Từ con phố buôn bán ở trung tâm Madaba, quý vị bước qua một khoảng sân nhỏ và vào một nhà thờ không lớn, tường đá sáng, trên vách treo kín ảnh thánh theo lối Chính Thống. Người ta không ngẩng lên nhìn vòm mà cúi xuống. Ở phía trước lòng nhà thờ, sau một hàng rào thấp, là một mảng sàn khảm loang lổ từ hàng triệu viên đá nhỏ màu nâu, đỏ, xanh và trắng. Nhìn một lúc mới thấy ra một dòng sông có cá bơi, một biển nước sẫm, và ở giữa là một thành phố hình bầu dục có tường bao, cổng, hàng cột và mái nhà thờ. Đó là Jerusalem, như người thế kỷ 6 hình dung.
Thư viện chọn nơi này làm nơi duy nhất cho Jordan vì nó gói trong một mặt sàn cả chiều sâu tâm linh của vùng đất bên sông Jordan: một cộng đoàn Kitô hữu Chính Thống vẫn cầu nguyện hằng tuần trên chính tấm bản đồ mà tổ tiên đức tin của họ đã khảm để nhớ về các địa danh Kinh Thánh. Bản đồ khảm Madaba là bản đồ Đất Thánh cổ nhất còn lại, và nhà thờ giữ nó là Nhà thờ Thánh George, thuộc Chính Thống giáo Hy Lạp.
IMột Nhà Thờ Chính Thống Và Tấm Bản Đồ Của Người Hành Hương
Nhà thờ thuộc Chính Thống giáo Hy Lạp, nằm dưới quyền coi sóc của Tòa Thượng phụ Chính Thống Hy Lạp Jerusalem, một trong những tòa thượng phụ cổ của Kitô Giáo phương đông. Quý vị có thể đọc thêm về gia đình giáo hội này ở trang đạo Chính Thống Giáo. Nhà thờ được dâng kính Thánh George, người Công Giáo Việt gọi là Thánh Giêorgiô, vị thánh tử đạo được cả Kitô Giáo đông lẫn tây tôn kính, rất quen thuộc với tín hữu Chính Thống vùng Trung Đông.
Điều làm nơi này khác mọi nhà thờ Chính Thống khác là thứ nằm dưới chân. Theo See The Holy Land, tấm bản đồ khảm vốn là sàn của một nhà thờ thời Byzantine đứng trên cùng khu đất, và nhà thờ hiện nay được dựng lại ngay trên nền ấy vào cuối thế kỷ 19. Người tới đây vì thế vừa bước vào một nơi thờ tự đang sống, vừa đứng trên một văn bản cổ mười bốn thế kỷ.
Với người Kitô hữu thời Byzantine, Đất Thánh là nơi Thiên Chúa đã tỏ mình trong lịch sử, và đi hành hương là bước lại trên những nơi ấy. Tấm bản đồ không vẽ để đo đạc mà để gọi tên: các chú thích tiếng Hy Lạp ghi tên thành, làng, sông, suối gắn với các câu chuyện trong Kinh Thánh, nhiều chỗ kèm lời trích. Đặt tấm bản đồ ấy trên sàn nhà thờ là đặt cả vùng đất thánh trong lòng cộng đoàn đang cầu nguyện. Theo nếp Chính Thống, không gian nhà thờ là hình ảnh của trời đất được thánh hóa, nên một mặt sàn vẽ đất thánh là điều tự nhiên với người xưa.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất: nhiều người tưởng nhà thờ hiện nay là nhà thờ thế kỷ 6. Không phải. Chỉ tấm sàn khảm là của thời Byzantine, còn tòa nhà quý vị bước vào dựng cuối thế kỷ 19 trên nền cũ. Thư viện chưa tìm được nguồn ghi năm dựng xong, nên chỉ ghi như vậy.
Chỗ thứ hai: tấm bản đồ không còn trọn. Theo See The Holy Land, bản gốc rộng hơn 15,5 mét nhân 5,5 mét, nay còn chưa tới một phần ba. Những gì quý vị thấy là các mảnh lớn nhất còn sót lại, xếp đúng chỗ cũ trên sàn.
