Từ vùng cao nguyên Asmara mát lạnh ở độ cao hơn 2.300 mét, khi du khách men theo con đường đèo uốn lượn ngoạn mục đổ dốc hơn một trăm cây số về phía đông để chạm tới bờ Biển Đỏ ấm áp, một thế giới văn hóa hoàn toàn khác biệt sẽ hiện ra tại thành phố cảng lịch sử Massawa (được người dân bản địa gọi là Mitsiwa trong tiếng Tigrinya hoặc Batsi trong tiếng Tigre). Nằm trên hòn đảo san hô ngoài cùng của vịnh cảng, giữa những dãy nhà cổ màu trắng ngà có ban công gỗ mắt cáo mashrabiya mang đậm hơi thở giao thoa Ottoman, Ai Cập và Ả Rập Biển Đỏ, hiện diện một ngôi thánh đường tĩnh lặng với những bức tường đá san hô dày trắng muốt và ngọn tháp giáo đường thon thả vươn lên trên nền trời biển xanh biếc: đó chính là Thánh đường cổ Sheikh Hanafi, Massawa (Sheikh Hanafi Mosque), ngôi thánh đường Hồi giáo còn đứng vững nguyên vẹn cổ xưa nhất của đất nước Eritrea.
Được xây dựng từ khoảng thế kỷ 15 (cách đây hơn năm trăm năm) bằng chính những khối đá san hô hóa thạch (madrepore) khai thác từ lòng Biển Đỏ, Thánh đường cổ Sheikh Hanafi là viên ngọc quý giá nhất trong quần thể các đền đài lịch sử trên đảo Massawa. Nếu như trên vùng cao nguyên nội địa có Đại thánh đường Al Khulafa Al Rashiudin tại Asmara đại diện cho kiến trúc Hồi giáo hiện đại thế kỷ 20 và ở bên kia biên giới phía nam có Thánh đường Al-Nejashi tại Negash ghi dấu cuộc Thiên di đầu tiên năm 615 CN, thì Thánh đường cổ Sheikh Hanafi tại cảng Massawa chính là gạch nối hàng hải sống động chứng minh vị thế cửa ngõ đầu tiên đón nhận ánh sáng Hồi giáo vào vùng Sừng châu Phi suốt mười bốn thế kỷ qua.
IĐức Tin Độc Thần Hướng Về Đấng Tối Cao Allah, Danh Nhân Học Giả Sheikh Hanafi Và Dòng Chảy Trường Phái Pháp Lý Hanafi Trên Thương Cảng Biển Đỏ
Là một ngôi thánh đường cổ truyền của Hồi giáo Sunni (Masjid), Thánh đường cổ Sheikh Hanafi là không gian linh thiêng tuyệt đối thanh tịnh chỉ dành riêng cho việc thờ phượng Đấng Tối Cao Allah. Giữa cái nắng chói chang và làn gió mặn mòi của vùng duyên hải Biển Đỏ, khi bước qua ngưỡng cửa gỗ chạm khắc cổ kính để vào khoảng sân trong và gian cầu nguyện quét vôi trắng muốt, người tín hữu cảm nhận ngay một sự bình yên sâu lắng, nơi mọi thanh âm ồn ào của bến cảng lùi lại phía sau để nhường chỗ cho lời kinh Qur'an trầm bổng hướng về thánh địa Mecca ở ngay bên kia bờ Biển Đỏ.
Tên gọi của ngôi đền gắn liền với tôn danh của Sheikh Hanafi, vị học giả tôn giáo, nhà giáo dục và thẩm phán luật học Hồi giáo (Qadi) lừng danh đã sống, giảng dạy và phụng sự tại đảo cảng Massawa cách đây hơn năm thế kỷ. Ngài là người đã có công lớn trong việc thiết lập trường học giáo lý, truyền bá tri thức luật học và quy tụ các thương nhân, ngư dân trên đảo cùng đóng góp công sức xây dựng nên ngôi thánh đường bằng đá san hô bền vững này.
