Từ bất kỳ điểm cao nào trong lòng thủ đô Cairo hay thậm chí từ phía bên kia dòng sông Nile, khi phóng tầm mắt về phía dãy đồi đá vôi Mokattam ở rìa phía đông thành phố, hình ảnh đầu tiên thu hút mọi ánh nhìn luôn là một quần thể mái vòm bọc chì xám bạc đồ sộ cùng hai ngọn tháp mảnh mai như hai mũi giáo vươn thẳng lên tầng mây từ đỉnh pháo đài Thành cổ Salah al-Din. Khi mặt trời lặn xuống phía sau các Kim Tự Tháp Giza ở bờ tây và hệ thống đèn chiếu sáng trên đỉnh Thành cổ bừng lên, toàn bộ ngôi thánh đường trên đỉnh đồi tỏa sáng rực rỡ như một chiếc vương miện bằng đá quý đội lên đầu đô thành nghìn năm tuổi.
Biểu tượng kiêu hãnh ấy chính là Thánh đường Muhammad Ali tại Thành cổ Cairo (phiên âm tiếng Ả Rập: Masjid Muhammad Ali Pasha), được du khách khắp năm châu tôn vinh với mỹ danh Thánh đường Đá Thạch Anh (Alabaster Mosque). Được khởi dựng vào năm 1830 và hoàn thành phần kiến trúc chính vào năm 1848 bởi Phó vương Muhammad Ali Pasha (1769 tới 1849), vị minh quân đã đặt nền móng xây dựng nhà nước Ai Cập hiện đại, công trình vừa là một không gian phụng tự Hồi giáo lộng lẫy bậc nhất Bắc Phi, vừa là một tuyên ngôn độc lập bằng đá khắc họa khát vọng tự cường của đất nước sông Nile ở ngưỡng cửa thế kỷ 19.
ITôn Thờ Thượng Đế Duy Nhất (Allah), Lăng Mộ Vị Cha Đẻ Ai Cập Hiện Đại Và Tuyên Ngôn Độc Lập Qua Kiến Trúc
Theo truyền thống chính thống của Hồi giáo Sunni tại Ai Cập, Thánh đường Muhammad Ali được kiến tạo để tôn thờ duy nhất Thượng Đế Toàn Năng (Allah), nơi cộng đồng tín đồ hướng về thánh địa Mecca năm thời mỗi ngày để tụng niệm chương mở đầu Al-Fatiha và câu kinh Ngai Tòa Ayat al-Kursi. Trong không gian nội điện mênh mông dưới mái vòm cao 52 mét, đức tin Độc Thần giáo được tôn vinh qua bốn tấm huy chương tròn khổng lồ treo trên bốn vòm góc tam giác cầu (pendentives), trên đó viết tên của Bốn vị Khalip Chính thống đầu tiên (Al-Khulafa' al-Rashidun: Abu Bakr, Umar, Uthman và Ali) cùng danh hiệu của Đức Tiên tri Muhammad bằng nghệ thuật thư pháp Thuluth thếp vàng lá rực rỡ.
Bên cạnh chức năng là Đại thánh đường Quốc gia của vương triều mới, công trình này được Muhammad Ali Pasha ấp ủ xây dựng ban đầu nhằm tưởng niệm người con trai trưởng yêu quý của ông là hoàng tử Tusun Pasha (qua đời năm 1816 khi mới hai mươi hai tuổi sau chiến dịch tại bán đảo Ả Rập), và sau đó trở thành nơi an nghỉ vĩnh hằng của chính Muhammad Ali Pasha khi ông băng hà vào ngày 2 tháng 8 năm 1849 ở tuổi tám mươi.
