Long Xuyên là một thành phố sông nước, nhà cửa men theo bờ, tầm mắt lúc nào cũng vướng cây và mái tôn. Thế mà từ nhiều ngả trong thành phố quý vị vẫn thấy được một khối tháp trắng vươn thẳng lên, trên đỉnh có cây thánh giá. Đó là tháp chuông của nhà thờ chính tòa, cao chừng năm mươi lăm mét, thứ duy nhất ở vùng này còn cao hơn hàng dừa và mái phố.
Tới gần, thứ bắt mắt lại không phải tháp mà là mặt tiền. Giữa mặt tiền đặt một pho tượng Đức Mẹ cỡ lớn, hai tay đưa ra phía trước. Người trong vùng gọi pho tượng ấy là Đức Mẹ Ban Hòa Bình, và gọi luôn cả ngôi nhà thờ theo tên đó. Tên chính thức thì khác một chút, và chỗ khác nhau ấy là chỗ nên bắt đầu.
ITước Hiệu Nữ Vương Hòa Bình Và Nghĩa Chữ Chính Tòa
Ngôi nhà thờ này dâng kính Đức Maria Nữ Vương Hòa Bình. Đó là tước hiệu chính thức, còn cái tên Đức Mẹ Ban Hòa Bình mà giáo dân quen dùng là cách gọi theo pho tượng ở mặt tiền. Hai cách gọi cùng chỉ một lòng sùng kính, nhưng khi đọc tư liệu quý vị sẽ gặp cả hai, nên biết trước thì đỡ lẫn.
Trong Công giáo, tước hiệu của một ngôi nhà thờ không phải cái tên phụ cho dễ gọi. Nó quyết định ngày lễ lớn nhất của cộng đoàn tại đó, quyết định tên các hội đoàn, và quyết định luôn cả hình tượng đặt ở chỗ trang trọng nhất. Ở Long Xuyên, tước hiệu ấy được dựng thành một pho tượng đặt ngay giữa mặt tiền, để ai đi ngang cũng đọc được.
Theo tổ chức của Giáo hội Công giáo, địa bàn được chia thành các giáo phận, mỗi giáo phận do một vị giám mục coi sóc. Ngôi nhà thờ nào có đặt cathedra, tức ngai tòa của vị giám mục ấy, thì gọi là nhà thờ chính tòa. Ngai tòa là một chiếc ghế đặt trong cung thánh, phía sau và hơi lệch khỏi bàn thờ, và nó là dấu chỉ của quyền giảng dạy cùng quyền coi sóc. Vì thế mỗi giáo phận chỉ có đúng một nhà thờ chính tòa, và ngôi ấy được gọi là nhà thờ mẹ của cả giáo phận.
Điều này giải thích vì sao một ngôi nhà thờ chính tòa có thể không phải ngôi lớn nhất hay đẹp nhất trong giáo phận. Nó được kể là đứng đầu vì chức năng chứ không vì kích thước. Những nghi lễ mang tính chất của cả giáo phận đều cử hành tại đây, trước hết là lễ truyền chức và thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh, dịp mà các linh mục toàn giáo phận quy tụ về một chỗ.
Giáo phận Long Xuyên được lập ngày 24 tháng 11 năm 1960, theo sắc chỉ Christi Mandata của Đức Giáo hoàng Gioan XXIII. Địa bàn trải trên vùng An Giang và Kiên Giang cũ cùng một phần đất vốn thuộc giáo phận Cần Thơ, rộng khoảng 10.256 cây số vuông, chia thành chín giáo hạt. Theo thống kê ngày 31 tháng 12 năm 2017 mà Hội đồng Giám mục Việt Nam công bố, giáo phận có khoảng 233.742 giáo dân trên tổng dân số 4.291.006 người, với 297 linh mục.
