Nằm ở vị trí trung tâm nhất bên trong vòng tường thành đá của Pháo đài La Mã Babylon (Qasr al-Sham'a) thuộc khu phố cổ Coptic Cairo, nếu như Nhà thờ Treo (Al-Muallaqa) gây ấn tượng bằng vẻ đẹp lơ lửng trên hai ngọn tháp cổng thành thì cách đó chưa đầy một trăm bước chân, Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus (được người dân Ai Cập gọi thân thuộc là Nhà thờ Abu Serga hay Kanisat Abi Sarga) lại đưa bước chân người hành hương đi sâu xuống lòng đất để chạm vào cội nguồn thiêng liêng nhất của Kitô giáo trên đất nước Kim Tự Tháp.
Được khởi dựng từ cuối thế kỷ 4 sang đầu thế kỷ 5 Công nguyên, Abu Serga là ngôi nhà thờ cổ xưa nhất tại Cairo Cổ và là trái tim của tuyến Hành trình Thánh Gia tại Ai Cập. Ngay bên dưới gian cung thánh của ngôi vương cung thánh đường Chính thống giáo Coptic này, ở độ sâu mười mét dưới mặt đường hiện tại là một Hang Đá Thiêng (Crypt) cổ kính: nơi theo truyền thống ngàn năm của Giáo hội Alexandria, Thánh Cả Giuse và Đức Trinh Nữ Maria đã đưa Chúa Hài Đồng Giêsu đến ẩn náu để trốn khỏi cuộc truy sát của vua Hêrôđê theo trình thuật trong Tin Mừng Mátthêu (2:13-15).
IHang Đá Ẩn Náu Của Thánh Gia Tại Pháo Đài Babylon Và Hai Vị Thánh Chiến Binh Tử Đạo Sergius Và Bacchus
Đời sống đức tin tại Nhà thờ Abu Serga được dệt nên từ sự hội tụ của hai truyền thống tôn kính lớn: một là ký ức thiêng liêng về Cuộc Lánh Nạn Của Thánh Gia Sang Ai Cập (Flight into Egypt), hai là lòng sùng kính đối với hai vị thánh chiến binh tử đạo thời Giáo hội sơ kỳ là Thánh Sergius và Thánh Bacchus. Theo Tin Mừng Thánh Mátthêu và truyền thống cổ truyền được ghi chép trong Bài giảng của Thượng phụ Theophilos thành Alexandria (385 tới 412), khi thiên thần Chúa hiện ra trong giấc mộng báo cho Thánh Giuse đem Hài Nhi Giêsu và Mẹ Người trốn sang Ai Cập, Thánh Gia đã đi từ vùng Bethlehem băng qua Bắc Sinai, đi qua đồng bằng châu thổ sông Nile tới vùng Heliopolis (Matariya) rồi tìm đến trú ẩn trong một hang đá nhỏ bên bờ sông Nile thuộc khu vực Babylon của Ai Cập (tức khu Coptic Cairo ngày nay).
Theo truyền thống Coptic, Thánh Gia đã sống trong hang đá nhỏ dưới nền Nhà thờ Abu Serga này khoảng ba tháng (và sau khi đi ngược dòng sông Nile tới tận núi Qusqam ở tỉnh Assiut thuộc Thượng Ai Cập, trên đường quay trở về đất Israel các Ngài cũng đã dừng chân nghỉ lại tại hang đá này một lần nữa). Trong suốt thời gian ở đây, Đức Trinh Nữ Maria đã lấy nước từ chiếc giếng đá ngay bên cạnh hang để tắm rửa cho Chúa Hài Đồng và đặt Người nằm trong một hốc đá nhỏ trên tường phía đông. Chính sự hiện diện của Đấng Cứu Thế ngay từ thuở ấu thơ đã biến hang đá Babylon thành một Bethlehem thứ hai trên đất Ai Cập, ứng nghiệm lời ngôn sứ Isaia (19:19): Trong ngày ấy, sẽ có một bàn thờ kính Đức Chúa ở giữa đất Ai Cập.
Phía trên Hang Đá Thánh Gia, ngôi đại thánh đường được dâng hiến cho hai vị thánh tử đạo lừng danh khắp vùng Đông Địa Trung Hải là Thánh Sergius và Thánh Bacchus (tiếng Ả Rập gọi tắt theo tên Thánh Sergius là Abu Serga). Hai ngài vốn là hai vị tướng lĩnh cấp cao người La Mã giữ chức chỉ huy trưởng trường quân sự hoàng gia (Schola Gentilium) và rất được Hoàng đế Maximianus (trị vì 286 tới 305 CN) tin cậy. Tuy nhiên, cả hai đều là những tín hữu Kitô giáo nhiệt thành trong bí mật.
