Từ cố đô Pháo đài tu viện Punakha Dzong đi xuôi theo bờ dòng sông cái Puna Tsang Chhu (Sankosh) về phía nam khoảng hơn hai mươi cây số, trước khi con đường bắt đầu leo ngược lên dãy núi Black Mountains để sang Tu viện Gangtey (Gangteng), thung lũng Phobjikha và Pháo đài tu viện Trongsa Dzong, khách hành hương sẽ nhìn thấy một sống núi dài và hẹp nhô cao sừng sững ngay tại ngã ba nơi dòng sông Dang Chhu đổ vào sông Puna Tsang Chhu. Bám dọc theo toàn bộ sống lưng đồi đá đầy gió ấy là một tòa pháo đài tường trắng dài hơn hai trăm mét, uốn lượn mềm mại theo từng nhịp nhấp nhô của đỉnh đồi như một con rồng trắng đang vươn mình giữa trời xanh.
Đó là Pháo đài tu viện Wangdue Phodrang Dzong (còn phát âm là Wangdi Phodrang Dzong, nghĩa là Cung điện Quy tụ Quyền lực). Được vị Pháp vương thống nhất đất nước Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal trực tiếp chọn đất và khởi dựng vào năm 1638, đây là pháo đài lớn thứ ba do chính tay Ngài lập nên tại Bhutan. Hơn cả một di tích lịch sử thế kỷ 17, Wangdue Phodrang Dzong trong thế kỷ 21 còn là biểu tượng xúc động nhất cho ý chí kiên cường và lòng sùng đạo của người dân Bhutan: sau khi bị một trận hỏa hoạn thiêu rụi vào tháng 6 năm 2012, toàn thể vương quốc đã đồng lòng dựng lại nguyên vẹn từng bức tường đá, từng cây cột gỗ chạm trổ suốt mười năm ròng rã để khánh thành lại tòa phạm vũ Phật giáo Kim Cương thừa huy hoàng vào tháng 11 năm 2022.
IĐiềm Báo Bốn Con Quạ Đen Của Hộ Pháp Mahakala, Cậu Bé Đắp Sỏi Bên Sông Và Phép Màu Cứu Tượng Năm 2012
Sự ra đời và cả tên gọi của Wangdue Phodrang Dzong vào năm 1638 gắn liền với một trong những câu chuyện linh ứng nổi tiếng nhất trong biên niên sử lập quốc của Bhutan. Vào mùa xuân năm 1638, ngay sau khi vừa hoàn thành Punakha Dzong ở phía bắc, Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal (1594 tới 1651) đi xuôi về vùng thung lũng Sha (tức vùng Wangdue ngày nay) tại Chuzomsa để tìm một vị trí hiểm yếu lập pháo đài kiểm soát ngã ba đường đi sang miền Trung và miền Nam. Trong đêm nhập định cầu nguyện, vị Hộ pháp tối cao của dòng Drukpa Kagyu là Đức Yeshe Gonpo (tức Đại Hắc Thiên Mahakala bốn tay) đã hiện ra trong linh kiến và chỉ dẫn Đức Zhabdrung hãy tìm đến ngọn đồi có hình dáng một con voi khổng lồ đang nằm ngủ ngay tại mũi hợp lưu của hai dòng sông.
Sáng hôm sau, khi Đức Zhabdrung cùng đoàn tùy tùng leo lên đỉnh sống đồi hình lưng voi ngủ nhìn xuống ngã ba sông Puna Tsang Chhu và Dang Chhu, Ngài nhìn thấy bốn con quạ đen lớn (loài chim linh thiêng hóa thân của Hộ pháp Mahakala) đang đậu trên mỏm đá. Ngay khi Đức Zhabdrung bước tới, bốn con quạ đồng loạt vỗ cánh bay tỏa ra đúng bốn phương trời Đông, Tây, Nam, Bắc. Đức Zhabdrung lập tức nhận ra đó là điềm báo cát tường tuyệt đối: giáo pháp Drukpa và quyền lực thống nhất của nhà nước Bhutan từ mỏm đồi này sẽ lan tỏa và nhiếp phục trọn vẹn cả bốn phương.
