Nằm bên bờ dòng sông Scheldt (tiếng Pháp gọi là Escaut) ở tỉnh Hainaut thuộc vùng Wallonie miền tây nước Bỉ, sát biên giới nước Pháp, thành phố Tournai (tiếng Hà Lan là Doornik) cùng với thành phố Tongeren là hai đô thị cổ xưa nhất của vương quốc Bỉ với hơn hai nghìn năm lịch sử. Vào thế kỷ thứ 5 Công nguyên, trước khi tiến xuống đồng bằng Paris, các vị vua đầu tiên của vương triều Frank Merovingian là Vua Childeric I và Vua Clovis I đã chọn chính Tournai làm kinh đô lập quốc. Giữa trung tâm thành phố cổ kính ấy, vươn lên trên mái ngói xám của thung lũng sông Scheldt là một hình ảnh kiến trúc không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới: một cụm năm ngọn tháp chuông vuông vức cao 83 mét chụm lại quanh giao điểm cánh ngang của một ngôi đại thánh đường dài 134 mét xây bằng đá vôi xanh đen đặc trưng. Đó chính là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai (Cathédrale Notre-Dame de Tournai), công trình được UNESCO vinh danh là Di sản Thế giới vào năm 2000.
Bước qua cánh cửa đá chạm khắc thế kỷ 14 để đi dọc theo trục chính của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai, người lữ khách như được đi xuyên qua ba thế kỷ lịch sử kiến trúc Công giáo Trung cổ chỉ trong vài chục bước chân: đầu tiên là gian giữa Romanesque thế kỷ 12 trầm mặc, vững chãi với bốn tầng vòm cuốn chồng lên nhau; kế đến là khu cánh ngang chuyển tiếp có hai đầu uốn tròn như hai hậu cung độc lập dưới chân năm ngọn tháp chuông; và cuối cùng, khi bước qua bức bình phong cẩm thạch Phục hưng của Cornelis Floris, toàn bộ không gian bỗng vút lên độ cao 36 mét ngập tràn ánh sáng của khu cung thánh Gothic Rayonnant thế kỷ 13.
IĐức Bà Người Bệnh Cứu Thành Năm 1092, Thánh Giám Mục Eleutherius Thế Kỷ Thứ 6 Và Hai Chiếc Tráp Vàng Trung Cổ
Nhà thờ chính tòa Tournai được cung hiến cho Đức Trinh Nữ Maria dưới tước hiệu Đức Bà Tournai (Notre-Dame de Tournai), đồng thời tôn kính vị thánh giám mục khai sáng giáo phận là Thánh Eleutherius (tiếng Pháp là Saint Éleuthère, khoảng 456 tới 531). Theo sử liệu giáo hội vùng Gaul cổ đại, Kitô giáo đã được truyền đến vùng đô thị La Mã Turnacum (Tournai) từ cuối thế kỷ thứ 3 bởi nhà truyền giáo tử đạo Thánh Piat. Sau khi Vua Clovis I của người Frank (sinh ra tại chính Tournai khoảng năm 466) chịu phép rửa tội vào cuối thế kỷ thứ 5, người bạn đồng trang lứa của nhà vua là Eleutherius đã được tấn phong làm Giám mục chính thức đầu tiên đặt tòa tại Tournai vào khoảng năm 496, cai quản một giáo phận rộng lớn bao trùm phần lớn vùng Vlaanderen (gồm cả Gent, Bruges và Lille suốt hơn một thiên niên kỷ cho tới năm 1559).
Tại khu vực đồi nhỏ nhìn xuống dòng sông Scheldt nơi đặt nhà thờ chính tòa hiện nay, Giám mục Eleutherius đã quy tụ cộng đoàn tín hữu trong ngôi vương cung thánh đường sơ kỳ đầu tiên. Khi ngài qua đời khoảng năm 531, hài cốt của ngài được tôn kính như vị bảo trợ thiêng liêng của thành phố; sang thế kỷ thứ 9 (năm 897), Giám mục Heidilon đã rước thánh cốt của Thánh Eleutherius về tôn trí trang trọng tại nhà thờ chính tòa Đức Bà.