Trong lịch sử kiến trúc chính trị của thế giới Hồi giáo, quyết định của Muhammad Ali Pasha khi chọn phong cách đại thánh đường hoàng gia Ottoman (Selatin Camii) của kinh đô Istanbul để xây dựng ngôi thánh đường trên đỉnh Thành cổ Cairo mang một thông điệp chủ quyền vô cùng táo bạo. Thứ nhất, bằng việc dứt khoát từ bỏ phong cách kiến trúc Mamluk truyền thống của Cairo (như tại Thánh đường và trường học Sultan Hassan, Cairo ngay dưới chân đồi), ông tuyên bố rằng thời đại của các lãnh chúa Mamluk cai trị Ai Cập suốt sáu thế kỷ đã chấm dứt vĩnh viễn sau năm 1811.
Thứ hai, theo quy chế lễ nghi nghiêm ngặt của Đế chế Ottoman thời bấy giờ, chỉ có đích thân Hoàng đế Sultan tại kinh đô Constantinople (Istanbul) mới có đặc quyền xây dựng những đại thánh đường có hệ thống mái vòm trung tâm kết hợp bốn bán vòm lớn và dựng từ hai ngọn tháp giáo đường có hai ban công trở lên, còn các vị thống đốc tỉnh lỵ chỉ được phép xây thánh đường một mái vòm nhỏ và một ngọn tháp đơn. Việc Muhammad Ali Pasha (dù trên danh nghĩa vẫn là Phó vương dưới quyền Sultan Ottoman) cho dựng ngay trên đỉnh cao nhất của Thành cổ Cairo một đại thánh đường có mái vòm khổng lồ 52 mét cùng cặp tháp đôi hai ban công cao vút tới 84 mét chính là lời khẳng định công khai trước toàn thế giới rằng Ai Cập đã trở thành một vương quốc độc lập tự chủ ngang hàng với triều đình Istanbul.
Thánh đường Muhammad Ali còn là ngôi thánh đường hiếm hoi trên thế giới sở hữu hai chiếc bục giảng thuyết (Minbar) đặt đứng song song cạnh nhau ở bên phải hốc cầu nguyện Mihrab. Chiếc bục giảng lớn hơn nằm ở phía ngoài là chiếc Minbar gỗ thếp vàng nguyên bản từ thời Muhammad Ali Pasha, chiếc bục giảng bằng gỗ chạm khắc thếp vàng lá lớn nhất tại Ai Cập mang phong cách Baroque châu Âu kết hợp Ottoman. Do chiếc bục giảng gỗ này có kích thước quá đồ sộ và đặt hơi xa hốc Mihrab, vào năm 1939 sau đợt đại trùng tu mái vòm, Quốc vương Ai Cập Farouk đã cho chế tác thêm chiếc Minbar thứ hai bằng đá cẩm thạch trắng và đá thạch anh chạm hoa văn mạ vàng có kích thước thon gọn hơn đặt ngay sát bên cạnh hốc Mihrab.
Ngay bên tay phải khi bước qua ngưỡng cửa chính vào trong sảnh cầu nguyện (ở góc phía tây nam của chính điện) là Khu lăng mộ Hoàng gia (Maqbara) của Phó vương Muhammad Ali Pasha. Được bao bọc bởi một bức bình phong lưới bằng đồng mạ vàng và sắt uốn hoa văn lộng lẫy, bên trong là ngôi mộ ba tầng bằng đá cẩm thạch trắng Carrara nhập khẩu từ Ý chạm nổi các dải hoa lá và văn bia thư pháp ca ngợi công đức của vị người sáng lập Ai Cập hiện đại, trên đỉnh bia mộ tạc hình chiếc mũ Tarboosh (Fez) đặc trưng của ông.