Danh xưng Sheikh Hanafi cũng đồng thời phản ánh sự hiện diện đặc biệt của trường phái pháp lý Hanafi (Hanafi Madhhab) tại thương cảng Massawa, bên cạnh trường phái Shafi'i và trường phái Maliki vốn phổ biến rộng rãi ở Đông Phi. Trong bốn trường phái luật học lớn của Hồi giáo Sunni, trường phái Hanafi (do đại học giả Imam Abu Hanifa sáng lập tại Kufa vào thế kỷ 8) nổi tiếng với phương pháp suy luận pháp lý linh hoạt dựa trên lý tính (Qiyas) và sự ưu tiên lợi ích công bằng cho cộng đồng (Istihsan), rất phù hợp với những đô thị thương cảng đa sắc tộc và giao thương quốc tế sôi động.
Từ thế kỷ 15 sang thế kỷ 16 tới thế kỷ 19, khi thương cảng Massawa có mối giao lưu mật thiết với các học giả vùng Hejaz (Mecca, Medina), Ai Cập và đặc biệt là khi trở thành thương cảng trọng yếu liên kết với Đế chế Ottoman (vốn lấy trường phái Hanafi làm trường phái pháp lý chính thức), Thánh đường cổ Sheikh Hanafi luôn giữ vị thế là trung tâm học thuật và pháp lý cao nhất trên đảo Massawa. Tại đây, bên cạnh năm thời lễ nguyện mỗi ngày, các thế hệ học trò từ khắp vùng bờ biển Bắc Biển Đỏ, quần đảo Dahlak và vùng đồng bằng Semhar đã ngồi dưới những hàng cột đá san hô để học tiếng Ả Rập, kinh chú giải Tafsir và luật học Hồi giáo.
Bờ biển Massawa và quần đảo Dahlak ngoài khơi Eritrea là một trong những nơi đón nhận Hồi giáo sớm nhất trong lịch sử nhân loại, ngay từ năm 615 CN khi đoàn môn đệ đầu tiên của Tiên tri Muhammad thực hiện cuộc Thiên di thứ nhất (First Hijrah) vượt Biển Đỏ sang vùng đất Abyssinia. Trên chính hòn đảo Massawa (cách Thánh đường Sheikh Hanafi không xa về phía đông gần bến cảng), truyền thống địa phương còn lưu giữ di tích của Thánh đường Sahaba (Masjid as-Sahaba / Ras Midir) gắn liền với điểm đặt chân cầu nguyện của các vị Sahabah thế kỷ 7, dù cấu trúc hiện còn ở đó chỉ là một phế tích nhỏ lộ thiên.
Trong khi đó, Thánh đường cổ Sheikh Hanafi được xây dựng vào khoảng thế kỷ 15 (quanh mốc năm 1400 tới cuối thế kỷ 15) chính là công trình kiến trúc thánh đường Hồi giáo hoàn chỉnh cổ xưa nhất còn tồn tại nguyên vẹn và hoạt động liên tục tại Eritrea. Trải qua thời kỳ Vương quốc Hồi giáo Dahlak, thời kỳ hiện diện của người Ottoman từ năm 1557, thời kỳ quản lý của Ai Cập thế kỷ 19, trận động đất lớn năm 1921 tại Massawa và cả những cuộc chiến tranh khốc liệt cuối thế kỷ 20, những bức tường đá san hô dày gần một mét của Thánh đường Sheikh Hanafi vẫn đứng vững kỳ diệu giữa lòng phố cổ đảo Massawa.
Khi tìm hiểu về các di tích Hồi giáo tại thành phố cảng Massawa, nhiều du khách thường nhầm lẫn giữa hai công trình nổi tiếng: Thánh đường Sahaba (Ras Midir) và Thánh đường cổ Sheikh Hanafi. Cần phân biệt rõ: Thánh đường Sahaba ở mũi đất phía đông đảo là một di chỉ tưởng niệm ngoài trời nhỏ bé gắn với ký ức cuộc Thiên di thế kỷ 7; còn nếu nói về một tòa thánh đường kiến trúc hoàn chỉnh có nội điện mái vòm, sân hành lang cột đá, tháp giáo đường và khu học viện cổ kính nhất còn nguyên vẹn tại Eritrea, thì đó chính là Thánh đường cổ Sheikh Hanafi từ thế kỷ 15 nằm ở trung tâm khu phố cổ đảo Massawa.
