Rẽ khỏi những con phố buôn bán đông đúc của Bridgetown vào một ngõ nhỏ mang tên Synagogue Lane, quý vị gặp một khoảng sân yên tĩnh. Giữa sân là một ngôi nhà không lớn, thân nhà giản dị với hàng cửa sổ vòm. Ngay cạnh đó, trên thảm cỏ, là những phiến đá mộ nằm phẳng sát mặt đất, chữ khắc đã mòn dưới nắng biển. Bước vào trong, tường trắng, gỗ sẫm, đèn chùm đồng treo thấp, và ở giữa gian, không phải ở đầu, là bục đọc kinh.
Đây là Hội đường Nidhe Israel (Nidhe Israel Synagogue), nơi thờ phượng của cộng đồng Do Thái Sephardi ở Barbados, một trong những hội đường Do Thái cổ nhất châu Mỹ. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Barbados vì trong khu phố cổ Bridgetown, được UNESCO ghi danh năm 2011, nó là dấu tích lâu đời nhất còn đứng của một cộng đồng tôn giáo đã giữ đạo trên đảo gần bốn thế kỷ, với hội đường, bể tắm nghi lễ và nghĩa trang còn nằm cạnh nhau trong một khuôn viên.
INidhe Israel, Những Người Israel Tản Mát
Hội đường thuộc Do Thái Giáo, truyền thống Sephardi, tức những người Do Thái có tổ tiên từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Bài Hội đường Bồ Đào Nha, Amsterdam đã giải thích kỹ hội đường là gì và người Sephardi là ai, nên bài này đi thẳng vào điều riêng của Barbados.
Tên đầy đủ của cộng đoàn là Kahal Kadosh Nidhe Israel, cộng đoàn thánh Nidhe Israel. Theo caribbeanandco.com, Nidhe Israel nghĩa là những người Israel tản mát. Cụm chữ này gặp trong Kinh Thánh Hebrew, ở lời Thánh Vịnh nói Thượng Đế quy tụ những người Israel tản mát trở về. Đặt tên như thế, cộng đồng nhỏ trên hòn đảo xa ở biển Caribe tự nhận mình là một phần của dân Do Thái đang tản lạc khắp thế giới, và giữ niềm hy vọng được quy tụ.
Một cộng đồng Do Thái trọn vẹn cần ba thứ: hội đường để cầu nguyện và đọc Torah, bể tắm nghi lễ (mikveh) để giữ luật thanh sạch, và nghĩa trang riêng để chôn người khuất theo luật. Theo Hadassah Magazine, cộng đồng Bridgetown mở cả ba cùng lúc khi lập hội đường. Mikveh phải chứa nước tự nhiên, nước mưa hay nước mạch, không phải nước múc đổ vào, và caribbeanandco.com ghi bể ở đây đúng như vậy. Đó là lý do cả ba công trình còn nằm cạnh nhau trong một khuôn viên đến hôm nay.
Chỗ hay gặp trên các trang du lịch: Nidhe Israel được gọi là hội đường đầu tiên ở Tây bán cầu. Hadassah Magazine cũng dùng cách nói ấy. Nhưng cộng đồng Kahal Zur Israel ở Recife, Brazil, đã có hội đường trước đó, và chính nhiều người Do Thái tới Barbados là từ Recife. Thư viện vì thế viết một trong những hội đường cổ nhất châu Mỹ.
Chỗ thứ hai: ngôi nhà quý vị thấy hôm nay không phải ngôi nhà năm 1654. Nó được dựng lại trên nền cũ năm 1833, sau khi cơn bão năm 1831 phá hủy hội đường đầu tiên.
IIGần Bốn Thế Kỷ Của Một Cộng Đồng Nhỏ
Lịch sử hội đường là lịch sử của một cộng đồng lúc đông lúc vắng. Theo synagoguehistoricdistrict.com, đầu thế kỷ 20 trên đảo chỉ còn hai người giữ đạo, và hội đường phải bán đi. Rồi người Do Thái Ashkenazi tới đảo từ năm 1932, và từ thập niên 1980 ngôi nhà được cứu và trả về cho việc thờ phượng. Các mốc dưới đây theo synagoguehistoricdistrict.com, caribbeanandco.com và Hadassah Magazine.
