Nằm cách thủ đô Praia khoảng mười lăm cây số về phía tây trên bờ biển phía nam của đảo Santiago, thị trấn ven biển Cidade Velha (tên gốc từ thế kỷ 15 là Ribeira Grande) là đô thị thuộc địa châu Âu đầu tiên được xây dựng ở vùng nhiệt đới và là cái nôi khai sinh nền văn hóa Kriolu (Creole) của đảo quốc Cabo Verde (Cape Verde). Khi bước lên mũi đồi đá bazan vươn ra sát bờ sóng Đại Tây Dương ở phía đông cửa thung lũng Ribeira Grande, dưới chân tòa Pháo đài Hoàng gia São Filipe uy nghi trên đỉnh núi, du khách sẽ choáng ngợp trước khung cảnh hùng vĩ và trầm mặc của Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé (Ruínas da Sé Catedral de Ribeira Grande de Santiago).
Trong dòng chảy lịch sử truyền giáo của Đạo Công Giáo tại lục địa châu Phi và vùng biển Đại Tây Dương, nếu Nhà thờ Đức Bà Mân Côi, Cidade Velha xây năm 1495 ở sườn thung lũng bên cạnh là ngôi nhà thờ thuộc địa cổ nhất thế giới còn đứng vững nguyên mái, thì Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé chính là ngôi đại giáo đường chính tòa đầu tiên của toàn vùng Tây Phi hạ Sahara. Được khởi dựng từ năm 1555 để làm ngai tòa cho Giáo phận Santiago de Cabo Verde (thiết lập ngày 31 tháng 1 năm 1533), hoàn thiện nguy nga vào năm 1700 rồi bị hạm đội hải tặc Pháp của Jacques Cassard đốt phá vào tháng 5 năm 1712 trước khi tòa giám mục dời về Nhà thờ chính tòa Đức Bà Ân Sủng, Praia, những bức tường đá bazan và cổng vòm đá vôi lioz dài tới sáu mươi mét đứng mở lòng dưới bầu trời xanh thẳm ngày nay đã trở thành biểu tượng thiêng liêng nhất của khu Di sản Thế giới UNESCO Cidade Velha (ghi danh năm 2009, mã số 1310).
IDanh Thánh Chúa Giêsu, Thánh Giacôbê Tông Đồ Và Ngai Tòa Nguyên Thủy Của Giáo Phận Cổ Nhất Vùng Tây Phi Hạ Sahara (1533)
Ngôi đại giáo đường chính tòa cổ kính tại Ribeira Grande (Cidade Velha) được cung hiến cho Danh Thánh Cực Trọng Chúa Giêsu (Santíssimo Nome de Jesus) và đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Giacôbê Tông đồ Cả (Santiago Maior) cùng Đức Trinh Nữ Maria. Trong truyền thống hàng hải và truyền giáo Bồ Đào Nha thế kỷ 15 và 16, Thánh Giacôbê Tông đồ là vị thánh bảo hộ tối cao của công cuộc mở mang bờ cõi đức tin trên bán đảo Iberia và các hải đảo Đại Tây Dương; khi các nhà hàng hải tìm ra hòn đảo lớn nhất quần đảo Cabo Verde vào năm 1460, họ đã đặt tên đảo là Santiago. Khi tòa giám mục được thiết lập tại đô thị Ribeira Grande trên đảo Santiago, ngôi nhà thờ mẹ tối cao được người dân gọi trang trọng là Sé Catedral de Ribeira Grande de Santiago (từ Sé trong tiếng Bồ Đào Nha bắt nguồn từ chữ Latinh Sedes Episcopalis, nghĩa là Ngai tòa Giám mục).
Mặc dù mái ngói và hệ vòm gỗ của thánh đường đã sụp đổ sau cuộc tấn công của cướp biển năm 1712, không gian lòng nhà thờ dài sáu mươi mét mở ra giữa trời mây và biển cả vẫn chưa bao giờ đánh mất tính linh thiêng nguyên thủy. Dưới nền đá của cung thánh và các nhà nguyện bên vẫn đang lưu giữ hài cốt và những tấm bia mộ khắc đá vôi của các vị giám mục tiên khởi, các linh mục thừa sai và cư dân cổ của Ribeira Grande, biến toàn bộ phế tích thành một thánh đường ngoài trời (catedral a céu aberto) nơi lịch sử, đức tin và ký ức nhân loại giao hòa.
