Khi những thương thuyền buồm vuông của Liên minh Hanse vượt qua làn sương mù biển Baltic để tiến vào Vịnh Tallinn từ thế kỷ 15 tới đầu thế kỷ 17, hình ảnh đầu tiên hiện lên từ phía chân trời xa hàng chục hải lý luôn là một mũi kim khổng lồ vươn thẳng lên tầng mây: đó là ngọn tháp của Nhà thờ Thánh Olaf (tiếng Estonia gọi là Oleviste kirik, tiếng Đức lịch sử là Olaikirche) tọa lạc ở rìa phía bắc Khu phố cổ Tallinn. Vào thời kỳ hoàng kim khoảng năm 1500, ngọn tháp gỗ bọc chì của nhà thờ được ước tính vươn tới độ cao kỷ lục từ 154 đến 159 mét; từ năm 1549 (sau khi chóp tháp trung tâm của Nhà thờ chính tòa Lincoln ở nước Anh bị bão đánh sập) cho tới đêm 29 tháng 5 năm 1625 (khi một tia sét đánh trúng làm cháy rụi đỉnh tháp), Nhà thờ Thánh Olaf tại Tallinn được ghi nhận là công trình kiến trúc cao nhất thế giới.
Không chỉ nổi danh bởi kỷ lục chiều cao từng sánh ngang những đại kim tự tháp cổ đại hay chiếc đài quan sát ở độ cao 60 mét ngày nay trên ngọn tháp Tân Gothic cao 123,7 mét, Nhà thờ Thánh Olaf còn là một chứng nhân sống động của lịch sử Tin Lành vùng Bắc Âu. Khởi nguồn từ một nhà nguyện của các thương nhân và thủy thủ Scandinavia vào thế kỷ 12 để tôn kính Quốc vương tử đạo Olaf II của Na Uy, nơi đây chính là giảng đàn đầu tiên thổi bùng cuộc Cải cách Tin Lành tại Tallinn vào năm 1523 tới 1524, và từ năm 1950 đến nay trở thành đại thánh đường sôi động nhất của Liên hiệp các Hội thánh Tin Lành Tự do và Báp-tít Estonia, sánh đôi cùng Nhà thờ Thánh Nicholas (Niguliste kirik) và Nhà thờ chính tòa Toomkirik làm nên bộ ba tháp nhọn biểu tượng của Di sản Thế giới UNESCO Tallinn.
IThánh Quốc Vương Olaf II Của Na Uy, Truyền Thuyết Người Khổng Lồ Olev Hóa Đá Và Cái Nôi Cải Cách Tin Lành Tại Tallinn
Ngôi đại thánh đường ban đầu được cung hiến cho Thánh Olaf II Haraldsson (995 tới 1030, trị vì Na Uy từ năm 1015 tới 1028), vị quốc vương Viking đã hoàn tất công cuộc Kitô giáo hóa vương quốc Na Uy, ban hành bộ luật Kitô giáo sớm nhất ở Bắc Âu và ngã xuống trong trận chiến Stiklestad ngày 29 tháng 7 năm 1030 trước khi được tôn phong hiển thánh kèm danh hiệu Rex Perpetuus Norvegiae (Vị Vua Vĩnh Cửu của Na Uy). Trong suốt thời Trung cổ, từ vương cung thánh đường Nidaros ở Trondheim cho tới các thương cảng quanh biển Baltic như Gotland, Novgorod, Gdańsk và Reval (Tallinn), Thánh Olaf được các thủy thủ, thuyền trưởng và thương nhân đường biển Bắc Âu tôn kính như vị thánh bảo hộ tối cao giúp tàu bè vượt qua bão tố, cướp biển và quái vật biển khơi.
Vào thế kỷ 12, trước khi quân Đan Mạch của Vua Valdemar II chinh phục vùng bắc Estonia năm 1219, các đoàn thương nhân đến từ đảo Gotland và vùng Scandinavia đã thiết lập một khu trạm buôn bán theo mùa ngay tại sườn bắc dưới chân đồi Toompea gần bến cảng tự nhiên của vịnh Tallinn. Họ đã dựng nên ngôi nhà thờ đầu tiên dâng kính Thánh Olaf (đồng thời dâng kính Đức Trinh Nữ Maria như vị đồng bổn mạng) để làm nơi cầu nguyện bình an trước mỗi hải trình và làm kho lưu giữ hàng hóa an toàn.