- Giữa thế kỷ 17Người Do Thái tới BarbadosSynagoguehistoricdistrict.com ghi người Do Thái có mặt từ năm 1628, phần lớn là người Sephardi tới từ Recife. Xem hộp sử liệu về chỗ vênh niên đại.
- Khoảng 1654Lập hội đườngHội đường đầu tiên được lập cùng với nghĩa trang và bể tắm nghi lễ, theo Hadassah Magazine.
- 1658Mộ bia cổ nhấtPhiến mộ của David de Mercado, bia cổ nhất còn trong nghĩa trang, theo synagoguehistoricdistrict.com.
- 1831 và 1833Bão và dựng lạiCơn bão năm 1831 phá hủy hội đường. 90 tín đồ góp tiền dựng lại trên nền cũ, cung hiến ngày 29 tháng 3 năm 1833, sức chứa 300 người.
- 1928 hoặc 1929 tùy nguồnHội đường được bánCộng đồng còn quá ít người, ngôi nhà được bán và dùng làm văn phòng, theo synagoguehistoricdistrict.com.
- 1983 tới 1987Mua lại và trùng tuNăm 1983 nhà nước Barbados mua lại, năm 1985 giao cho Quỹ Di sản Quốc gia Barbados, năm 1986 khởi động trùng tu theo ảnh cũ, xong năm 1987.
- 2008 hoặc 2009 tùy nguồnPhát lộ bể mikvehĐào khảo cổ tìm thấy bể tắm nghi lễ niên đại khoảng 1650 tới 1654, được cho là cổ nhất châu Mỹ. Bảo tàng Nidhe Israel mở năm 2008 hoặc 2009.
Ba chỗ thư viện cần nói rõ. Năm người Do Thái tới: synagoguehistoricdistrict.com ghi người Do Thái có mặt ở Barbados từ năm 1628, nhưng cũng ghi phần lớn họ tới từ Recife, mà các nhóm lớn rời Recife vào khoảng năm 1654. Hai con số không khớp nhau nếu hiểu đó là cùng một đợt, nên thư viện viết chung là giữa thế kỷ 17 và giữ năm 1628 như năm có ghi nhận sớm nhất.
Danh xưng đầu tiên: Hadassah Magazine gọi đây là tòa nhà hội đường đầu tiên ở Tây bán cầu, điều còn tranh cãi như đã nói ở trên. Năm mở bảo tàng: caribbeanandco.com ghi bảo tàng mở trong khoảng 2008 tới 2009, trong một ngôi nhà đá san hô thế kỷ 18 được phục hồi. Trang hồ sơ UNESCO của khu phố cổ Bridgetown không nhắc riêng tới hội đường, nên thư viện chỉ ghi hội đường nằm trong khu ghi danh.
IIIHội Đường, Bể Mikveh Và Nghĩa Trang
Hội đường năm 1833 rộng khoảng 2.000 bộ vuông, tức chừng 186 mét vuông, chứa 300 người, theo synagoguehistoricdistrict.com. Trang ấy tả lối kiến trúc pha nét Do Thái, Gothic, Phục Hưng và lối nhà Barbados, điều quý vị thấy rõ ở hàng cửa sổ vòm trên thân nhà giản dị.
Bên trong, theo Hadassah Magazine, tường trắng, cửa sổ vòm, bục đọc kinh (bimah) đặt ở giữa gian theo lối Sephardi, tầng trên là gác dành cho phụ nữ, và những đèn chùm đồng lớn. Synagoguehistoricdistrict.com kể thêm các thứ không thể thiếu của một hội đường: hòm Torah cùng các cuộn Torah, Mười Điều Răn trên tường, đèn không bao giờ tắt, bàn đọc, và các hàng ghế nam dưới gian, nữ trên gác.
Tủ thánh giữ các cuộn Torah chép tay, đặt ở bức tường đầu hội đường, trước nó là đèn không bao giờ tắt.
Bimah đặt giữa gian, người đọc Torah đứng giữa cộng đồng, theo Hadassah Magazine.
Bể tắm nghi lễ niên đại khoảng 1650 tới 1654, chứa nước tự nhiên, phát lộ khi đào khảo cổ năm 2008 hoặc 2009 tùy nguồn, được cho là cổ nhất châu Mỹ.
Hơn 400 ngôi mộ, mộ Sephardi nằm phẳng bằng đá granite hay cẩm thạch, bia khắc chữ Hebrew, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ladino và Anh, có hình thiên thần có cánh và cây sự sống bị chặt.