Cùng lúc ấy, khi nhìn xuống bãi cát bên bờ sông dưới chân đồi (tương truyền tại làng Rinchengang), Đức Zhabdrung bắt gặp một cậu bé nhỏ tuổi đang ngồi một mình xếp những viên sỏi sông thành hình một tòa pháo đài nhỏ và dõng dạc nói rằng mình đang xây cung điện để cai quản bốn phương. Khi Đức Zhabdrung mỉm cười hỏi tên cậu bé, cậu đáp tên mình là Wangdi (hoặc Wangdue). Trong tiếng Tạng và tiếng Dzongkha, chữ Wangdue vừa là tên cậu bé, vừa có nghĩa chính xác là Quy tụ quyền lực về một mối (hoặc Nhiếp phục bốn phương). Thấy lời nói của đứa trẻ hoàn toàn trùng khớp với điềm báo bốn con quạ của Hộ pháp Mahakala, Đức Zhabdrung đã đặt tên cho pháo đài mới dựng trên đỉnh đồi ấy là Wangdue Phodrang (Cung điện của Wangdue hay Cung điện Quy tụ Quyền lực).
Trong giáo nghĩa Phật giáo Kim Cương thừa, hiện tượng điềm báo đồng bộ giữa hình tướng núi đồi (voi ngủ), linh điểu của Hộ pháp (bốn con quạ bay bốn phương) và lời nói vô tâm của một đứa trẻ chăn bò (cậu bé Wangdi) được gọi là Tendrel (Duyên khởi cát tường hay sự tương ứng nhiệm màu của vạn pháp trong Mạn đà la). Khi tâm của bậc đạo sư đạt tới sự thanh tịnh vô ngã, mọi hiện tượng bên ngoài tự nhiên sắp xếp thành những ký hiệu chỉ đường chuẩn xác để thành tựu Phật sự lợi lạc quần sinh.
Bên trong các điện thờ của Wangdue Phodrang Dzong, hệ thống tôn tượng phụng thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Đức Phật Quá Khứ và Tương Lai, Đại sư Liên Hoa Sinh (Guru Rinpoche), Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal và đặc biệt là mật điện Goenkhang thờ vị Hộ pháp bốn tay Yeshe Gonpo (Mahakala) gắn liền với huyền tích bốn con quạ lập thành.
Sử liệu hiện đại của Bhutan đã ghi nhận một phép màu có thật vừa diễn ra tại Wangdue Phodrang Dzong vào đầu thế kỷ 21. Vào chiều ngày 24 tháng 6 năm 2012, một đám cháy lớn bùng phát do chập điện trong gió mạnh trên đỉnh đồi đã thiêu rụi toàn bộ cấu trúc gỗ đá 374 năm tuổi của pháo đài trong sự đau xót và nước mắt của cả dân tộc Bhutan. Thế nhưng, một sự trùng hợp kỳ diệu của duyên khởi (Tendrel) đã cứu vãn linh hồn của di sản: đúng vào thời điểm tháng 6 năm 2012 ấy, pháo đài đang trong giai đoạn chuẩn bị đại trùng tu nên gần như toàn bộ các pho tượng Phật cổ thế kỷ 17, toàn bộ kinh sách mật tạng viết bằng vàng, các bức tranh cuộn Thangka và bức tranh khổng lồ Guru Tshengye Thongdrol đã được chư tăng di chuyển ra khỏi pháo đài để cất giữ trong kho bảo quản an toàn từ trước khi đám cháy xảy ra!