Khoảng năm 296 tới 303 Công nguyên, khi tháp tùng Hoàng đế bước vào một ngôi đền ngoại giáo thờ thần Jupiter để dâng lễ tế, hai vị tướng Sergius và Bacchus đã kiên quyết đứng ngoài không chịu dâng hương cho thần tượng. Tức giận trước lời tuyên xưng rằng hai ngài chỉ thờ phượng một mình Thiên Chúa trên trời, Hoàng đế đã lột bỏ đai vàng quân hàm, bắt hai ngài mặc quần áo phụ nữ diễu hành khắp phố để làm nhục rồi giải sang vùng biên giới Syria cho viên thống đốc Antiochus (vốn là một người bạn cũ nhờ ơn Sergius mà được thăng quan) xử lý. Tại pháo đài Barbalissos bên bờ sông Euphrates, Thánh Bacchus đã chịu đánh bằng roi chì cho đến chết; còn Thánh Sergius bị bắt xỏ đôi giày đóng đầy đinh sắt nhọn quay vào trong bàn chân và phải chạy bộ hàng chục dặm đường trước mặt xe ngựa của viên thống đốc tới tận thành Resafa (sau đổi tên là Sergiopolis tại Syria) rồi chịu chém đầu tử đạo vào ngày 10 tháng Paopi theo lịch Coptic (tức ngày 7 tháng 10 Dương lịch). Tình bạn thiêng liêng bất tử trong đức tin của hai vị chiến binh đã khiến tên tuổi Sergius và Bacchus luôn được tôn kính sóng đôi từ Syria, Constantinople tới tận Cairo.
Trong lịch sử Giáo hội Chính thống giáo Coptic, Nhà thờ Abu Serga giữ một vị thế hiến định vô song suốt gần bốn thế kỷ đầu của thời kỳ Hồi giáo tại Ai Cập: từ cuối thế kỷ 7 cho tới giữa thế kỷ 11, đây chính là Nhà thờ Thượng phụ (Patriarchal Coronation Church) nơi cử hành đại lễ bầu chọn và tấn phong các Đức Giáo hoàng Coptic của Alexandria khi các ngài làm việc tại vùng thủ phủ Fustat / Babylon.
Vị Thượng phụ đầu tiên được bầu chọn và tấn phong tại Nhà thờ Abu Serga là Giáo hoàng thứ 41 Isaac thành Alexandria (trị vì 689 tới 692 CN); tiếp nối truyền thống ấy là hàng loạt vị Giáo hoàng lỗi lạc như Giáo hoàng Alexander II (705 tới 730), Giáo hoàng Michael I (743 tới 767), Giáo hoàng Gabriel I (910 tới 921) cho đến tận Giáo hoàng thứ 65 Shenouda II (trị vì 1032 tới 1046), trước khi Đức Giáo hoàng Christodoulos (1047 tới 1077) chính thức dời ngai tòa Thượng phụ từ Alexandria về đặt tại Nhà thờ Treo (Al-Muallaqa) ngay kế bên. Như vậy, trước khi Nhà thờ Treo trở thành tòa chính, chính gian chính điện của Abu Serga là nơi vang lên lời tuyên thệ nhậm chức của các vị cha chung Giáo hội Coptic.
Nhiều du khách khi bước xuống Hang Đá Thánh Gia (Crypt) dưới nền Nhà thờ Abu Serga và nhìn thấy một bồn đá tròn chìm sâu dưới sàn đá được rào kính bảo vệ thường tưởng rằng đó là chiếc nôi đá nơi Chúa Hài Đồng nằm, hoặc tưởng đó là một ngôi mộ. Trên thực tế, bồn đá tròn có bậc bước xuống ở gian phía bắc của hang đá là một Hồ Rửa Tội cổ đại (Baptistery Font) có niên đại từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 6 (khi toàn bộ hang đá được sử dụng như một nhà nguyện phụng vụ hoàn chỉnh); còn vị trí tương truyền Chúa Hài Đồng Giêsu từng nằm nghỉ và nơi Đức Mẹ Maria ngồi là hốc đá vòm có đặt phiến đá cẩm thạch tròn nằm ở đầu phía đông và phía nam của hang đá.
IIMười Sáu Thế Kỷ Lịch Sử: Từ Khởi Nguyên Thế Kỷ 4, Đợt Mở Rộng Của Quan Chưởng Ấn Athanasius Tới Dự Án Chống Ngập Nước Ngầm Hiện Đại
Theo các biên niên sử Coptic và khảo cứu kiến trúc của học giả Alfred Joshua Butler (tác giả bộ sách kinh điển The Ancient Coptic Churches of Egypt năm 1884), ngay từ cuối thế kỷ 4 sang đầu thế kỷ 5 Công nguyên, các tín hữu Kitô giáo đầu tiên tại Pháo đài Babylon đã xây dựng một ngôi nhà nguyện nhỏ bên trên Hang Đá Thánh Gia. Bước ngoặt biến Abu Serga thành một đại vương cung thánh đường bề thế diễn ra vào cuối thế kỷ 7 dưới thời thống đốc nhà Umayyad là Abd al-Aziz ibn Marwan (cai trị Ai Cập từ năm 685 tới 705).