Lòng sùng kính sâu sắc của cư dân Tournai và cả vùng Vlaanderen đối với Đức Bà Tournai gắn liền với một biến cố lịch sử đau thương diễn ra vào năm 1090 tới 1092. Vào thời điểm đó, cả vùng tây bắc châu Âu bị tàn phá bởi một trận đại dịch khủng khiếp mang tên Mal des Ardents (bệnh Lửa Thánh Antôn, một dạng ngộ độc nấm cựa gà lúa mạch gây hoại tử và sốt cháy bỏng khiến hàng nghìn người thiệt mạng). Trong cơn tuyệt vọng, hàng vạn người bệnh và tín hữu từ khắp thành phố cùng các vùng lân cận đã đổ về quỳ chật kín bên trong và xung quanh Nhà thờ chính tòa Tournai để cầu khẩn trước pho tượng Đức Bà Người Bệnh (Notre-Dame des Malades, về sau còn được các đoàn hành hương vùng Vlaanderen gọi là Notre-Dame Flamande).
Để cầu xin ơn giải thoát khỏi dịch bệnh, vào năm 1092, Giám mục Radbod II của Tournai đã dẫn đầu toàn thể giáo sĩ và dân chúng thực hiện một cuộc ăn chay, cầu nguyện và rước kiệu Đức Bà cùng các thánh tích đi bộ vòng quanh bên ngoài tường thành Tournai. Ngay sau cuộc rước kiệu ấy, dịch bệnh kỳ diệu lắng xuống. Để giữ trọn lời khấn hứa tạ ơn muôn đời, Giám mục Radbod II đã thiết lập Đại lễ Rước Kiệu Tournai (Grande Procession de Tournai) cử hành đều đặn vào tháng Chín hằng năm. Suốt hơn 930 năm liên tục từ năm 1092 tới nay, truyền thống rước kiệu tạ ơn ấy chỉ bị gián đoạn đúng hai lần trong lịch sử (năm 1566 do bạo loạn đập phá tượng ảnh và năm 2020 do đại dịch toàn cầu), trở thành một trong những cuộc hành hương tạ ơn cổ xưa và bền bỉ nhất thế giới Kitô giáo.
Minh chứng rực rỡ nhất cho đức tin và nghệ thuật thánh của Nhà thờ chính tòa Tournai là hai chiếc Tráp Thánh tích bằng vàng bạc và đá quý được lưu giữ trong Phòng Kho báu (Trésor de la Cathédrale), thuộc nhóm bảy kỳ quan nghệ thuật của vương quốc Bỉ:
Chiếc tráp thứ nhất là Tráp Thánh tích Đức Bà (Châsse de Notre-Dame), được hoàn thành vào năm 1205 theo đặt hàng của Giám mục Étienne de Tournai bởi Nicholas xứ Verdun (Nicolas de Verdun, khoảng 1130 tới 1205), bậc thầy kim hoàn vĩ đại nhất châu Âu thời Trung cổ (người trước đó đã chế tác Bàn thờ Klosterneuburg ở Áo và Tráp Ba Vua ở Nhà thờ chính tòa Köln). Chiếc tráp có hình dáng một ngôi vương cung thánh đường thu nhỏ bằng gỗ sồi bọc bạc mạ vàng, đồng mạ vàng và tráng men champlevé xanh lam rực rỡ, hai bên sườn chạm nổi tám cảnh trong cuộc đời Chúa Kitô và Đức Trinh Nữ Maria với những nếp áo mềm mại mang phong cách cổ điển phục hưng thế kỷ 12.
Chiếc tráp thứ hai là Tráp Thánh tích Thánh Eleutherius (Châsse de Saint Éleuthère), một kiệt tác kim hoàn vùng sông Meuse và sông Scheldt hoàn thành vào khoảng năm 1247 nhân dịp Giám mục Walter de Marvis rước thánh cốt của vị giám mục tiên khởi vào khu cung thánh Gothic mới. Ở hai đầu hồi của chiếc tráp bạc mạ vàng này khắc nổi hình Chúa Kitô ngự tòa và hình Thánh Eleutherius một tay cầm gậy mục tử, một tay nâng mô hình chính Nhà thờ chính tòa Tournai với năm ngọn tháp chuông.