IIHơn Năm Thế Kỷ Từ Thương Cảng Đảo San Hô Thế Kỷ 15, Thời Kỳ Giao Thương Biển Đỏ Ottoman - Ai Cập Tới Công Cuộc Bảo Tồn Di Sản Hiện Đại
Lịch sử hơn năm trăm năm của Thánh đường cổ Sheikh Hanafi gắn liền mật thiết với vận mệnh của hòn đảo san hô Massawa, thương cảng từng được mệnh danh là 'Hòn ngọc của Biển Đỏ'.
- Thế kỷ 7 tới thế kỷ 14Hình thành cộng đồng Hồi giáo Biển Đỏ tại quần đảo Dahlak và cảng đảo MassawaKể từ sau cuộc Thiên di đầu tiên năm 615 CN, vùng bờ biển Massawa và quần đảo Dahlak phát triển thành trung tâm giao thương hàng hải Hồi giáo sầm uất kết nối bán đảo Ả Rập, Ấn Độ Dương với nội địa Đông Phi.
- Thế kỷ 15 (Khoảng 1400 - 1500)Xây dựng Thánh đường cổ Sheikh Hanafi bằng đá san hô biển trên đảo MassawaGắn liền với công đức và uy tín học thuật của Sheikh Hanafi, ngôi thánh đường cùng trường học và hệ thống bể chứa nước ngầm được xây dựng hoàn chỉnh bằng đá san hô trắng (madrepore) ở trung tâm đảo Massawa.
- Thế kỷ 16 tới thế kỷ 18Trung tâm tôn giáo và luật học của thương cảng dưới thời kỳ giao lưu OttomanKhi cảng Massawa trở thành thương cảng trọng yếu của vùng Biển Đỏ từ năm 1557 dưới thời Ottoman và các vị Na'ib vùng Arkiko, Thánh đường Sheikh Hanafi là trung tâm cầu nguyện và giảng dạy trường phái Hanafi hàng đầu.
- Thế kỷ 19Tôn tạo nội thất và trang hoàng chùm đèn pha lê Murano thời kỳ thương mại cực thịnhKhi thương mại ngọc trai, cà phê và hàng hải qua kênh đào Suez phát triển mạnh vào thế kỷ 19, các thương nhân giàu có của Massawa đã dâng cúng chùm đèn thủy tinh pha lê nhập từ đảo Murano (Venice, Ý) và trùng tu các chi tiết gỗ chạm khắc.
- Năm 1921Đứng vững qua trận động đất lịch sử năm 1921 tại thành phố cảng MassawaKhi trận động đất mạnh tháng 8 năm 1921 làm hư hại nặng nề nhiều công trình trên đảo Massawa, kết cấu tường đá san hô dày và dẻo dai của Thánh đường cổ Sheikh Hanafi đã giúp công trình trụ vững.
- Cuối thế kỷ 20 tới đầu thế kỷ 21Trùng tu bảo tồn di sản kiến trúc đá san hô cổ nhất của đất nước EritreaSau khi Eritrea giành độc lập năm 1991, Thánh đường cổ Sheikh Hanafi được bảo tồn trang nghiêm như bảo vật kiến trúc Hồi giáo thế kỷ 15 tiêu biểu nhất trong hồ sơ di sản đô thị cổ Massawa.