Ngay sau biến cố, theo sắc lệnh của Đức Quốc vương thứ năm Jigme Khesar Namgyel Wangchuck và sự đóng góp tự nguyện của từng người dân Bhutan cùng sự hỗ trợ của Chính phủ Ấn Độ, một dự án đại phục dựng lịch sử kéo dài tròn mười năm (từ năm 2012 tới năm 2022) đã được thực hiện. Ngày 11 tháng 11 năm 2022, lễ đại khánh thành và an vị thánh tượng (Rabney) của Wangdue Phodrang Dzong đã được cử hành trọng thể dưới sự chứng minh của Đức Pháp vương Je Khenpo, rước toàn bộ các pho tượng cổ thế kỷ 17 trở về ngự trên bảo tòa mới.
Nhiều du khách khi nghe nói Wangdue Phodrang Dzong bị cháy năm 2012 và mới hoàn thành phục dựng năm 2022 thường e ngại rằng pháo đài hiện nay là một tòa nhà bê tông hiện đại mất đi vẻ cổ kính. Thực tế hoàn toàn ngược lại: công trình phục dựng Wangdue Phodrang Dzong (2012 tới 2022) được đánh giá là kiệt tác bảo tồn di sản mẫu mực bậc nhất thế giới. Toàn bộ tường đá đều được xây lại bằng chính những viên đá cũ thu hồi từ đám cháy kết hợp đá bản địa theo đúng phương pháp truyền thống; toàn bộ cột kèo, ban công gỗ đều được chạm khắc thủ công bằng tay từ gỗ thông và gỗ bách đúng hệt từng bản vẽ khảo cổ đã đo đạc trước năm 2012, trong khi bên dưới sàn và trong lõi tường được tích hợp ngầm hệ thống cáp chịu lực chống động đất và đường ống chữa cháy tự động tối tân nhất.
IIGần Bốn Thế Kỷ Trấn Giữ Ngã Ba Đường Trung Lộ Và Cuộc Tái Sinh Lịch Sử Năm 2022
Kể từ khi được Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal khởi dựng vào năm 1638, Wangdue Phodrang Dzong luôn giữ vị trí địa chính trị trọng yếu bậc nhất vương quốc. Do nằm ngay tại điểm giao cắt giữa trục đường Đông Tây (đi sang Trongsa, Bumthang) và trục đường Bắc Nam (đi từ Punakha xuôi xuống biên giới phía nam), chức vụ Wangdue Phodrang Dzongpon (Tổng trấn Wangdue) là một trong ba chức Tổng trấn quyền lực nhất triều đình phong kiến Bhutan (cùng với Tổng trấn Punakha và Tổng trấn Thimphu).
Vào năm 1683, vị thống đốc Wangdue khi ấy là Gyalse Tenzin Rabgye (vị nhiếp chính Druk Desi thứ tư vĩ đại) đã mở rộng pháo đài thêm bốn gian lớn về phía bắc. Pháo đài từng vượt qua một vụ cháy năm 1837 và trận đại địa chấn năm 1897 trước khi bước vào cuộc đại tái thiết kéo dài một thập kỷ từ năm 2012 tới năm 2022.
- Năm 1638Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal khởi dựng Wangdue Phodrang DzongTheo điềm báo bốn con quạ đen của hộ pháp Mahakala và cuộc gặp cậu bé tên Wangdi đang đắp pháo đài bằng sỏi bên bờ sông, Đức Zhabdrung xây dựng pháo đài thứ ba của Ngài trên sống đồi hình voi ngủ.
- Năm 1683Gyalse Tenzin Rabgye mở rộng pháo đài thành cấu trúc ba sân trongTrước khi lên ngôi Druk Desi thứ tư, Tenzin Rabgye cho mở rộng đáng kể khu vực phía bắc của pháo đài, hoàn thiện bố cục trải dài hơn 200 mét dọc theo sống núi hẹp.
- Năm 1837 và 1897Phục hồi sau hỏa hoạn năm 1837 và trận động đất lớn năm 1897Pháo đài được nhân dân vùng Sha (Wangdue) và các nghệ nhân làng nghề đá truyền thống Rinchengang trùng tu kiên cố sau thiên tai.
