Trên đỉnh đồi đá vôi Toompea cao gần năm mươi mét nhìn xuống khu phố cổ Hanseatic và vịnh biển Baltic xanh thẫm của thủ đô Tallinn (xưa mang tên lịch sử là Reval hoặc Kolyvan), quảng trường Lossi plats là nơi hai thế giới kiến trúc và lịch sử đối diện nhau qua một khoảng sân lát đá cuội. Ở phía tây quảng trường là mặt tiền sơn hồng phấn theo phong cách Baroque muộn của Lâu đài Toompea, pháo đài quyền lực thế tục từ thời Đan Mạch và Hiệp sĩ Đoàn Kiếm Huynh Đệ nay là trụ sở Quốc hội Cộng hòa Estonia (Riigikogu). Ngay đối diện ở phía đông quảng trường là một khối kiến trúc đồ sộ bằng gạch nâu sẫm và đá hoa cương Phần Lan, vươn lên bầu trời phương Bắc với năm mái vòm củ hành đen viền vàng cùng những cây thánh giá Chính thống giáo mạ vàng rực rỡ: đó là Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky (tiếng Estonia gọi là Aleksander Nevski katedraal).
Được xây dựng từ năm 1894 tới năm 1900 theo đồ án của viện sĩ kiến trúc Mikhail Timofeyevich Preobrazhensky, Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky là ngôi thánh đường mái vòm lớn nhất, trang hoàng công phu nhất của truyền thống Chính thống giáo tại Estonia và đứng cách Nhà thờ chính tòa Đức Maria (Toomkirik) của Giáo hội Tin Lành Luther chỉ vài trăm bước chân. Đi qua hơn một thế kỷ đầy biến động chính trị tại vùng Baltic, từ thời Đế quốc Nga, nền Cộng hòa Estonia độc lập đầu tiên, Thế chiến thứ hai, thời kỳ Xô viết cho tới nước Estonia hiện đại thuộc Liên minh châu Âu, ngôi đại thánh đường với mười một quả chuông đồng nặng gần 27 tấn này đã vượt qua hai lần suýt bị phá dỡ vào năm 1924 và thập niên 1960 để tồn tại nguyên vẹn như một báu vật nghệ thuật tôn giáo trong lòng Di sản Thế giới UNESCO Phố cổ Tallinn.
IThánh Vương Tử Alexander Nevsky, Phép Lạ Đoàn Tàu Borki Năm 1888 Và Cuộc Giải Cứu Nhà Thờ Của Đức Thượng Phụ Tương Lai Alexy II
Ngôi đại thánh đường trên đồi Toompea được cung hiến cho Thánh Vương tử Alexander Nevsky (1221 tới 1263), vị Vương công xứ Novgorod, Đại Vương công xứ Kiev và Đại Vương công xứ Vladimir, người được Giáo hội Chính thống giáo Nga phong hiển thánh tại Công đồng Moskva năm 1547 dưới thời Thượng phụ Macarius. Trong lịch sử vùng đất quanh biển Baltic và hồ Peipus, tên tuổi của Vương tử Alexander gắn liền với hai cuộc chiến bảo vệ biên cương phía tây bắc của xứ Rus cổ vào thế kỷ 13: chiến thắng bên bờ sông Neva ngày 15 tháng 7 năm 1240 trước quân Thụy Điển (mang lại cho ông danh hiệu Nevsky) và đặc biệt là Trận chiến trên Mặt băng (Ledovoye poboishche) diễn ra ngày 5 tháng 4 năm 1242 ngay trên mặt băng giá của hồ Peipus (Peipsi järv, vùng hồ biên giới tự nhiên chia tách Estonia và Nga ngày nay) trước nhánh Livonia của Dòng Hiệp sĩ Teuton tiến quân từ vùng đất Estonia và Latvia thời Trung cổ.
Trong thần học lịch sử Chính thống giáo, Thánh Alexander Nevsky không được tôn kính đơn thuần như một nhà cầm quân, mà như một bậc quân vương khiêm nhường biết đặt sự sống còn của đức tin và sinh mạng muôn dân lên trên vinh quang cá nhân. Trong khi kiên quyết cầm gươm chặn đứng các cuộc thập tự chinh phương Tây muốn áp đặt sự cải đạo bằng vũ lực ở phía tây, ông lại chấp nhận nhẫn nhịn đi sứ đường xa tới tận kinh đô Sarai của Hãn quốc Kim Trướng để thương thuyết bằng ngoại giao, ngăn chặn họa tàn sát cho các đô thị Rus. Cuối đời, khi lâm trọng bệnh trên đường trở về từ vùng Volga vào tháng 11 năm 1263 tại Gorodets, vị Đại Vương công đã cởi bỏ hoàng bào, lãnh nhận đại giới tu sĩ khổ hạnh (Great Schema) với pháp danh Alexis (Aleksiy) trước khi an nghỉ trong Chúa.