Nghệ thuật xây dựng bằng đá san hô Biển Đỏ (Madrepore) và bí quyết chống chọi khí hậu biển khắc nghiệt. Các nhà khảo cổ và kiến trúc sư nghiên cứu vùng văn hóa kiến trúc Biển Đỏ (Red Sea Coral Style, trải dài từ Suakin của Sudan, Massawa của Eritrea cho tới Jeddah và Yanbu của Ả Rập Xê Út) luôn xem Thánh đường cổ Sheikh Hanafi tại Massawa là một trong những mẫu mực nguyên bản nhất còn sót lại từ thế kỷ 15. Trên hòn đảo san hô Massawa vốn không có mỏ đá núi lửa hay rừng cây lớn, những người thợ xây thế kỷ 15 đã khai thác trực tiếp những khối đá san hô hóa thạch (madrepore) từ dưới thềm biển nông quanh đảo. Khi vừa mới đưa từ dưới nước biển lên, đá san hô tương đối mềm để người thợ có thể đẽo gọt thành những viên đá vuông vức hoặc những phiến vòm cong; nhưng khi tiếp xúc với không khí và nắng gió mặt trời, khối đá san hô lập tức cứng chắc lại như đá vôi tự nhiên.
Đặc tính kỳ diệu của loại đá san hô madrepore dùng xây Thánh đường Sheikh Hanafi là cấu trúc bên trong của nó có hàng triệu lỗ rỗng li ti như tổ ong. Nhờ cấu trúc xốp nhẹ ấy cùng lớp vữa vôi nung từ chính vỏ sò và san hô nghiền mịn quét trắng bên ngoài, những bức tường dày của thánh đường có khả năng cách nhiệt tuyệt vời: dù nhiệt độ ngoài trời mùa hè ở cảng Massawa có thể lên tới trên 40 độ C, không gian bên trong gian cầu nguyện của Thánh đường Sheikh Hanafi vẫn luôn mát dịu tự nhiên. Đồng thời, chính độ đàn hồi nhẹ của tường đá san hô kết hợp các thanh giằng bằng gỗ tếch và gỗ rừng ngập mặn đã giúp ngôi đền thế kỷ 15 chịu đựng được sự ăn mòn của muối biển và những rung chấn địa chất suốt hơn 500 năm qua.
IIIKiến Trúc Đá San Hô Trắng (Madrepore), Sân Trong Hàng Cột Vòm Cuốn, Nội Điện Vòm Thùng Với Đèn Chùm Murano Và Bể Nước Mưa Ngầm Cổ Truyền
Quần thể Thánh đường cổ Sheikh Hanafi, Massawa là một tổ hợp kiến trúc Hồi giáo vùng duyên hải Biển Đỏ hoàn chỉnh, bao gồm gian đại điện cầu nguyện có mái che, khoảng sân trong bao quanh bởi hàng cột vòm cuốn, ngọn tháp giáo đường, trường học giáo lý và hệ thống thu trữ nước mưa độc đáo.
Từ con hẻm nhỏ yên tĩnh của khu phố cổ đảo Massawa, người hành hương bước qua một khung cổng vòm cuốn có trang trí hoa văn vữa đắp nổi hình học và cánh cửa gỗ tếch chạm khắc tỉ mỉ để tiến vào sân trong (Sahn). Khoảng sân mở đón gió biển và ánh sáng trời này được bao bọc bởi các dãy hành lang (riwaq) gồm những hàng cột tròn mập mạp xây bằng đá san hô quét vôi trắng muốt, nâng đỡ hệ thống vòm cuốn nhọn và vòm đa thùy mang đậm phong cách kiến trúc Mamluk và Biển Đỏ thế kỷ 15.
Không gian nội điện cầu nguyện chính (Haram) được chia thành các gian dọc song song với bức tường Qibla bởi những hàng cột tròn lớn bằng đá san hô có đầu cột vuông giản dị. Phía trên các hàng cột là hệ thống vòm cuốn đỡ trần mái vòm thùng (barrel vaults) và mái phẳng đan bằng dầm gỗ rừng ngập mặn phủ vữa san hô dày, giữ cho lòng điện luôn râm mát, thông thoáng và vang vọng âm thanh tụng kinh ấm áp.