IITừ Sàn Khảm Byzantine Tới Nhà Thờ Cuối Thế Kỷ 19
Lịch sử nơi này có hai lớp cách nhau hơn mười ba thế kỷ. Lớp dưới là nhà thờ thời Byzantine cùng tấm sàn khảm, lớp trên là nhà thờ Chính Thống do giáo dân dựng lại trên nền cũ vào cuối thế kỷ 19. Chính việc dọn nền để dựng nhà thờ mới đã làm lộ ra tấm bản đồ.
- 542Mốc sớm nhất cho niên đại bản đồBản đồ vẽ Nhà thờ Mới Đức Mẹ Maria ở Jerusalem, được thánh hiến ngày 20 tháng 11 năm 542 theo National Geographic. Tấm khảm vì thế phải làm sau năm ấy.
- Khoảng 560Bản đồ được khảmJohn Sanidopoulos ghi khoảng năm 560, See The Holy Land ghi giữa thế kỷ 6, National Geographic ghi trong khoảng 542 tới 614.
- 1884Tìm thấy khi dọn nềnGiáo dân Chính Thống dọn nền để dựng nhà thờ mới thì gặp tấm khảm, theo National Geographic, See The Holy Land và Visit Jordan. Một nguồn khác ghi năm tìm thấy là 1896.
- Cuối thế kỷ 19Nhà thờ hiện nayNhà thờ Thánh George được dựng trên nền nhà thờ Byzantine, giữ tấm bản đồ làm sàn. Thư viện chưa tìm được năm dựng xong.
- 1896Công bố bản đồCha Kleopas Koikylides, thủ thư của Tòa Thượng phụ Jerusalem, tới xem và công bố tấm bản đồ, theo See The Holy Land.
- 1965Tu bổHai nhà khảo cổ Herbert Donner và Heinz Cüppers tu bổ tấm khảm, theo See The Holy Land.
Các nguồn vênh nhau ở bốn chỗ, thư viện ghi cả để quý vị tự đối chiếu.
Năm tìm thấy. National Geographic, See The Holy Land và Visit Jordan ghi 1884. John Sanidopoulos ghi 1896, trùng với năm cha Kleopas Koikylides công bố. Cách hiểu hợp lý là tấm khảm lộ ra năm 1884 khi dọn nền, còn giới học thuật biết tới nó từ năm 1896.
Niên đại. Khoảng năm 560 theo John Sanidopoulos, từ 542 tới 614 theo National Geographic, giữa thế kỷ 6 theo See The Holy Land. Cả ba cùng đặt tấm khảm vào thế kỷ 6.
Số viên đá. John Sanidopoulos ghi hơn hai triệu viên. See The Holy Land ước tính bản gốc khoảng 1.116.000 viên đá và thủy tinh. Visit Jordan ghi phần còn lại gồm 700.000 tới 800.000 viên. Con số khác nhau một phần vì có nguồn nói bản gốc, có nguồn nói phần còn lại.
Số chú thích. John Sanidopoulos đếm 157, See The Holy Land ghi khoảng 150.
IIITấm Sàn Khảm Vẽ Cả Một Vùng Đất Thánh
Tòa nhà cuối thế kỷ 19 giản dị, người ta tới đây vì tấm sàn. Theo Visit Jordan, phần còn lại dài 10,5 mét, rộng 5 mét, vẽ sông Jordan, Biển Chết, Kerak, Petra, vùng giữa Đất Thánh có Jerusalem, một phần bờ Địa Trung Hải và châu thổ sông Nile. See The Holy Land kể một phép tính của các nhà nghiên cứu: nếu ba người thợ làm mười giờ mỗi ngày dưới tay một nghệ nhân chính thì phải mất khoảng 186 ngày mới khảm xong bản gốc.
Tâm của bản đồ là Jerusalem. See The Holy Land ghi thành phố được vẽ với 36 công trình. John Sanidopoulos chỉ ra những chi tiết người ta vẫn dùng để đối chiếu với khảo cổ: cổng Damascus, Cổng Vàng, nhà thờ Mộ Thánh và đại lộ có hàng cột Cardo chạy dọc thành phố.
Hình Jerusalem thời Byzantine sớm nhất còn giữ được, có tường thành, các cổng, đại lộ Cardo và nhà thờ Mộ Thánh ở giữa, theo John Sanidopoulos.
Công trình thánh hiến ngày 20 tháng 11 năm 542 theo National Geographic, có mặt trên bản đồ, là chỗ dựa để định niên đại tấm khảm.