Việc chọn Thánh Alexander Nevsky làm bổn mạng cho ngôi nhà thờ chính tòa mới tại Tallinn vào cuối thế kỷ 19 còn bắt nguồn trực tiếp từ một biến cố chấn động Đế quốc Nga: vụ tai nạn đoàn tàu hỏa hoàng gia tại Borki (gần Kharkov) vào ngày 17 tháng 10 năm 1888 (theo lịch Julius). Khi đoàn tàu tốc hành chở Sa hoàng Alexander III cùng Hoàng hậu Maria Feodorovna và các hoàng tử trật bánh ở tốc độ cao làm phần mái toa ăn bằng sắt đổ sập xuống, vị Sa hoàng có thể lực phi thường đã dùng đôi vai đỡ lấy phần mái toa nặng nề để vợ con thoát ra ngoài an toàn mà không một ai trong hoàng gia thiệt mạng. Toàn thể Giáo hội Chính thống giáo khi ấy coi việc hoàng gia thoát nạn ngày 17 tháng 10 là nhờ sự che chở nhiệm mầu của Thánh Alexander Nevsky, vị thánh bổn mạng tên thánh của Sa hoàng Alexander III.
Ngay tại khu vực bàn thờ phía bắc và phía nam bên trong nhà thờ chính tòa ở Tallinn, hai vị thánh khác được tôn thờ song hành cùng Thánh Alexander Nevsky nhằm tạo nên một tam giác thiêng liêng về lịch sử tinh thần Chính thống giáo: bàn thờ phía bắc dâng kính Thánh Vương công Vladimir Cả ngang hàng các Tông đồ (người đưa xứ Rus đón nhận phép rửa Kitô giáo năm 988 và là vị lập thành thị Yuryev tức Tartu ở miền đông Estonia năm 1030), còn bàn thờ phía nam dâng kính Thánh Sergius xứ Radonezh (1314 tới 1392, vị đại tổ sư cải cách đời sống đan tu Đông Slav). Riêng tầng hầm mộ của nhà thờ được cung hiến cho Thánh Vladimir để tưởng nhớ cộng đoàn tín hữu Chính thống giáo Estonia.
Sức sống tâm linh của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky được minh chứng rõ nhất qua cuộc giải cứu ngoạn mục vào đầu thập niên 1960 dưới thời chiến dịch chống tôn giáo gay gắt của Nikita Khrushchev tại Liên Xô. Vào năm 1960 và 1961, chính quyền thành phố Tallinn dưới thời Xô viết đã lên kế hoạch đóng cửa hoàn toàn nhà thờ chính tòa trên đồi Toompea để cải tạo tòa nhà thành một cung thiên văn (Planetarium) hoặc nhà trưng bày vô thần, thậm chí có phương án phá dỡ phần mái vòm. Đúng vào thời điểm nguy cấp ấy, ngày 3 tháng 9 năm 1961, một tu sĩ trẻ tuổi sinh trưởng ngay tại Tallinn là Giám mục Alexy (Alexei Mikhailovich Ridiger, 1929 tới 2008) được tấn phong làm Giám mục Tallinn và Estonia ngay tại chính Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky này.
Vốn là một người con của Tallinn từng làm giúp lễ và thụ phong linh mục tại các nhà thờ Chính thống giáo địa phương, Giám mục trẻ Alexy Ridiger đã khôn khéo sử dụng các lập luận pháp lý về bảo tồn di sản kiến trúc lịch sử, vận động giới trí thức bảo tàng Estonia đồng thời huy động hàng ngàn tín hữu kiên trì hiện diện cầu nguyện trong các buổi cử hành phụng vụ để chứng minh đây là một cộng đoàn tôn giáo sống động không thể giải thể. Nhờ nỗ lực bền bỉ ấy, chính quyền buộc phải hủy bỏ kế hoạch biến nhà thờ thành cung thiên văn vào năm 1962. Ba thập kỷ sau, vào tháng 6 năm 1990, chính vị giám mục người Tallinn năm xưa đã đắc cử ngôi vị Thượng phụ Alexy II của Moskva và Toàn Nga (1990 tới 2008); ngài luôn dành tình cảm sâu nặng cho ngôi nhà thờ chính tòa trên đồi Toompea nơi mình từng bảo vệ tuổi thanh xuân mục vụ.
Một lầm tưởng khá phổ biến của nhiều du khách khi tới thăm Tallinn là cho rằng Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky là nhà thờ cổ từ thời Trung cổ của các thương nhân Nga hoặc được xây dựng hoàn toàn bằng tiền ngân sách ép buộc của chính quyền Sa hoàng tại địa phương. Thực tế lịch sử phức tạp và đa chiều hơn nhiều: nhà thờ của các thương nhân vùng Novgorod tại Tallinn từ thế kỷ 12 nằm ở khu phố dưới (Nhà thờ Thánh Nicholas của người Nga trên phố Vene), còn ngôi đại thánh đường trên đồi Toompea là công trình cuối thế kỷ 19 (1894 tới 1900) do Thống đốc tỉnh Estonia là Vương công Sergei Vladimirovich Shakhovskoy khởi xướng vào thời điểm hàng chục ngàn nông dân người Estonia bản địa ở các vùng nông thôn cải đạo từ Giáo hội Luther của giới quý tộc địa chủ Đức vùng Baltic sang Chính thống giáo với hy vọng tìm kiếm sự bình đẳng xã hội và đất đai.