Riêng giáo xứ chính tòa, theo bản tin của đài đối ngoại, có chừng sáu nghìn giáo dân. Con số ấy nhỏ so với quy mô giáo phận, và cũng là một cách để thấy rõ điều vừa nói ở trên: nhà thờ chính tòa được kể là nhà thờ mẹ vì chỗ đặt ngai tòa, không vì số người tới dự lễ ngày thường.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây là về thứ tự thời gian. Nhiều người đọc đoạn tiểu sử ngắn rồi tưởng rằng ngôi nhà thờ này được dựng lên để làm nhà thờ chính tòa cho một giáo phận mới. Sự thật ngược lại về trình tự.
Công trình khởi công năm 1958, khi chưa có giáo phận Long Xuyên. Phải hai năm sau, cuối năm 1960, giáo phận mới được lập, và ngôi nhà thờ đang xây dở khi ấy mới nhận thêm chức năng chính tòa. Việc dựng còn kéo dài thêm mười ba năm nữa mới xong. Nói cách khác, đây là một ngôi nhà thờ giáo xứ đã bắt đầu mọc lên rồi mới trở thành nhà thờ của giám mục giữa chừng, chứ không phải một công trình được đặt hàng sẵn cho vai trò ấy.
IIMười Lăm Năm Của Một Công Trình
Quãng thời gian từ lúc đặt móng tới lúc cung hiến ở đây là mười lăm năm. Với một ngôi nhà thờ giáo xứ miền Tây thì đó là một quãng rất dài, và cái dài ấy chính là phần đáng kể nhất trong lịch sử công trình. Nó không được dựng một mạch bằng một khoản tiền lớn, mà dựng dần theo sức của một họ đạo, mở rộng thêm khi có điều kiện, rồi mới tới ngày khánh thành.
- 1903Ngôi nhà thờ Thánh TômaTrước công trình hiện nay, họ đạo Long Xuyên đã có một ngôi nhà thờ nhỏ mang tước hiệu Thánh Tôma, dựng năm này. Ngôi ấy về sau thành nhà nguyện dành cho các linh mục và tu sĩ trong khuôn viên.
- 1958Khởi công ngôi nhà thờ mớiViệc dựng do linh mục Piô Nguyễn Hữu Mỹ đứng ra lo liệu. Khi khởi công, đây còn là công trình của một giáo xứ chứ chưa phải nhà thờ chính tòa.
- 1960Lập giáo phận Long XuyênNgày 24 tháng 11, sắc chỉ Christi Mandata lập giáo phận Long Xuyên. Ngôi nhà thờ đang xây dở nhận thêm chức năng nhà thờ chính tòa, tức nơi đặt ngai tòa của giám mục giáo phận.
- 1973Khánh thành và cung hiếnNgày 15 tháng 8, ngôi nhà thờ được khánh thành sau khi mở rộng. Ngày ấy trùng với lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời trong lịch phụng vụ.
- 2020Sáu mươi năm giáo phậnGiáo phận Long Xuyên giữ Năm Thánh mừng sáu mươi năm thành lập, với các cuộc hành hương của giáo dân trong chín giáo hạt về nhà thờ chính tòa.
- 2023Năm mươi năm cung hiếnGiáo phận mừng năm mươi năm ngày cung hiến ngôi nhà thờ, tính từ mốc năm 1973. Các hội đoàn trong giáo phận tổ chức hành hương về nhà thờ chính tòa trong dịp này.
Một chỗ tư liệu ghi khác nhau, xin nêu thẳng. Về chiều dài thân nhà thờ, trang tư liệu về các nhà thờ Công giáo ghi 60 mét, còn bản tin của đài đối ngoại dẫn lời chủ tịch hội đồng mục vụ giáo xứ thì ghi 65 mét. Chiều rộng 18 mét, chiều cao 20 mét và chiều cao tháp chuông 55 mét thì hai nguồn ghi giống nhau. Chênh lệch 5 mét ấy có thể do một bên tính cả phần tiền đường và một bên không, nhưng chúng tôi chưa tra được bản vẽ nào nói dứt điểm, nên ghi cả hai con số thay vì chọn một.