Bước sang thế kỷ 16, Nhà thờ Thánh Olaf trở thành cái nôi thần học mở đường cho cuộc Cải cách Tin Lành Luther (Reformatsioon) tại Tallinn. Ngay từ năm 1523, tức chỉ sáu năm sau khi Martin Luther đóng 95 Luận đề tại Wittenberg, vị linh mục tại Nhà thờ Thánh Olaf là Zacharias Hasse cùng nhà thuyết giáo Johann Lange tại Nhà thờ Thánh Nicholas và Hermann Marsow đã bắt đầu công khai giảng dạy giáo lý Sola Scriptura (Duy Kinh Thánh) và Sola Gratia (Duy Ân Điển) bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho cư dân đô thị. Tinh thần Cải cách nhanh chóng lan tỏa khắp Hội đồng Thành phố Reval và các phường hội thương nhân, đưa Tallinn chính thức trở thành một đô thị Tin Lành Luther vào tháng 9 năm 1524. Đặc biệt, vào đầu thế kỷ 17, mục sư của Nhà thờ Thánh Olaf là Heinrich Stahl (khoảng 1600 tới 1657) đã biên soạn cuốn sách giáo lý và ngữ pháp tiếng Estonia đầu tiên trong lịch sử (Hand- und Hausbuch, 1632 tới 1638 và Anleitung zu der Esthnischen Sprach, 1637), đặt nền móng cho văn học và ngôn ngữ viết tiếng Estonia hiện đại.
Đến ngày 17 tháng 9 năm 1950, một chương mới đầy ý nghĩa trong lịch sử giáo hội Estonia lại mở ra tại Oleviste kirik. Khi chính quyền Xô viết tịch thu các nhà nguyện nhỏ trong thành phố và buộc tám hội thánh Tin Lành tự do khác nhau tại Tallinn (gồm các tín hữu Báp-tít, Cơ Đốc nhân Tin Lành, Giám lý, Ngũ tuần và Hội truyền giáo Tự do) phải sáp nhập làm một và chuyển về ngôi Nhà thờ Thánh Olaf rộng lớn vốn đang thiếu kinh phí duy tu, những người tín hữu thuộc các hệ phái khác nhau ấy đã vượt qua mọi khác biệt để hợp nhất thành Hội thánh Oleviste. Vào cuối thập niên 1970 (1977 tới 1980), dưới sự dẫn dắt của các mục sư và ban cầu nguyện Effataa do Rein Uuemõis khởi xướng, Nhà thờ Thánh Olaf đã trở thành tâm điểm của Phong trào Phục hưng Tâm linh Oleviste, thu hút hàng vạn người từ khắp các nước cộng hòa thuộc Liên Xô đi tàu hỏa tới Tallinn để nghe giảng Lời Chúa và cầu nguyện chữa lành.
Văn bản lịch sử cổ nhất còn lưu giữ nhắc đích danh Nhà thờ Thánh Olaf có niên đại năm 1267: đó là sắc lệnh của Thái hậu nhiếp chính Margaret Sambiria của Đan Mạch (Margrete Sambiria, góa phụ của Vua Christopher I và là mẫu hậu của Vua Eric V, người cai trị Công quốc Estonia thuộc Đan Mạch), qua đó bà trao quyền bảo trợ giáo luật (jus patronatus, tức quyền đề cử linh mục chánh xứ và hưởng một phần lợi tức) đối với Nhà thờ Thánh Olaf cho các nữ tu dòng Xitô của Tu viện Thánh Michael tại Tallinn. Sắc lệnh năm 1267 chứng minh rằng vào giữa thế kỷ 13, Nhà thờ Thánh Olaf đã là một giáo xứ lớn và giàu có bậc nhất khu phố dưới, quy tụ tầng lớp thương nhân Đức thuộc Liên minh Hanse cùng các phường hội thợ thủ công người Estonia bản địa.
Khi tìm hiểu về tên gọi Oleviste kirik, nhiều du khách thường nhầm lẫn giữa vị vua lịch sử Thánh Olaf II của Na Uy với nhân vật người khổng lồ Olev trong truyền thuyết dân gian Estonia. Theo câu chuyện cổ tích nổi tiếng bậc nhất Tallinn, thuở xưa cư dân thành phố muốn xây một ngọn tháp nhà thờ cao vút tận mây xanh để tàu buôn từ ngoài biển khơi nhìn thấy sẽ ghé vào cảng Reval thay vì đi sang các cảng khác, nhưng không người thợ phàm trần nào dám nhận việc. Một người thợ xây khổng lồ bí ẩn đã tìm đến và ra điều kiện: ông ta sẽ một mình xây xong ngọn tháp vĩ đại nhưng đòi thù lao là mười thùng vàng (làm khánh kiệt cả thành phố), trừ phi trước lúc đóng chiếc đinh cuối cùng lên đỉnh tháp mà người dân Tallinn đoán trúng được tên thật của ông ta.
Khi ngọn tháp gần chạm mây, Hội đồng thành phố tuyệt vọng đã cử một gián điệp lẻn tới ngôi nhà của người khổng lồ ở vùng quê và nghe lỏm được vợ ông ta hát ru con: Ngủ ngoan nào con yêu, ngày mai cha Olev của con sẽ trở về cùng mười thùng vàng! Hôm sau, đúng lúc người khổng lồ đang đóng cây thánh giá trên đỉnh tháp cao 159 mét, đám đông bên dưới đồng thanh gọi lớn: Này Olev, cây thánh giá hơi nghiêng đấy! Giật mình vì bị lộ tên thật, người khổng lồ Olev trượt chân rơi từ đỉnh tháp xuống đất, thân xác lập tức hóa thành đá ngay khi chạm mặt đất, từ miệng nhảy ra một con cóc và một con rắn. Điều thú vị là hình ảnh bộ xương có con cóc và con rắn bò trên ngực ấy thực chất là một chi tiết điêu khắc biểu tượng Memento mori (Hãy nhớ mình sẽ chết) có thật được chạm trên Bia tưởng niệm Hans Pawels (1513 tới 1516) gắn ở tường ngoài Nhà nguyện Đức Maria của nhà thờ, từ đó trí tưởng tượng dân gian đã dệt nên huyền thoại chàng khổng lồ Olev bất tử.