Lúc bấy giờ, đứng đầu bộ máy thư ký và tài chính của phủ thống đốc tại Fustat là hai vị đại quan Kitô giáo gốc thành Edessa (vùng Syria) vô cùng giàu có và đạo đức tên là Athanasius và Isaac. Vì quê hương Syria của ông Athanasius là trung tâm tôn kính hai Thánh Tử đạo Sergius và Bacchus (tại thành Sergiopolis / Resafa), ông Athanasius đã xin phép thống đốc Abd al-Aziz bỏ tiền riêng kiến thiết lại ngôi nhà thờ trên Hang Đá Thánh Gia thành một vương cung thánh đường nguy nga và dâng hiến thánh đường cho Thánh Sergius và Thánh Bacchus vào khoảng năm 689 tới 692 Công nguyên.
- Khoảng năm 4 TCN tới năm 1 CNThánh Gia Thất ẩn náu trong hang đá tại Babylon của Ai CậpTrên hành trình lánh nạn vua Hêrôđê tại Ai Cập, Thánh Giuse, Đức Trinh Nữ Maria và Chúa Hài Đồng Giêsu dừng chân trú ngụ trong hang đá nhỏ bên bờ sông Nile cổ (nền móng của Nhà thờ Abu Serga hiện nay).
- Cuối thế kỷ 4 tới cuối thế kỷ 7 (năm 689)Khởi dựng nhà thờ đầu tiên và mở rộng thành Vương cung thánh đường thời AthanasiusXây dựng nhà thờ sơ kỳ trên Hang Đá Thánh Gia vào thế kỷ 4 - 5; đến khoảng năm 689, vị quan chưởng ấn gốc Syria là Athanasius (dưới quyền thống đốc Abd al-Aziz ibn Marwan) bỏ tiền kiến thiết lại toàn bộ vương cung thánh đường kính Thánh Sergius và Bacchus và chọn làm nơi tấn phong Giáo hoàng Coptic Isaac.
- Năm 750 và giai đoạn thế kỷ 8 tới thế kỷ 11Phục hồi sau đám cháy lớn Fustat năm 750 và bốn thế kỷ làm Nhà thờ Tấn phong Thượng phụNăm 750, khi vị Khalip cuối cùng của nhà Umayyad là Marwan II phóng hỏa đốt thành Fustat trước khi rút lui, Abu Serga bị hư hại một phần và được trùng tu ngay dưới thời nhà Abbasid; nhà thờ tiếp tục là nơi bầu chọn và đăng quang của các Giáo hoàng Alexandria cho tới năm 1047.
- Thế kỷ 12 và thế kỷ 13Bổ sung Bình phong Thánh ảnh (Iconostasis) khảm ngà voi và khôi phục bích họa thời Trung cổDưới triều đại Fatimid và Ayyubid, đặc biệt sau biến cố cháy thành Fustat năm 1168, nhà thờ được tu bổ năm 1171; các nghệ nhân Coptic thế kỷ 13 chế tác bức bình phong gỗ mun khảm ngà voi lộng lẫy tích hợp các tấm phù điêu gỗ từ thế kỷ 5 - 12.
- Năm 1979 và từ năm 2000 tới năm 2016Ghi danh Di sản Thế giới UNESCO và hoàn thành dự án bơm rút nước ngầm cứu Hang Đá Thánh GiaLà tâm điểm của Khu Lịch sử Cairo được UNESCO ghi danh năm 1979 (mã số 89); trước tình trạng mực nước ngầm sông Nile dâng ngập Hang Đá Thánh Gia sau khi xây đập Aswan, Hội đồng Cổ vật Tối cao Ai Cập phối hợp các chuyên gia quốc tế hoàn tất hệ thống chống thấm và hạ mực nước ngầm, mở cửa lại toàn diện Hang Đá khô ráo cho khách hành hương.
- Tháng 11 năm 2022UNESCO ghi danh các Lễ hội Hành trình Thánh Gia tại Ai Cập là Di sản Văn hóa Phi vật thểNgày 30 tháng 11 năm 2022, UNESCO chính thức ghi danh các Lễ hội gắn với Hành trình của Thánh Gia tại Ai Cập vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại, khẳng định vị thế trung tâm của Nhà thờ Abu Serga và Đại lễ ngày 1 tháng 6.