IIITháp Trắng, Tượng Mặt Tiền Và Lối Dựng Pha Hai Dòng
Các tư liệu mô tả lối dựng ở đây là pha giữa Art Deco và Gothic. Nói cho dễ hình dung: Gothic là dòng kiến trúc nhà thờ châu Âu lấy chiều cao và đường nhọn hướng lên làm phương tiện chính, còn Art Deco là dòng của nửa đầu thế kỷ hai mươi, chuộng khối hình học rõ ràng, mặt phẳng lớn, đường gờ thẳng và ít chạm trổ. Ghép hai thứ lại thì ra cái mà tư liệu gọi là hiện đại và chắc khỏe: vẫn vươn cao như nhà thờ cũ, nhưng bỏ gần hết phần hoa văn rườm rà.
Khối tháp cao 55 mét, trên đỉnh dựng thánh giá. Tư liệu của Hội đồng Giám mục Việt Nam mô tả hình khối tháp như hai bàn tay nâng cây thánh giá lên cao, một cách đọc hình mà quý vị nên tự đối chiếu khi đứng trước công trình.
Pho tượng cỡ lớn đặt giữa mặt tiền, hai tay đưa ra phía trước. Tư liệu ghi rằng dáng tượng gần với hình Đức Mẹ Pontmain, một lối tạc quen thuộc trong lòng sùng kính Đức Mẹ tại Pháp. Đây là điểm để nhận ra ngôi nhà thờ từ xa.
Khối dài chạy về phía cung thánh, rộng 18 mét, cao 20 mét, chiều dài thì tư liệu ghi 60 mét hoặc 65 mét. Mặt tường lớn, ít trang trí, ánh sáng vào qua các dải cửa cao.
Phần trong cùng, nơi đặt bàn thờ, nhà tạm giữ Thánh Thể và ngai tòa của giám mục. Đây là phần làm nên tư cách chính tòa của ngôi nhà thờ, và cũng là phần khách không vào.
Ngôi nhà thờ cũ dựng năm 1903 trong cùng khuôn viên, nay dùng làm nhà nguyện cho các linh mục và tu sĩ. Giữ lại ngôi cũ bên cạnh ngôi mới là nếp thường thấy ở các họ đạo miền Tây.
| Số đo | Theo trang tư liệu nhà thờ Công giáo | Theo bản tin đài đối ngoại |
|---|---|---|
| Chiều dài thân nhà thờ | 60 m | 65 m |
| Chiều rộng | 18 m | 18 m |
| Chiều cao | 20 m | 20 m |
| Chiều cao tháp chuông | 55 m | 55 m |
Một điều nên nói về vật liệu và bối cảnh. Long Xuyên nằm trên đất phù sa, nền yếu, mùa nước lên thì mặt đất và mặt sông chênh nhau không bao nhiêu. Dựng một khối tháp cao năm mươi lăm mét trên nền như vậy đòi phần móng phải làm kỹ hơn phần nhìn thấy rất nhiều. Đó là lý do vì sao các nhà thờ vùng châu thổ thường hoặc là thấp và trải rộng, hoặc là dồn hết chiều cao vào đúng một khối tháp thay vì dựng nhiều tháp.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần một lời rào trước cho rõ. Công giáo không dạy phong thủy. Hướng của một ngôi nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt bàn thờ và cung thánh theo quy tắc của việc cử hành, và lối cổ trong đạo là quay cung thánh về hướng đông, phía mặt trời mọc, để biểu thị sự trông đợi. Đó là quy tắc của đạo, không phải lựa chọn theo la bàn phong thủy. Những gì viết dưới đây là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy. Nó không phải điều chép trong tư liệu của giáo phận, cũng không phải điều mà người dựng công trình này tính tới.
Một, đất cù lao và sông lớn. Long Xuyên nằm bên sông Hậu, một trong hai nhánh lớn của Cửu Long. Trong phép xem đất, một dòng sông lớn chảy qua trước mặt được kể là thủy ở mức mạnh nhất, và sách xưa phân biệt rất kỹ giữa nước chảy xiết ngang mặt với nước vòng ôm lấy đất. Vùng Long Xuyên có nhiều khúc sông uốn cùng hệ kênh rạch dày, nên theo lối đọc cổ truyền thì đây không phải thế nước xối mà là thế nước quấn, tức dòng đi có khúc chứ không lao thẳng.