- Năm 2012 (Tháng 3 và Tháng 6)Ghi danh Hồ sơ Dự kiến UNESCO và Biến cố hỏa hoạn ngày 24 tháng 6 năm 2012Đầu năm 2012 pháo đài được đưa vào Danh sách Dự kiến UNESCO (số 5697). Ngày 24 tháng 6 năm 2012, lửa thiêu rụi kiến trúc pháo đài nhưng toàn bộ tượng cổ và bảo vật đã được chuyển ra ngoài an toàn trước đó.
- Ngày 11 tháng 11 năm 2022Đại lễ Khánh thành và An vị sau mười năm đại phục dựng toàn diệnSau tròn 10 năm lao động của hàng nghìn nghệ nhân Bhutan với kinh phí hơn 1 tỷ Ngultrum, Wangdue Phodrang Dzong hoàn thành phục dựng nguyên mẫu thế kỷ 17 và cử hành đại lễ khánh thành đúng ngày sinh nhật lần thứ 67 của Đức Thái thượng hoàng.
Ngôi làng cổ Rinchengang của những người thợ xây đá truyền đời đối diện pháo đài. Nhìn từ trên tường thành Wangdue Phodrang Dzong qua bên kia dòng sông là ngôi làng cổ Rinchengang với những ngôi nhà đất nện và đá xếp sát vào nhau theo lối kiến trúc quần cư cổ xưa nhất Bhutan. Theo sử liệu địa phương, vào năm 1638, để xây dựng những bức tường đá khổng lồ của Wangdue Phodrang Dzong và cây cầu gỗ bắc qua sông, Đức Zhabdrung đã thỉnh cầu các bậc thầy xây đá giỏi nhất định cư tại làng Rinchengang ngay đối diện pháo đài. Suốt gần bốn thế kỷ từ năm 1638 cho tới tận cuộc đại phục dựng năm 2012 tới 2022, chính con cháu của những gia đình nghệ nhân làng Rinchengang vẫn tiếp tục góp bàn tay xây đắp và bảo vệ tòa pháo đài của cha ông mình.
IIIBố Cục Ba Sân Trong Trải Dài Theo Sống Đồi Hẹp, Cầu Gỗ Nội Viện Và Bảo Tháp Kadam
Do được xây dựng trên một sống đồi đá cực kỳ hẹp, dài và có hai bên sườn dốc đứng rơi thẳng xuống hai dòng sông, kiến trúc của Wangdue Phodrang Dzong không thể mở rộng theo bề ngang mà vươn dài hơn 220 mét từ đông bắc xuống tây nam theo đúng đường cong của sống lưng đồi. Toàn bộ pháo đài được chia thành ba sân trong lát đá nối tiếp nhau theo độ dốc tự nhiên, ngăn cách khu vực hành chính ở đầu phía bắc với khu vực tu viện và tòa Tháp trung tâm (Utse) cao ba tầng ở mũi phía nam.
Một nét kiến trúc vô cùng độc đáo chỉ có ở Wangdue Phodrang Dzong là ngay ở khoảng hẹp thắt lại giữa sân hành chính và khu vực tháp trung tâm có một cây cầu gỗ truyền thống bắc ngang qua khe đá ngay bên trong lòng pháo đài để nối liền hai khu vực. Trong đợt đại phục dựng hoàn tất năm 2022, các kỹ sư và nghệ nhân Bhutan còn khéo léo lắp đặt hệ thống thang máy ẩn kín bên trong cấu trúc truyền thống để hỗ trợ các bậc cao tăng lớn tuổi và người khuyết tật có thể lên chiêm bái các tầng điện thờ một cách thuận tiện.
Ngay trước lối vào cổng chính ở đầu phía đông bắc của sống đồi là một ngọn bảo tháp trắng cổ kính kiểu Kadam Chorten đứng dưới bóng cây bồ đề và cây phượng tím, đánh dấu điểm khởi đầu của trục thần đạo đi vào pháo đài.