Về nguồn kinh phí xây dựng tổng cộng khoảng 600.000 rúp vàng (cụ thể là hơn 588.000 rúp theo sổ sách quyết toán năm 1900), Kho bạc Nhà nước Đế quốc Nga chỉ cấp khoảng 150.000 rúp, trong khi hơn 430.000 rúp còn lại được quyên góp tự nguyện từ hàng trăm ngàn người dân, thủy thủ, thương nhân và tín hữu khắp các giáo phận từ biển Baltic tới vùng Siberia, đặc biệt là thông qua lời kêu gọi và sự đóng góp cá nhân của vị linh mục lừng danh Thánh Gioan xứ Kronstadt (Ioann Kronshtadtsky, 1829 tới 1908), người đã trực tiếp đến Tallinn cử hành lễ thánh hiến nhà thờ vào mùa xuân năm 1900.
IITừ Đề Án Của Vương Công Shakhovskoy Năm 1887, Đại Lễ Thánh Hiến Năm 1900 Tới Hơn Một Thế Kỷ Trụ Vững Giữa Biến Động Baltic
Lịch sử của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky phản ánh một giai đoạn bước ngoặt của thành phố Tallinn cuối thế kỷ 19 và suốt thế kỷ 20, khi ngọn đồi cổ Toompea vốn là thành trì độc quyền suốt bảy thế kỷ của giới hiệp sĩ và quý tộc Đức vùng Baltic (Baltisakslased) chứng kiến sự trỗi dậy của kiến trúc Chính thống giáo Đông phương rồi tiếp đó là nền độc lập dân tộc của Cộng hòa Estonia.
- 1885 tới 1888Thống đốc Sergei Shakhovskoy đề xuất xây nhà thờ chính tòa Chính thống giáo mới tại TallinnNhận thấy Nhà thờ Biến Hình cũ ở phố dưới quá chật hẹp trước số lượng tín hữu Chính thống giáo người Estonia và người Nga tăng nhanh, Thống đốc tỉnh Estonia là Vương công Sergei Vladimirovich Shakhovskoy đệ trình lên Thượng hội đồng Thánh và Sa hoàng Alexander III kế hoạch xây dựng một đại thánh đường mới.
- 30 tháng 8 năm 1893Làm phép khu đất tại quảng trường Lossi plats trên đỉnh đồi ToompeaSau khi khảo sát tám vị trí khác nhau trong thành phố, Ủy ban xây dựng chọn khu vườn quảng trường phía trước Lâu đài Toompea và mời kiến trúc sư Mikhail Timofeyevich Preobrazhensky từ Học viện Nghệ thuật Hoàng gia Saint Petersburg lập đồ án; Đức Tổng giám mục Arseny của Riga cử hành lễ làm phép đất ngày 30 tháng 8 năm 1893.
- 20 tháng 8 năm 1895Đặt viên đá góc tường khởi công xây dựng đại thánh đườngDưới sự chỉ đạo thi công trực tiếp tại hiện trường của kiến trúc sư tỉnh Rudolf von Knüpffer và kỹ sư K. Nyman, viên đá nền móng đầu tiên được đặt trọng thể ngày 20 tháng 8 năm 1895 trên nền đá vôi kiên cố của đồi Toompea.
- Tháng 11 năm 1897 và tháng 6 năm 1898Dựng năm thánh giá mạ vàng trên đỉnh vòm và kéo 11 quả chuông đồng lên thápNgày 2 tháng 11 năm 1897, năm cây thánh giá sắt rèn mạ vàng lá được nâng lên đỉnh năm mái vòm củ hành; ngày 7 tháng 6 năm 1898, mười một quả chuông đồng đúc tại xưởng Vassili Orlov ở Saint Petersburg (với quả chuông cái nặng 15,7 tấn) được hàng trăm binh sĩ và người dân kéo lên khoang tháp.
- 30 tháng 4 năm 1900 (13 tháng 5 dương lịch)Thánh hiến trọng thể Nhà thờ chính tòa với sự hiện diện của Thánh Gioan xứ KronstadtĐức Giám mục Agafangel (Preobrazhensky) của Riga và Mitava chủ sự đại lễ cung hiến bàn thờ chính với sự đồng tế của Cha Gioan xứ Kronstadt và sự tham dự của Đại công tước Vladimir Alexandrovich đại diện Sa hoàng Nicholas II.
- 31 tháng 12 năm 1917 và giai đoạn 1924 tới 1928Tấn phong Giám mục người Estonia đầu tiên Platon (Kulbusch) và vượt qua cuộc tranh luận phá dỡNgày cuối năm 1917, Giám mục Platon (Paul Kulbusch, vị thánh tử đạo người Estonia đầu tiên) được tấn phong tại đây; vào năm 1924 và 1928, khi Quốc hội Estonia thảo luận dự luật phá dỡ nhà thờ vì coi là tàn dư thời Nga hoàng, làn sóng phản đối của tín hữu Chính thống giáo Estonia và các kiến trúc sư quốc tế đã giữ lại công trình.