Chiếc bàn thờ gỗ thế kỷ 5 cổ nhất Ai Cập và những tấm ván chạm khắc nghìn năm tuổi. Do nằm ở khu vực ít bị tác động bởi các cuộc cải tạo hiện đại, Nhà thờ Abu Serga là một kho tàng sống của nghệ thuật điêu khắc gỗ và đá Kitô giáo sơ kỳ. Khi Ủy ban Bảo tồn Nghệ thuật Ả Rập (Comité de Conservation des Monuments de l'Art Arabe) tiến hành khảo sát nhà thờ vào đầu thế kỷ 20, các học giả đã phát hiện bên trong Abu Serga chiếc bàn thờ bằng gỗ bách hương cổ xưa nhất còn tồn tại ở Ai Cập (có niên đại từ thế kỷ 5 hoặc thế kỷ 6 Công nguyên) cùng bốn tấm ván gỗ sung dâu chạm khắc nổi tinh xảo từ thế kỷ 6 tới thế kỷ 8 mô tả cảnh Chúa Giáng Sinh, Bữa Tiệc Ly, Chúa Kitô Vinh Hiển và các Thánh Chiến Binh cưỡi ngựa. Để bảo quản trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm tiêu chuẩn, chiếc bàn thờ gỗ cổ nhất này và một số cánh cửa gỗ chạm khắc hiện được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Coptic (Coptic Museum) nằm cách Nhà thờ Abu Serga chỉ một trăm năm mươi mét, trong khi những tấm phù điêu gỗ thế kỷ 12 - 13 vẫn còn gắn nguyên vị trí trên bức bình phong cung thánh của nhà thờ.
IIIVương Cung Thánh Đường Ba Gian Kiểu Tàu Nô-ê, Mười Hai Cột Đá Các Thánh Tông Đồ, Bình Phong Ngà Voi Và Hang Đá Thánh Gia
Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus được đánh giá là hình mẫu chuẩn mực và nguyên vẹn nhất của kiến trúc Vương cung thánh đường Coptic cổ điển (Basilican Coptic Church) tại Cairo. Công trình có mặt bằng hình chữ nhật dài khoảng 27 mét, rộng 17 mét và cao 15 mét, được xây bằng gạch nung và đá vôi, bên ngoài mộc mạc kín đáo để hòa vào các ngõ hẹp của Pháo đài Babylon nhưng bên trong lại mở ra một không gian phụng vụ uy nghiêm phân chia rõ rệt theo thần học phương Đông.
Theo chiều từ Tây sang Đông, nhà thờ gồm có: tiền sảnh (Narthex) ở phía tây xưa dành cho người dự tòng (nơi có hồ rửa tội cổ bằng đá), gian chính (Nave) cao rộng ở giữa kèm hai gian bên (Aisles) có tầng gác lửng dành cho phụ nữ ở phía trên, và ở đầu phía Đông là khu vực Ba Gian Cung Thánh (Haikal / Sanctuaries) được ngăn cách với gian giáo dân bằng bức bình phong thánh ảnh gỗ mun khảm ngà voi tuyệt mỹ.
Từ hai cầu thang đá hẹp nằm ở gian cung thánh phía bắc và phía nam, người hành hương bước xuống độ sâu khoảng 10 mét dưới mặt đường hiện tại (và thấp hơn nền nhà thờ chính khoảng 4,5 mét) để vào Hang Đá Thánh Gia. Đây là một nhà nguyện đá cổ có mái vòm dài khoảng 6 mét, rộng 5 mét, được chia làm ba lòng nhỏ bởi hai hàng gồm 9 cây cột đá cẩm thạch mảnh mai. Ở phía đông là hốc đá vòm có đặt phiến đá tròn đánh dấu nơi Chúa Hài Đồng Giêsu từng nằm và nơi Đức Mẹ ngồi, còn ở gian bên bắc là bồn đá rửa tội tròn cổ xưa.
Gian chính của nhà thờ được ngăn cách với hai gian bên và tiền sảnh phía tây bởi 12 cây cột đá cổ lấy từ các đền đài thời La Mã với đầu cột chạm lá ô-rô kiểu Corinth. Điều vô cùng đặc biệt là trong số 12 cây cột này, có 11 cây cột làm bằng đá cẩm thạch trắng vân xám và duy nhất 1 cây cột ở góc tây bắc làm bằng đá hoa cương đỏ Aswan cứng rắn. Trên thân mỗi cột đều còn lưu giữ dấu tích tranh vẽ hình một vị trong Mười Hai Thánh Tông Đồ và các lỗ nhỏ từng gắn thánh giá đồng thánh hiến; cây cột đá hoa cương đỏ khác biệt đứng tách riêng thường được giải thích là tượng trưng cho Giuđa Iscariot (hoặc Thánh Tôma).
Ngước nhìn lên phía trên gian chính điện cao 15 mét, toàn bộ mái nhà thờ được kết cấu bằng những vì kèo và ván gỗ bách hương đan chéo tạo thành hình vòm cong hệt như phần đáy của một con thuyền gỗ khổng lồ lật ngược. Trong thần học kiến trúc Coptic, mái nhà thờ hình con tàu tượng trưng cho Con Tàu Nô-ê (Noah's Ark): phương tiện cứu độ chở đoàn tín hữu vượt qua biển đời bão tố để cập bến Nước Trời, trong khi ba gian cung thánh ở phía Đông được lợp bằng ba mái vòm gạch cao vút.