Hai khoảng sân lát đá phiến rộng rãi ở nửa phía bắc của sống đồi được bao bọc bởi các dãy văn phòng hành chính ba tầng có hành lang gỗ chạm khắc tinh xảo, nơi làm việc của chính quyền huyện Wangdue Phodrang và cũng là sân diễn ra lễ hội Wangdue Tshechu.
Đi qua cây cầu gỗ ngắn bắc qua khe hẹp giữa sống đồi là tòa Tháp trung tâm (Utse) cao 3 tầng với mái đồng mạ vàng rực rỡ. Bên trong Utse là mật điện Goenkhang tôn thờ hộ pháp Yeshe Gonpo (Mahakala bốn tay) gắn với điềm báo bốn con quạ năm 1638.
Nằm ở mũi cực nam của sống đồi nhìn thẳng xuống ngã ba hợp lưu sông Puna Tsang Chhu và Dang Chhu là sân tu viện và Đại hội đường Kuenrey (Dukhang). Bên trong tôn trí nguyên vẹn các pho đại tượng cổ từ thế kỷ 17 của Đức Phật Thích Ca, Đại sư Liên Hoa Sinh và Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal đã được cứu thoát khỏi vụ cháy năm 2012.
Bên dưới những tấm đá lát sàn cổ truyền và đằng sau những bức tường đá vôi trắng dày gần 2 mét được phục dựng năm 2022 là hệ thống giằng kháng chấn tiêu chuẩn quốc tế, hầm ngầm kỹ thuật và hệ thống phun sương chữa cháy tự động bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các bảo vật quốc gia.
| Hạng mục kiến trúc | Vị trí và niên đại | Đặc điểm kỹ thuật và nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Quần thể ba sân trong dọc sống đồi | Năm 1638 (mở rộng 1683, đại phục dựng 2012 tới 2022) | Dài hơn 220 m uốn theo sống đồi hẹp giữa hai dòng sông; Hồ sơ UNESCO 5697 |
| Tháp trung tâm 3 tầng (Utse) và Cầu nội viện | Trung tâm sống đồi, nối liền khu hành chính và tu viện | Lưu giữ mật điện thờ hộ pháp Yeshe Gonpo (Mahakala); Wikidata Q2548292 |
| Đại hội đường Kuenrey và Khu Tu viện Nam | Mũi cực nam nhìn xuống ngã ba sông (cao 1.350 m) | An vị trọn vẹn các pho tượng cổ thế kỷ 17 được cứu thoát năm 2012; Kuensel Online |
| Bảo tháp Kadam Chorten và Cổng Bắc | Đầu mũi phía đông bắc của pháo đài | Bảo tháp trắng cổ truyền trấn giữ lối vào duy nhất trên sống núi; Asian Historical Architecture |
| Hệ thống kháng chấn và phòng cháy ngầm | Hoàn thành tháng 11 năm 2022 | Kết hợp hoàn hảo kiến trúc gỗ đá thế kỷ 17 với công nghệ bảo tồn thế kỷ 21; Chính quyền Wangdue Phodrang |
IVThế Đất Và Hướng
Nếu Pháo đài tu viện Punakha Dzong ở thượng nguồn nằm trên bãi bồi thấp nơi hai dòng sông gặp nhau, thì cách đó hai mươi cây số về phía hạ lưu, Wangdue Phodrang Dzong lại ngự trị trên đỉnh sống đồi cao vút tại một ngã ba hợp lưu sông thứ hai, tạo thành cặp song thành khóa giữ cả đầu nguồn lẫn cuối nguồn của thung lũng Punakha - Wangdue. Dưới đây là phân tích thế đất thực địa của pháo đài theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện.