- 1936 tới 1945Trụ sở của Tổng giám mục Giáo hội Chính thống giáo Tông truyền Estonia và biến cố Thế chiến IINhà thờ luân phiên phục vụ cộng đoàn nói tiếng Estonia của Đô trưởng Aleksander (Paulus) và cộng đoàn giáo xứ Alexander Nevsky; bị đóng cửa một thời gian ngắn thời Đức Quốc xã chiếm đóng rồi mở cửa trở lại năm 1945.
- 1961 tới 1962 và từ 1991 tới nayGiám mục Alexy Ridiger (Thượng phụ Alexy II) cứu nhà thờ khỏi thành cung thiên văn và ghi danh UNESCO (1997)Năm 1961 tới 1962, Giám mục Tallinn Alexy Ridiger ngăn chặn thành công lệnh biến nhà thờ thành cung thiên văn của chính quyền Xô viết; năm 1997 công trình nằm trong quần thể Phố cổ Tallinn được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới và trải qua đợt đại trùng tu mặt tiền cùng mái vòm từ năm 1999 tới thập niên 2010.
Ba nhân vật lịch sử gắn bó mật thiết với sự ra đời và trường tồn của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky. Nhân vật đầu tiên là Vương công Sergei Vladimirovich Shakhovskoy (1852 tới 1894), Thống đốc tỉnh Estonia từ năm 1885 cho tới khi qua đời đột ngột năm 1894. Là một nhà quý tộc học thức sâu rộng từng là giáo viên toán học và đại biểu Hội Chữ thập Đỏ ở vùng Balkan, Vương công Shakhovskoy cùng phu nhân Elizaveta Dmitrievna đã dành trọn một thập kỷ cuối đời tại Estonia để gây quỹ xây dựng hai công trình tâm linh lớn nhất của Chính thống giáo tại đất nước này: Tu viện Nữ Pühtitsa tại Kuremäe ở miền đông bắc và Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky trên đồi Toompea. Dù ông qua đời ngày 12 tháng 10 năm 1894 trước khi viên đá đầu tiên của nhà thờ chính tòa được đặt xuống, toàn bộ quy hoạch và nguồn quỹ ông gây dựng đã đưa công trình tới đích.
Nhân vật thứ hai là viện sĩ kiến trúc Mikhail Timofeyevich Preobrazhensky (1854 tới 1930), giáo sư Học viện Nghệ thuật Hoàng gia Saint Petersburg và là một trong những bậc thầy hàng đầu của trường phái kiến trúc Phục hưng Nga cuối thế kỷ 19. Ngoài Nhà thờ chính tòa Tallinn, Preobrazhensky còn là tác giả của các nhà thờ Chính thống giáo danh tiếng tại Florence (Ý), Nice (Pháp), Sofia (Bulgaria) và Buenos Aires (Argentina). Tại Tallinn, thay vì sao chép nguyên xi một nhà thờ cổ, ông đã nghiên cứu kỹ địa hình dốc và không gian hẹp của quảng trường Lossi plats trên đồi Toompea để thiết kế một khối thánh đường có tỷ lệ chiều cao vượt trội so với chiều rộng, đặt trên bệ đá hoa cương cao nhằm tạo tầm nhìn uy nghi từ mọi góc phố cổ.
Nhân vật thứ ba là Thánh Platon (Paul Kulbusch, 1869 tới 1919), vị Giám mục Chính thống giáo người bản địa Estonia đầu tiên và là vị thánh tử đạo tiêu biểu của đất nước này. Sinh ra trong một gia đình ca trưởng người Estonia và tốt nghiệp Học viện Thần học Saint Petersburg, Cha Paul Kulbusch được bầu làm Giám mục Reval (Tallinn) và được cử hành đại lễ tấn phong giám mục ngay dưới mái vòm Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky vào ngày 31 tháng 12 năm 1917 giữa khói lửa Cách mạng và Thế chiến thứ nhất. Chỉ hơn một năm sau, ngày 14 tháng 1 năm 1919 tại tầng hầm ở thành phố Tartu, ngài đã chịu tử đạo cùng các giáo sĩ Chính thống giáo và mục sư Tin Lành Luther, trở thành biểu tượng của sự hiệp thông và lòng can đảm đức tin của các tín hữu Estonia.
IIINăm Mái Vòm Củ Hành Phong Cách Moskva - Yaroslavl, Tranh Khảm Vàng Xưởng Frolov, Ba Bức Bình Phong Linh Ảnh Và Quả Chuông 16 Tấn
Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky được xây dựng theo phong cách Phục hưng Nga (Neo-Russian Revival), lấy cảm hứng trực tiếp từ các ngôi thánh đường gạch đỏ và đá trắng lộng lẫy của vùng Moskva và Yaroslavl thế kỷ 17. Toàn bộ công trình có sức chứa khoảng 1.500 tín hữu đứng cầu nguyện cùng lúc, vươn cao trên một tầng nền đá hoa cương xám hồng Phần Lan kiên cố giúp khắc phục độ chênh cốt nền của đỉnh đồi đá vôi Toompea.
