacúc đang giơ cao cánh tay chỉ lên trời. Mỗi pho tượng đều cầm một cuộn kinh khắc câu sấm ngôn bằng tiếng Latinh rút từ sách của chính vị tiên tri ấy.
Đứng trên đỉnh cao nhất của đồi Maranhao là Vương cung thánh đường Bom Jesus de Matosinhos xây dựng từ năm 1757 tới 1773. Mặt tiền nhà thờ mang vẻ đẹp hài hòa của kiến trúc Baroque chuyển sang Rococo vùng Minas Gerais: tường quét vôi trắng nổi bật các cột ốp và khung viền bằng đá xà phòng xám, hai bên là hai tháp chuông vuông có mái vòm hình chuông úp đặt chéo góc, ở giữa là trán tường uốn lượn mềm mại và bức phù điêu đá chạm trổ tinh xảo phía trên cổng chính.
Bước vào bên trong nhà thờ một gian chính dài (single-nave plan), du khách được chiêm ngưỡng không gian nội thất Rococo lộng lẫy: toàn bộ vòm trần gỗ được vẽ tranh ảo giác không gian (trompe-l'oeil) bởi Bernardo Pires da Silva (trần cung thánh năm 1777) và Joao Nepomuceno Correia e Castro (trần gian chính năm 1787 tái hiện các mầu nhiệm cuộc đời Chúa Kitô). Tại bàn thờ chính chạm gỗ thếp vàng của Francisco Vieira Servas là nơi tôn trí pho tượng Chúa Giêsu Chịu Đóng Đinh và tượng Chúa Bom Jesus nằm trong hòm kính đưa từ Bồ Đào Nha sang năm 1782, hai bên có hai tượng bán thân đựng thánh tích (busti-relicários) tuyệt đẹp do chính tay Aleijadinho chạm khắc.
Nằm bên cạnh Vương cung thánh đường trên quảng trường đỉnh đồi là Phòng Phép Lạ (Sala dos Milagres), nơi lưu giữ một trong những bộ sưu tập vật phẩm tạ ơn (ex-votos) cổ xưa và quý giá nhất đất nước Brazil. Nơi đây trưng bày hàng trăm bức tranh gỗ vẽ tay mộc mạc từ thế kỷ 18 và thế kỷ 19 (do các tín hữu thoát khỏi tai nạn hầm mỏ, dịch bệnh, đắm tàu hoặc hỏa hoạn dâng cúng để kể lại phép lạ của Chúa Bom Jesus), cùng hàng ngàn mô hình bộ phận cơ thể bằng sáp, bằng gỗ và các bức ảnh tạ ơn của người hành hương đương đại.
Ngay dưới chân khu đền thánh là Bảo tàng Congonhas (khánh thành tháng 12 năm 2015 với sự hỗ trợ chuyên môn của UNESCO), trung tâm bảo tồn hiện đại trưng bày các bản sao thạch cao chính xác của 12 vị Tiên tri, tư liệu về kỹ thuật điêu khắc đá xà phòng của Aleijadinho và lịch sử hành hương. Cách đó một quãng ngắn là khu cổng vòm tròn của Nhà nghỉ Hành hương cổ (Alameda Cidade Matosinhos de Portugal / Romaria) nối liền không gian lễ hội của toàn thành phố.