Xét về hình tướng long mạch và đại cuộc lưỡng thủy giao hội tại tọa độ 27,4753 độ vĩ bắc, 89,8992 độ kinh đông (ở độ cao 1.350 mét), Wangdue Phodrang Dzong tọa lạc trên một sống đồi đá hẹp vươn dài từ đông bắc xuống tây nam có hình dáng giống hệt một con voi khổng lồ đang nằm ngủ (Ngọa tượng hình). Ngay dưới chân sườn đồi dốc đứng ở phía tây là dòng sông lớn Puna Tsang Chhu (chảy từ Punakha xuống), còn dưới chân sườn đồi phía đông và phía nam là dòng sông Dang Chhu (chảy từ dãy núi Black Mountains và vùng Gangtey đổ ra). Hai dòng sông lớn ấy ôm kẹp lấy hai bên sườn của ngọn đồi voi ngủ rồi hợp lưu làm một ngay dưới mũi cực nam của pháo đài. Trong phép xem hình thế cổ truyền, thế đất nơi sống núi cao vươn ra giữa hai dòng sông hợp thủy chính là đại cách cục Nhị thủy hiệp long, ngọa tượng ẩm giang (hai dòng nước kẹp lấy thân rồng, voi thần vươn vòi uống nước ngã ba sông).
Xét về tọa hướng và trường khí gió thung lũng, toàn bộ pháo đài chạy dọc theo trục tọa Đông Bắc hướng Tây Nam: lưng pháo đài nối liền với mạch núi cao phía đông bắc làm Hậu chẩm, còn mũi Đại hội đường Kuenrey ở phía tây nam nhìn thẳng xuống ngã ba sông hợp lưu và vùng thung lũng mở rộng của thị trấn Bajo làm Minh đường tụ thủy. Do nằm đúng cửa họng gió nơi hai thung lũng sông gặp nhau, vùng Wangdue Phodrang nổi tiếng với những luồng gió thổi mạnh từ lòng sông lên đỉnh đồi vào buổi chiều, giúp không khí quanh pháo đài luôn khô ráo, thanh sạch và khoáng đạt quanh năm.
VĐại Lễ Hội Mùa Thu Wangdue Phodrang Tshechu Và Vũ Điệu Phán Xét Của Pháp Vương Diêm La
Sau khi công cuộc đại phục dựng hoàn tất vào năm 2022, đại lễ hội mùa thu truyền thống Wangdue Phodrang Tshechu (được khởi xướng từ thế kỷ 17 dưới thời Đức Zhabdrung và thống đốc Tenzin Rabgye) đã chính thức trở lại ngay trên sân đá lát mới tinh khôi của pháo đài. Lễ hội diễn ra trong ba ngày vào tháng Tám âm lịch Bhutan (thường rơi vào tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch), thu hút hàng vạn người dân khắp vùng Sha và miền Tây Bhutan. Bảng dưới đây tổng hợp các nghi lễ tiêu biểu của đại hội.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên đại lễ và nghi thức | Nội dung hoạt động tại Wangdue Phodrang Dzong |
|---|---|---|---|
| Từ ngày 14 tới ngày 16 tháng Tám âm lịch Bhutan (thường vào tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch) | Âm lịch truyền thống Bhutan | Đại lễ hội mùa thu Wangdue Phodrang Tshechu (kéo dài 3 ngày) | Chư tăng và các nghệ nhân vùng Wangdue trình diễn các vũ điệu mặt nạ Cham cổ truyền tại sân đá phía bắc của pháo đài nhằm tôn vinh Đại sư Liên Hoa Sinh và cầu nguyện bình an, mưa thuận gió hòa. |
| Ngày thứ hai của lễ hội Wangdue Tshechu | Âm lịch truyền thống Bhutan | Vũ điệu Đầu Bò Phán xét Người chết (Raksha Mangcham) | Điệu múa mặt nạ nổi tiếng nhất của lễ hội Wangdue: các vũ công đeo mặt nạ đầu bò (Raksha) và các vị thần phán xét của Diêm Vương tái hiện phiên tòa xét xử thiện ác sau khi chết, nhắc nhở con người sống lương thiện và từ bỏ sát sinh. |