IIHơn Bảy Thế Kỷ Vươn Tới Đỉnh Trời, Mười Lần Sét Đánh Và Ba Cuộc Đại Hỏa Hoạn Lịch Sử (1433, 1625, 1820)
Lịch sử kiến trúc của Nhà thờ Thánh Olaf là một bản anh hùng ca về ý chí bền bỉ của người dân Tallinn trước thiên tai: do sở hữu ngọn tháp cao vút đứng sát bờ biển trên vùng đất bằng phẳng, nhà thờ đã trở thành một cột thu lôi tự nhiên khổng lồ, bị sét đánh trúng ít nhất mười lần được ghi chép trong sử biên niên và ba lần bị lửa thiêu rụi toàn bộ phần mái cùng tháp chuông vào các năm 1433, 1625 và 1820, nhưng sau mỗi lần đổ nát lại được dựng lên kiên cố hơn.
- Thế kỷ 12 và năm 1267Khởi nguyên nhà nguyện thương nhân Scandinavia và sắc lệnh của Thái hậu Margaret SambiriaCác thương nhân Bắc Âu lập nhà nguyện thờ Thánh Olaf gần bến cảng cổ từ thế kỷ 12; năm 1267 Thái hậu Margaret Sambiria của Đan Mạch ban văn kiện chính thức đầu tiên ghi nhận giáo xứ Thánh Olaf tại Reval.
- Khoảng năm 1330 tới 1364Tái thiết nhà thờ bằng đá vôi lần thứ nhất và dựng tháp chuông phía tâyCùng với sự phát triển của thương cảng Hanseatic, ngôi nhà thờ được xây mới hoàn toàn bằng đá vôi địa phương với gian chính ba nhịp và ngọn tháp đá phía tây hoàn thành năm 1364.
- 1420 tới 1450 (sau vụ cháy ngày 11 tháng 5 năm 1433)Xây dựng cung thánh vòm sao và nâng gian giữa lên độ cao 31 métKhu cung thánh mới với hệ vòm hình sao được hoàn thành khoảng năm 1420 tới 1425; sau trận đại hỏa hoạn thiêu rụi thành phố ngày 11 tháng 5 năm 1433, kiến trúc sư Andreas Kulpesu chỉ đạo xây lại gian giữa kiểu vương cung thánh đường cao tới 31 mét (1436 tới 1450) và nâng tháp chuông lên độ cao kỷ lục khoảng 159 mét vào khoảng năm 1500.
- 1513 tới 1523Bậc thầy Bernt Wolt và Gert Koningk kiến tạo Nhà nguyện Đức Maria và Bia đá Hans PawelsPhía nam cung thánh được bổ sung Nhà nguyện Đức Maria (Maarja kabel) theo phong cách Hậu Gothic Brabant - Westphalia rực rỡ, kèm bức phù điêu bia tưởng niệm Khổ nạn Chúa Kitô của ủy viên hội đồng Hans Pawels (1513 tới 1516).
- 1523 tới ngày 14 tháng 9 năm 1524Khởi phát Cải cách Tin Lành Luther tại TallinnZacharias Hasse rao giảng giáo lý Tin Lành đầu tiên tại Nhà thờ Thánh Olaf năm 1523; tháng 9 năm 1524 nhà thờ chuyển sang phụng vụ Tin Lành Luther của Hội đồng thành phố.
- 1549 tới đêm 29 tháng 5 năm 1625Giữ kỷ lục Công trình Cao nhất Thế giới và vụ sét đánh thiêu rụi tháp năm 1625Sau khi tháp Nhà thờ chính tòa Lincoln (Anh) sập năm 1549, ngọn tháp cao khoảng 159 mét của Nhà thờ Thánh Olaf trở thành công trình cao nhất thế giới suốt 76 năm cho tới đêm 29 tháng 5 năm 1625 khi sét đánh cháy toàn bộ tháp, chuông và mái vòm; tháp được dựng lại thấp hơn (khoảng 135 mét) vào năm 1651 bởi bậc thầy Hans Kohseler.
- Đêm 15 rạng ngày 16 tháng 6 năm 1820 tới ngày 16 tháng 6 năm 1840Trận sét đánh kinh hoàng năm 1820 và cuộc đại tái thiết Tân Gothic thời Sa hoàng Nicholas IMột tia sét cực mạnh đánh vào tháp đêm 15 tháng 6 năm 1820 làm đám cháy kéo dài bốn giờ, nung chảy các quả chuông và làm sụp hơn một trăm bia mộ cổ dưới sàn; với sự tài trợ của Sa hoàng Nicholas I, nhà thờ và ngọn tháp bọc đồng cao 123,7 mét được xây dựng lại từ năm 1828 và khánh thành đúng ngày 16 tháng 6 năm 1840.