Ngăn cách gian chính điện với gian cung thánh trung tâm là bức Bình phong Thánh ảnh (Iconostasis / Hijab) có niên đại từ thế kỷ 13, một đỉnh cao của nghệ thuật mộc Coptic thời Trung cổ. Bức bình phong được ghép từ hàng nghìn thanh gỗ mun đen bóng và gỗ tuyết tùng theo kỹ thuật mộng truyền thống không dùng đinh sắt, khảm chi chít những hoa văn hình học và thánh giá bằng ngà voi trắng ngà. Đặc biệt, gắn trên mặt trên của bình phong là năm tấm ván gỗ sung dâu chạm khắc nổi từ thế kỷ 12 - 13 (và tái sử dụng các mảng từ thế kỷ 6) khắc họa cảnh Chúa Giáng Sinh, Bữa Tiệc Ly và ba vị Thánh Chiến Binh cưỡi ngựa.
Bước qua cửa bức bình phong ngà voi vào gian Cung thánh trung tâm (dâng kính Thánh Sergius và Bacchus), ngay bên trên bàn thờ đá là một mái vòm lọng bằng gỗ (Ciborium / Baldachin) đặt trên bốn cây cột đá cẩm thạch mảnh mai, mặt trong vòm gỗ vẽ hình Chúa Kitô Toàn Năng (Pantokrator) được các thiên thần chầu quanh. Phía sau bàn thờ trong hốc hậu cung bán nguyệt là hệ thống 7 bậc ghế đá cẩm thạch hình vòng cung đồng tâm (Synthronon / Tribune) khảm những dải đá đỏ, trắng, đen xen kẽ, chính giữa có ngai tòa cao của Đức Thượng phụ nơi các Giáo hoàng Coptic từng ngự tọa suốt bốn thế kỷ.
Ở phía đông bắc của gian chính điện là Bục giảng kinh (Ambon) bằng đá cẩm thạch trắng vân hồng được nâng đỡ trên 15 cây cột đá nhỏ thanh mảnh (tượng trưng cho 12 Thánh Tông Đồ và 3 vị Thánh Sử, hoặc 15 bậc Thánh vịnh lên Đền), chế tác theo mẫu bục giảng nổi tiếng của Nhà thờ Treo. Ngay ở gian phía tây bắc của nhà thờ còn có một giếng nước cổ sâu được rào kính, tương truyền chính là mạch nước mà Thánh Gia đã múc uống trong những tháng ngày ẩn náu tại Babylon.
| Hạng mục kiến trúc | Niên đại và vị trí | Đặc điểm kỹ thuật và giá trị nghệ thuật Coptic |
|---|---|---|
| Hang Đá Thánh Gia (Holy Family Crypt) | Thế kỷ 1 (kiến tạo nhà nguyện thế kỷ 4 - 6); sâu 10 m dưới cung thánh | Nhà nguyện đá vòm 3 lòng nhỏ dài 6 m, rộng 5 m với 9 cột đá, hốc đá Chúa Hài Đồng nằm và hồ rửa tội cổ |
| Hệ thống 12 cột đá Tông Đồ | Thế kỷ 4 tới thế kỷ 7 (tận dụng cột La Mã); bao quanh gian chính | Gồm 11 cột đá cẩm thạch trắng và 1 cột đá hoa cương đỏ Aswan, thân cột vẽ tranh bích họa 12 Thánh Tông Đồ |
| Mái vòm gỗ hình Tàu Nô-ê | Truyền thống Coptic Trung cổ; lợp trên gian chính cao 15 m | Vì kèo gỗ đóng vòm cong như thân tàu Nô-ê lật ngược, biểu trưng cho Hội Thánh là con tàu cứu độ |
| Bình phong Thánh ảnh (Iconostasis) | Thế kỷ 13 (kèm phù điêu gỗ thế kỷ 6 - 12); trước cung thánh | Gỗ mun và gỗ tuyết tùng ghép mộng khảm ngà voi tinh xảo, gắn 5 tấm phù điêu gỗ chạm cảnh Chúa Giáng Sinh và Bữa Tiệc Ly |
| Mái lọng Ciborium & Bậc ghế Synthronon | Thế kỷ 11 tới thế kỷ 14; bên trong Cung thánh trung tâm | Mái vòm gỗ vẽ Chúa Pantokrator trên 4 cột cẩm thạch và 7 bậc ghế đá bán nguyệt khảm đa sắc có Ngai Thượng phụ |