| Ngày cuối cùng (ngày 16 tháng Tám âm lịch Bhutan) | Âm lịch truyền thống Bhutan | Lễ mở bức tranh thêu khổng lồ Guru Tshengye Thongdrol và Ca điệu Lozey | Bức tranh lụa khổng lồ Guru Tshengye Thongdrol (bảo vật đã thoát khỏi vụ cháy năm 2012) được mở ra vào buổi sáng để ban phước giải thoát cho toàn thể tín đồ, kết hợp các màn đối đáp thơ ca dân gian (Lozey) đặc sắc của cư dân vùng Wangdue. |
| Ngày 11 tháng 11 dương lịch hàng năm | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Ngày Đại Khánh thành Phục dựng Pháo đài (11/11/2022) và Sinh nhật Đức Thái thượng hoàng | Chư tăng và nhân dân huyện Wangdue Phodrang thắp đèn bơ cầu trường thọ cho Đức Thái thượng hoàng thứ tư và kỷ niệm ngày tòa pháo đài lịch sử hoàn thành tái thiết năm 2022. |
Giọt nước mắt năm 2012 hóa thành nụ cười hoan hỷ trên sân đá mới năm 2022. Đối với người dân huyện Wangdue Phodrang, việc được bước qua cổng đá của Wangdue Phodrang Dzong hôm nay mang một ý nghĩa thiêng liêng gấp bội. Nhiều cụ già từng đứng khóc bên bờ sông khi nhìn ngọn lửa thiêu rụi pháo đài vào tháng 6 năm 2012 nay lại được mặc bộ quốc phục đẹp nhất, tay dắt cháu nhỏ bước vào sân đá của tòa pháo đài vừa hồi sinh từ đống tro tàn, cúi đầu đảnh lễ trước chính những pho tượng Phật thế kỷ 17 thân thương từng gắn bó với tuổi thơ của họ.
Từ điềm báo bốn con quạ đen bay về bốn phương trời của Đức Zhabdrung năm 1638 cho tới kỳ tích mười năm đồng lòng tái thiết của cả một dân tộc năm 2022, Pháo đài tu viện Wangdue Phodrang Dzong vẫn đứng hiên ngang trên đỉnh đồi voi ngủ giữa ngã ba sông như biểu tượng bất diệt cho sức sống trường tồn của Phật giáo và vương quốc Bhutan.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Sống đồi cao tại mũi hợp lưu sông Puna Tsang Chhu và sông Dang Chhu, thị trấn Bajo, huyện Wangdue Phodrang, Bhutan (ở độ cao 1.350 m)
- Đường tới
- Pháo đài nằm trên đỉnh đồi sát thị trấn mới Bajo thuộc huyện Wangdue Phodrang, cách thủ đô Thimphu khoảng 70 km về phía đông (đi ô tô qua đèo Dochula mất khoảng 2 giờ 15 phút) và chỉ cách cố đô Punakha Dzong khoảng 21 km về phía nam (đi ô tô dọc theo bờ sông Puna Tsang Chhu mất khoảng 35 tới 40 phút). Pháo đài nằm ngay bên trục đường chính nối liền miền Tây Bhutan (Thimphu, Punakha) với miền Trung Bhutan (thung lũng Phobjikha / Tu viện Gangtey và Pháo đài Trongsa), có đường ô tô dẫn lên tận bãi đỗ xe trước cổng đông bắc của pháo đài.
- Toạ độ
- 27.4753, 89.8992
Sau khi hoàn thành đại phục dựng và khánh thành vào tháng 11 năm 2022, Wangdue Phodrang Dzong đã mở cửa đón du khách và Phật tử trở lại chiêm bái. Quý vị bắt buộc phải mặc trang phục lịch sự kín đáo theo đúng quy chuẩn của Bhutan (áo có cổ tay dài che kín cổ tay, quần dài hoặc váy dài qua mắt cá chân), tháo mũ và kính râm khi bước qua bảo tháp trắng Kadam Chorten vào cổng pháo đài. Khi vào bên trong Đại hội đường Kuenrey và các điện thờ để chiêm bái các pho tượng cổ thế kỷ 17, quý vị phải cởi giày dép, giữ im lặng và tuyệt đối không chụp ảnh hay quay phim bên trong nội điện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Pháo đài tu viện Wangdue Phodrang Dzong
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Pháo đài Wangdue Phodrang Dzong được xây dựng vào năm nào và bắt nguồn từ điềm báo thú vị nào?