- 17 tháng 9 năm 1950 tới nayNgôi nhà chung của tám hội thánh Tin Lành tự do và Phong trào Phục hưng OlevisteTừ tháng 9 năm 1950, tám hội thánh Báp-tít và Tin Lành tự do tại Tallinn hợp nhất tại Nhà thờ Thánh Olaf; công trình được trùng tu tháp và mở cửa đài quan sát ở độ cao 60 mét từ năm 2002 cho du khách.
Hai chi tiết lịch sử đặc biệt về trận hỏa hoạn năm 1820 và kho sách cổ nhất Estonia. Vào đêm 15 rạng ngày 16 tháng 6 năm 1820, khi cơn bão sấm sét ập vào vịnh Tallinn, tia sét đánh trúng ngọn tháp gỗ bọc đồng của Nhà thờ Thánh Olaf ở độ cao hơn một trăm mét khiến ngọn lửa bùng phát từ trên đỉnh tháp cháy ngược xuống dưới như một ngọn đuốc khổng lồ soi sáng cả vùng biển. Sức nóng khủng khiếp từ hàng chục tấn đồng và gỗ cháy rơi xuống đã nung vỡ các phiến đá vôi lát sàn nhà thờ, làm lộ ra các hầm mộ bên dưới và thiêu hủy nội thất gỗ chạm khắc thời Phục hưng cùng đàn phong cầm cổ. Tuy nhiên, một phép màu văn hóa đã xảy ra trong đêm ấy: Thư viện Nhà thờ Thánh Olaf (Oleviste raamatukogu, được thành lập từ năm 1552 bởi mục sư Reinhold Grist và là thư viện công cộng cổ nhất của Tallinn) do được cất giữ trong căn phòng đá vòm dày phía trên phòng áo lễ nên đã thoát khỏi ngọn lửa hoàn toàn nguyên vẹn, bảo tồn cho hậu thế hàng ngàn cuốn sách in cổ thế kỷ 16 (incunabula) quý giá hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Học thuật Đại học Tallinn.
Sau đám cháy năm 1820, Nhà thờ Thánh Olaf đứng không mái suốt gần một thập kỷ vì ngân sách thành phố kiệt quệ sau các cuộc chiến tranh Napoleon. Khi Sa hoàng Alexander I rồi tiếp đó là Sa hoàng Nicholas I tới thăm Reval (Tallinn) vào năm 1825 và 1827, vị hoàng đế nhận thấy ngọn tháp của Nhà thờ Thánh Olaf không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là ngọn hải đăng định hướng hàng hải tối quan trọng cho Hạm đội Baltic và các thương thuyền quốc tế khi tiến vào cảng Tallinn. Do đó, Sa hoàng Nicholas I đã phê chuẩn khoản ngân sách lớn từ kho bạc nhà nước cùng việc cung cấp các tấm đồng nguyên chất từ vùng Ural để lợp toàn bộ chóp tháp mới cao 123,7 mét đồng thời lắp đặt hệ thống cột thu lôi hiện đại đầu tiên, giúp nhà thờ mở cửa trở lại đúng vào ngày kỷ niệm 20 năm vụ cháy (16 tháng 6 năm 1840) với sự tham gia của các kiến trúc sư Friedrich Ludwig von Maydell, Johann Schellbach và nghệ nhân bậc thầy Johann Gottfried Exner.
IIITháp Chuông Bọc Đồng Cao 123,7 Mét, Vòm Đá Hình Sao Cao 31 Mét, Nhà Nguyện Đức Maria Và Bia Đá Hans Pawels
Nhà thờ Thánh Olaf là công trình kiến trúc tôn giáo thời Trung cổ có quy mô mặt bằng và chiều cao lớn nhất tại Tallinn: tổng chiều dài công trình tính cả tháp chuông và cung thánh vượt quá 95 mét, trong đó riêng gian chính (nave) dài 54 mét, rộng 24,5 mét và vòm đá trung tâm vươn tới độ cao 31 mét (cao nhất trong toàn bộ các nhà thờ Trung cổ của ba quốc gia vùng Baltic là Estonia, Latvia và Lithuania).
Phần thân tháp vuông phía tây được xây bằng đá vôi xám Tallinn nguyên khối với những bức tường dày tới vài mét từ thế kỷ 14 và 15, vươn lên độ cao khoảng 57 mét, nơi có bốn tháp con hình bát giác đứng gác ở bốn góc. Từ giữa bốn tháp góc ấy phóng vút lên ngọn chóp nhọn tám cạnh bọc các tấm đồng đã ngả màu xanh ngọc (patina) cao thêm hơn 66 mét, nâng tổng chiều cao lên 123,7 mét (do chính quyền thành phố Tallinn quy định không một tòa nhà cao tầng hiện đại nào được phép xây cao hơn 123,7 mét để bảo vệ vị thế tối cao của tháp Oleviste). Du khách có thể leo 258 bậc thang đá và gỗ xoắn ốc lên hành lang quan sát ngoài trời ở độ cao 60 mét dưới chân chóp đồng để ngắm trọn 360 độ Phố cổ Tallinn, đồi Toompea và Vịnh Phần Lan.