Ý nghĩa lịch sử vượt tầm quốc gia của Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé nằm ở văn kiện khai sinh ra nó: vào ngày 31 tháng 1 năm 1533, theo thỉnh nguyện của Quốc vương Bồ Đào Nha Dom João III, Đức Giáo hoàng Clêmentê VII đã ban hành Sắc chỉ Pro excellenti praeeminentia, chính thức tách vùng quần đảo Cabo Verde và lục địa Tây Phi ra khỏi Giáo phận Funchal (Madeira) để thành lập Giáo phận Santiago de Cabo Verde (Diocese de Santiago de Cabo Verde). Đồng thời, sắc lệnh hoàng gia cũng nâng thị trấn Ribeira Grande lên hàng Thành phố (Cidade da Ribeira Grande) để xứng đáng làm nơi đặt tòa giám mục.
Về mặt địa lý giáo luật, Giáo phận Santiago de Cabo Verde lập năm 1533 có quyền quản hạt không chỉ trên mười hòn đảo của quần đảo Cabo Verde mà còn trải dài trên một dải bờ biển lục địa Tây Phi rộng lớn từ cửa sông Gambia, qua vùng Guinea-Bissau, Sierra Leone cho tới tận Mũi Palmas (Liberia ngày nay). Chính vì vậy, Nhà thờ chính tòa Sé tại Cidade Velha từng là trung tâm đào tạo giáo sĩ (nơi dự kiến đặt chủng viện đầu tiên cho người bản địa châu Phi từ thế kỷ 16), nơi truyền chức cho những linh mục da màu và bản địa đầu tiên của vùng Tây Phi, và là chiếc cầu nối tâm linh giữa châu Âu, châu Phi và châu Mỹ.
Hai vị Giám mục kiến tạo đại giáo đường: Dom Frei Francisco da Cruz (1555) và Dom Frei Vitoriano do Porto (1693 tới 1700). Lịch sử xây dựng kéo dài gần một thế kỷ rưỡi của Nhà thờ chính tòa Sé gắn liền với tên tuổi của hai vị giám mục dòng tu đầy nhiệt huyết. Vị thứ nhất là Đức Giám mục Dom Frei Francisco da Cruz (tu sĩ Dòng Thánh Augustinô, cai quản giáo phận từ năm 1553 đến khi qua đời tại Ribeira Grande năm 1571). Khi đặt chân đến đảo Santiago năm 1555 và thấy nhà thờ tạm São Sebastião quá nhỏ bé, Ngài đã chọn khu đất cao ráo trên mũi đá hướng ra biển ở phía đông nam thành phố để đặt viên đá đầu tiên khởi công đại giáo đường Sé vào khoảng năm 1555 đến 1556 theo bản vẽ của các kiến trúc sư hoàng gia từ Lisboa, đồng thời xây dựng Tòa Giám mục và bệnh viện lòng thương xót bên cạnh.
Tuy nhiên, sau khi Đức cha Francisco da Cruz qua đời năm 1571 (và được an táng ngay trong khuôn viên công trình đang xây dở), các cuộc tấn công tàn khốc của hải tặc Anh dưới quyền Sir Francis Drake năm 1585 cùng sự suy giảm thương mại đã khiến công trình bị đình trệ suốt hơn một trăm năm ở phần móng và tường thấp. Mãi đến cuối thế kỷ 17, khi Đức Giám mục Dom Frei Vitoriano do Porto (tu sĩ Dòng Phanxicô, cai quản giáo phận từ năm 1687 đến năm 1705) đến nhậm chức, Ngài mới dồn toàn bộ tâm huyết và tài lực để tái khởi động đại công trường vào năm 1693 trên nền móng thế kỷ 16 và hoàn thành trọn vẹn Nhà thờ chính tòa Sé vào khoảng năm 1699 đến 1700. Khi Đức cha Vitoriano do Porto qua đời năm 1705, Ngài cũng được an táng trang trọng dưới nền cung thánh của chính ngôi đại giáo đường mà Ngài đã hoàn tất.