Hai, không có núi thì lấy gì làm tựa. Toàn vùng là đồng bằng phù sa, không có ngọn nào đáng kể để làm hậu chẩm, tức gối tựa sau lưng. Trong hoàn cảnh ấy, phép cũ cho phép lấy đê, lấy bờ đất cao, lấy hàng cây lớn hoặc lấy chính khối công trình làm chỗ dựa. Điều này giải thích một đặc điểm dễ thấy khắp châu thổ: nhà thờ ở đây thường dồn hết chiều cao vào một khối tháp, vì trên một mặt đất không có gì nổi thì chiều cao là cách duy nhất để tạo thế.
Ba, minh đường và mặt tiền. Khoảng sân trước mặt tiền, theo lối đọc cổ truyền, là minh đường, chỗ đất bằng để khí dừng lại trước khi vào. Sách xưa đòi minh đường phải rộng, bằng và sáng. Ở đây khoảng sân ấy còn gánh thêm một việc của riêng Công giáo, là chỗ giáo dân đứng tràn ra trong những dịp lễ lớn khi trong lòng nhà thờ không đủ chỗ. Một chỗ trống trước cửa vì thế vừa hợp với phép xem đất vừa hợp với nhu cầu thật của nếp đạo, tuy hai lý do chẳng liên quan gì nhau.
Bốn, tháp và pho tượng đọc theo hình thể. Xét theo hình thể ngũ hành, một khối tháp vuông vắn vươn thẳng đứng thuộc hành Mộc, cái thế của thân cây mọc lên. Pho tượng cỡ lớn đặt chính giữa mặt tiền, hai tay đưa ra, lại tạo một điểm dừng ngang tầm mắt, làm cho mặt tiền không chỉ có một chiều vươn lên mà còn có một chiều mở ra. Đây là nhận xét về hình khối, không phải một phán đoán tốt xấu, và xin nhắc lại rằng người dựng đặt pho tượng ở đó vì tước hiệu của nhà thờ chứ không vì thế đất.
Năm, chỗ quý vị nên tự kiểm. Chúng tôi không tra được tư liệu nào nói rõ cung thánh của ngôi này quay về phương nào. Nếu quý vị tới nơi, có thể tự xem: đứng ở cuối lòng nhà thờ nhìn thẳng lên bàn thờ, hướng ấy chính là hướng phụng vụ của công trình. Nếu nó quay về phía đông thì ngôi nhà thờ giữ đúng lối cổ của đạo, còn nếu không thì cũng là chuyện thường, vì các nhà thờ dựng trong thế kỷ hai mươi ở đô thị phần lớn phải theo thế đất và thế đường chứ khó giữ được quy tắc xưa.
VLễ Và Nếp Đạo Trong Năm
Là nhà thờ chính tòa, nơi này giữ đủ lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công giáo, tính theo dương lịch, cộng thêm mấy dịp riêng gắn với tước hiệu và với vai trò đứng đầu giáo phận. Bảng dưới chỉ ghi ngày cố định, không ghi giờ, vì giờ cử hành thay đổi theo từng năm.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Ngày 1 tháng 1 | Lễ Đức Maria Mẹ Thiên Chúa | Giáo hội giữ ngày này làm Ngày Hòa Bình Thế Giới, một dịp hợp với tước hiệu Nữ Vương Hòa Bình của ngôi nhà thờ. |
| Tuần Thánh và lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Trong Tuần Thánh có thánh lễ Dầu, nghi lễ mang tính giáo phận do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| Ngày 15 tháng 8 | Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời | Cũng là ngày kỷ niệm cung hiến ngôi nhà thờ, tính từ năm 1973. Theo nếp Công giáo, ngày cung hiến về sau thành ngày kỷ niệm hằng năm của chính ngôi nhà thờ ấy. |
| Ngày 2 tháng 11 và cả tháng Mười Một | Cầu cho các tín hữu đã qua đời | Giáo dân trong vùng giữ lệ ra phần mộ và dự thánh lễ cầu cho người đã khuất. |
| Ngày 25 tháng 12 | Lễ Giáng Sinh | Dịp quy tụ đông nhất trong năm. Khoảng sân trước mặt tiền được dùng làm chỗ đứng khi trong lòng nhà thờ không còn chỗ. |
Ngoài lịch chung còn có chầu lượt, nếp mà giáo dân miền Tây gọi là chầu phiên. Mỗi giáo xứ trong giáo phận nhận một phiên chầu Thánh Thể trong năm, và tới phiên mình thì cả xứ dọn dẹp, trang hoàng, mời các xứ lân cận sang chầu chung. Với nhà thờ chính tòa, phiên chầu mang thêm sức nặng vì đây là nơi giáo dân toàn giáo phận quen coi là nhà chung.