IIBảy Thế Kỷ Thành Cổ Salah al-Din, Hai Thập Niên Kiến Tạo (1830 Tới 1848) Và Cuộc Đại Trùng Tu Vòm Năm 1931 Tới 1939
Nền đất nơi Thánh đường Muhammad Ali tọa lạc chính là khu vực phía nam của Thành cổ Salah al-Din (Qal'at Salah al-Din hay Cairo Citadel). Được người anh hùng Hồi giáo Salah al-Din (Saladin, người sáng lập vương triều Ayyubid) khởi công xây dựng năm 1176 trên mỏm đồi đá vôi nhô ra từ dãy núi Mokattam để bảo vệ Cairo trước quân Thập tự chinh, tòa thành cổ này suốt gần bảy thế kỷ là trung tâm quyền lực tối cao của Ai Cập. Tại khu vực phía nam thành cổ xưa kia từng có Cung điện Sọc Đá (Al-Qasr al-Ablaq) lộng lẫy của các quốc vương Mamluk, nhưng tới năm 1824 một vụ nổ kho thuốc súng lớn đã phá hủy phần lớn các di tích cung điện cũ này.
Sau khi củng cố quyền lực tuyệt đối tại Ai Cập, hiện đại hóa quân đội, mở trường đại học kỹ thuật và y khoa, đào kênh Mahmoudiya và phát triển nông nghiệp trồng bông vải xuất khẩu, vào năm 1830 Muhammad Ali Pasha ra lệnh san phẳng nền cung điện Mamluk đổ nát để khởi công xây dựng Đại thánh đường trên đỉnh Thành cổ. Ông giao trọng trách thiết kế cho kiến trúc sư Yusuf Bushnaq (một kiến trúc sư gốc Bosnia đến từ Istanbul, lấy nguyên mẫu từ Thánh đường Sultan Ahmed tức Thánh đường Xanh và Thánh đường Yeni Cami tại Istanbul), với sự tham gia thi công của các kỹ sư hàng đầu Ai Cập thời bấy giờ.
- Năm 1830 CN (Năm 1246 lịch Hijri)Phó vương Muhammad Ali Pasha phát lệnh khởi công Đại thánh đường trên đỉnh Thành cổ CairoSau khi dọn sạch phế tích các cung điện Mamluk bị hư hại do vụ nổ thuốc súng năm 1824 ở khu nam Thành cổ, kiến trúc sư Yusuf Bushnaq bắt đầu đặt móng xây dựng chính điện và sân trong.
- Năm 1836 tới năm 1845 CNTrao đổi ngoại giao cột đá Obelisk Đền Luxor và tiếp nhận Tháp đồng hồ của vua Pháp Louis-PhilippeĐáp lại món quà ngoại giao năm 1830 của Muhammad Ali là cột đá Obelisk bằng đá hoa cương đỏ của Pharaoh Ramesses II lấy từ Đền Luxor (dựng tại quảng trường Place de la Concorde ở Paris năm 1836), năm 1845 vua Pháp Louis-Philippe gửi tặng chiếc đồng hồ cơ khí lớn đặt trên tháp đồng ở hành lang phía tây bắc sân thánh đường.
- Năm 1848 tới tháng 8 năm 1849 CNHoàn thành cấu trúc chính ốp đá thạch anh Beni Suef và lễ quốc tang Muhammad Ali PashaNăm 1848 toàn bộ phần khung vòm, hai ngọn tháp 84 mét và lớp tường ốp đá thạch anh hoàn tất; ngày 2 tháng 8 năm 1849 Muhammad Ali Pasha qua đời tại Alexandria ở tuổi 80 và linh cữu ông được đưa về an táng trọng thể trong lăng mộ đá cẩm thạch ở góc tây nam chính điện.
- Năm 1849 tới năm 1857 CNCác Phó vương Abbas I và Sa'id Pasha hoàn thiện toàn bộ trang trí thếp vàng và khuôn viênCháu nội của Muhammad Ali là Abbas Hilmi I (trị vì 1848 tới 1854) và con trai là Sa'id Pasha (trị vì 1854 tới 1863) tiếp tục hoàn thiện các bức họa thếp vàng trong lòng vòm, bình phong đồng quanh lăng mộ và quy định nghi lễ cầu nguyện hằng năm.