Dòng sông có cá bơi đổ vào Biển Chết, nơi gắn với phép rửa của Chúa Giêsu trong Phúc Âm, được vẽ theo Visit Jordan.
Khoảng 150 dòng chữ gọi tên các địa danh Kinh Thánh, theo See The Holy Land. Tiếng Hy Lạp là ngôn ngữ phụng vụ của giáo hội ở đây thời ấy.
Phần phía tây nam bản đồ còn giữ một đoạn châu thổ sông Nile, cho thấy bản gốc vẽ rộng tới tận Ai Cập, theo Visit Jordan.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Kích thước bản gốc | Hơn 15,5 m nhân 5,5 m | See The Holy Land |
| Phần còn lại | Dài 10,5 m, rộng 5 m | Visit Jordan |
| Số viên khảm | Hơn 2 triệu, khoảng 1,1 triệu, hay 700.000 tới 800.000 cho phần còn lại | John Sanidopoulos, See The Holy Land, Visit Jordan |
| Số chú thích | 157 hay khoảng 150 | John Sanidopoulos, See The Holy Land |
| Công trình vẽ ở Jerusalem | 36 | See The Holy Land |
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất, xin quý vị nhớ một điều: Chính Thống Giáo không dùng phong thủy khi dựng nhà thờ. Như mọi nhà thờ Chính Thống, nơi này đặt cung thánh và bàn thờ ở phía đông, phía mặt trời mọc, người dự lễ đứng quay mặt về phía ấy. Chỗ đặt nhà thờ thì do nền nhà thờ Byzantine có sẵn quyết định, người dựng thế kỷ 19 chỉ làm lại trên dấu cũ. Đoạn sau là con mắt phong thủy cổ truyền Việt Nam mà thư viện mượn để đặt cạnh cho quý vị so sánh, không phải điều ghi trong tư liệu nào của nhà thờ.
Madaba nằm trên cao nguyên phía đông sông Jordan, cách Amman khoảng 30 km về phía tây nam. Đất cao, mở về phía tây nhìn xuống thung lũng sông Jordan và Biển Chết. Lối xem đất Việt gọi chỗ cao ráo, trước mặt mở rộng xuống vùng trũng có nước là thế đăng cao vọng thủy, đứng cao mà trông nước, thứ đất người xưa ưa cho nơi thờ tự vì khí sáng và thoáng.
Điều đáng chú ý hơn là đất cũ được chọn lại. Nhà thờ thế kỷ 19 dựng đúng trên nền nhà thờ thế kỷ 6. Lối cổ truyền gọi mảnh đất nhiều đời được chọn cho việc thờ tự là đất có duyên, khí đã tụ lâu ngày. Ở đây cái được giữ lại là một mặt sàn nguyên vẹn qua mười mấy thế kỷ, một thứ nền theo nghĩa đen.
Về hướng, trục đông tây của nhà thờ theo phụng vụ trùng với hướng nhìn từ cao nguyên xuống thung lũng Jordan và Jerusalem ở phía tây. Người đứng trong nhà thờ quay mặt về đông, sau lưng là vùng đất mà tấm bản đồ vẽ. Thư viện ghi nhận xét ấy như một sự trùng hợp của địa hình, không gán cho người dựng một ý đồ nào.