| Hạng mục kiến trúc và Điêu khắc | Tác giả và Niên đại chế tác | Vật liệu và Giá trị nghệ thuật tiêu biểu |
|---|---|---|
| Vương cung thánh đường Bom Jesus | 1757 tới 1773 (Feliciano Mendes, F. de Lima Cerqueira, T. de Maia e Brito) | Kiến trúc Baroque-Rococo vùng Minas Gerais; bích họa trần nhà của Bernardo Pires và Correia e Castro |
| Sáu Nhà nguyện Thương Khó (Passos) | Tượng khắc 1796 tới 1799 (Aleijadinho); sơn màu 1808 tới 1819 (Ataíde) | 66 pho tượng gỗ tuyết tùng hồng kích thước người thật diễn tả 7 cảnh Đường Thánh Giá sống động |
| Mười Hai Pho Tượng Tiên Tri Cựu Ước | 1800 tới 1805 (Antônio Francisco Lisboa - O Aleijadinho) | Tạc bằng đá xà phòng (pedra-sabão) trên sân thượng Adro; đỉnh cao điêu khắc Baroque châu Mỹ |
| Phòng Phép Lạ (Sala dos Milagres) | Thế kỷ 18 tới thế kỷ 21 | Bảo tồn bộ sưu tập tranh gỗ tạ ơn (tábula votivas / ex-votos) từ năm 1722 tới nay được IPHAN xếp hạng |
| Bảo tàng Congonhas (Museu de Congonhas) | Khánh thành tháng 12 năm 2015 (hợp tác cùng UNESCO) | Trung tâm nghiên cứu, bảo tồn đá xà phòng và trưng bày di sản của Aleijadinho tại Congonhas |
IVThế Đất Và Hướng
Mặc dù Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tại Congonhas được xây dựng hoàn toàn theo truyền thống quy hoạch Núi Thiêng (Sacro Monte) của Công giáo Bồ Đào Nha chứ không dựa trên lý thuyết phong thủy Á Đông, cách chọn đỉnh đồi Morro do Maranhao nhìn xuống nơi hợp lưu của các dòng sông cùng lối dẫn khí chữ chi qua sáu nhà nguyện lên sân thượng lại thể hiện một sự tương hợp kỳ lạ với phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cục địa hình vùng núi Minas Gerais tại tọa độ 20,5083 độ vĩ nam, 43,8586 độ kinh tây (ở độ cao khoảng 890 tới 920 mét so với mực nước biển), thành phố Congonhas nằm trong một bồn địa được bao bọc bốn phía bởi các dãy núi trùng điệp giàu khoáng sản kim loại của dãy Serra do Espinhaco, nơi hai dòng sông Rio Maranhao và Rio Santo Antônio chảy uốn lượn rồi giao hội dưới chân đồi. Giữa lòng thung lũng ấy, ngọn đồi Morro do Maranhao nhô cao độc lập và tròn trịa như một Kim tinh kết huyệt (đỉnh đồi tròn vươn lên giữa bồn địa có sông nước bao quanh). Việc ẩn sĩ Feliciano Mendes đặt Vương cung thánh đường ngay trên đỉnh cao nhất của đồi Morro do Maranhao đã giúp ngôi đền thu trọn tầm nhìn toàn cảnh 360 độ ra các dãy núi triều bái xung quanh (Vạn sơn triều củng).
Xét về lối dẫn đạo và bố cục Sân thượng Adro, con đường hành hương đi từ chân đồi lên đỉnh đồi không lao thẳng một mạch dốc đứng (vốn dễ tạo thành thế xung sát làm tán khí), mà được uốn lượn theo hình chữ Chi (zigzag / huyền vũ chiết thủy) đi qua sáu Nhà nguyện Thương Khó rợp bóng cây cọ hoàng gia, giúp bước chân người hành hương và luồng sinh khí chậm lại, lắng đọng qua từng trạm dừng. Khi lên tới đỉnh dốc, không gian mở ra tại Sân thượng Adro dos Profetas: hai nhánh cầu thang đá uốn cong ôm vào nhau như hai cánh tay Tả Thanh Long và Hữu Bạch Hổ khóa chặt cửa khí trước mặt tiền nhà thờ (trục Tọa Đông Nam hướng Tây Bắc nhìn xuống thung lũng sông Maranhao và thành phố Congonhas làm Ngoại Minh Đường), trong khi 12 pho tượng Tiên tri bằng đá xà phòng đứng sừng sững trên các trụ tường như mười hai vị hộ pháp trấn giữ phương vị giữa đất và trời.