Mở năm 2008 hoặc 2009 trong một ngôi nhà đá san hô thế kỷ 18 được phục hồi, theo caribbeanandco.com.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích hội đường 1833 | Khoảng 2.000 bộ vuông | synagoguehistoricdistrict.com |
| Sức chứa | 300 người | synagoguehistoricdistrict.com, caribbeanandco.com |
| Số người góp tiền dựng lại | 90 tín đồ | synagoguehistoricdistrict.com |
| Số mộ trong nghĩa trang | Hơn 400 | caribbeanandco.com |
| Niên đại bể mikveh | Khoảng 1650 tới 1654 | caribbeanandco.com |
IVThế Đất Và Hướng
Điều cần nói trước tiên: Do Thái Giáo không dạy phong thủy. Quy tắc hướng của hội đường chỉ có một, người cầu nguyện quay về Jerusalem, nơi Đền thờ xưa đứng, nên hòm Torah được đặt ở bức tường phía Jerusalem. Từ Barbados, Jerusalem nằm về phía đông, nhưng thư viện chưa có nguồn nào ghi hướng thực của hòm Torah ở Nidhe Israel nên không nêu con số. Phần viết dưới đây là cách thư viện đọc khuôn viên này bằng con mắt xem đất cổ truyền của người Việt, dành cho bạn đọc quen lối ấy, không có trong tư liệu của cộng đồng.
Điều đầu tiên người Việt để ý là nền cũ. Sau cơn bão năm 1831, cộng đồng không đi tìm đất mới mà dựng lại đúng trên nền hội đường đầu tiên. Lối cũ của ta rất trọng chỗ này: đất đã được chọn để thờ qua nhiều đời gọi là đất có duyên, và dựng lại trên nền cũ là giữ mạch cho nơi thờ. Nhiều đình chùa Việt bị bão lũ phá cũng được dựng lại đúng chỗ cũ vì lẽ ấy.
Thứ hai là nước dưới đất. Bể mikveh phải lấy nước tự nhiên, và việc cộng đồng đặt bể ngay trong khuôn viên cho thấy chỗ đất này có mạch nước. Sách xem đất coi mạch nước ngầm dưới nền là dấu đất có sinh khí. Người Do Thái cần nước ấy vì luật thanh sạch, không vì phép xem đất, nhưng về hình thì hai lối gặp nhau.
Thứ ba là người sống và người khuất cạnh nhau. Nghĩa trang nằm sát bên hội đường, những phiến mộ nằm phẳng dưới cỏ. Người Việt quen tách dương cơ, chỗ ở và chỗ thờ, khỏi âm phần, chỗ chôn. Ở Nidhe Israel hai thứ ở chung một khuôn viên, điều lối cũ của ta ít làm, nhưng lại gần với lệ nhiều làng Việt đặt mộ tổ trong vườn nhà.
Cuối cùng là đảo và biển. Một hòn đảo nhỏ giữa biển, theo ngũ hành, là Thổ nằm giữa Thủy, và gió bão từ biển là thứ đe dọa thường trực. Ngôi nhà không cao, thân gọn, đã chịu được gần hai thế kỷ từ lần dựng lại. Thư viện ghi những chỗ trùng hình ấy để quý vị đối chiếu, không có ý nói cộng đồng đã tính tới.