VLễ Theo Lịch Julius Của Tòa Thượng Phụ Jerusalem
Tòa Thượng phụ Chính Thống Hy Lạp Jerusalem giữ lịch Julius, lịch cũ, hiện chậm hơn dương lịch mười ba ngày, nên các lễ cố định rơi muộn hơn ngày quen thuộc ở phương tây. Lễ lớn nhất riêng của nhà thờ là lễ bổn mạng Thánh George. Riêng lễ Phục Sinh, theo tổ chức HCEF, các tín hữu Công Giáo và Chính Thống ở Jordan đã mừng chung một ngày theo lịch Julius từ nhiều thập niên. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 23 tháng 4, tức 6 tháng 5 dương lịch | Lịch Julius, lịch phụng vụ Tòa Thượng phụ Jerusalem | Lễ Thánh George | Lễ bổn mạng của nhà thờ, ngày lớn nhất trong năm của cộng đoàn. |
| Mỗi năm một ngày | Lịch Julius, cách tính Phục Sinh Chính Thống | Lễ Phục Sinh | Đại lễ lớn nhất của năm phụng vụ. Ở Jordan, Công Giáo và Chính Thống mừng chung ngày này theo HCEF. |
| 6 tháng 1, tức 19 tháng 1 dương lịch | Lịch Julius, lịch phụng vụ Chính Thống | Lễ Hiển Linh, Chúa chịu phép rửa | Nhớ phép rửa ở sông Jordan, dòng sông được vẽ ngay trên tấm bản đồ khảm. |
| 15 tháng 8, tức 28 tháng 8 dương lịch | Lịch Julius, lịch phụng vụ Chính Thống | Lễ Đức Mẹ An Giấc | Một trong mười hai đại lễ Chính Thống, liên hệ với Nhà thờ Mới Đức Mẹ Maria có trên bản đồ. |
Nếu muốn hiểu thêm về một thánh địa khác cùng truyền thống Chính Thống Hy Lạp và cùng thời Byzantine thế kỷ 6, quý vị đọc bài Tu viện Thánh Catarina, núi Sinai. Thư viện không tìm được nguồn về sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại Madaba nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Trung tâm thành phố Madaba, tỉnh Madaba, cách Amman khoảng 30 dặm về phía tây nam
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở trung tâm thành phố Madaba, tỉnh Madaba, cách Amman khoảng 30 km về phía tây nam. Từ Amman có đường bộ đi thẳng tới Madaba.
- Toạ độ
- 31.7177, 35.7942
Nhà thờ Thánh George là nơi cộng đoàn Chính Thống đang dâng lễ, không phải phòng trưng bày. Lệ của nơi này là ăn mặc kín vai và gối, nói nhỏ, không bước qua hàng rào để đứng lên tấm khảm. Khi có phụng vụ, khách xem bản đồ xin lùi ra phía sau và đợi lễ xong. Trước các ảnh thánh, tín hữu thường làm dấu thánh giá và hôn ảnh, khách không theo đạo chỉ cần đứng lặng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh George, Madaba (bản đồ khảm Madaba)
Contribute photos, information or video for Madaba MapThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
bản đồ khảm madaba là gì
Là tấm sàn khảm giữa thế kỷ 6 trong Nhà thờ Thánh George ở Madaba, Jordan, bản đồ Đất Thánh cổ nhất còn lại. Bản đồ vẽ sông Jordan, Biển Chết, Petra, châu thổ sông Nile và Jerusalem ở tâm, có khoảng 150 chú thích tiếng Hy Lạp theo See The Holy Land. Bản gốc nay còn chưa tới một phần ba.
bản đồ madaba được tìm thấy năm nào
Nguồn vênh nhau. National Geographic, See The Holy Land và Visit Jordan ghi năm 1884, khi giáo dân Chính Thống dọn nền dựng nhà thờ mới. John Sanidopoulos ghi 1896, trùng năm cha Kleopas Koikylides, thủ thư Tòa Thượng phụ Jerusalem, công bố tấm bản đồ. Có thể hiểu tấm khảm lộ ra năm 1884 và được công bố năm 1896.
nhà thờ thánh george madaba thuộc đạo nào
Thuộc Chính Thống giáo Hy Lạp, dưới quyền Tòa Thượng phụ Chính Thống Hy Lạp Jerusalem, dâng kính Thánh George, tức Thánh Giêorgiô. Nhà thờ hiện nay dựng cuối thế kỷ 19 trên nền một nhà thờ thời Byzantine, sàn nhà giữ bản đồ khảm. Lễ bổn mạng là 23 tháng 4 lịch Julius, tức 6 tháng 5 dương lịch.
bản đồ madaba có bao nhiêu viên đá
Các nguồn ghi khác nhau. John Sanidopoulos ghi hơn hai triệu viên. See The Holy Land ước tính bản gốc khoảng 1.116.000 viên đá và thủy tinh, ba thợ phải làm khoảng 186 ngày. Visit Jordan ghi phần còn lại dài 10,5 mét, rộng 5 mét, gồm 700.000 tới 800.000 viên.
jerusalem trên bản đồ madaba có gì
Jerusalem nằm ở tâm bản đồ, hình bầu dục có tường thành. See The Holy Land ghi 36 công trình được vẽ. John Sanidopoulos chỉ ra cổng Damascus, Cổng Vàng, nhà thờ Mộ Thánh và đại lộ Cardo. Nhà thờ Mới Đức Mẹ Maria thánh hiến năm 542 cũng có mặt, nhờ đó định được niên đại tấm khảm.