Một điều mà nhiều người lần đầu nhìn thấy Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai thường thắc mắc là vì sao hai nửa của tòa nhà lại có chiều cao và phong cách trái ngược nhau hoàn toàn: nửa phía tây (gian giữa) thấp, tường dày, cửa sổ nhỏ mang dáng dấp thế kỷ 12, trong khi nửa phía đông (cung thánh) lại vọt lên cao gấp rưỡi với những bức tường kính mảnh mai thế kỷ 13. Thực tế, vào năm 1242 tới 1243, vị giám mục đầy tham vọng là Walter de Marvis (Gautier de Marvis) đã quyết định phá bỏ phần cung thánh Romanesque cũ để bắt đầu xây dựng lại toàn bộ nhà thờ theo phong cách Gothic Rayonnant mới nhất của nước Pháp (lấy cảm hứng từ Nhà thờ chính tòa Amiens và Soissons). Kế hoạch ban đầu của ông là sau khi xây xong cung thánh Gothic cao 36 mét ở phía đông, các thế hệ sau sẽ tiếp tục đập bỏ cánh ngang năm tháp và gian giữa Romanesque để đồng bộ hóa cả nhà thờ. Thế nhưng, sau khi cung thánh Gothic hoàn thành năm 1255, nguồn tài chính cạn kiệt và người dân Tournai quá yêu quý cụm năm tháp chuông cùng gian giữa Romanesque nên đã giữ lại nguyên vẹn phần nửa phía tây. Chính việc dừng lại đúng lúc ấy đã cứu thoát kiệt tác Romanesque thế kỷ 12 và tạo nên sự đối thoại độc nhất vô nhị giữa hai thời đại kiến trúc.
IIMười Lăm Thế Kỷ Từ Kinh Đô Vương Triều Merovingian, Đại Dịch Năm 1090 Tới Cuộc Đại Trùng Tu Sau Cơn Lốc Xoáy Năm 1999
Các cuộc khai quật khảo cổ học sâu dưới nền và xung quanh Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai đã xác nhận rằng mảnh đất này là nơi thờ phượng Kitô giáo liên tục suốt hơn mười lăm thế kỷ, đi qua thời kỳ vương quốc Frank, đế chế Carolingian, sự trỗi dậy của trường phái kiến trúc sông Scheldt và các cuộc chiến tranh châu Âu hiện đại.
- Khoảng năm 496 tới 531 và năm 850Thánh Eleutherius lập tòa giám mục đầu tiên và vương cung thánh đường thời CarolingianDưới triều Vua Clovis I, Thánh Eleutherius trở thành giám mục đầu tiên của Tournai; khảo cổ học phát hiện nền móng quần thể vương cung thánh đường thế kỷ 6 và đại thánh đường thời Carolingian xây dựng khoảng năm 850 (bị người Viking đốt phá năm 881 và cháy năm 1066).
- 1090 tới 1092Đại dịch Lửa Thánh Antôn và sự ra đời của Đại lễ Rước Kiệu TournaiTrước nạn dịch bệnh hoành hành vùng Tây Bắc Âu, năm 1092 Giám mục Radbod II tổ chức cuộc rước kiệu Đức Bà và thánh tích quanh thành phố, khởi đầu truyền thống Đại lễ Rước Kiệu kéo dài hơn 930 năm.
- Khoảng 1110 tới ngày 9 tháng 5 năm 1171Xây dựng gian giữa Romanesque, cánh ngang hai đầu bán nguyệt và năm ngọn tháp chuôngNhờ nguồn thu từ các mỏ đá vôi xanh dọc sông Scheldt, Kinh sĩ hội Tournai xây dựng ngôi nhà thờ Romanesque đồ sộ; ngày 9 tháng 5 năm 1171, Tổng giám mục Reims là Henri de France cử hành đại lễ thánh hiến; năm ngọn tháp chuông cao 83 mét hoàn thiện tiếp tới đầu thế kỷ 13.
- 1205 và 1247Nicholas xứ Verdun chế tác Tráp Đức Bà và hoàn thành Tráp Thánh EleutheriusNăm 1205, bậc thầy kim hoàn Nicholas xứ Verdun hoàn thành chiếc Tráp Thánh tích Đức Bà; khoảng năm 1247, các nghệ nhân hoàn tất chiếc Tráp Thánh Eleutherius để chuẩn bị cho lễ rước vào cung thánh mới.
- 1243 tới 1255Giám mục Walter de Marvis xây dựng cung thánh phong cách Gothic Rayonnant cao 36 métGiám mục Walter de Marvis cho hạ giải cung thánh Romanesque cũ để xây dựng khu cung thánh Gothic mới dài 64 mét, cao 36 mét với những trụ bay mảnh mai và cửa sổ kính màu khổng lồ, hoàn thành và cung hiến năm 1255.
- Tháng 8 năm 1566 và 1570 tới 1573Biến cố đập phá tượng ảnh và việc dựng Bức bình phong Phục hưng của Cornelis FlorisSau khi nội thất bị những người cực đoan đập phá vào tháng 8 năm 1566, Kinh sĩ hội giao cho kiến trúc sư và nhà điêu khắc vùng Antwerpen là Cornelis Floris de Vriendt thiết kế bức bình phong ngăn cung thánh (Jubé) bằng đá cẩm thạch và thạch cao tuyết hoa tuyệt đẹp (1570 tới 1573).