- Năm 1931 tới năm 1939 CNVua Fuad I và vua Farouk tiến hành đại trùng tu tái thiết toàn bộ hệ thống mái vòmDo vữa xây dựng thế kỷ 19 xuất hiện các vết nứt cấu trúc nguy hiểm trên vòm gạch, vua Fuad I phát động dự án đại trùng tu trị giá 100.000 bảng Ai Cập: các kỹ sư đã tháo dỡ toàn bộ mái vòm chính và các bán vòm để đúc lại hoàn toàn bằng bê tông cốt thép bọc lá chì xám, vẽ và thếp vàng lại nguyên trạng nội thất và khánh thành lại dưới thời vua Farouk năm 1939.
- Năm 1979 và năm 2021 CNUNESCO ghi danh Di sản Thế giới và phục chế thành công bộ máy đồng hồ Pháp sau 175 nămNăm 1979 Thánh đường Muhammad Ali cùng Thành cổ Cairo được UNESCO công nhận Di sản Thế giới (mã số 89); năm 2021 các chuyên gia Ai Cập và Pháp đã sửa chữa thành công bộ máy cơ khí của chiếc đồng hồ vua Louis-Philippe để đồng hồ chạy và điểm chuông sau hơn một thế kỷ rưỡi ngừng hoạt động.
Câu chuyện trao đổi ngoại giao nổi tiếng giữa cột đá Obelisk 3.000 năm của Đền Luxor và chiếc đồng hồ của vua Pháp. Du khách khi bước vào sân trong của Thánh đường Muhammad Ali đều dừng lại ngước nhìn ngọn tháp đồng hồ bằng đồng thau chạm trổ cầu kỳ ở hành lang phía tây bắc. Năm 1830, nhằm thắt chặt quan hệ đồng minh với nước Pháp, Muhammad Ali Pasha đã tặng cho nước Pháp cặp cột đá Obelisk của Pharaoh Ramesses II tại Đền Luxor bên bờ Đông sông Nile (người Pháp đã vận chuyển cột bên phải vượt biển về dựng tại trung tâm thủ đô Paris năm 1836). Để đáp lễ báu vật cổ đại vô giá ấy, năm 1845 vua Pháp Louis-Philippe đã gửi tặng Muhammad Ali chiếc đồng hồ tháp sản xuất tại Paris. Tuy nhiên, do va đập và ngấm hơi muối biển trên chuyến tàu chở từ Pháp sang cảng Alexandria, bộ máy đồng hồ bị hỏng ngay khi lắp đặt và đứng im suốt hơn 175 năm, trở thành một giai thoại thú vị trong lịch sử ngoại giao hai nước trước khi được phục hồi hoàn chỉnh vào năm 2021.
IIIMái Vòm Trung Tâm Cao 52 Mét, Hai Ngọn Tháp Bút Chì 84 Mét, Đá Thạch Anh Vàng Beni Suef Và Sân Cẩm Thạch
Quần thể Thánh đường Muhammad Ali được quy hoạch trên một mặt bằng hình chữ nhật đồ sộ (dài khoảng 105 mét, rộng 54 mét) chia làm hai không gian cân xứng hoàn hảo theo trục Tây Bắc - Đông Nam: phía đông nam là Chính điện Cầu nguyện (Bait al-Salah) hình vuông mỗi cạnh nội thất dài 41 mét, và phía tây bắc là Sân trong lộ thiên (Sahn) dài 54 mét nhân rộng 53 mét.
Cấu trúc không gian của chính điện cầu nguyện là sự kế thừa xuất sắc kỹ thuật vòm của đại kiến trúc sư Mimar Sinan tại Istanbul. Giữa lòng sảnh vuông 41 mét x 41 mét là bốn trụ đá vuông khổng lồ nâng đỡ bốn cung vòm chính. Đặt trên bốn cung vòm và bốn góc tam giác cầu (pendentives) ấy là Mái vòm Trung tâm (Central Dome) có đường kính 21 mét và vươn lên độ cao 52 mét tính từ mặt sàn. Bao quanh bốn mặt đông, tây, nam, bắc để triệt tiêu lực đẩy ngang của vòm chính là 4 bán vòm lớn (semidomes) cùng 4 mái vòm tròn nhỏ ở bốn góc sảnh; riêng ở bức tường phía đông nam hướng Mecca, phần hốc Mihrab được đẩy nhô hẳn ra ngoài tạo thành một hậu cung bán nguyệt đội thêm bán vòm thứ năm. Toàn bộ mặt ngoài của quần thể vòm đều được bọc bằng những tấm lá chì xám bạc uốn lượn mềm mại dưới ánh mặt trời.