Pháo đài được Pháp vương thống nhất đất nước Zhabdrung Ngawang Namgyal khởi dựng vào năm 1638 (là pháo đài thứ ba do Ngài lập nên sau Simtokha năm 1629 và Punakha năm 1637). Khi lên khảo sát ngọn đồi hình con voi đang ngủ ở ngã ba sông, Đức Zhabdrung thấy bốn con quạ đen (hóa thân của hộ pháp Mahakala) bay tỏa về bốn phương trời, đồng thời gặp một cậu bé tên là Wangdi đang đắp pháo đài bằng sỏi bên bờ sông. Vì chữ Wangdue có nghĩa là Quy tụ quyền lực bốn phương, Ngài đã chọn đỉnh đồi này và đặt tên là Wangdue Phodrang.
Điều kỳ diệu nào đã giúp toàn bộ tượng cổ của Wangdue Phodrang Dzong thoát khỏi trận hỏa hoạn năm 2012?
Vào chiều ngày 24 tháng 6 năm 2012, một trận hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi cấu trúc gỗ đá của pháo đài. Tuy nhiên, đúng vào thời điểm đó pháo đài đang trong quá trình chuẩn bị bảo dưỡng nên hầu hết toàn bộ các pho tượng Phật cổ từ thế kỷ 17, kinh sách mật tạng, pháp khí và bức tranh lụa khổng lồ Thongdrol đã được di chuyển ra ngoài kho bảo quản an toàn từ trước, nhờ đó không một bảo vật tâm linh cốt lõi nào bị mất.
Công cuộc đại phục dựng Wangdue Phodrang Dzong từ năm 2012 tới năm 2022 được thực hiện như thế nào?
Dưới sự chỉ đạo của Quốc vương thứ năm Jigme Khesar Namgyel Wangchuck cùng sự đóng góp của nhân dân Bhutan và Chính phủ Ấn Độ, hàng nghìn nghệ nhân đã làm việc suốt 10 năm (2012 tới 2022) để dựng lại toàn bộ pháo đài theo đúng bản vẽ kiến trúc thế kỷ 17 bằng đá và gỗ truyền thống, đồng thời tích hợp ngầm hệ thống chống động đất và phòng cháy chữa cháy hiện đại, chính thức khánh thành ngày 11 tháng 11 năm 2022.
Ngôi làng cổ Rinchengang nằm đối diện bên kia sông có mối liên hệ lịch sử gì với pháo đài?
Làng Rinchengang là nơi sinh sống của hậu duệ những người thợ xây đá tài hoa được Đức Zhabdrung Ngawang Namgyal triệu tập về để xây dựng Wangdue Phodrang Dzong vào năm 1638. Suốt gần bốn thế kỷ qua cho tới tận đợt phục dựng năm 2022, các nghệ nhân làng Rinchengang vẫn luôn là lực lượng nòng cốt xây dựng và bảo tồn pháo đài.
Đại lễ hội hàng năm tại Wangdue Phodrang Dzong diễn ra vào thời gian nào và có điểm nhấn gì?
Đại lễ hội mùa thu Wangdue Phodrang Tshechu diễn ra trong 3 ngày từ 14 tới 16 tháng Tám âm lịch Bhutan (thường rơi vào tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch), nổi tiếng với Vũ điệu Đầu Bò Phán xét Người chết (Raksha Mangcham), các điệu hát đối đáp dân gian Lozey và lễ mở bức tranh lụa khổng lồ Guru Tshengye Thongdrol vào ngày cuối cùng.