- Tháng 5 năm 1940Trận oanh tạc Thế chiến II thiêu rụi khu phố cổ nhưng nhà thờ chính tòa đứng vữngTrong đợt không kích của Đức Quốc xã tháng 5 năm 1940, trung tâm lịch sử Tournai và Nhà nguyện Giáo xứ gắn bên sườn nhà thờ bị cháy rụi, nhưng gian giữa, năm ngọn tháp và cung thánh được cứu thoát.
- 14 tháng 8 năm 1999 và ngày 2 tháng 12 năm 2000Siêu lốc xoáy năm 1999, công trình đại trùng tu thế kỷ 21 và ghi danh Di sản Thế giới UNESCOMột cơn lốc xoáy dữ dội quét qua Tournai ngày 14 tháng 8 năm 1999 làm lệch trục mái cung thánh Gothic và tháp Brunin; ngày 2 tháng 12 năm 2000, UNESCO ghi danh Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai là Di sản Thế giới, mở đường cho chương trình đại trùng tu kéo dài hơn hai thập kỷ.
Tầm ảnh hưởng quốc tế của Trường phái Kiến trúc và Điêu khắc Đá xanh Tournai (École scaldienne). Trong suốt thế kỷ 12 và thế kỷ 13, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai không chỉ là một công trình địa phương mà là trung tâm phát tỏa của cả một trường phái kiến trúc và điêu khắc lớn ở Tây Bắc Âu mang tên Trường phái sông Scheldt (Architecture scaldienne). Nhờ dòng sông Scheldt chảy ngay dưới chân đồi nhà thờ, các khối đá vôi carbon màu xanh đen có độ cứng như đá cẩm thạch khai thác tại Tournai đã được chở bằng thuyền xuôi dòng qua Gent, Antwerpen để tới miền bắc nước Pháp, vùng Vlaanderen, Hà Lan và sang tận vương quốc Anh (nơi các bồn rửa tội bằng đá đen chạm nổi của Tournai hiện vẫn còn được trân trọng lưu giữ tại Nhà thờ chính tòa Winchester và Nhà thờ chính tòa Lincoln). Bố cục hành lang ba tầng ngoài mặt tường cánh ngang và tháp đèn lồng tại giao điểm cánh ngang của Tournai đã trở thành nguồn cảm hứng trực tiếp cho các nhà thờ lớn vùng Rheinland (Đức) cũng như các nhà thờ Gothic sơ kỳ ở Noyon, Laon và Cambrai.
IIIGian Giữa Romanesque Bốn Tầng, Cánh Ngang Năm Tháp Chuông Cao 83 Mét, Cung Thánh Gothic Và Bình Phong Cornelis Floris
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai có chiều dài tổng thể 134 mét, chiều rộng cánh ngang 67 mét, diện tích mặt bằng hơn 5.500 mét vuông, được xây dựng hoàn toàn bằng đá vôi xanh đen bản địa của Tournai (pierre bleue de Tournai). Khi trời khô ráo, đá có màu xám bạc trang nhã; khi gặp mưa vùng Wallonie, các bức tường đá và năm ngọn tháp chuyển sang sắc xanh đen tuyền trầm mặc đầy uy lực.
Dài 48 mét và rộng 20 mét, gian giữa chín nhịp của nhà thờ (xây dựng khoảng 1110 tới 1171) là kiệt tác nguyên vẹn của kiến trúc Romanesque: tường hai bên được phân chia thành bốn tầng chồng lên nhau rất nhịp nhàng gồm tầng vòm cuốn lớn ở dưới cùng, tầng khán đài rộng rãi (tribunes), tầng hành lang vòm mù (triforium) và tầng cửa sổ lấy sáng trên cao. Đỡ các nhịp vòm là những cụm cột trụ ghép bằng đá xanh có hàng trăm đầu cột chạm khắc hình lá cây cách điệu, chim thú và các nhân vật biểu tượng. Trần gỗ phẳng nguyên thủy đã được thay bằng vòm gạch đá sơn trắng thanh thoát vào năm 1777.