| Bục giảng đá Ambon & Giếng nước cổ | Trung cổ; gian chính phía bắc và gian tây bắc | Bục giảng đá cẩm thạch nâng trên 15 cột đá nhỏ và giếng nước cổ gắn với sinh hoạt của Thánh Gia |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng truyền thống kiến trúc Chính thống giáo Coptic tại Ai Cập không sử dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc đặt Nhà thờ Abu Serga tại vị trí hiện nay hoàn toàn bắt nguồn từ lòng tôn kính tuyệt đối dành cho Hang Đá nơi Thánh Gia từng trú ngụ trong lòng Pháo đài Babylon, kết hợp với quy chuẩn phụng vụ Kitô giáo cổ truyền là xây dựng cung thánh và bàn thờ hướng về phía Đông (Ad Orientem). Dưới đây là phần đọc thế đất, cao độ địa tầng và trục hướng của thánh đường theo góc nhìn đối chiếu hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét trên đại cục địa hình của khu vực Cairo Cổ tại tọa độ 30,0063 độ vĩ bắc, 31,2306 độ kinh đông, Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus tọa lạc ở đúng trung tâm hình học của Pháo đài La Mã Babylon (Qasr al-Sham'a) bên bờ đông của dòng sông Nile. Một đặc điểm địa tầng vô cùng thú vị tại đây là sự chênh lệch độ cao qua hai thiên niên kỷ: do quá trình bồi đắp phù sa của sông Nile và các lớp kiến trúc đô thị chồng lên nhau suốt hai nghìn năm, mặt đường phố hiện đại của Cairo đã dâng cao hơn mặt đất thời Hoàng đế Augustus và thời Chúa Giêsu khoảng 4,5 tới 5 mét. Chính vì thế, khách hành hương muốn bước vào Nhà thờ Abu Serga phải đi từ mặt đường Mar Girgis bước xuống bậc thang vào con hẻm cổ của Pháo đài Babylon, và từ sàn nhà thờ lại tiếp tục đi sâu xuống 4,5 mét nữa (tổng cộng sâu 10 mét so với mặt đường hiện đại) để chạm tới nền đá gốc thời thế kỷ 1 của Hang Đá Thánh Gia. Trong phép xem hình thế cổ truyền, cấu trúc một hang đá thiêng có mạch nước ngọt tự nhiên nằm sâu trong lòng đất đá, bên trên có đại điện che chở như chiếc lọng lớn và bốn bề có tường thành đá La Mã dày kiên cố bao bọc chính là cách cục địa huyệt tàng chân, thành quách hộ long (huyệt đạo ẩn sâu trong lòng đất được thành cao bao vệ), giúp giữ trọn sự tĩnh mịch, mát mẻ và linh khí ngàn năm giữa lòng siêu đô thị hai mươi triệu dân.
Xét về trục hướng nội cục, cả phần vương cung thánh đường bên trên lẫn phần Hang Đá Thánh Gia bên dưới đều được kiến tạo thẳng tắp theo trục Tây Bắc sang Đông Nam (hướng Đông). Cổng vào mở ở phía Tây, dẫn qua gian chính 12 cột đá tiến thẳng tới Ba Gian Cung Thánh và bậc ghế Thượng phụ ở phía Đông; ngay cả trong lòng Hang Đá sâu 10 mét dưới đất, hốc đá nơi đặt Chúa Hài Đồng cũng nằm chính xác ở đầu phía Đông ngay bên dưới bàn thờ lớn của thượng điện, tạo nên một trục thẳng đứng xuyên thông Thiên - Địa - Nhân nối liền hang đá ẩn náu của Đấng Cứu Thế với bàn thờ hy tế Thánh Thể phía trên.