VSabbath Và Các Lễ Theo Lịch Do Thái
Lễ ở Nidhe Israel theo lịch Do Thái, âm dương lịch có tháng nhuận, ngày bắt đầu từ lúc mặt trời lặn. Hadassah Magazine ghi cộng đoàn hiện nay theo phái Bảo thủ (Conservative) và có lễ tối thứ Sáu đều đặn, tức lễ mở đầu ngày Sabbath. Vì cộng đồng nhỏ, những dịp lễ lớn trong năm là lúc người Do Thái trên đảo và khách Do Thái tới Barbados cùng về hội đường. Bảng chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Sabbath | Lịch Do Thái, hằng tuần từ tối thứ Sáu tới tối thứ Bảy | Ngày nghỉ thánh. Theo Hadassah Magazine, cộng đoàn có lễ tối thứ Sáu đều đặn để đón Sabbath. |
| Rosh Hashanah | Lịch Do Thái, ngày 1 và 2 tháng Tishri | Năm mới Do Thái, có nghi thức thổi kèn sừng cừu shofar, mở đầu mười ngày sám hối. |
| Yom Kippur | Lịch Do Thái, ngày 10 tháng Tishri | Ngày Chuộc Tội, ngày thiêng nhất năm, nhịn ăn và cầu nguyện trong hội đường. |
| Hanukkah | Lịch Do Thái, từ ngày 25 tháng Kislev, tám đêm | Lễ Ánh Sáng, mỗi đêm thắp thêm một ngọn đèn, nhớ việc cung hiến lại Đền thờ Jerusalem. |
| Pesach | Lịch Do Thái, từ ngày 15 tháng Nisan | Lễ Vượt Qua, nhớ việc ra khỏi Ai Cập, ăn bánh không men suốt kỳ lễ. |
Người Việt ít ai nghĩ tới một hội đường Do Thái giữa biển Caribe, nhưng những phiến mộ khắc bốn năm thứ tiếng ở Bridgetown kể lại đúng câu chuyện mà cái tên Nidhe Israel mang: một cộng đồng tản mát qua nhiều bờ biển mà vẫn giữ một đức tin. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại hội đường nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Synagogue Lane, Bridgetown, Saint Michael
- Đường tới
- Hội đường nằm ở Synagogue Lane, trong khu phố cổ Bridgetown, giáo khu Saint Michael, đi bộ được từ các phố trung tâm của thủ đô Barbados.
- Toạ độ
- 13.0994, -59.6153
Nidhe Israel vừa là hội đường của một cộng đoàn đang giữ đạo vừa là bảo tàng, lệ của cộng đoàn là lệ phải theo. Nam giới che đầu khi vào gian thờ, ăn mặc kín đáo. Không chạm vào hòm Torah và bục đọc. Trong nghĩa trang, đi theo lối, không bước lên các phiến mộ nằm phẳng. Vào ngày Sabbath và ngày lễ, cộng đoàn kiêng việc làm, quý vị không chụp ảnh và không dùng thiết bị điện trong hội đường.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Hội đường Nidhe Israel, Bridgetown
Contribute photos, information or video for Nidhe Israel SynagogueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Hội đường Nidhe Israel có từ năm nào
Hội đường được lập khoảng năm 1654 bởi cộng đồng Do Thái Sephardi, nhiều người tới từ Recife, Brazil. Cơn bão năm 1831 phá hủy ngôi nhà đầu tiên, cộng đồng dựng lại trên nền cũ và cung hiến ngày 29 tháng 3 năm 1833. Ngôi nhà được trùng tu năm 1986 tới 1987.
Nidhe Israel nghĩa là gì
Theo caribbeanandco.com, Nidhe Israel nghĩa là những người Israel tản mát. Cụm chữ này gặp trong Kinh Thánh Hebrew, ở lời Thánh Vịnh nói Thượng Đế quy tụ những người Israel tản mát. Tên đầy đủ của cộng đoàn là Kahal Kadosh Nidhe Israel, cộng đoàn thánh Nidhe Israel.
Bể mikveh ở Barbados là gì
Mikveh là bể tắm nghi lễ chứa nước tự nhiên để giữ luật thanh sạch của Do Thái Giáo. Bể ở Nidhe Israel được phát lộ khi đào khảo cổ năm 2008 hoặc 2009 tùy nguồn, niên đại khoảng 1650 tới 1654, và theo caribbeanandco.com được cho là bể mikveh cổ nhất châu Mỹ.
Hội đường Nidhe Israel có phải hội đường đầu tiên ở châu Mỹ không
Một số nguồn như Hadassah Magazine gọi đây là hội đường đầu tiên ở Tây bán cầu, nhưng điều này còn tranh cãi vì cộng đồng Kahal Zur Israel ở Recife, Brazil đã có hội đường trước đó. Cách nói chắc chắn hơn là một trong những hội đường cổ nhất châu Mỹ.
Nghĩa trang Do Thái Bridgetown có gì
Nghĩa trang bên hội đường có hơn 400 ngôi mộ, mộ bia cổ nhất là của David de Mercado năm 1658. Mộ Sephardi nằm phẳng bằng đá granite hay cẩm thạch, bia khắc chữ Hebrew, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ladino và Anh, có hình thiên thần có cánh và cây sự sống bị chặt.