Bước từ gian giữa vào khu cánh ngang (xây dựng khoảng giữa thế kỷ 12), không gian lập tức mở rộng ra 67 mét chiều ngang và vươn cao đầy ấn tượng. Khác với các nhà thờ thông thường có đầu cánh ngang phẳng, cả cánh bắc lẫn cánh nam của Nhà thờ chính tòa Tournai đều kết thúc bằng hai hậu cung bán nguyệt lớn (absides) có hành lang vòng bao quanh bởi các cột đá tròn nguyên khối và bộ cửa sổ kính màu đầu thế kỷ 16 của nghệ nhân Arnoult de Nimègue minh họa lịch sử các vua Frank ban đặc ân thu thuế cho giáo phận.
Biểu tượng vĩnh cửu của thành phố Tournai là cụm năm ngọn tháp đá vươn lên tới độ cao 83 mét ngay trên khu vực cánh ngang: ở chính giữa giao điểm là Tháp Đèn Lồng (Tour de la Lanterne) có mặt bằng hình vuông đội chóp kim tự tháp; bao quanh bốn góc của hai cánh ngang là bốn ngọn tháp chuông gồm Tháp Đức Mẹ (Tour Marie hay Tour Pontoise, nơi treo các quả chuông lớn), Tháp Brunin (nổi tiếng với các tầng vòm cuốn tròn chuyển sang vòm nhọn), Tháp Thánh Gioan (Tour Saint-Jean) và Tháp Lưới Sắt (Tour de la Treille). Cả năm ngọn tháp tạo nên đường chân trời tựa như một thành trì thiên giới.
Được kiến tạo dưới thời Giám mục Walter de Marvis, khu cung thánh phía đông dài tới 64 mét (gần bằng một nửa tổng chiều dài nhà thờ) và vọt lên độ cao 36 mét, cao hơn vòm gian giữa Romanesque tới 10 mét. Với hệ thống trụ bay đôi ở bên ngoài và những bó cột đá mảnh mai bên trong, tường đá gần như biến mất để nhường chỗ cho các ô cửa sổ kính màu khổng lồ, bao quanh bởi hành lang vòng và năm nhà nguyện tỏa tia.
Đặt ngay tại ranh giới chuyển tiếp giữa khu cánh ngang thế kỷ 12 và cung thánh Gothic thế kỷ 13 là bức bình phong ngăn cung thánh (Jubé) lộng lẫy phong cách Phục hưng Vlaanderen do nhà điêu khắc Cornelis Floris de Vriendt thiết kế năm 1570 tới 1573. Công trình kết hợp ba sắc màu đá quý hiếm: đá cẩm thạch đen Dinant, các cột đá cẩm thạch đỏ vân trắng của Rance và những bức phù điêu bằng đá thạch cao tuyết hoa (albâtre) trắng muốt chạm khắc tinh xảo cảnh Tiên tri Giôna và cá voi, Chúa Giêsu chịu đóng đinh và Chúa Phục Sinh.
Ở sườn phía bắc gian giữa mở ra Cổng Mantile (Portail Mantile) từ thế kỷ 12 có các mảng điêu khắc đá mô tả cuộc chiến giữa các Nhân đức và Thói xấu, còn mặt tiền phía tây có hiên vòm nhọn thế kỷ 14 với hàng tượng các ngôn sứ, giáo phụ và các cảnh lịch sử Đức Bà Tournai. Bên trong Phòng Kho báu (Trésor) lưu giữ hai kiệt tác kim hoàn thế giới là Tráp Đức Bà năm 1205 của Nicholas xứ Verdun và Tráp Thánh Eleutherius năm 1247, thảm dệt Arras năm 1402, thánh giá Byzantine đính ngọc từ thời Đế chế La Tinh Constantinople và bức tranh của danh họa Peter Paul Rubens.