Ở chính giữa bức tường hướng Qibla (quay về phía đông bắc bên kia Biển Đỏ hướng thẳng tới Mecca) là hốc tường Mihrab cổ kính được khoét sâu vào tường đá san hô và viền khung trang trí thanh nhã. Ngay bên cạnh là chiếc bục giảng thuyết Minbar làm bằng gỗ cứng nhập khẩu qua đường biển Ấn Độ Dương được chạm trổ hoa văn hình học truyền thống. Đặc biệt, treo lơ lửng giữa trần đại điện là chiếc đèn chùm pha lê thủy tinh cổ nhập khẩu từ đảo Murano (Venice, Ý) vào thế kỷ 19, một kỷ vật quý giá của thời kỳ thương cảng Massawa giao thương khắp Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương.
Vươn cao ở góc quần thể thánh đường là ngọn tháp giáo đường (Minaret) xây bằng đá san hô trát vữa vôi trắng sáng. Thân tháp có đế vuông vững chãi chuyển dần lên thân trụ thon gọn, phía trên có tầng ban công nhỏ dành cho người báo giờ lễ (Muezzin) được che bằng mái hiên gỗ chạm trổ và kết thúc bằng một chóp vòm nhọn hình củ hành cách điệu gắn biểu tượng trăng lưỡi liềm hướng ra Biển Đỏ.
Một trong những thành tựu kỹ thuật thông minh nhất của Thánh đường cổ Sheikh Hanafi là hệ thống quản lý nguồn nước ngọt trên một hòn đảo san hô hoàn toàn bị bao quanh bởi nước biển mặn. Toàn bộ mặt sân thượng và mái của thánh đường cùng sân học viện được tạo độ dốc khéo léo dẫn qua các rãnh đá để thu gom từng giọt nước mưa hiếm hoi vùng duyên hải chảy xuống một bể chứa nước ngầm lớn (cistern) xây kín dưới lòng đất, cung cấp nước mát cho khu vực thanh tẩy (Wudu) và sinh hoạt của học viện.
Nằm liền kề với sân trong của thánh đường là các gian phòng học giáo lý cổ truyền (Khalwa / Madrasa) có cửa sổ gỗ thoáng gió, nơi Sheikh Hanafi và các thế hệ học giả kế nhiệm suốt hơn năm thế kỷ đã giảng dạy Kinh Qur'an, ngữ pháp tiếng Ả Rập và luật học Hanafi cho các môn sinh vùng duyên hải Biển Đỏ.
| Hạng mục kiến trúc | Vật liệu và Kỹ thuật truyền thống | Giá trị lịch sử và Chức năng tôn giáo |
|---|---|---|
| Khối tường bao và Hàng cột sân trong (Sahn) | Đá san hô hóa thạch Biển Đỏ (madrepore) trát vữa vôi san hô trắng | Kiến trúc thế kỷ 15 cách nhiệt tự nhiên và chống chịu hơi muối biển suốt hơn 500 năm |
| Đại điện cầu nguyện (Haram), Mihrab và Minbar | Cột tròn đá san hô đỡ vòm cuốn, bục giảng gỗ tếch chạm khắc | Định hướng chuẩn xác về phía Mecca bên kia bờ Biển Đỏ, trung tâm trường phái Hanafi |
| Chùm đèn thủy tinh pha lê Murano | Thủy tinh nghệ thuật thổi thủ công nhập từ Murano (Venice, Ý) | Hiện vật thế kỷ 19 minh chứng cho sự phồn vinh thương mại quốc tế của cảng Massawa |
| Tháp giáo đường (Minaret) đá san hô | Đế vuông chuyển lên thân trụ tròn quét vôi trắng kèm ban công Muezzin | Cột mốc định vị tâm linh trên đường chân trời khu phố cổ đảo Massawa |