VĐại Lễ Thánh Gia Vào Ai Cập Ngày 1 Tháng 6 (Di Sản UNESCO 2022) Và Lễ Kính Hai Thánh Tử Đạo Sergius Và Bacchus
Là một giáo xứ Chính thống giáo Coptic đang hoạt động sôi nổi hàng ngày, Nhà thờ Abu Serga không chỉ là điểm tham quan khảo cổ hàng đầu tại thủ đô Cairo mà còn là tâm điểm của các kỳ đại lễ phụng vụ trọng thể nhất trong năm lịch Coptic, đặc biệt là sau khi các lễ hội gắn với Hành trình Thánh Gia được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại vào tháng 11 năm 2022.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành và truyền thống tại Nhà thờ Abu Serga |
|---|---|---|---|
| Ngày 24 tháng Bashons hằng năm (tức ngày 1 tháng 6 Dương lịch) | Lịch Phụng vụ Coptic và Dương lịch | Đại lễ Chúa Kitô và Thánh Gia Tiến Vào Đất Ai Cập (Feast of the Entry of the Lord Christ into the Land of Egypt) | Kỳ đại lễ trọng thể bậc nhất tại Nhà thờ Abu Serga (được UNESCO công nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể năm 2022): hàng nghìn tín hữu Coptic và khách hành hương quốc tế quy tụ về nhà thờ và xếp hàng bước xuống Hang Đá Thánh Gia trong tiếng chuông, tiếng chũm chọe đồng và hương trầm ngào ngạt để mừng kỷ niệm ngày Thánh Gia đặt chân tới Ai Cập. |
| Ngày 4 và ngày 10 tháng Paopi hằng năm (tức ngày 14 và 20 tháng 10 Dương lịch) | Lịch Tử đạo Coptic | Lễ Kính Hai Thánh Bổn Mạng Tử Đạo Bacchus (4 Paopi) và Sergius (10 Paopi) | Lễ bổn mạng chính thức của thánh đường: các giáo sĩ rước hộp đựng thánh cốt của Thánh Sergius và Thánh Bacchus bọc nhung đỏ đi vòng quanh 12 cột đá của nhà thờ trong nghi thức xông hương và hát thánh vịnh Coptic cổ. |
| Đêm ngày 6 rạng sáng ngày 7 tháng 1 hằng năm (29 tháng Koiak) | Lịch Phụng vụ Coptic | Đại lễ Giáng Sinh Coptic (Coptic Feast of the Nativity) tại Hang Đá Bethlehem của Cairo | Sau 43 ngày ăn chay Mùa Vọng Coptic, cộng đoàn cử hành Thánh lễ Đêm Giáng Sinh trọng thể ngay phía trên Hang Đá nơi Chúa Hài Đồng Giêsu từng sống thời thơ ấu, tạo nên bầu khí linh thiêng gắn kết trực tiếp với hang đá Bethlehem. |
| Tháng 4 hoặc tháng 5 hằng năm | Lịch Phụng vụ Coptic | Tuần Thánh (Pascha Week) và Đại lễ Phục Sinh (Sham El-Nessim) | Trong suốt Tuần Thánh, bức màn đen được treo trên bình phong gỗ mun ngà voi và các bài thánh ca tiếng Coptic cổ vang lên suốt ngày đêm trước khi chuyển sang sắc trắng khải hoàn trong đêm Vọng Phục Sinh. |
Điểm khởi đầu của Tuyến Hành trình Thánh Gia 3.500 kilômét khắp đất nước Ai Cập. Kể từ khi Đức Giáo hoàng Phanxicô công nhận chính thức tuyến hành hương Con đường Thánh Gia tại Ai Cập (Path of the Holy Family) vào năm 2017 và Chính phủ Ai Cập đầu tư nâng cấp toàn bộ 25 điểm dừng chân lịch sử trải dài 3.500 kilômét từ Bắc Sinai qua châu thổ sông Nile tới tận Tu viện Đức Mẹ Muharraq ở Assiut, Nhà thờ Abu Serga tại Coptic Cairo đã trở thành trạm dừng chân trung tâm quan trọng nhất tại thủ đô Cairo. Khi bước xuống 10 mét bậc thang đá để chạm tay vào vách đá mát lạnh của Hang Đá Abu Serga, mỗi người hành hương không phân biệt hệ phái đều tìm thấy sợi dây tâm linh nối kết hai thiên niên kỷ đức tin.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Mar Girgis, Khu Phố cổ Coptic (Pháo đài Babylon), quận Misr al-Qadima (Old Cairo), Cairo, Ai Cập
- Đường tới
- Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus (Abu Serga) tọa lạc tại đường Mar Girgis, ngay trung tâm khu Phố cổ Coptic (Pháo đài Babylon), quận Misr al-Qadima (Old Cairo), cách quảng trường Tahrir ở trung tâm thủ đô Cairo khoảng 5 km về phía nam. Phương tiện thuận tiện và nhanh chóng nhất là đi Tàu điện ngầm Cairo (Cairo Metro) Tuyến số 1 (Line 1, hướng Helwan) và xuống tại ga Mar Girgis (Saint George Station). Ngay khi bước ra khỏi cửa ga tàu điện ngầm Mar Girgis, quý vị đi qua cổng tháp đá tròn của Pháo đài Babylon và đi bộ xuống bậc thang con hẻm lát đá khoảng 3 phút là tới ngay cửa Nhà thờ Abu Serga.