Đứng trấn giữ ở hai góc mặt tiền phía tây của chính điện (nơi giáp với sân trong) là hai ngọn tháp giáo đường (Minaret) được xây dựng theo đúng nguyên mẫu tháp bút chì mảnh mai của kiến trúc Ottoman. Trong khi thân tháp có đường kính chỉ khoảng 3 mét với các cạnh vát đa giác thanh thoát, chiều cao của mỗi ngọn tháp vươn tới 84 mét tính từ mặt sân (trở thành cặp tháp giáo đường cao nhất tại Cairo, vượt qua cả ngọn tháp 81,6 mét của Thánh đường Sultan Hassan). Mỗi ngọn tháp có hai ban công gọi lễ (Sherefe) đỡ bằng các dải nhũ đá Muqarnas và kết thúc bằng phần chóp nón nhọn hoắt bọc chì.
Đặc điểm làm nên danh tiếng toàn cầu của Thánh đường Đá Thạch Anh là toàn bộ các bức tường bên trong lẫn bên ngoài chính điện và bốn trụ đỡ lớn đều được ốp kín tới độ cao 11,3 mét bằng những phiến đá thạch anh Ai Cập (về địa chất là đá vôi travertine kết tinh dạng dải khai thác từ các mỏ đá cổ tại vùng Beni Suef ở Trung Ai Cập). Những tấm đá màu vàng mật ong ấm áp có những đường vân trắng sữa uốn lượn tự nhiên và độ trong mờ đặc biệt: khi ánh sáng mặt trời chiếu qua các ô cửa kính màu hoặc khi đèn chùm bật sáng, các bức tường đá như tự tỏa ra ánh sáng dịu nhẹ ấm cúng.
Ngước nhìn lên lòng mái vòm cao 52 mét và bốn bán vòm, du khách sẽ thấy một bầu trời nghệ thuật trang trí Baroque và Rococo thế kỷ 19 (Turkish Baroque) rực rỡ sắc vàng kim trên nền xanh lục và trắng kem, với các họa tiết tia mặt trời, vòng hoa lá ô rô và các tấm huy chương thư pháp Thuluth viết tên bốn vị Khalip Chính thống. Từ đỉnh vòm chính thả xuống một chùm đèn pha lê Pháp nhiều tầng khổng lồ nặng hàng tấn, bao quanh bởi một vòng tròn thép lớn treo hàng trăm chiếc đèn lồng thủy tinh thổi thủ công xen kẽ với những quả trứng đà điểu thật (theo truyền thống Hồi giáo cổ truyền, trứng đà điểu vừa là biểu tượng của sự tập trung đức tin, vừa giúp cân bằng âm học và tỏa mùi hương tự nhiên ngăn nhện giăng tơ trên vòm trần).
Phía trước chính điện là Sân trong lộ thiên (Sahn) rộng gần 2.900 mét vuông (54 mét x 53 mét) lát toàn bộ bằng những phiến đá cẩm thạch trắng bóng loáng, bên dưới mặt sân là một bể chứa nước ngầm khổng lồ có miệng giếng bằng đá. Bao quanh bốn phía sân là bốn dãy hành lang (Riwaq) nâng đỡ bởi các cột đá thạch anh nguyên khối có đầu cột chạm lá mạ vàng và lợp bằng 47 mái vòm nhỏ bọc chì. Ngay chính giữa sân là Đài phun nước thanh tẩy (Shadirwan) chạm khắc từ đá thạch anh Beni Suef theo phong cách Baroque với các vòi nước hình vỏ sò, được che bằng một mái vòm gỗ lớn đặt trên tám cột đá cẩm thạch, mặt dưới mái vòm gỗ vẽ tranh phong cảnh tân cổ điển châu Âu và diềm mái chạm giả rèm nhung có tua rua.