VĐại Lễ Hành Hương Jubileu Tháng Chín, Tuần Thánh Kịch Truyền Thống Và Nghi Thức Dâng Tạ Ơn Ex-Votos
Suốt hơn hai thế kỷ rưỡi kể từ thời ẩn sĩ Feliciano Mendes, Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos không phải là một bảo tàng tĩnh lặng mà là một trong những trung tâm hành hương sống động và đông đúc nhất của Giáo hội Công giáo tại Brazil, cử hành các đại lễ theo Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch).
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên đại lễ và Sự kiện hành hương | Nghi thức phụng vụ và Truyền thống tại Đền thánh Congonhas |
|---|---|---|---|
| Từ ngày 7 đến ngày 14 tháng 9 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo | Đại lễ Hành hương Năm Thánh Chúa Giêsu Nhân Lành (Jubileu do Senhor Bom Jesus de Matosinhos) | Tuần đại lễ lớn nhất trong năm (được Giáo hoàng Piô VI ban ơn toàn xá từ năm 1779) kết thúc vào đúng Lễ Suy Tôn Thánh Giá ngày 14 tháng 9: từ 300.000 đến 500.000 khách hành hương từ khắp bang Minas Gerais và toàn quốc đi bộ lên đồi Maranhao, cầu nguyện qua 6 Nhà nguyện Thương Khó, tham dự các Thánh lễ ngoài trời trước 12 vị Tiên tri và dâng lễ vật tạ ơn. |
| Tháng 3 hoặc tháng 4 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tuần Thánh và Diễn nguyện Cuộc Thương Khó Chúa Giêsu (Semana Santa e Encenacao da Paixao) | Dịp lễ xúc động bậc nhất tại Congonhas: các đoàn kịch và giáo dân địa phương tái hiện sống động Cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu ngay trên bối cảnh thực của 6 Nhà nguyện Đường Thánh Giá và Sân thượng 12 Tiên tri của Aleijadinho vào Thứ Sáu Tuần Thánh. |
| Ngày 18 tháng 11 hằng năm | Lịch Văn hóa & Tưởng niệm | Ngày Tưởng niệm Bậc thầy Antônio Francisco Lisboa - O Aleijadinho (Semana do Aleijadinho) | Tưởng niệm ngày mất của thiên tài điêu khắc Aleijadinho (18 tháng 11 năm 1814): thành phố Congonhas và Bảo tàng Congonhas tổ chức tuần lễ văn hóa, hòa nhạc Baroque vùng Minas Gerais, hội thảo bảo tồn di sản và Thánh lễ cầu nguyện cho người nghệ sĩ. |
| Ngày 6 tháng 12 hằng năm | Lịch Di sản Quốc tế | Kỷ niệm Ngày Đền thánh Congonhas được công nhận Di sản Thế giới UNESCO (6/12/1985) | Các hoạt động giáo dục di sản, chiếu sáng nghệ thuật toàn bộ 12 pho tượng Tiên tri trên sân thượng và triển lãm chuyên đề tại Bảo tàng Congonhas. |
| Ngày 14 hàng tháng trong năm | Lịch Phụng vụ Đền thánh | Ngày Hành hương Hàng tháng Kính Chúa Giêsu Nhân Lành (Dia Devocional do Bom Jesus) | Vào ngày 14 mỗi tháng, đền thánh cử hành các Thánh lễ đặc biệt cầu nguyện cho người bệnh tật, làm phép nước và dầu chúc lành cho các đoàn hành hương về viếng đồi Maranhao. |