- Toạ độ
- 30.0063, 31.2306
Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus (Abu Serga) mở cửa đón khách hành hương và du khách quốc tế hàng ngày từ 8 giờ sáng tới 16 giờ 30 hoặc 17 giờ chiều (hoàn toàn miễn phí vé vào cửa). Nhà thờ nằm ngay trên trục đường đi bộ chính bên trong khu Phố cổ Coptic (Coptic Cairo), chỉ cách cổng Bảo tàng Coptic và Nhà thờ Treo khoảng 100 mét. Khi vào thăm nhà thờ, quý vị đi qua gian chính điện có 12 cột đá cổ để tiến lên phía đầu Đông, nơi có hai lối cầu thang đá nhỏ ở hai bên trái và phải dẫn xuống Hang Đá Thánh Gia (Crypt) bên dưới cung thánh; vì cầu thang đá khá hẹp và trần hang thấp, du khách nên bước đi chậm rãi theo chiều di chuyển một chiều và giữ sự thinh lặng tôn nghiêm vì đây là nơi các tín hữu thường quỳ cầu nguyện. Quý vị cần mặc trang phục lịch sự kín đáo (che vai và đầu gối) và không dùng đèn flash khi chụp ảnh các bức thánh ảnh cổ cũng như bức bình phong khảm ngà voi thế kỷ 13.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus (Abu Serga), Cairo
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ Thánh Sergius và Bacchus (Abu Serga) lại được coi là một trong những nơi linh thiêng nhất đối với người Kitô hữu tại Ai Cập?
Nhà thờ Abu Serga được xây dựng từ cuối thế kỷ 4 sang đầu thế kỷ 5 Công nguyên ngay phía trên Hang Đá Thiêng (Crypt) nằm sâu 10 mét dưới mặt đường hiện đại. Theo truyền thống lâu đời của Giáo hội Coptic Alexandria, chính hang đá nhỏ bên bờ sông Nile cổ tại Pháo đài Babylon này là nơi Chúa Hài Đồng Giêsu, Đức Trinh Nữ Maria và Thánh Cả Giuse đã ẩn náu suốt ba tháng trong cuộc lánh nạn khỏi sự truy sát của vua Hêrôđê và dừng chân thêm một lần nữa trên đường trở về đất Israel.
Hai vị thánh bổn mạng Sergius và Bacchus của nhà thờ là ai?
Thánh Sergius và Thánh Bacchus là hai vị tướng lĩnh cấp cao trong quân đội La Mã vào cuối thế kỷ 3, rất được Hoàng đế Maximianus trọng dụng nhưng đã kiên quyết từ chối dâng hương tế thần Jupiter vì trung thành với đức tin Kitô giáo. Khoảng năm 296 tới 303 CN, hai ngài bị giải sang vùng biên giới Syria chịu tra tấn và tử đạo tại Barbalissos và thành Resafa (Sergiopolis). Cuối thế kỷ 7, vị quan chưởng ấn giàu có gốc Syria tại Ai Cập là Athanasius đã tài trợ mở rộng nhà thờ trên Hang Đá Thánh Gia và dâng hiến ngôi đền cho hai vị thánh quê hương mình.
Nhà thờ Abu Serga đóng vai trò lịch sử gì đối với các vị Giáo hoàng Coptic của Alexandria thời Trung cổ?
Trong suốt gần bốn thế kỷ từ cuối thế kỷ 7 tới giữa thế kỷ 11 (bắt đầu từ việc bầu chọn Giáo hoàng thứ 41 Isaac vào năm 689 cho đến Giáo hoàng thứ 65 Shenouda II vào năm 1046), trước khi Nhà thờ Treo (Al-Muallaqa) trở thành tòa chính, Nhà thờ Abu Serga chính là Nhà thờ Thượng phụ tại Babylon/Fustat nơi cử hành đại lễ bầu chọn và tấn phong các vị Giáo hoàng của Giáo hội Chính thống giáo Coptic Alexandria.
Vì sao trong 12 cây cột đá của gian chính điện Nhà thờ Abu Serga lại có 11 cột đá cẩm thạch trắng và 1 cột đá hoa cương đỏ?
Gian chính điện của Nhà thờ Abu Serga được nâng đỡ bởi 12 cây cột đá cổ lấy từ các công trình thời La Mã, trên mỗi thân cột đều vẽ hình một vị trong Mười Hai Thánh Tông Đồ. Trong đó có 11 cây cột làm bằng đá cẩm thạch trắng vân xám có vẽ hào quang và thánh giá, còn duy nhất 1 cây cột ở góc tây bắc được làm bằng đá hoa cương đỏ Aswan không giống các cột còn lại; theo truyền thống giải thích tại nhà thờ, cây cột đứng tách biệt này tượng trưng cho Giuđa Iscariot, kẻ đã phản bội Chúa Giêsu.
Chiếc bàn thờ cổ nhất của Nhà thờ Abu Serga hiện đang được lưu giữ ở đâu?
Chiếc bàn thờ làm bằng gỗ bách hương nguyên bản của Nhà thờ Abu Serga có niên đại từ thế kỷ 5 hoặc thế kỷ 6 Công nguyên được công nhận là chiếc bàn thờ gỗ Kitô giáo cổ nhất còn tồn tại ở Ai Cập. Để bảo quản trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm nghiêm ngặt, hiện nay chiếc bàn thờ gỗ này cùng một số tấm ván chạm khắc thế kỷ 6 của nhà thờ đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Coptic (Coptic Museum) nằm ngay bên cạnh nhà thờ trong khuôn viên Pháo đài Babylon.