Được kiến tạo lại từ năm 1420 tới năm 1450 sau vụ cháy năm 1433, lòng nhà thờ mang cấu trúc vương cung thánh đường ba nhịp (basilica) với tám cặp cột trụ bát giác bằng đá vôi thẳng tắp đỡ lấy hệ vòm trần đan chéo thành hình những ngôi sao tám cánh (stellar vaults) ở độ cao 31 mét tại gian giữa và 13 mét ở hai gian bên. Sự kết hợp giữa những mảng tường vôi trắng tinh khiết, các gân vòm đá thanh thoát và những cửa sổ vòm nhọn cao vút tạo nên cảm giác không gian bay bổng như đang đứng dưới một bầu trời sao bằng đá.
Nằm áp vào sườn phía nam của khu cung thánh là Nhà nguyện Đức Maria (Maarja kabel), viên ngọc quý giá nhất của kiến trúc Hậu Gothic tại Tallinn được xây dựng ngay trước thềm cuộc Cải cách Tin Lành (từ năm 1513 tới 1523) bởi hai bậc thầy điêu khắc đá đến từ vùng Westphalia (Đức) là Bernt Wolt và Gert Koningk dưới sự tài trợ của thương gia giàu có Hans Pawels. Khác với vẻ mộc mạc nghiêm nghị của đá vôi Bắc Âu truyền thống, Nhà nguyện Đức Maria có các trụ tường chạm khắc hoa văn uốn lượn, các tháp đá nhỏ (pinnacles) và đặc biệt là hệ vòm lưới treo các mấu đá rủ xuống từ trần (pendant bosses) tinh xảo như chạm ngà.
Gắn ngay trên bức tường ngoài phía đông của Nhà nguyện Đức Maria (nhìn ra phố Olevimägi) là kiệt tác điêu khắc đá nguyên bản thế kỷ 16 nổi tiếng nhất tại chỗ của Tallinn: Bia tưởng niệm (Cenotaph) của ủy viên quản trị nhà thờ kiêm thương gia Hans Pawels, được chạm khắc từ năm 1513 tới 1516 bởi Clemens Pale (hoặc Hinrik Brabender) và Gert Koningk. Tác phẩm có dạng một khám thờ đá hai tầng gồm tám bức phù điêu sống động tái hiện cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu (từ bữa Tiệc Ly, Vườn Cây Dầu tới đồi Canvê), còn ở hốc đá dưới cùng là pho tượng một bộ xương người nằm trên tấm vải liệm với con cóc ngồi trên ngực và con rắn quấn quanh sọ kèm dòng chữ Hạ Đức nhắc nhở rằng mọi vinh hoa trần thế rồi sẽ hóa thành cát bụi.
Do nội thất cũ bị thiêu rụi trong trận sét đánh năm 1820, toàn bộ nội thất gian chính và cung thánh hiện nay là một quần thể nghệ thuật Tân Gothic (Neo-Gothic) đồng bộ hiếm có từ thập niên 1830, do kiến trúc sư Friedrich Ludwig von Maydell và nhà điêu khắc Johann Gottfried Exner thiết kế. Tại cung thánh phía đông là bức bình phong bàn thờ chạm đá mô phỏng mặt tiền nhà thờ Gothic, ôm lấy bức tranh sơn dầu khổ lớn Chúa Kitô Chịu Đóng Đinh trên Thánh Giá do họa sĩ Wilhelm von Kügelgen vẽ năm 1833 (theo bố cục của danh họa Rubens), kết hợp cùng tòa giảng gỗ chạm trổ tinh xảo gắn bên cột trụ gian giữa.
Trên lầu đàn phía tây của gian chính là cây đại phong cầm (pipe organ) lịch sử danh tiếng do bậc thầy chế tác đàn phong cầm người Đức Eberhard Friedrich Walcker (từ Ludwigsburg) chế tạo và lắp đặt vào năm 1842, sau đó được mở rộng vào năm 1914 với ba bàn phím tay (manuals), bàn đạp chân và 77 âm sắc (stops) cùng hàng ngàn ống kim loại và ống gỗ. Đây là một trong những cây đàn phong cầm lãng mạn thế kỷ 19 có âm sắc hùng tráng và quý giá nhất vùng Baltic, vẫn vang lên trong các buổi lễ thờ phượng Chúa nhật và hòa nhạc thánh ca tại Oleviste.