Hành trình Con đường Vàng (Estrada Real) kết nối Congonhas, Ouro Preto và Salvador. Chuyến viếng thăm Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tại Congonhas là điểm nhấn không thể thiếu trên tuyến hành trình khám phá di sản Baroque Brazil dọc theo Con đường Hoàng gia cổ (Estrada Real) của bang Minas Gerais: Congonhas nằm cách thủ phủ Belo Horizonte khoảng 80 km về phía Nam và chỉ cách phố cổ Ouro Preto (nơi lưu giữ Nhà thờ Thánh Phanxicô Assisi cũng do Aleijadinho và Ataíde kiến tạo) khoảng 55 km. Đặt nghệ thuật điêu khắc đá xà phòng đầy biểu cảm của Aleijadinho tại Congonhas bên cạnh vẻ lộng lẫy thếp vàng của Nhà thờ và Tu viện Thánh Phanxicô tại Salvador (bang Bahia) và sự uy nghi của Nhà thờ chính tòa São Paulo, du khách sẽ chiêm ngưỡng trọn vẹn ba chương rực rỡ nhất của lịch sử kiến trúc và mỹ thuật Công giáo tại đất nước Brazil.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Đền thánh (Praca do Santuario), Đồi Morro do Maranhao, Thành phố Congonhas, Bang Minas Gerais, Cộng hòa Liên bang Brazil
- Đường tới
- Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tọa lạc trên đỉnh đồi Morro do Maranhao tại trung tâm thành phố Congonhas, bang Minas Gerais, cách thủ phủ Belo Horizonte khoảng 80 km về phía Nam theo quốc lộ BR-040 và cách thành phố di sản Ouro Preto khoảng 55 km về phía Tây. Từ Bến xe Trung tâm Belo Horizonte (Rodoviária de Belo Horizonte) hoặc từ Ouro Preto và São João del-Rei, có nhiều chuyến xe buýt liên tỉnh hằng ngày của hãng Sandra hoặc Viacao Util chạy thẳng tới Bến xe Congonhas (mất khoảng 1 giờ 30 phút từ Belo Horizonte); từ bến xe Congonhas, du khách có thể đi taxi 5 phút hoặc đi bộ khoảng 20 phút qua phố cổ và cổng vòm Romaria để leo lên đồi Đền thánh.
- Toạ độ
- -20.5083, -43.8586
Khu vực ngoài trời của Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos trên đồi Morro do Maranhao (bao gồm Sân thượng 12 pho tượng Tiên tri bằng đá xà phòng và lối đi dốc qua 6 Nhà nguyện Thương Khó) mở cửa tự do suốt cả ngày để du khách và người hành hương chiêm bái. Vương cung thánh đường và Phòng Phép Lạ mở cửa từ thứ Ba đến Chúa nhật (thường từ 7 giờ sáng đến 18 giờ chiều; đóng cửa sáng thứ Hai để vệ sinh bảo dưỡng), còn Bảo tàng Congonhas mở cửa từ thứ Ba đến Chúa nhật (từ 9 giờ sáng đến 17 giờ chiều, thứ Tư mở tới 21 giờ tối, có vé vào cửa nhỏ). Vì 66 pho tượng gỗ của Aleijadinho trong sáu Nhà nguyện Thương Khó là bảo vật vô giá rất nhạy cảm với độ ẩm và bụi bẩn, du khách sẽ chiêm ngắm các pho tượng từ bên ngoài qua khung cửa gỗ có chấn bảo vệ chứ không bước vào bên trong lòng nhà nguyện nhỏ, và tuyệt đối không được chạm tay hay trèo lên các bệ đá của 12 pho tượng Tiên tri trên sân thượng. Con dốc lát đá cuội cổ khá trơn khi trời mưa, quý vị nên mang giày đế thấp bám đường tốt.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos, Congonhas
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Ai là người đã sáng lập Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos tại Congonhas vào năm 1757?
Đền thánh được sáng lập bởi Feliciano Mendes (mất năm 1765), một người di cư Bồ Đào Nha sinh tại vùng Guimarães từng sang làm việc tại các mỏ vàng ở Minas Gerais. Sau khi mắc bệnh hiểm nghèo và cầu nguyện với Chúa Giêsu Nhân Lành xứ Matosinhos (Senhor Bom Jesus de Matosinhos) quê hương ông, ông đã bình phục và thực hiện lời khấn bằng cách dựng thánh giá trên đồi Morro do Maranhao năm 1756, xin phép Giám mục Mariana khởi công xây dựng đền thánh vào ngày 21 tháng 6 năm 1757.