Phần thượng tầng của nhà thờ được định hình bởi cụm năm mái vòm hình củ hành (lukovitsa) biểu trưng cho Chúa Giêsu Kitô ở chính giữa và Bốn Thánh Sử gia (Mátthêu, Máccô, Luca, Gioan) ở bốn góc. Dưới chân các cổ vòm tròn có trổ cửa sổ hẹp là các tầng vòm nhọn hình mũ miện truyền thống Nga (kokoshnik) xếp lớp đan xen. Mặt tường ngoài ốp gạch gốm nung màu nâu sẫm chất lượng cao kết hợp với các đường gờ, cột xoắn và phù điêu chạm khắc tinh xảo bằng đá vôi trắng sáng, tạo nên sự tương phản màu sắc ấm áp dưới bầu trời nhiều mây của vùng biển Baltic.
Ngay phía trên các cổng vòm dẫn vào nhà thờ và trên các trán tường mặt tiền là những bức tranh khảm mosaic khổ lớn lấp lánh ánh vàng ròng dưới nắng chiều, do xưởng tranh khảm danh tiếng nhất Đế quốc Nga là xưởng của nghệ nhân Alexander Frolov tại Saint Petersburg (nơi từng thực hiện toàn bộ tranh khảm cho Nhà thờ Chúa Cứu Thế Trên Máu Đổ ở Saint Petersburg) chế tác theo bản vẽ của kiến trúc sư Preobrazhensky. Các bức khảm khắc họa hình tượng Chúa Kitô Toàn Năng (Pantocrator), Đức Mẹ Đồng Trinh, Thánh Alexander Nevsky và Thánh Nicholas với độ bền màu tuyệt đối trước sương muối biển Bắc.
Phía trên tiền sảnh hướng tây (trapeznaya) của nhà thờ là khoang tháp chuông mái chóp lều tám cạnh, nơi treo bộ sưu tập chuông nhà thờ lớn nhất và nặng nhất thủ đô Tallinn gồm 11 quả chuông đồng được đúc năm 1898 tại xưởng đúc chuông hoàng gia của Vassili Orlov tại Saint Petersburg với tổng trọng lượng 26.863 kg. Nổi bật ở chính giữa là quả đại hồng chung nặng 15.700 kg (963 pood và 15 cân Nga, tức gần 16 tấn, đường kính miệng chuông hơn 2,8 mét), là quả chuông lớn nhất toàn lãnh thổ Estonia; mỗi trước giờ cử hành Phụng vụ Thánh, toàn bộ 11 quả chuông cùng tấu lên bản hòa âm chuông Chính thống giáo (zvon) vang dội khắp khu phố cổ.
Bước qua ba lớp cửa gỗ nặng bước vào lòng nhà thờ, du khách bắt gặp một không gian nội thất rộng mở ngập tràn hương trầm và ánh nến, nơi hệ vòm chéo lớn nâng đỡ mái vòm trung tâm mà không cần các hàng cột lớn che khuất tầm nhìn của tín hữu. Phía đông nội điện là Ba Bức Bình Phong Linh Ảnh (Iconostasis) bằng gỗ thông chạm trổ cầu kỳ và thếp vàng lá rực rỡ do chính Mikhail Preobrazhensky thiết kế và nghệ nhân bậc thầy P. Abrosimov thi công tại Saint Petersburg, ngăn cách gian tín hữu với ba bàn thờ cung thánh: bàn thờ chính giữa kính Thánh Alexander Nevsky, bàn thờ bên trái kính Thánh Vương công Vladimir và bàn thờ bên phải kính Thánh Sergius xứ Radonezh.
Để bảo vệ các bức tranh thánh trước khí hậu ẩm ướt của vùng duyên hải vịnh Phần Lan, toàn bộ các bức linh ảnh (icons) gắn trên ba bức bình phong thờ và các khám thờ phụ trong nhà thờ không vẽ trên gỗ thông thường mà được vẽ bằng sơn dầu đặc biệt trên các tấm kẽm và tấm đồng nguyên chất. Tác giả của bộ linh ảnh này là họa sĩ lịch sử kiêm viện sĩ Học viện Nghệ thuật Saint Petersburg Alexander Nikanorovich Novoskoltsev (1853 tới 1919). Ngoài ra, tại bốn trụ lớn nâng vòm chính còn có bốn khám thờ gỗ sồi chạm khắc tinh xảo do Sa hoàng Nicholas II hiến tặng.
Một nét kiến trúc rất hiếm gặp trong các nhà thờ Chính thống giáo truyền thống nhưng lại hiện diện tại Nhà thờ chính tòa Tallinn là hệ thống cửa sổ kính màu (stained glass) đặt ở vòm bán nguyệt cung thánh phía đông phía sau bàn thờ chính, khắc họa hình ảnh Chúa Cứu Thế, Đức Mẹ Đồng Trinh và Thánh Gioan Tẩy Giả do xưởng kính nghệ thuật E. Achelius ở Saint Petersburg chế tác, tạo nên sự giao thoa tinh tế với truyền thống kính màu Gothic của thành phố Tallinn. Phía dưới sàn đá hoa cương là nhà thờ tầng hầm ấm áp kính Thánh Vladimir dùng cho các thánh lễ mùa đông giá rét.