Nhiều du khách khi nhìn thấy những bức tường đá sừng sững không mái của Nhà thờ chính tòa Sé thường lầm tưởng rằng công trình này chưa bao giờ được xây xong hoặc bị sụp đổ do động đất và núi lửa. Thực tế lịch sử đã được chứng minh qua tư liệu văn khố và khảo cổ học là Nhà thờ chính tòa Sé đã được xây dựng hoàn chỉnh 100%, lợp mái ngói, lắp đặt tháp chuông, bàn thờ và đưa vào cử hành phụng vụ trọng thể từ năm 1700 dưới thời Giám mục Vitoriano do Porto. Nguyên nhân trực tiếp biến đại giáo đường thành phế tích chỉ 12 năm sau khi hoàn thành là cuộc tấn công và đốt phá của hạm đội hải tặc Pháp do Jacques Cassard chỉ huy vào tháng 5 năm 1712: quân cướp biển đã tháo dỡ toàn bộ chuông đồng, đồ thờ bằng bạc, cấu kiện gỗ quý và phóng hỏa đốt cháy hệ vì kèo mái gỗ, khiến phần mái sụp xuống và chính quyền thuộc địa đang suy kiệt tài chính không còn khả năng lợp lại một công trình khổng lồ dài tới 60 mét.
IIBiên Niên Sử Từ Sắc Chỉ Giáo Hoàng Năm 1533, Khởi Công Năm 1555, Khánh Thành Năm 1700 Đến Biến Cố Hải Tặc Năm 1712 Và Di Sản UNESCO Năm 2009
Hành trình gần năm trăm năm của Nhà thờ chính tòa Sé tại Cidade Velha phản ánh trọn vẹn sự hưng thịnh, bi kịch chiến tranh hàng hải và cuộc hồi sinh di sản ngoạn mục của cố đô đầu tiên tại vùng nhiệt đới Đại Tây Dương.
- Năm 1462 tới ngày 31 tháng 1 năm 1533Thành lập đô thị Ribeira Grande (1462) và Đức Giáo hoàng Clêmentê VII lập Giáo phận Santiago de Cabo Verde (1533)Khu định cư Ribeira Grande được lập năm 1462 bên cửa thung lũng nước ngọt của đảo Santiago. Ngày 31 tháng 1 năm 1533, Đức Giáo hoàng Clêmentê VII ban sắc chỉ Pro excellenti praeeminentia thiết lập Giáo phận Santiago de Cabo Verde và nâng Ribeira Grande lên hàng Thành phố (Cidade).
- Năm 1555 tới năm 1571Đức Giám mục Dom Frei Francisco da Cruz đặt viên đá đầu tiên khởi dựng đại giáo đường Sé trên mũi đồi hướng biểnGiám mục thứ ba của giáo phận là Dom Frei Francisco da Cruz đến đảo năm 1555 và khởi công xây dựng Nhà thờ chính tòa Sé quy mô lớn bằng đá bazan kết hợp đá vôi lioz nhập từ Lisboa. Công trình đang xây dựng phần tường và cổng thì ngưng trệ sau khi Đức cha qua đời năm 1571.
- Tháng 11 năm 1585Cuộc tập kích của Sir Francis Drake và việc xây dựng Pháo đài Hoàng gia São Filipe trên đỉnh núiTháng 11 năm 1585, hạm đội Anh của Sir Francis Drake cướp phá Ribeira Grande. Để bảo vệ thành phố và công trường nhà thờ chính tòa, Vua Felipe II (Filipe I của Bồ Đào Nha) cho xây dựng Pháo đài Hoàng gia São Filipe (1587 tới 1593) trên đỉnh cao nguyên ngay phía trên Nhà thờ chính tòa Sé.
- Năm 1693 tới năm 1700Đức Giám mục Dom Frei Vitoriano do Porto tái khởi công và hoàn thành trọn vẹn Nhà thờ chính tòa SéSau hơn một thế kỷ gián đoạn, Giám mục Dom Frei Vitoriano do Porto huy động nguồn lực tái thiết công trường từ năm 1693 và hoàn thành toàn bộ đại giáo đường ba gian dọc, hai tháp chuông vào năm 1699 tới 1700. Đức cha được an táng trong nhà thờ năm 1705.
- Tháng 5 năm 1712 tới năm 1770Hạm đội hải tặc Pháp của Jacques Cassard đốt phá Nhà thờ chính tòa Sé (1712) và chuyển thủ phủ về Praia (1770)Tháng 5 năm 1712, hải tặc Pháp Jacques Cassard dẫn 8 chiến thuyền và 1.000 quân đánh chiếm Ribeira Grande, cướp bóc chuông đồng, đồ thánh và đốt sập mái Nhà thờ chính tòa Sé. Năm 1770, thủ phủ và tòa giám mục chính thức chuyển về cao nguyên Plateau của Praia, còn Ribeira Grande mang tên Cidade Velha.