Một nếp nữa của vùng nên biết. Giáo dân miền Tây đi lễ bằng đường sông là chuyện thường của nhiều đời, và nhiều họ đạo trong giáo phận Long Xuyên vẫn nằm dọc kênh rạch hơn là dọc đường bộ. Vì thế những dịp quy tụ lớn ở nhà thờ chính tòa không chỉ là chuyện người trong thành phố, mà là chuyện của cả một mạng lưới họ đạo trải theo nước.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 9 đường Nguyễn Huệ, thành phố Long Xuyên cũ, tỉnh An Giang
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 9 đường Nguyễn Huệ, thành phố Long Xuyên cũ, tỉnh An Giang, gần bờ sông Hậu trong khu trung tâm. Tháp chuông trắng cao là mốc nhận ra công trình từ nhiều ngả trong thành phố.
- Toạ độ
- 10.3817, 105.4397
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách xin ngồi phía cuối hoặc đợi bên ngoài, không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh. Khu cung thánh, nơi đặt bàn thờ và ngai tòa của giám mục, dành cho người có phận sự.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Long Xuyên
Contribute photos, information or video for Long Xuyen CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Long Xuyên thờ ai
Ngôi nhà thờ này dâng kính Đức Maria Nữ Vương Hòa Bình. Giáo dân trong vùng quen gọi là Đức Mẹ Ban Hòa Bình, theo pho tượng cỡ lớn đặt giữa mặt tiền. Cả hai cách gọi đều chỉ cùng một tước hiệu, và quý vị sẽ gặp cả hai khi đọc tư liệu.
Nhà thờ chính tòa nghĩa là gì
Là ngôi nhà thờ có đặt ngai tòa của vị giám mục coi sóc giáo phận. Ngai tòa là dấu chỉ của quyền giảng dạy và coi sóc, nên nhà thờ chính tòa được kể là nhà thờ mẹ của cả giáo phận, và mỗi giáo phận chỉ có một ngôi. Lễ truyền chức và thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh đều cử hành tại đây.
Nhà thờ chính tòa Long Xuyên xây năm nào
Khởi công năm 1958, khánh thành và cung hiến ngày 15 tháng 8 năm 1973, tức mất mười lăm năm. Khi khởi công thì giáo phận Long Xuyên chưa có, phải tới ngày 24 tháng 11 năm 1960 giáo phận mới được lập, và ngôi nhà thờ đang xây dở khi ấy mới thành nhà thờ chính tòa.
Tháp chuông nhà thờ Long Xuyên cao bao nhiêu
Các tư liệu đều ghi 55 mét, trên đỉnh có thánh giá. Tư liệu của Hội đồng Giám mục Việt Nam mô tả hình khối tháp như hai bàn tay nâng cây thánh giá lên cao. Về chiều dài thân nhà thờ thì nguồn ghi khác nhau, chỗ ghi 60 mét chỗ ghi 65 mét.
Giáo phận Long Xuyên có từ bao giờ và rộng bao nhiêu
Giáo phận lập ngày 24 tháng 11 năm 1960 theo sắc chỉ Christi Mandata, trải trên vùng An Giang và Kiên Giang cũ cùng một phần đất vốn thuộc giáo phận Cần Thơ, rộng khoảng 10.256 cây số vuông, chia làm chín giáo hạt. Thống kê cuối năm 2017 ghi khoảng 233.742 giáo dân.