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Khối chính điện 5 mái vòm củ hành | 1895 tới 1900 (kiến trúc sư Mikhail Preobrazhensky) | Phong cách Moskva - Yaroslavl thế kỷ 17, nền đá hoa cương Phần Lan, sức chứa 1.500 người |
| Dàn 11 quả chuông đồng tháp tây | Đúc năm 1898 (xưởng Vassili Orlov, Saint Petersburg) | Tổng nặng 26.863 kg; quả đại hồng chung chính nặng 15.700 kg (lớn nhất Estonia) |
| Tranh khảm vàng mặt tiền (Mosaics) | 1897 tới 1899 (xưởng khảm Alexander Frolov) | Khảm đá và thủy tinh vàng smalt trên các vòm cổng, chống chịu sương muối biển Baltic |
| Ba bức bình phong linh ảnh (Iconostasis) | 1899 tới 1900 (M. Preobrazhensky, P. Abrosimov và A. Novoskoltsev) | Chạm gỗ thếp vàng 3 tầng; linh ảnh vẽ trên tấm đồng và kẽm chống ẩm cho 3 bàn thờ |
| Kính màu cung thánh phía đông | 1900 (xưởng kính nghệ thuật E. Achelius) | Kính màu Chúa Cứu Thế, Đức Mẹ và Thánh Gioan Tẩy Giả kết hợp truyền thống Đông - Tây |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Giáo hội Chính thống giáo Đông phương và kiến trúc sư Mikhail Preobrazhensky không sử dụng thuật phong thủy Á Đông khi quy hoạch Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky. Vị trí công trình được lựa chọn tại quảng trường trung tâm của khu thành trên (Toompea) nhằm khẳng định sự hiện diện của Giáo hội ở điểm cao nhất của thủ đô, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc định hướng phụng vụ Chính thống giáo cổ truyền: cổng chính và tháp chuông ở phía Tây, còn khu vực cung thánh và bàn thờ chính quay về hướng Đông (hướng mặt trời mọc, biểu trưng cho Đức Kitô là Mặt Trời Công Chính). Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa lý của bờ nam Vịnh Phần Lan tại tọa độ 59,4358 độ vĩ bắc, 24,7392 độ kinh đông, Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky tọa lạc trên một cấu trúc địa chất độc nhất vô nhị ở Bắc Âu: đồi đá vôi Toompea, một gò cao nguyên đá vôi kỷ Ordovic (klint) đứng tách biệt hoàn toàn khỏi vách đá vôi Bắc Estonia, vươn cao khoảng 48 mét so với mực nước biển và cao hơn từ 20 đến 30 mét so với toàn bộ khu phố cổ bên dưới (All-linn). Trong nhãn quan loan đầu phong thủy, đồi Toompea chính là một độc sơn kết huyệt (thạch sơn đới thổ, đỉnh phẳng như mặt ấn ngọc) nổi lên giữa vùng đồng bằng ven biển: trong truyền thuyết sử thi dân tộc Estonia Kalevipoeg, ngọn đồi này được tôn xưng là gò mộ bằng đá của người anh hùng khổng lồ Kalev do người vợ chung thủy Linda tự tay xếp từng tảng đá dựng nên.
Về tọa hướng, minh đường và thủy pháp, ngôi đại thánh đường tọa lạc tại khu đất cao ráo ở phía nam đỉnh đồi Toompea theo trục tọa Tây hướng Đông (hơi chếch Tây Tây Nam - Đông Đông Bắc). Ngay phía trước mặt tiền hướng tây và tháp chuông của nhà thờ là quảng trường Lossi plats đóng vai trò là nội minh đường vuông vức, đối diện trực tiếp với khối Lâu đài Toompea và ngọn tháp đá trung cổ Pikk Hermann cao 45 mét ở phía tây như một tiền án triều củng cân xứng. Bao quanh dưới chân vách đá vôi dựng đứng của đồi Toompea ở phía tây và phía nam là vành đai công viên xanh mát cùng Hồ Snelli (Snelli tiik), phần hào nước phòng thủ cổ còn sót lại ôm lấy chân đồi như một dải ngọc đới thủy tụ khí, trước khi tầm nhìn mở rộng ra Vịnh Tallinn và Biển Baltic mênh mông ở phía bắc như một đại ngoại minh đường tụ thủy. Cụm năm mái vòm củ hành đặt trên khối tháp nền vuông tạo thành bố cục ngũ tinh tụ đỉnh (Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy) hài hòa trên đỉnh vách đá vôi, giúp tòa đại thánh đường vừa đứng vững trước gió bão biển Bắc suốt hơn một thế kỷ, vừa trở thành điểm nhấn thị giác trấn giữ đường chân trời phía nam của đồi Toompea.
VCác Kỳ Đại Lễ Theo Lịch Julius, Hòa Âm 11 Quả Chuông Đồng Và Đời Sống Phụng Vụ Chính Thống Giáo Tại Tallinn
Là nhà thờ chính tòa của Giáo hội Chính thống giáo Estonia (Eesti Õigeusu Kirik), đời sống phụng vụ tại Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky diễn ra liên tục mỗi sáng và mỗi chiều bằng tiếng Slavơ Giáo hội cổ (Church Slavonic) và tiếng Estonia, tuân theo lịch phụng vụ Chính thống giáo cổ truyền (lịch Julius, chậm hơn dương lịch 13 ngày trong thế kỷ 20 và 21).