| Hạng mục kiến trúc và Bảo vật | Niên đại và Phong cách | Thông số kỹ thuật và Điểm nhấn nghệ thuật |
|---|---|---|
| Gian giữa bốn tầng (Nef romane) | Khoảng 1110 tới 1171 (Romanesque sông Scheldt) | Dài 48 m, rộng 20 m, cao 26 m, xây bằng đá xanh Tournai với hàng trăm đầu cột chạm khắc |
| Cánh ngang hai đầu bán nguyệt và Năm Tháp | Khoảng 1140 tới 1200 (Giao thời Romanesque - Gothic) | Cánh ngang rộng 67 m kết thúc bằng hai vòm bán nguyệt; 5 tháp đá cao 83 m |
| Cung thánh ánh sáng (Chœur gothique) | 1243 tới 1255 (Gothic Rayonnant, Giám mục Walter de Marvis) | Dài 64 m, vòm đá cao 36 m, có hành lang vòng và 5 nhà nguyện tỏa tia |
| Bình phong cung thánh (Jubé Renaissance) | 1570 tới 1573 (nhà điêu khắc Cornelis Floris de Vriendt) | Đá cẩm thạch đen Dinant, đá đỏ Rance và phù điêu thạch cao tuyết hoa trắng |
| Tráp Đức Bà và Tráp Thánh Eleutherius | Năm 1205 (Nicholas xứ Verdun) và năm 1247 (nghệ thuật Mosan) | Hai kiệt tác kim hoàn bạc mạ vàng và tráng men lưu giữ trong Phòng Kho báu |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Công giáo tại vùng Hainaut và các kiến trúc sư thời Trung cổ không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn đất và kiến tạo Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai. Vị trí của thánh đường kế thừa trực tiếp khu vực thành cổ La Mã và vương cung thánh đường thế kỷ thứ 6 của Thánh Eleutherius trên bờ nam sông Scheldt, còn trục kiến trúc tuân theo quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo truyền thống với mặt tiền mở về phía Tây Bắc và cung thánh hướng về phía Đông Nam. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thung lũng sông Scheldt (Escaut) tại tọa độ 50,6064 độ vĩ bắc, 3,3889 độ kinh đông, cố đô Tournai nằm tại nơi dòng sông Scheldt chảy từ miền bắc nước Pháp vào lãnh thổ nước Bỉ, cắt ngang qua một tầng đá vôi cổ (Calcaire de Tournai) tạo nên hai bờ dốc thoai thoải vững chắc. Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai tọa lạc trên sườn gò đá vôi ở bờ nam (hữu ngạn) của dòng sông Scheldt, chỉ cách mặt nước sông khoảng 200 mét về phía tây nam, trong khi ở phía nam và tây nam của nhà thờ là điểm cao hơn của quảng trường chính Grand-Place cùng Tháp Chuông Đô thị (Beffroi de Tournai, tháp chuông dân sự cổ nhất nước Bỉ xây từ năm 1188). Nhờ nền địa chất là lớp đá vôi nguyên khối nằm ngay dưới tầng đất mặt, công trình có một long cốt thạch bàn cực kỳ kiên cố để nâng đỡ sức nặng hàng vạn tấn của năm ngọn tháp đá suốt tám thế kỷ.
Về thủy pháp và hình khí ngũ hành, dòng sông Scheldt chảy theo hướng từ đông nam lên tây bắc ngay phía trước sườn đông bắc của nhà thờ, đóng vai trò là minh đường thủy đạo dẫn mạch giao thương và sinh khí xuyên suốt vùng Hainaut và Vlaanderen. Điểm đặc sắc nhất về mặt hình thế của Nhà thờ chính tòa Tournai chính là cụm Năm Ngọn Tháp Chuông cao 83 mét tụ hội ngay tại tâm điểm cánh ngang: một tháp đèn lồng ở chính tâm (Trung cung) được bốn tháp chuông ở bốn góc (Đông, Tây, Nam, Bắc) vây quanh hộ vệ, tạo thành đồ hình Ngũ nhạc triều nguyên (hay Ngũ phong tụ đỉnh) hiếm thấy trong kiến trúc thế giới. Đá vôi xanh đen bản địa mang sắc trầm của hành Thủy kết hợp với khối tháp vuông vức của hành Thổ và chóp nhọn vươn cao, tạo nên thế đứng trầm hùng trấn giữ toàn bộ thung lũng sông Scheldt.