- Năm 2000 tới ngày 26 tháng 6 năm 2009Khai quật khảo cổ, trùng tu bảo tồn (2000 tới 2004) và ghi danh Di sản Thế giới UNESCO (2009)Từ năm 2000 đến 2004, dự án hợp tác Cabo Verde và Bồ Đào Nha tiến hành khai quật khảo cổ, gia cố tường đá và phục hồi không gian nội thất phế tích Sé. Ngày 26 tháng 6 năm 2009, UNESCO chính thức ghi danh Cidade Velha vào Danh sách Di sản Thế giới (mã số 1310) với Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé là hạt nhân trung tâm.
Cuộc khai quật khảo cổ học năm 2000 tới 2004 và những phát hiện quý giá dưới nền đá của đại giáo đường. Trước năm 2000, phần lớn diện tích bên trong lòng Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé bị vùi lấp dưới hàng mét đất đá sụp đổ từ thế kỷ 18 và cây cỏ mọc hoang. Từ năm 2000 đến năm 2004, dưới sự phối hợp giữa Viện Di sản Văn hóa Cabo Verde (IPC) và Viện Di sản Kiến trúc Bồ Đào Nha (IPPAR) do kiến trúc sư Siza Vieira và nhóm chuyên gia bảo tồn tư vấn, một chiến dịch khai quật khảo cổ học và gia cố cấu trúc quy mô lớn đã được thực hiện.
Khi bóc tách lớp đất đá đổ nát, các nhà khảo cổ đã làm lộ diện toàn bộ nền lát gạch nung và đá nguyên bản thế kỷ 16 đến 17, hệ thống bậc thềm dẫn lên cung thánh (capela-mor), các bể chứa nước mưa ngầm (cisternas), hàng chục mảnh gốm sứ tráng men Bồ Đào Nha và châu Âu, tiền xu cổ, cùng những tấm bia mộ đá vôi chạm khắc huy hiệu giám mục và quý tộc nằm ngay dưới sàn các nhà nguyện bên. Công trình bảo tồn đã giữ nguyên trạng vẻ đẹp cổ kính của những bức tường đá mở ra bầu trời, đồng thời lắp đặt hệ thống lối đi gỗ, chiếu sáng mỹ thuật và biển thuyết minh chuẩn quốc tế phục vụ du khách và các đại lễ ngoài trời.
IIIKiến Trúc Chão Và Mannerism Đế Chế Bồ Đào Nha: Mặt Bằng Chữ Thập Dài 60 Mét, Đá Bazan Núi Lửa Và Đá Vôi Lioz Nhập Từ Lisboa
Dù chỉ còn lại hệ tường bao, các chân cột, vòm cửa và khối tháp chuông dưới bầu trời mở, Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé, Cidade Velha vẫn cho thấy tầm vóc đồ sộ đáng kinh ngạc của một đại giáo đường hoàng gia Bồ Đào Nha thế kỷ 16. Công trình được thiết kế theo phong cách Mannerism và kiến trúc giản phác bề thế (Estilo Chão) đặc trưng của thời kỳ Phục Hưng muộn Bồ Đào Nha, với quy mô tổng thể đạt chiều dài khoảng 60 mét và chiều rộng ngang cánh ngang khoảng 25 mét, tương đương với các nhà thờ chính tòa lớn tại chính quốc Bồ Đào Nha (như Nhà thờ chính tòa Portalegre hay Leiria) và vượt xa mọi công trình xây dựng đương thời ở vùng Tây Phi.
Đặc trưng vật liệu làm nên giá trị khảo cổ độc nhất vô nhị của phế tích là sự kết hợp giữa hai loại đá từ hai châu lục: phần tường chịu lực dày hơn một mét được xây bằng đá bazan núi lửa màu đen xám và đỏ nâu khai thác ngay tại đảo Santiago liên kết bằng vữa vôi vỏ sò biển, trong khi toàn bộ các khung cổng vòm chính, gờ chỉ phào, chân cột, bệ bàn thờ và bia mộ đều được chế tác từ đá vôi lioz màu trắng hồng (pedra de lioz) và đá cát kết vàng nhạt được đẽo sẵn từ vùng Lisboa và Sintra (Bồ Đào Nha) rồi chở làm đá dằn tàu vượt Đại Tây Dương đến lắp ghép tại Ribeira Grande.