| Hệ thống thu nước mưa và Bể ngầm (Cistern) | Mái dốc thu nước dẫn xuống bể ngầm đá san hô chống thấm | Giải pháp sinh thái cổ truyền cung cấp nước ngọt thanh tẩy (Wudu) trên đảo biển mặn |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng học giả Sheikh Hanafi và các bậc tiền nhân xây dựng thánh đường trên đảo Massawa vào thế kỷ 15 hoàn toàn tuân theo quy tắc định hướng Qibla của Hồi giáo (hướng thẳng qua Biển Đỏ về đền Kaaba tại Mecca) và điều kiện khí hậu, địa chất của đảo san hô, không sử dụng phong thủy phương Đông. Dưới đây là phần phân tích thế đất tự nhiên của công trình theo góc nhìn đối chiếu của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bản đồ địa hình vùng duyên hải Bắc Biển Đỏ tại tọa độ 15,6097 độ vĩ bắc, 39,4736 độ kinh đông, Thánh đường cổ Sheikh Hanafi tọa lạc tại một hải đảo linh huyệt (huyệt kết trên đảo san hô giữa vịnh biển kín gió). Thành phố cổ Massawa được cấu thành từ hai hòn đảo san hô tự nhiên là đảo Massawa (Batsi) ở ngoài cùng và đảo Taulud ở giữa, nối với đất liền qua các con đê biển và được che chắn bởi bán đảo Gherar cùng bán đảo Abdur tạo thành một vịnh cảng nước sâu tự nhiên phẳng lặng như mặt gương. Trong phép xem đất cổ truyền, một hòn đảo bằng phẳng nổi lên giữa lòng vịnh biển được hai cánh tay bán đảo ôm bọc che chắn sóng to gió lớn từ ngoài khơi Biển Đỏ chính là thế hải trung minh châu (viên ngọc sáng nằm trong lòng vịnh thủy tụ).
Tại trung tâm đảo cổ Massawa, Thánh đường cổ Sheikh Hanafi được đặt ở vị trí tâm đảo tàng phong, xung quanh có các dãy phố cổ đá san hô che chắn nắng gắt nhưng vẫn mở khoảng sân trong (Sahn) rộng rãi để đón làn gió biển mát lành (sinh khí) lưu thông hằng ngày. Trục chính điện và hốc tường Mihrab của thánh đường hướng chuẩn xác về phía Đông Bắc (hướng Cấn, khoảng 43 đến 45 độ Bắc), nhìn thẳng qua làn nước trong xanh của Biển Đỏ và quần đảo Dahlak để hướng trực tiếp về thánh địa Mecca ở bờ bên kia. Đặc biệt, việc thiết kế bể chứa nước mưa ngầm ngay trong lòng thánh đường trên một hòn đảo bốn bề là nước mặn đã tạo nên thế tụ thiên thủy dưỡng nhân khí (gom nước ngọt từ trời để nuôi dưỡng mạch sống tâm linh), giúp ngôi đền đá san hô đứng vững suốt hơn năm thế kỷ.
VLễ Nguyện Thứ Sáu Bên Bờ Biển Đỏ, Đêm Sáng Đèn Tháng Chay Ramadan Và Các Đại Lễ Eid al-Fitr, Eid al-Adha, Mawlid Trên Đảo Cổ Massawa
Mọi sinh hoạt cầu nguyện, giảng dạy giáo lý và lễ hội tôn giáo tại Thánh đường cổ Sheikh Hanafi đều được cử hành theo Lịch Hồi giáo (Âm lịch Hijri), gắn liền với nhịp sống hàng hải và thương mại của cư dân đảo cảng Massawa.