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ | Nghi thức cử hành tại Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky |
|---|---|---|---|
| Đêm 6 rạng ngày 7 tháng 1 (tức 25 tháng 12 lịch Julius) | Lịch Julius (quy đổi Dương lịch) | Đại lễ Giáng Sinh của Chúa Giêsu Kitô (Rozhdestvo Khristovo) | Canh thức Đêm Giáng Sinh và Phụng vụ Thánh trọng thể dưới ánh nến lung linh với sự tham gia của ca đoàn đa thanh và hàng ngàn tín hữu tại thủ đô Tallinn. |
| Ngày 19 tháng 1 (tức 6 tháng 1 lịch Julius) | Lịch Julius (quy đổi Dương lịch) | Đại lễ Hiển Linh và Đại lễ Làm Phép Nước (Theophany / Kreshcheniye) | Nghi thức Đại Thánh hóa Nguồn nước kỷ niệm Chúa Giêsu chịu phép rửa tại sông Jordan; tín hữu xếp hàng dài quanh quảng trường Lossi plats để xin nước thánh đem về gia đình. |
| Chúa nhật Phục Sinh mùa xuân (tháng 4 hoặc đầu tháng 5) | Lịch Phục Sinh Chính thống giáo | Đại lễ Phục Sinh (Pascha / Ülestõusmispühad) | Đại lễ lớn nhất trong năm: đúng nửa đêm thứ Bảy Tuần Thánh, đoàn rước cầm nến và linh ảnh đi vòng quanh nhà thờ trên đồi Toompea trong tiếng ngân vang của cả 11 quả chuông đồng và lời tung hô Đức Kitô Đã Phục Sinh. |
| Ngày 12 tháng 9 (tức 30 tháng 8 lịch Julius) | Lịch Julius (Lễ Bổn mạng) | Đại lễ Cải táng Thánh tích Thánh Vương tử Alexander Nevsky | Lễ bổn mạng lớn nhất mùa thu của nhà thờ chính tòa kỷ niệm sự kiện rước thánh tích Thánh Alexander Nevsky về Saint Petersburg năm 1724, cử hành với thánh lễ đại trào của các giám mục và rước kiệu quanh nhà thờ. |
| Ngày 6 tháng 12 (tức 23 tháng 11 lịch Julius) | Lịch Julius (Lễ Bổn mạng mùa đông) | Lễ Kính Thánh Vương tử Alexander Nevsky trong phẩm Đại Giới Tu sĩ Alexis | Kỷ niệm ngày an nghỉ và lễ an táng Thánh Alexander Nevsky năm 1263 tại Vladimir với nghi thức xức dầu và cầu nguyện cho hòa bình của đất nước Estonia. |
Trải nghiệm lắng nghe tiếng chuông Chính thống giáo và thánh nhạc đa thanh không nhạc cụ. Theo truyền thống phụng vụ Chính thống giáo Đông phương, bên trong Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky hoàn toàn không sử dụng đàn đại phong cầm hay bất kỳ nhạc cụ cơ học nào: toàn bộ âm nhạc phụng vụ được cất lên từ giọng hát hợp xướng a cappella (hát chay nhiều bè) của ca đoàn chuyên nghiệp đứng trên lầu ca phía tây, tạo nên độ ngân vang tự nhiên tuyệt đẹp dưới vòm đá cao vút. Khoảng mười lăm phút trước các thánh lễ sáng (thường bắt đầu lúc 8 giờ 30 hoặc 10 giờ sáng Chúa nhật) và lễ chiều Vigil (lúc 17 giờ hoặc 18 giờ), người đánh chuông trên tháp sẽ điều khiển hệ thống dây kéo để tấu lên bản hòa âm 11 quả chuông đồng kết thúc bằng tiếng ngân trầm hùng của quả chuông cái 15,7 tấn. Du khách đứng trên các đài quan sát của đồi Toompea như Kohtuotsa hay Patkuli vào giờ ấy đều có thể cảm nhận rõ âm thanh trầm ấm lan tỏa qua những mái ngói đỏ của Phố cổ Tallinn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Lossi plats 10, Đồi Toompea, Khu phố cổ Kesklinn, 10130 Tallinn, Hạt Harju, Cộng hòa Estonia
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky tọa lạc tại số 10 quảng trường Lossi plats ngay trên đỉnh đồi Toompea thuộc trung tâm Phố cổ Tallinn. Từ Quảng trường Tòa Thị chính ở khu phố dưới (Raekoja plats), quý vị chỉ cần đi bộ khoảng 5 đến 7 phút men theo con dốc cổ lát đá Pikk jalg (Chân Dài) hoặc Lühike jalg (Chân Ngắn) qua cổng tháp là bước thẳng ra quảng trường Lossi plats trước mặt nhà thờ. Từ Nhà ga tàu hỏa trung tâm Tallinn (Balti jaam), quý vị đi bộ băng qua công viên Toompark và leo cầu thang Patkuli khoảng 10 phút; từ Sân bay Tallinn (Lennart Meri) hoặc Cảng tàu khách Tallinn, quý vị có thể đi xe điện (Tram số 2 hoặc số 4) hay xe buýt tới trạm Vabaduse väljak (Quảng trường Tự do) rồi đi bộ lên đồi khoảng 6 phút.