Mặt đứng chính của đại giáo đường quay về hướng Tây Bắc nhìn ra quảng trường Largo da Sé và trung tâm phố cổ. Bố cục mặt tiền gồm phần thân giữa mở ba cổng ra vào dẫn vào ba gian dọc (với các trụ đá vôi lioz chạm khắc tinh xảo vẫn còn bảo tồn ở phần chân cổng), được kẹp hai bên bởi hai khối tháp chuông vuông đồ sộ (torres sineiras). Hiện nay, phần thân dưới của tháp chuông phía bắc cùng cầu thang xoắn bằng đá dẫn lên lầu chuông vẫn còn đứng vững sừng sững, cho phép hình dung chiều cao uy nghiêm của mặt tiền năm 1700.
Bước qua ngưỡng cổng chính vào bên trong không gian mở dài 60 mét, cấu trúc mặt bằng chữ thập La-tinh (cruz latina) hiện ra rõ nét trên nền đá đã được khai quật. Lòng nhà thờ được chia thành ba gian dọc (một gian chính rộng ở giữa và hai gian bên) ngăn cách bởi hai hàng chân cột đá vuông, tiến về phía đông nam mở rộng ra thành một cánh ngang (cruzeiro / transepto) dài tới 25 mét trước khi bước lên bậc thềm của khu vực cung thánh.
Đầu phía đông nam của nhà thờ là khu vực cung thánh (capela-mor) sâu và cao, nơi những bức tường đá bazan và vòm đá còn bảo tồn tốt nhất, kẹp hai bên là hai nhà nguyện đồng hướng (capelas colaterais), phòng áo lễ (sacristia) và phòng hội đồng kinh sĩ. Dọc theo tường bên là hệ thống các nhà nguyện phụ (capelas laterais), trong đó có những tấm bia mộ đá vôi khắc chữ Latinh, tiếng Bồ Đào Nha cổ và phù điêu huy hiệu của các vị giám mục thế kỷ 16 đến 18 như Đức cha Francisco da Cruz và Đức cha Vitoriano do Porto.
Khảo cổ học tại phế tích còn phát hiện hệ thống rãnh thu nước mưa từ mái nhà thờ dẫn xuống bể chứa ngầm xây đá để phục vụ sinh hoạt của giáo sĩ và cư dân trong mùa khô. Bao quanh bên ngoài phế tích là không gian quảng trường Largo da Sé lát đá cuội bazan, mở tầm nhìn trực diện 180 độ ra những con sóng bạc đầu của Đại Tây Dương đập vào ghềnh đá ngay dưới chân đồi.
| Hạng mục kiến trúc và khảo cổ | Thông số và đặc điểm chi tiết | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Tên gọi chính thức và vị trí | Ruínas da Sé Catedral de Ribeira Grande de Santiago; mũi đồi ven biển Largo da Sé, thị trấn Cidade Velha, đảo Santiago, Cabo Verde | Hồ sơ Di sản Thế giới UNESCO (Ref. 1310) và Viện Di sản Văn hóa Cabo Verde (IPC) |
| Niên đại giáo phận và xây dựng | Lập giáo phận ngày 31 tháng 1 năm 1533; khởi dựng năm 1555 tới 1556 (Giám mục Francisco da Cruz); hoàn tất năm 1693 tới 1700 (Giám mục Vitoriano do Porto) | Hồ sơ UNESCO Cidade Velha (2009) và GCatholic |
| Kích thước và mặt bằng | Mặt bằng chữ thập La-tinh dài khoảng 60 mét, rộng cánh ngang 25 mét; gồm 3 gian dọc, 2 tháp chuông mặt tiền, cánh ngang, cung thánh sâu và các nhà nguyện bên | Báo cáo Khảo cổ học IPPAR / IPC (2000 tới 2004) |
| Vật liệu chế tác | Đá bazan núi lửa bản địa xây tường chịu lực kết hợp đá vôi trắng hồng (pedra de lioz) và đá cát kết vàng nhập khẩu từ Lisboa (Bồ Đào Nha) | Hồ sơ Di sản Thế giới UNESCO (Ref. 1310) |
| Biến cố và tình trạng bảo tồn | Bị hải tặc Pháp Jacques Cassard đốt sập mái tháng 5 năm 1712; khai quật và gia cố bảo tồn thành di tích ngoài trời từ năm 2000 đến 2004; ghi danh UNESCO ngày 26 tháng 6 năm 2009 | UNESCO World Heritage Centre và IPC Cabo Verde |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Đức Giám mục Dom Frei Francisco da Cruz và các kiến trúc sư Bồ Đào Nha khi chọn vị trí xây dựng Nhà thờ chính tòa Sé vào năm 1555 hoàn toàn không sử dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc đặt đại giáo đường trên mũi đồi đá cao 25 đến 30 mét ở phía đông cửa sông Ribeira Grande xuất phát từ tư duy quy hoạch đô thị hàng hải Bồ Đào Nha thời Phục Hưng: tách biệt khu vực tòa giám mục khỏi vùng đáy thung lũng ẩm thấp dễ ngập lụt, đồng thời giúp hai tháp chuông nhà thờ trở thành cột mốc định hướng đầu tiên cho mọi con tàu từ Đại Tây Dương tiến vào cảng Ribeira Grande. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bản đồ địa hình bờ nam đảo Santiago tại tọa độ 14,9150 độ vĩ bắc, 23,6042 độ kinh tây, Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé tọa lạc tại một huyệt vị cực kỳ hùng tráng: công trình ngự trên một mũi thềm đá bazan ven biển (hải giác đài) cao khoảng 25 đến 30 mét, nằm ngay bên sườn phía đông nơi thung lũng hẻm núi Vale da Ribeira Grande đổ dòng nước ngọt ra biển lớn. Phía sau và chếch về hướng đông bắc của đại giáo đường là vách núi đá dựng đứng vươn lên cao 120 mét, trên đỉnh có Pháo đài Hoàng gia São Filipe (Forte Real de São Filipe) tọa trấn như một ngọn huyền vũ chủ sơn uy vũ che chở cho toàn bộ khu di tích dưới chân núi.
Bản thân ngôi đại giáo đường dài 60 mét được định vị theo trục tọa Đông Nam hướng Tây Bắc (song song với đường bờ biển và hướng mặt tiền về phía cửa thung lũng Ribeira Grande): bên cánh phải (bạch hổ / tây bắc) là hẻm núi xanh tươi quanh năm có dòng suối ngọt Ribeira Grande uốn lượn chảy qua chân Nhà thờ Đức Bà Mân Côi trước khi hòa vào vịnh biển, tạo thành thế thủy đạo hoàn ôm; còn ngay bên sườn phía nam và tây nam của nhà thờ là mặt biển Đại Tây Dương bao la đóng vai trò đại minh đường vô tận. Kể từ sau khi mất đi phần mái ngói vào năm 1712, những bức tường đá vôi trắng và đá bazan đen của thánh đường đứng mở lòng trực tiếp đón nhận thiên khí của bầu trời, địa khí của núi lửa và thủy khí của đại dương, tạo nên một trường năng lượng khoáng đạt, trang nghiêm hiếm có trên thế giới.
VCác Đại Lễ Ngoài Trời Của Giáo Phận Santiago, Lễ Thánh Giacôbê Và Ngày Di Sản Thế Giới Cidade Velha (26 Tháng 6)
Dù hoạt động phụng vụ hằng ngày của giáo xứ Cidade Velha diễn ra tại Nhà thờ Đức Bà Mân Côi (xây năm 1495) cách đó vài trăm mét và ngai tòa thường trực của Giám mục đặt tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà Ân Sủng, Praia, Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé vẫn luôn được tôn kính là Nhà thờ Mẹ Khởi Nguyên (Igreja-Mãe Histórica) của toàn Giáo hội Cabo Verde và là nơi cử hành những đại lễ ngoài trời trọng thể nhất theo Dương lịch.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé, Cidade Velha |
|---|---|---|---|
| Ngày 31 tháng 1 hằng năm (và các Năm Thánh kỷ niệm thành lập Giáo phận 1533) | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Ngày Kỷ niệm Thiết lập Giáo phận Santiago de Cabo Verde (31 tháng 1 năm 1533) | Vào các dịp kỷ niệm lớn của Giáo phận cổ nhất Tây Phi (như Đại lễ 475 năm năm 2008, Thánh lễ Tạ ơn Tân Hồng y Arlindo Gomes Furtado năm 2015 và lộ trình hướng tới Đại Năm Thánh 500 năm vào năm 2033), hàng ngàn giáo dân, linh mục và các giám mục quy tụ ngay giữa lòng Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé để cử hành Thánh lễ Đại trào ngoài trời dưới bầu trời Đại Tây Dương. |
| Ngày 1 tháng 5 và ngày 25 tháng 7 hằng năm | Dương lịch | Lễ Thánh Philipphê và Giacôbê Tông đồ (1 tháng 5) và Đại lễ Thánh Giacôbê Cả (Santiago Maior, 25 tháng 7) | Các hoạt động hành hương, rước kiệu và lễ hội truyền thống tôn vinh vị Thánh Bổn mạng của đảo Santiago và đô thị cổ Ribeira Grande de Santiago. |
| Ngày 26 tháng 6 hằng năm | Dương lịch | Ngày Di sản Thế giới Cidade Velha (Dia de Cidade Velha Património Mundial da UNESCO) | Kỷ niệm sự kiện ngày 26 tháng 6 năm 2009 UNESCO ghi danh Cidade Velha vào Danh sách Di sản Thế giới: khu vực Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé và Quảng trường Largo da Sé trở thành sân khấu trung tâm cho các chương trình hòa nhạc thánh ca, triển lãm lịch sử và lễ hội văn hóa Creole. |