VĐại Lễ Rước Kiệu Tournai Hơn 930 Năm Lịch Sử Vào Tháng Chín Và Các Nghi Lễ Giám Mục
Là nhà thờ mẹ của Giáo phận Tournai (quản hạt toàn bộ tỉnh Hainaut), các nghi lễ tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà diễn ra quanh năm theo lịch phụng vụ Công giáo Rôma (dương lịch), đạt tới đỉnh cao rực rỡ nhất vào dịp Chúa nhật thứ hai của tháng Chín hằng năm.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện truyền thống | Nghi thức cử hành tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai |
|---|---|---|---|
| Ngày 20 tháng 2 | Dương lịch | Lễ Kính Thánh Eleutherius Giám mục Tournai (Fête de Saint Éleuthère) | Kỷ niệm vị giám mục tiên khởi thế kỷ thứ 6 của giáo phận Tournai với thánh lễ trọng thể và nghi thức tôn kính chiếc Tráp Thánh tích Thánh Eleutherius năm 1247. |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch | Thánh lễ Làm Phép Dầu và Đại lễ Phục Sinh Giáo phận Hainaut | Đức Giám mục Tournai chủ sự Thánh lễ Làm Phép Dầu cùng hàng trăm linh mục từ khắp tỉnh Hainaut dưới vòm cung thánh Gothic cao 36 mét vừa được trùng tu. |
| Ngày 9 tháng 5 | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Ngày Cung hiến Nhà thờ chính tòa (Dédicace de la Cathédrale, 9/5/1171) | Ngày lễ phụng vụ riêng kỷ niệm biến cố thánh hiến ngôi nhà thờ Romanesque ngày 9 tháng 5 năm 1171 bởi Tổng giám mục Henri của Reims. |
| Ngày 15 tháng 8 | Dương lịch | Đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Assomption de Notre-Dame) | Ngày lễ lớn kính Đức Trinh Nữ Maria bổn mạng nhà thờ chính tòa với thánh lễ đại trào và âm nhạc đại phong cầm. |
| Chúa nhật thứ hai của tháng Chín hằng năm | Dương lịch (Truyền thống từ năm 1092) | Đại lễ Rước Kiệu Tournai (Grande Procession de Tournai) | Sự kiện tâm linh lớn nhất trong năm kéo dài suốt hơn 930 năm từ năm 1092: sau thánh lễ đại trào buổi sáng tại nhà thờ chính tòa, hơn 1.000 người tham gia rước pho tượng Đức Bà Người Bệnh (Notre-Dame Flamande), Tráp Đức Bà của Nicholas xứ Verdun (1205) và Tráp Thánh Eleutherius (1247) đi qua các đường phố cổ của Tournai. |
Sức sống của Đại lễ Rước Kiệu Tournai từ năm 1092 đến thế kỷ 21. Vào sáng Chúa nhật thứ hai của tháng Chín hằng năm, khi tiếng chuông lớn từ Tháp Marie (Tour Pontoise) ngân vang trên bầu trời sông Scheldt, những báu vật vô giá vốn được bảo quản nghiêm ngặt trong lồng kính của Phòng Kho báu suốt cả năm lại bước ra giữa lòng dân chúng. Đi đầu đoàn rước là các hiệp hội lịch sử mặc trang phục trung cổ, các đoàn hành hương từ vùng Vlaanderen (như đoàn kỵ mã từ Ronse/Renaix giữ tục lệ từ thời Trung cổ) và hàng giáo phẩm nâng trên vai chiếc Tráp Đức Bà năm 1205 của Nicholas xứ Verdun cùng Tráp Thánh Eleutherius năm 1247. Sự hiện diện của các bảo vật 800 năm tuổi trong một nghi lễ sống động giữa phố phường làm cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai không phải là một bảo tàng hóa đá, mà là trái tim đang đập của một cộng đồng đức tin hơn một thiên niên kỷ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Place de l'Eveche 1, 7500 Tournai, Tỉnh Hainaut, Vương quốc Bỉ
- Đường tới
- Thành phố Tournai nằm ở phía tây tỉnh Hainaut, cách thủ đô Bruxelles khoảng 85 km về phía tây nam và chỉ cách thành phố Lille của Pháp khoảng 25 km về phía đông. Từ nhà ga Brussels-Central hoặc Brussels-South (Bruxelles-Midi), quý vị đi tàu hỏa trực tiếp của Đường sắt Quốc gia Bỉ (SNCB) chỉ mất khoảng 1 giờ là tới ga Tournai (hoặc đi tàu từ ga Lille-Flandres của Pháp chỉ mất 25 phút). Từ nhà ga Tournai, quý vị đi bộ khoảng 12 phút về phía tây nam băng qua chiếc cầu bắc trên sông Scheldt là tới thẳng quảng trường Place de l'Évêché dưới chân năm ngọn tháp của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai.
- Toạ độ
- 50.6064, 3.3889
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai mở cửa tự do và miễn phí hằng ngày (thường từ 9 giờ sáng đến 17 giờ hoặc 18 giờ chiều vào mùa hè) để đón tín hữu và du khách vào cầu nguyện và chiêm ngưỡng gian giữa Romanesque, cánh ngang cùng cung thánh Gothic; riêng khu vực Phòng Kho báu (Trésor de la Cathédrale, nơi trưng bày hai chiếc tráp vàng năm 1205 và 1247 cùng thảm dệt Arras năm 1402) có thu một khoản vé nhỏ để gây quỹ bảo tồn. Khi tham quan nhà thờ, xin quý vị ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và lưu ý một số lối đi phụ có thể được rào chắn phục vụ công tác trùng tu đá xanh dài hạn của di sản UNESCO.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Điều gì làm cho kiến trúc của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai trở nên độc nhất vô nhị và được UNESCO công nhận Di sản Thế giới?