| Thời điểm cử hành | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết Hồi giáo | Nghi thức đặc trưng tại Thánh đường cổ Sheikh Hanafi (Massawa) |
|---|---|---|---|
| Trưa thứ Sáu hằng tuần | Hằng tuần | Lễ nguyện Cộng đồng ngày Thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah) | Các thương nhân, ngư dân và cư dân phố cổ đảo Massawa trong trang phục áo choàng trắng Jalabiya truyền thống tề tựu dưới những hàng vòm đá san hô thế kỷ 15 để lắng nghe bài giảng Khutbah và cùng cầu nguyện. |
| Trọn tháng thứ 9 lịch Hijri | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Tháng Chay Tịnh Ramadan và Đêm Lễ Nguyện Tarawih dưới ánh đèn chùm Murano | Do khí hậu ban ngày ở bờ biển Massawa rất ấm áp, các buổi tối tháng Ramadan tại Thánh đường Sheikh Hanafi trở nên vô cùng sống động: sau bữa xả chay Iftar bên bờ biển, tín hữu tập trung đông đảo trong sân đá san hô mát rượi dưới ánh đèn chùm Murano để cầu nguyện Tarawih suốt đêm. |
| Ngày 1 tháng Shawwal (Tháng 10 lịch Hijri) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại lễ Kết Thúc Tháng Chay (Eid al-Fitr) | Buổi sáng đại lễ rộn ràng khắp các con hẻm vòm cuốn của đảo Massawa với tiếng kinh cầu nguyện, hương trầm Bakhoor thơm ngát và tục lệ thăm hỏi chúc phúc các bậc cao niên quanh khu vực thánh đường cổ. |
| Ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah (Tháng 12 lịch Hijri) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại lễ Hiến Sinh và Hành Hương (Eid al-Adha) | Kỷ niệm đức tin của Tiên tri Ibrahim và hướng về đoàn người hành hương tại Mecca ngay bên kia bờ Biển Đỏ (xưa kia cảng Massawa chính là bến xuống tàu đi hành hương Hajj truyền thống của tín đồ cả vùng Sừng châu Phi). |
| Ngày 12 tháng Rabi' al-Awwal (Tháng 3 lịch Hijri) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại lễ Kỷ Niệm Ngày Sinh Tiên Tri Muhammad (Mawlid al-Nabi) | Khu phố cổ quanh Thánh đường Sheikh Hanafi được trang hoàng rực rỡ; các vị bô lão và thanh niên tụ họp trong sân vòm đá san hô để ngân nga những bài thơ ca tụng Tiên tri Muhammad theo giai điệu truyền thống vùng Biển Đỏ. |
Ký ức bến cảng hành hương Hajj vượt Biển Đỏ sang Mecca suốt nhiều thế kỷ. Đối với nhiều thế hệ tín hữu Hồi giáo khắp vùng Eritrea và Ethiopia, đảo cảng Massawa và Thánh đường cổ Sheikh Hanafi mang một ý nghĩa tâm linh vượt xa phạm vi của một ngôi đền địa phương: suốt từ thế kỷ 15 cho tới đầu thế kỷ 20 (trước khi có hàng không hiện đại), Massawa chính là cửa ngõ hàng hải thiêng liêng nơi các đoàn người hành hương Hajj từ vùng cao nguyên nội địa xuống tàu buồm gỗ (dhow) để vượt Biển Đỏ sang cảng Jeddah và tiến về thánh địa Mecca. Trước khi bước lên tàu buồm đối mặt với sóng gió đại dương và sau khi hoàn thành tâm nguyện trở về an toàn, các tín đồ hành hương đều tìm đến quỳ lạy tạ ơn Allah dưới mái vòm đá san hô mát lành của Thánh đường Sheikh Hanafi, biến từng phiến đá thế kỷ 15 nơi đây thành chứng nhân của muôn vàn lời cầu nguyện qua năm tháng.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu phố cổ trên đảo san hô Massawa (Batsi), thành phố cảng Massawa bên bờ Biển Đỏ, vùng Bắc Biển Đỏ, Eritrea
- Đường tới
- Thánh đường cổ Sheikh Hanafi nằm ở khu vực trung tâm của đảo cổ Massawa (Massawa Island / Batsi), hòn đảo ngoài cùng được nối với đảo Taulud và đất liền thành phố Massawa bằng hai con đê biển (causeways). Từ thủ đô Asmara, quý vị đi theo tuyến quốc lộ Asmara - Massawa dài khoảng 115 km đổ đèo xuống bờ Biển Đỏ (khoảng 2,5 đến 3 giờ đi xe ô tô hoặc xe buýt), sau đó đi qua đê biển sang đảo cổ Massawa và đi bộ vài phút qua các con phố vòm cuốn là tới thánh đường.