| Chúa Nhật Thứ Nhất Tháng 10 và Ngày 7 tháng 10 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo | Đại lễ Đức Mẹ Mân Côi (Festa de Nossa Senhora do Rosário) tại Cidade Velha | Đoàn rước kiệu từ Nhà thờ Đức Bà Mân Côi (1495) đi qua các con phố lát đá cuội cổ kính như Rua Banana tới khu vực Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé và Cột đá Pelourinho để cầu nguyện cho hòa bình và tưởng niệm các thế hệ tiền nhân. |
Thánh lễ dưới bầu trời mở và tiếng sóng biển Đại Tây Dương vỗ nhịp cho lời kinh hòa giải. Không có trải nghiệm tâm linh nào tại Cabo Verde xúc động bằng việc đứng giữa ba gian dọc không mái của Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé trong một buổi chiều đại lễ: khi bàn thờ được thiết lập lại ngay trên nền cung thánh thế kỷ 16 nơi Đức cha Francisco da Cruz và Đức cha Vitoriano do Porto đang yên nghỉ, tiếng hát thánh ca bằng tiếng Kabuverdianu hòa quyện cùng tiếng sóng biển Đại Tây Dương vỗ vào vách đá ngay bên dưới tạo nên một bản giao hưởng thiêng liêng. Chính tại nơi từng chứng kiến cả nỗi đau của lịch sử nô lệ lẫn sự tàn phá của hải tặc năm 1712, ngôi đại giáo đường mở ra bầu trời này đã trở thành biểu tượng bất diệt của sức sống, lòng tha thứ và đức tin vĩnh cửu của dân tộc Cabo Verde.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Mũi đồi đá hướng ra Đại Tây Dương, khu trung tâm lịch sử Ribeira Grande (Cidade Velha), cách thủ đô Praia 15 km về phía tây, đảo Santiago, Cộng hòa Cabo Verde (Cape Verde)
- Đường tới
- Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé tọa lạc tại thị trấn di sản Cidade Velha (thuộc đô thị Ribeira Grande de Santiago), cách trung tâm thủ đô Praia khoảng 15 km về phía tây theo tuyến đường nhựa cảnh quan nối từ vòng xoay Terra Branca của Praia tới thẳng bờ biển Cidade Velha. Từ trung tâm thủ đô Praia, du khách đi taxi riêng chỉ mất khoảng 20 đến 25 phút, hoặc có thể đón xe buýt nhỏ công cộng (aluguer / hiace) khởi hành thường xuyên từ khu vực chợ Sucupira và Terra Branca ở Praia đi thẳng tới bến xe ngay đầu thị trấn Cidade Velha rồi đi bộ 3 phút ra mũi đồi Largo da Sé.
- Toạ độ
- 14.915, -23.6042
Khu di tích Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé tại Cidade Velha mở cửa đón du khách tham quan hằng ngày từ sáng đến chiều tối trong khuôn khổ quần thể Di sản Thế giới UNESCO Cidade Velha. Vì đây là một phế tích khảo cổ ngoài trời không có mái che và nằm ngay trên mũi đồi đón nắng gió biển, quý vị nên mang theo mũ rộng vành, kính râm, kem chống nắng, nước uống và đi giày đế bằng êm chân để dễ dàng di chuyển trên các lối đi lát đá cuội bazan. Quý vị hãy tuân thủ nghiêm ngặt quy định bảo tồn di sản: đi trên hệ thống lối đi quy định, tuyệt đối không trèo lên các bức tường đá cổ hay làm xê dịch các viên đá vôi lioz và bia mộ bên trong lòng nhà thờ. Kết hợp trong cùng một buổi tham quan Cidade Velha, từ Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé quý vị có thể đi bộ qua Quảng trường Pelourinho (Cột đá thế kỷ 16), thăm phố cổ Rua Banana, Nhà thờ Đức Bà Mân Côi (1495) và leo lên Pháo đài Hoàng gia São Filipe trên đỉnh núi để ngắm toàn cảnh đại giáo đường từ trên cao.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé, Cidade Velha
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé tại Cidade Velha được xem là công trình tôn giáo có vị thế lịch sử đặc biệt bậc nhất vùng Tây Phi?