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai (được UNESCO công nhận Di sản Thế giới năm 2000) là công trình duy nhất kết hợp trọn vẹn ba giai đoạn kiến trúc lớn của thời Trung cổ châu Âu trong cùng một tòa nhà dài 134 mét: gian giữa phong cách Romanesque thế kỷ 12 nặng chắc, khu cánh ngang chuyển tiếp có hai đầu uốn bán nguyệt đội năm ngọn tháp chuông cao 83 mét, và khu cung thánh phong cách Gothic Rayonnant thế kỷ 13 cao vút 36 mét ngập tràn ánh sáng.
Vì sao cung thánh Gothic ở phía đông lại cao hơn hẳn gian giữa Romanesque ở phía tây?
Vào năm 1243, Giám mục Walter de Marvis đã cho phá dỡ cung thánh Romanesque cũ để xây dựng một cung thánh Gothic mới cao 36 mét (cao hơn gian giữa 10 mét) với ý định sau đó sẽ xây lại toàn bộ phần còn lại của nhà thờ theo lối Gothic. Tuy nhiên, sau khi cung thánh hoàn thành năm 1255, dự án dừng lại do thiếu kinh phí, nhờ đó cả gian giữa Romanesque thế kỷ 12 lẫn cụm năm tháp chuông đều được giữ nguyên vẹn cho tới ngày nay.
Năm ngọn tháp chuông của Nhà thờ chính tòa Tournai có tên gọi là gì và cao bao nhiêu mét?
Cụm năm ngọn tháp đá vươn lên độ cao 83 mét ngay tại khu vực cánh ngang gồm: Tháp Đèn Lồng (Tour de la Lanterne) nằm ở chính giữa giao điểm, và bốn ngọn tháp ở bốn góc hai cánh ngang là Tháp Đức Mẹ (Tour Marie hay Tour Pontoise), Tháp Brunin, Tháp Thánh Gioan (Tour Saint-Jean) và Tháp Lưới Sắt (Tour de la Treille).
Đại lễ Rước Kiệu Tournai (Grande Procession de Tournai) ra đời từ biến cố lịch sử nào?
Vào năm 1090 tới 1092, một trận dịch bệnh khủng khiếp (bệnh Lửa Thánh Antôn) hoành hành khắp vùng khiến vô số người thiệt mạng; cư dân đã đổ về cầu nguyện trước tượng Đức Bà trong nhà thờ chính tòa. Năm 1092, Giám mục Radbod II tổ chức cuộc rước kiệu Đức Bà và các thánh tích đi vòng quanh thành phố; khi dịch bệnh chấm dứt, ngài thiết lập Đại lễ Rước Kiệu tạ ơn hằng năm vào tháng Chín và truyền thống ấy đã duy trì liên tục suốt hơn 930 năm qua.
Hai chiếc Tráp Thánh tích nổi tiếng nhất trong Phòng Kho báu của Nhà thờ chính tòa Tournai là gì?
Đó là Tráp Thánh tích Đức Bà (Châsse de Notre-Dame) hoàn thành năm 1205 bởi danh nhân kim hoàn lớn nhất thời Trung cổ là Nicholas xứ Verdun bằng bạc mạ vàng và tráng men xanh, cùng với Tráp Thánh tích Thánh Eleutherius (Châsse de Saint Éleuthère) hoàn thành khoảng năm 1247 lưu giữ hài cốt vị giám mục đầu tiên của Tournai từ thế kỷ thứ 6. Cả hai đều được xếp vào danh sách bảo vật quốc gia của Bỉ.
Loại đá màu xanh đen dùng để xây Nhà thờ chính tòa Đức Bà Tournai có gì đặc biệt?
Toàn bộ nhà thờ được xây dựng bằng đá vôi xanh đen bản địa của Tournai (pierre bleue de Tournai), một loại đá trầm tích giàu carbon khai thác ngay dọc bờ sông Scheldt có độ cứng và độ bóng gần như đá cẩm thạch. Thời Trung cổ, loại đá này nổi tiếng khắp châu Âu và được xuất khẩu bằng đường thủy sang cả miền bắc nước Pháp, vùng Vlaanderen và nước Anh.