- Toạ độ
- 15.6097, 39.4736
Thánh đường cổ Sheikh Hanafi tọa lạc tại khu phố cổ trên đảo Massawa và vẫn là nơi cử hành lễ nguyện hằng ngày của cộng đồng cư dân địa phương. Du khách muốn ghé thăm di tích kiến trúc đá san hô thế kỷ 15 này cần lựa chọn thời điểm ngoài các giờ cầu nguyện chính (tránh giờ lễ trưa thứ Sáu), xin phép người trông coi thánh đường tại cổng vào, mặc trang phục dài kín đáo lịch sự (nữ giới cần quàng khăn trùm kín tóc) và tháo giày dép trước khi bước qua cổng vào sân trong lát đá và nội điện. Vì khí hậu tại thành phố cảng Massawa quanh năm nắng ấm và có độ ẩm cao, thời điểm lý tưởng nhất để đi bộ khám phá khu phố cổ đảo Massawa và viếng Thánh đường Sheikh Hanafi là vào buổi sáng sớm hoặc buổi chiều muộn khi gió biển thổi mát dịu.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường cổ Sheikh Hanafi, Massawa
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường cổ Sheikh Hanafi tại Massawa được xây dựng vào thời kỳ nào và có vị thế gì tại Eritrea?
Thánh đường cổ Sheikh Hanafi được xây dựng vào khoảng thế kỷ 15 (cách đây hơn 500 năm) trên đảo Massawa. Đây là công trình kiến trúc thánh đường Hồi giáo hoàn chỉnh cổ xưa nhất còn đứng vững nguyên vẹn và hoạt động liên tục trên lãnh thổ đất nước Eritrea.
Ngôi thánh đường này được đặt tên theo nhân vật lịch sử và trường phái pháp lý nào?
Thánh đường mang tên Sheikh Hanafi, một học giả tôn giáo, nhà giáo dục và thẩm phán luật học khả kính đã giảng dạy tại đảo cảng Massawa và truyền bá trường phái pháp lý Hanafi (một trong bốn trường phái luật học chính của Hồi giáo Sunni) tại vùng duyên hải Biển Đỏ.
Vật liệu xây dựng chính tạo nên vẻ đẹp và độ bền hơn 500 năm của Thánh đường Sheikh Hanafi là gì?
Toàn bộ tường bao, hàng cột tròn, vòm cuốn và tháp giáo đường của thánh đường đều được xây bằng đá san hô hóa thạch khai thác từ lòng Biển Đỏ (gọi là đá madrepore) kết dính và trát bằng vữa vôi nung từ san hô trắng, kết hợp với các thanh dầm và cửa bằng gỗ tếch chạm khắc.
Vì sao kiến trúc đá san hô (madrepore) của thánh đường lại rất thích hợp với khí hậu nóng bức của cảng Massawa?
Đá san hô madrepore có cấu trúc bên trong chứa vô số lỗ rỗng li ti như tổ ong kết hợp với sắc vôi trắng phản xạ ánh nắng mặt trời, giúp những bức tường dày của thánh đường cách nhiệt tự nhiên cực tốt, giữ cho không gian cầu nguyện bên trong luôn mát mẻ dù ngoài trời nắng nóng.
Bên trong nội điện của Thánh đường cổ Sheikh Hanafi có lưu giữ hiện vật trang trí đặc biệt nào từ châu Âu?
Treo ở trung tâm trần gian đại điện cầu nguyện là một chùm đèn thủy tinh pha lê cổ tuyệt đẹp được thổi thủ công từ đảo Murano (Venice, nước Ý) và được các thương nhân giàu có của cảng Massawa nhập khẩu dâng cúng cho thánh đường vào thế kỷ 19.
Làm thế nào người xưa giải quyết vấn đề nước ngọt để thanh tẩy (Wudu) tại thánh đường trên một hòn đảo giữa biển mặn?
Các bậc tiền nhân thế kỷ 15 đã thiết kế hệ thống mái và sân thượng của thánh đường có độ dốc dẫn qua các máng đá để thu gom toàn bộ nước mưa hiếm hoi chảy xuống một bể chứa nước ngầm lớn (cistern) xây kín dưới nền đất, cung cấp nước ngọt cho khu vực thanh tẩy Wudu và trường học.