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Thông số kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Tháp chuông đá vôi và chóp đồng | Thân đá thế kỷ 14 tới 15; chóp đồng 1828 tới 1840 | Cao 123,7 m (từng cao ~159 m giai đoạn 1500 tới 1625); đài quan sát ở độ cao 60 m (258 bậc) |
| Gian chính ba nhịp và Cung thánh | 1420 tới 1450 (kiến trúc sư Andreas Kulpesu) | Dài 54 m, vòm đá hình sao (stellar vaults) cao 31 m (cao nhất các nhà thờ Trung cổ Baltic) |
| Nhà nguyện Đức Maria (Maarja kabel) | 1513 tới 1523 (Bernt Wolt và Gert Koningk) | Kiệt tác Hậu Gothic Westphalia với vòm đá rủ (pendant vaults) và trụ tháp chạm nổi |
| Bia tưởng niệm đá Hans Pawels | 1513 tới 1516 (Clemens Pale / Hinrik Brabender) | 8 bức phù điêu Thương Khó Chúa Kitô và tượng bộ xương Memento mori với cóc và rắn |
| Bàn thờ Tân Gothic và Đàn Organ Walcker | Bàn thờ 1833 tới 1840; Đàn organ năm 1842 (E. F. Walcker) | Tranh bàn thờ của Wilhelm von Kügelgen; đàn đại phong cầm 77 âm sắc của hãng Walcker |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng các thương nhân Bắc Âu thời Trung cổ cũng như Hội thánh Tin Lành tại Estonia không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi quy hoạch và xây dựng Nhà thờ Thánh Olaf. Vị trí công trình ở cực bắc khu phố cổ được chọn sát bến cảng cổ của vịnh Tallinn để phục vụ trực tiếp cho các đoàn thủy thủ và thương thuyền cập bến, còn trục kiến trúc của thánh đường tuân theo quy tắc định hướng nhà thờ truyền thống châu Âu với tháp chuông ở phía Tây và cung thánh hướng về phía Đông. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa lý của đô thị cảng Tallinn tại tọa độ 59,4414 độ vĩ bắc, 24,7478 độ kinh đông, Nhà thờ Thánh Olaf tọa lạc tại mũi đất phía bắc của Khu phố dưới (All-linn) trên tuyến phố cổ Lai (Phố Rộng) và Pikk (Phố Dài), hai mạch giao thông huyết mạch nối liền khu chợ trung tâm thời Trung cổ với Đại Cổng Biển (Suur Rannavärav). Nếu như Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky và Nhà thờ Toomkirik ngự trên đỉnh cao nguyên đá vôi Toompea ở phía tây nam đóng vai trò là hậu chẩm sơn (Thái tổ sơn) che chắn gió đất liền, thì Nhà thờ Thánh Olaf lại đứng ở vị trí tiền tiêu nghinh hải (long đầu xuất hải) ngay nơi dải đất cổ vươn gần nhất ra bờ Vịnh Tallinn và Biển Baltic.
Về thủy pháp và hình khí, toàn bộ vùng mặt nước rộng lớn của Vịnh Tallinn ở phía bắc và đông bắc đóng vai trò là một đại minh đường thủy tụ vô tận, nơi các luồng hải lưu và tàu bè bốn phương hội tụ về cảng thị. Bao bọc ngay sát phía bắc và phía tây của nhà thờ là dải tường thành cổ với tháp pháo Fat Margaret (Paks Margareeta) cùng khu công viên xanh vành đai (Rannamäe tee và Tornide väljak, Quảng trường các Tháp) tạo thành lớp thanh long - bạch hổ hộ thành giữ khí không bị gió biển thổi tán. Đặc biệt, trong lý thuyết ngũ hành hình thể, ngọn tháp chóp nhọn cao vút 123,7 mét (từng cao 159 mét) của Nhà thờ Thánh Olaf mang hình tướng một ngọn bút vươn thẳng lên trời (Văn xương bút phong kiêm Hải đăng biểu trụ): mũi tháp bọc đồng xanh vươn cao khỏi mọi mái nhà ngói đỏ của Phố cổ vừa thu nạp thiên khí phương Bắc, vừa đóng vai trò như một cột mốc định vị tâm linh và hàng hải kết nối đất liền Estonia với đại dương suốt tám trăm năm qua.