- Toạ độ
- 59.4358, 24.7392
Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky mở cửa hằng ngày hoàn toàn miễn phí (thường từ 8 giờ sáng đến 18 giờ hoặc 19 giờ tối) để đón tín hữu vào cầu nguyện và du khách tham quan. Vì đây là một thánh đường Chính thống giáo đang hoạt động phụng vụ rất nghiêm trang, xin quý vị lưu ý: nam giới bắt buộc phải bỏ mũ khi bước qua cửa nhà thờ, phụ nữ được khuyến khích quàng khăn che đầu theo truyền thống, trang phục cần lịch sự kín đáo, giữ tuyệt đối yên lặng và không chụp ảnh hoặc quay phim bên trong lòng nội điện (đặc biệt là trong giờ đang cử hành thánh lễ).
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky, Tallinn
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky tại Tallinn được xây dựng vào thời gian nào và do ai thiết kế?
Nhà thờ được khởi công xây dựng vào năm 1894 (đặt viên đá góc tường ngày 20 tháng 8 năm 1895) và thánh hiến trọng thể vào ngày 30 tháng 4 năm 1900 (tức ngày 13 tháng 5 năm 1900 dương lịch). Công trình do viện sĩ kiến trúc Mikhail Timofeyevich Preobrazhensky thuộc Học viện Nghệ thuật Hoàng gia Saint Petersburg thiết kế theo phong cách kiến trúc Chính thống giáo Moskva và Yaroslavl thế kỷ 17.
Vì sao nhà thờ lại được đặt tên theo Thánh Vương tử Alexander Nevsky?
Nhà thờ được cung hiến cho Thánh Vương tử Alexander Nevsky (1221 tới 1263) vì hai lý do lịch sử và tôn giáo: thứ nhất, ngài là vị anh hùng bảo vệ đức tin Chính thống giáo gắn liền với vùng đất biên viễn Baltic và hồ Peipus qua chiến thắng năm 1242; thứ hai, ngài là vị thánh bổn mạng của Sa hoàng Alexander III, vị hoàng đế đã thoát chết kỳ diệu cùng gia đình trong vụ tai nạn đoàn tàu hỏa tại Borki ngày 17 tháng 10 năm 1888.
Dàn chuông trên tháp Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky có gì đặc biệt?
Tháp chuông phía tây của nhà thờ sở hữu bộ sưu tập chuông nhà thờ mạnh mẽ và nặng nhất thủ đô Tallinn, gồm 11 quả chuông đồng được đúc năm 1898 tại xưởng Vassili Orlov ở Saint Petersburg với tổng trọng lượng gần 27 tấn (26.863 kg). Trong đó, quả đại hồng chung lớn nhất nặng tới 15.700 kg (gần 16 tấn), giữ kỷ lục là quả chuông lớn nhất tại Cộng hòa Estonia.
Câu chuyện nhà thờ từng suýt bị phá dỡ hoặc biến thành cung thiên văn trong thế kỷ 20 diễn ra như thế nào?
Nhà thờ đã hai lần vượt qua nguy cơ xóa sổ: lần thứ nhất vào năm 1924 và 1928 khi một số chính trị gia muốn phá dỡ công trình vì coi đây là biểu tượng Nga hóa thời Sa hoàng, nhưng đã dừng lại trước sự phản đối của giới kiến trúc sư và tín hữu; lần thứ hai vào năm 1960 tới 1962 khi chính quyền Xô viết định đóng cửa nhà thờ để cải tạo thành Cung thiên văn (Planetarium), nhưng vị Giám mục trẻ tuổi của Tallinn khi ấy là Alexy Ridiger (sau này trở thành Thượng phụ Alexy II của Moskva) đã kiên quyết đấu tranh bảo vệ thành công thánh đường.
Bên trong nội thất Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky có những tác phẩm nghệ thuật quý giá nào?
Bên trong nội điện nổi bật với ba bức bình phong linh ảnh (Iconostasis) bằng gỗ thông chạm trổ thếp vàng rực rỡ do Mikhail Preobrazhensky thiết kế; bộ các bức linh ảnh vẽ trên tấm đồng và tấm kẽm chống ẩm biển của viện sĩ Alexander Novoskoltsev; bốn khám thờ gỗ sồi chạm khắc tinh xảo do Sa hoàng Nicholas II hiến tặng; cùng hệ cửa sổ kính màu ở cung thánh phía đông của xưởng E. Achelius.
Du khách cần lưu ý quy tắc gì khi vào tham quan bên trong Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky?
Nhà thờ mở cửa miễn phí hằng ngày nhưng là nơi cử hành phụng vụ tôn nghiêm, vì vậy du khách không được chụp ảnh hay quay phim bên trong nội điện, cần giữ im lặng, ăn mặc kín đáo lịch sự, nam giới bắt buộc bỏ mũ nón ngay khi bước qua cửa và phụ nữ được khuyến khích dùng khăn che đầu.