Điêu khắc gia Aleijadinho là ai và vì sao ông lại được coi là thiên tài vĩ đại nhất của nghệ thuật Baroque Brazil?
Aleijadinho là biệt danh của Antônio Francisco Lisboa (1738 tới 1814), nhà điêu khắc và kiến trúc sư kiệt xuất người Brazil gốc Phi (con trai của một kiến trúc sư Bồ Đào Nha và một phụ nữ nô lệ gốc Phi tên là Isabel). Khi bước vào tuổi bốn mươi, ông mắc một căn bệnh thoái hóa hiểm nghèo làm rụng dần các ngón tay và bàn chân; nhưng khi thực hiện kiệt tác tại Congonhas từ năm 1796 đến 1805, ông đã nhờ các học trò buộc chặt đục và búa vào hai cổ tay để tiếp tục chạm khắc nên những tác phẩm bất hủ.
Mười hai pho tượng Tiên tri trước cửa Vương cung thánh đường Congonhas được tạc bằng chất liệu gì và gồm những vị nào?
Mười hai pho tượng Tiên tri trên sân thượng Adro được Aleijadinho chạm khắc từ năm 1800 đến năm 1805 bằng đá xà phòng (pedra-sabão, tức đá steatite màu xám xanh khai thác tại vùng Minas Gerais, loại đá mềm khi mới khai thác nhưng cứng lại và bền bỉ trước thời tiết). Mười hai vị bao gồm: Isaia, Giêrêmia, Barúc, Êdêkien, Đanien (với con sư tử dưới chân), Hôsê, Giôen, Ôvađia (Abdias), Amốt, Giôna (với con cá voi), Nahum và Habacúc.
Sáu Nhà nguyện Thương Khó (Passos da Paixão) trên sườn đồi Maranhao lưu giữ những tác phẩm nghệ thuật gì?
Nằm dọc theo con đường dốc chữ chi dẫn lên đền thánh là sáu ngôi nhà nguyện hình vuông chứa tổng cộng 66 pho tượng bằng gỗ tuyết tùng hồng (cedro-rosa) có kích thước bằng người thật, được Aleijadinho và xưởng thợ chạm khắc từ năm 1796 đến 1799 để tái hiện 7 cảnh trong Cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu (từ Bữa Tiệc Ly đến lúc Đóng Đinh). Từ năm 1808 đến 1819, danh họa bậc thầy Manoel da Costa Ataíde đã trực tiếp sơn màu da và vẽ áo thếp vàng cho các pho tượng này.
Phòng Phép Lạ (Sala dos Milagres) bên cạnh Vương cung thánh đường trưng bày những hiện vật gì?
Phòng Phép Lạ (Sala dos Milagres) là nơi lưu giữ hàng ngàn vật phẩm tạ ơn (ex-votos) của các tín hữu đã nhận được ơn chữa lành hoặc thoát khỏi tai nạn nhờ cầu khấn Chúa Giêsu Nhân Lành Matosinhos. Quý giá nhất tại đây là bộ sưu tập gồm hàng trăm bức tranh gỗ vẽ tay (tábulas votivas) từ thế kỷ 18 và thế kỷ 19 miêu tả sống động các vụ sập hầm mỏ vàng, tai nạn sông nước và cảnh người bệnh trên giường bệnh thời thuộc địa.
Đại lễ hành hương lớn nhất trong năm tại Đền thánh Bom Jesus de Matosinhos diễn ra vào thời gian nào?
Đại lễ lớn nhất trong năm là Tuần lễ Năm Thánh Hành hương Chúa Giêsu Nhân Lành (Jubileu do Senhor Bom Jesus de Matosinhos), diễn ra từ ngày 7 đến ngày 14 tháng 9 hằng năm và đạt đỉnh cao vào ngày 14 tháng 9 (Lễ Suy Tôn Thánh Giá). Truyền thống hành hương này đã kéo dài hơn hai thế kỷ từ năm 1779, thu hút từ 300.000 đến nửa triệu tín hữu về Congonhas mỗi mùa lễ.