VThờ Phượng Chúa Nhật, Kỷ Niệm Ngày Hợp Nhất Hội Thánh Tháng 9 Và Mùa Leo Tháp Ngắm Toàn Cảnh Biển Baltic
Ngày nay, Nhà thờ Thánh Olaf (EEKBKL Oleviste Kogudus) là một trong những cộng đoàn Kitô giáo có đời sống thờ phượng và thiện nguyện sôi nổi nhất tại Cộng hòa Estonia. Các buổi lễ và sinh hoạt tâm linh tại đây diễn ra quanh năm theo dương lịch và lịch phụng vụ Tin Lành.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên buổi lễ và sự kiện tâm linh | Nghi thức cử hành tại Nhà thờ Thánh Olaf (Oleviste kirik) |
|---|---|---|---|
| Chúa nhật hằng tuần (10 giờ và 12 giờ sáng) | Dương lịch | Lễ Thờ phượng Chúa nhật và Tiệc Thánh (Jumalateenistus) | Hai buổi lễ thờ phượng trọng thể mỗi sáng Chúa nhật với bài giảng Kinh Thánh, tiếng đàn đại phong cầm Walcker 1842, hợp xướng Oleviste và nghi thức Tiệc Thánh vào Chúa nhật đầu tháng. |
| Tuần Thánh và Chúa nhật Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch | Lễ Thứ Sáu Tuần Thánh (Suur Reede) và Đại lễ Phục Sinh (Ülestõusmispühad) | Các buổi suy niệm Thương Khó trước bức phù điêu Hans Pawels cùng đại lễ mừng Chúa Phục Sinh quy tụ hàng ngàn tín hữu và các dàn nhạc giao hưởng thánh ca. |
| Ngày 29 tháng 7 hằng năm | Dương lịch (Ngày lịch sử) | Ngày Tưởng niệm Thánh Olaf (Olevipäev) trong truyền thống văn hóa Estonia | Ngày lễ lịch sử gắn với tên gọi cổ của nhà thờ (kỷ niệm ngày vua Olaf II tử trận năm 1030), dịp tổ chức các buổi thuyết trình lịch sử và hòa nhạc đàn phong cầm mùa hè. |
| Chúa nhật giữa tháng 9 (kỷ niệm ngày 17 tháng 9 năm 1950) | Dương lịch | Đại lễ Kỷ niệm Ngày Hợp nhất và Thành lập Hội thánh Oleviste | Kỷ niệm biến cố lịch sử ngày 17 tháng 9 năm 1950 khi tám hội thánh Tin Lành tự do tại Tallinn hợp nhất dưới mái vòm Nhà thờ Thánh Olaf để giữ vững đức tin. |
| Mùa Vọng và Lễ Giáng Sinh (tháng 12) | Dương lịch | Hòa nhạc Giáng Sinh và Bữa Tiệc Giáng Sinh Cho Người Vô Gia Cư | Ngoài các buổi lễ Đêm Giáng Sinh dưới ánh nến, Hội thánh Oleviste nổi tiếng toàn quốc với truyền thống hơn hai mươi năm tổ chức Bữa ăn Giáng sinh ấm áp ngay trong nhà thờ cho hàng trăm người vô gia cư và người nghèo tại Tallinn. |
Trải nghiệm leo 258 bậc thang lên đài quan sát cao 60 mét và truyền thống bác ái của Hội thánh Oleviste. Từ tháng 4 tới tháng 11 hằng năm (khi thời tiết không có băng tuyết trơn trượt), du khách tới thăm Nhà thờ Thánh Olaf có thể bước qua cầu thang xoắn ốc bằng đá vôi hẹp cổ kính với 258 bậc thang để lên tới hành lang quan sát ngoài trời ôm quanh bốn mặt chân chóp đồng ở độ cao 60 mét. Từ độ cao này, toàn bộ bức tranh mái ngói đỏ, những bức tường thành trung cổ, các tháp canh tròn của Phố cổ Tallinn, đỉnh đồi Toompea ở phía nam và những con phà trắng vượt biển đi Helsinki ở phía bắc hiện ra trọn vẹn trong tầm mắt. Bên dưới ngọn tháp ấy, lòng nhà thờ luôn giữ một bầu không khí ấm áp và nhân ái: mỗi dịp cuối năm, các tình nguyện viên của Hội thánh Oleviste cùng người dân Tallinn lại tự tay chuẩn bị quần áo ấm, quà tặng và bữa tiệc Giáng sinh ngay tại Nhà nguyện Đức Maria cho những người khó khăn nhất trong xã hội, tiếp nối truyền thống hiếu khách và che chở con người đã bắt đầu từ bến cảng cổ tám thế kỷ trước.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Phố Lai 50, Khu phố cổ Vanalinn (Kesklinn), 10133 Tallinn, Hạt Harju, Cộng hòa Estonia
- Đường tới
- Nhà thờ Thánh Olaf tọa lạc tại số 50 phố Lai (Lai tänav 50) ở khu vực phía bắc Phố cổ Tallinn, chỉ cách Đại Cổng Biển (Suur Rannavärav) và Bảo tàng Hàng hải (tháp Fat Margaret) khoảng 200 mét. Từ Quảng trường Tòa Thị chính Tallinn (Raekoja plats), quý vị đi bộ dọc theo phố Pikk hoặc phố Lai về hướng bắc khoảng 6 đến 8 phút là tới chân tháp. Nếu đi từ Cảng tàu khách Tallinn (Vanasadam) hoặc Nhà ga tàu hỏa Balti jaam, quý vị có thể đi xe điện (Tram số 1 hoặc số 2) tới trạm Linnahall hoặc Kanuti rồi đi bộ qua cổng thành vào phố Lai khoảng 4 phút.