Bởi vì đây là ngôi Nhà thờ chính tòa thuộc địa châu Âu đầu tiên được xây dựng ở vùng Tây Phi hạ Sahara, đóng vai trò là ngai tòa nguyên thủy của Giáo phận Santiago de Cabo Verde (do Đức Giáo hoàng Clêmentê VII thành lập ngày 31 tháng 1 năm 1533 với quyền quản hạt trải rộng trên cả quần đảo Cabo Verde lẫn dải bờ biển lục địa Tây Phi từ sông Gambia đến Mũi Palmas).
Nhà thờ chính tòa Sé tại Cidade Velha được xây dựng vào thời gian nào và dưới thời những vị giám mục nào?
Công trình được đặt viên đá đầu tiên vào khoảng năm 1555 đến 1556 dưới thời vị Giám mục thứ ba là Dom Frei Francisco da Cruz. Sau hơn một thế kỷ bị đình trệ vì thiếu kinh phí và các cuộc tập kích của hải tặc, đại giáo đường được Đức Giám mục Dom Frei Vitoriano do Porto tái khởi công năm 1693 và hoàn thành trọn vẹn vào năm 1700.
Nguyên nhân nào đã biến Nhà thờ chính tòa Sé trở thành phế tích không mái chỉ 12 năm sau khi hoàn thành?
Vào tháng 5 năm 1712, trong cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, hạm đội hải tặc Pháp gồm 8 chiến thuyền và 1.000 quân do Jacques Cassard chỉ huy đã đánh chiếm Ribeira Grande, cướp đi toàn bộ chuông đồng, đồ thờ quý giá và phóng hỏa đốt sập hệ mái gỗ của Nhà thờ chính tòa Sé, dẫn đến việc thủ phủ và tòa giám mục sau đó phải chuyển hẳn về Praia vào năm 1770.
Quy mô kiến trúc và vật liệu xây dựng của Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé có điểm gì độc đáo?
Đại giáo đường có mặt bằng hình chữ thập La-tinh đồ sộ dài tới 60 mét và rộng 25 mét ở cánh ngang, gồm ba gian dọc và hai tháp chuông mặt tiền. Tường chịu lực được xây bằng đá bazan núi lửa bản địa của đảo Santiago, trong khi các cổng vòm, chân cột và bia mộ được chế tác bằng đá vôi trắng hồng (pedra de lioz) đẽo sẵn từ Lisboa (Bồ Đào Nha) chở làm đá dằn tàu vượt Đại Tây Dương.
Cuộc khai quật khảo cổ học đầu thế kỷ 21 đã phát hiện được những di vật gì bên trong lòng phế tích?
Chiến dịch khai quật và bảo tồn từ năm 2000 đến năm 2004 đã bóc tách lớp đất đá đổ nát để làm lộ diện nền gạch đá nguyên bản thế kỷ 16 đến 17, hệ thống bể chứa nước mưa ngầm (cisternas), đồ gốm sứ cổ và những tấm bia mộ đá chạm khắc huy hiệu của các vị giám mục tiên khởi (trong đó có nơi an táng Giám mục Francisco da Cruz và Giám mục Vitoriano do Porto).
Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé đã được UNESCO vinh danh vào năm nào?
Vào ngày 26 tháng 6 năm 2009, Phế tích Nhà thờ chính tòa Sé cùng với Nhà thờ Đức Bà Mân Côi (1495), phố cổ Rua Banana và Pháo đài Hoàng gia São Filipe đã được UNESCO chính thức ghi danh là Di sản Thế giới đầu tiên của Cộng hòa Cabo Verde dưới tên gọi Cidade Velha, Trung tâm Lịch sử Ribeira Grande (mã số 1310).