- Toạ độ
- 59.4414, 24.7478
Khu vực lòng Nhà thờ Thánh Olaf và Nhà nguyện Đức Maria mở cửa miễn phí cho du khách và tín hữu vào tham quan, cầu nguyện (trong mùa du lịch từ tháng 4 đến tháng 11 mở cửa hằng ngày từ 10 giờ sáng đến 18 giờ chiều; mùa đông mở cửa vào các giờ lễ thờ phượng Chúa nhật và trong tuần). Riêng việc leo 258 bậc thang lên Đài quan sát trên tháp ở độ cao 60 mét (mở cửa từ tháng 4 đến tháng 11) có thu vé nhỏ để gây quỹ bảo tồn nhà thờ; vì cầu thang xoắn ốc bằng đá thời Trung cổ khá hẹp, dốc và không có thang máy, quý vị nên đi giày thể thao hoặc giày đế bằng chắc chắn. Khi vào lòng nhà thờ, xin quý vị giữ trật tự và tôn trọng các buổi lễ thờ phượng hoặc cầu nguyện đang diễn ra.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Olaf (Oleviste kirik), Tallinn
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Olaf (Oleviste kirik) tại Tallinn đã từng là công trình cao nhất thế giới trong giai đoạn nào?
Vào khoảng năm 1500, ngọn tháp Gothic của Nhà thờ Thánh Olaf được nâng lên độ cao ước tính khoảng 159 mét để làm tiêu chuẩn định hướng cho tàu buôn trên biển Baltic. Từ năm 1549 (khi tháp trung tâm Nhà thờ chính tòa Lincoln ở Anh bị bão đánh sập) cho tới đêm 29 tháng 5 năm 1625 (khi sét đánh làm cháy tháp Oleviste), Nhà thờ Thánh Olaf được công nhận là công trình kiến trúc cao nhất thế giới.
Chiều cao hiện tại của Nhà thờ Thánh Olaf là bao nhiêu và du khách có thể leo lên tháp không?
Sau khi bị sét đánh cháy vào năm 1820 và được tái thiết hoàn thành năm 1840 với sự bảo trợ của Sa hoàng Nicholas I, ngọn tháp Tân Gothic bọc đồng hiện nay của Nhà thờ Thánh Olaf có chiều cao 123,7 mét (vẫn là nhà thờ cao nhất vùng Baltic). Từ tháng 4 tới tháng 11 hằng năm, du khách có thể leo 258 bậc thang lên đài quan sát ngoài trời ở độ cao 60 mét để ngắm toàn cảnh Tallinn và Vịnh Phần Lan.
Truyền thuyết về người khổng lồ Olev xây tháp nhà thờ và con cóc, con rắn có nguồn gốc từ đâu?
Truyền thuyết dân gian kể rằng người thợ khổng lồ xây tháp đã rơi xuống đất hóa đá khi người dân Tallinn gọi đúng tên Olev của ông, và từ miệng ông nhảy ra một con cóc cùng một con rắn. Hình ảnh này bắt nguồn từ bức phù điêu bộ xương Memento mori có thật với con cóc ngồi trên ngực và con rắn quấn quanh đầu lâu được chạm khắc trên Bia tưởng niệm đá Hans Pawels (1513 tới 1516) gắn ở tường ngoài phía đông của Nhà nguyện Đức Maria.
Vì sao Nhà thờ Thánh Olaf lại bị sét đánh và cháy nhiều lần trong lịch sử?
Do tọa lạc ngay sát bờ vịnh Tallinn với ngọn tháp vươn cao vượt trội trên địa hình ven biển bằng phẳng, ngọn tháp của Nhà thờ Thánh Olaf đã trở thành cột thu lôi tự nhiên trước khi nhân loại phát minh ra dây thu lôi. Sử biên niên ghi nhận tháp bị sét đánh ít nhất 10 lần, trong đó có 3 lần gây hỏa hoạn thiêu rụi toàn bộ phần mái và tháp vào các năm 1433, 1625 và 1820.
Nhà thờ Thánh Olaf giữ vai trò gì trong lịch sử Cải cách Tin Lành và đời sống tôn giáo tại Estonia?
Vào năm 1523 tới 1524, Nhà thờ Thánh Olaf là nơi linh mục Zacharias Hasse khởi xướng những bài giảng Cải cách Tin Lành Luther đầu tiên tại Tallinn. Đến ngày 17 tháng 9 năm 1950, tám hội thánh Tin Lành tự do và Báp-tít tại Tallinn đã hợp nhất về ngôi thánh đường này, biến nơi đây thành trung tâm của Phong trào Phục hưng Oleviste cuối thập niên 1970 và là một trong những hội thánh sống động nhất Estonia ngày nay.
Những kiệt tác kiến trúc nào bên trong và bên ngoài Nhà thờ Thánh Olaf không thể bỏ qua?
Du khách không nên bỏ qua bốn điểm nhấn: gian chính ba nhịp với hệ vòm đá hình sao (stellar vaults) cao 31 mét cao nhất vùng Baltic; Nhà nguyện Đức Maria (1513 tới 1523) phong cách Hậu Gothic với các mấu đá rủ trên trần; Bia tưởng niệm đá Hans Pawels (1513 tới 1516) chạm 8 cảnh Thương Khó Chúa Kitô ở tường ngoài; và cây đại phong cầm lịch sử 77 âm sắc của hãng Walcker lắp đặt năm 1842.