Ở chính giữa hành lang phía tây bắc của sân trong vươn lên ngọn Tháp đồng hồ cao 21 mét làm bằng đồng thau và sắt rèn chạm hoa văn tân Gothic kết hợp Baroque, nơi đặt chiếc đồng hồ cơ khí của vua Pháp Louis-Philippe tặng năm 1845. Bước qua cánh cửa phía sau tháp đồng hồ, du khách ra tới Quảng trường vọng cảnh lát đá nằm sát mép vách đá dựng đứng phía tây của Thành cổ Cairo: từ ban công thiên nhiên cao hơn 70 mét này, toàn bộ thành phố Cairo trải rộng dưới chân từ Thánh đường Sultan Hassan, Thánh đường Ibn Tulun cho tới dòng sông Nile và ba Đại Kim Tự Tháp Giza ở phía chân trời tây nam.
| Hạng mục kiến trúc | Thông số kỹ thuật và kích thước | Đặc trưng nghệ thuật và nguồn gốc lịch sử |
|---|---|---|
| Chính điện Cầu nguyện (Bait al-Salah) | Mặt bằng vuông 41 m x 41 m nội thất, tường ốp đá thạch anh cao 11,3 m | Ốp đá thạch anh vân vàng Beni Suef bán trong suốt; có 2 bục giảng Minbar (gỗ thếp vàng và cẩm thạch) |
| Hệ thống Mái vòm (Dome System) | Vòm chính cao 52 m (đường kính 21 m) + 4 bán vòm lớn + 4 vòm góc + 1 bán vòm Mihrab | Bọc chì xám bạc bên ngoài; lòng vòm vẽ họa tiết Baroque Ottoman thếp vàng; tái thiết bê tông cốt thép 1931 tới 1939 |
| Cặp Tháp giáo đường (Twin Minarets) | 2 ngọn tháp cao 84 m, đường kính thân chỉ 3 m, mỗi tháp có 2 ban công Sherefe | Phong cách tháp bút chì Ottoman (Istanbul); cặp tháp giáo đường cao nhất tại thủ đô Cairo |
| Lăng mộ Muhammad Ali Pasha | Đặt tại góc tây nam chính điện, mộ 3 tầng bằng đá cẩm thạch trắng Carrara (Ý) | Bao quanh bởi bình phong đồng mạ vàng; nơi an táng Muhammad Ali Pasha từ tháng 8 năm 1849 |
| Sân trong (Sahn) và Đài phun nước | Rộng 54 m x 53 m lát đá cẩm thạch trắng, bao quanh bởi 47 mái vòm hành lang | Giữa sân là đài phun nước đá thạch anh Shadirwan đội mái gỗ vẽ tranh phong cảnh tân cổ điển |
| Tháp đồng hồ vua Pháp | Cao 21 m bằng đồng thau và sắt rèn ở hành lang phía tây bắc sân trong | Món quà ngoại giao năm 1845 của vua Pháp Louis-Philippe đổi lấy cột Obelisk Ramesses II của Đền Luxor |
IVThế Đất Và Hướng
Kiến trúc Hồi giáo định hướng toàn bộ trục chính điện theo hướng Qibla về phía Thánh điện Kaaba tại Mecca chứ không sử dụng thuật phong thủy Bát quái Á Đông. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu địa thế ngọn đồi Thành cổ Salah al-Din và bố cục không gian của Thánh đường Muhammad Ali theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện.
Xét trên đại cục địa hình toàn vùng thủ đô Cairo tại tọa độ 30,0287 độ vĩ bắc, 31,2599 độ kinh đông, Thánh đường Muhammad Ali chiếm giữ vị thế Độc Bá Quần Sơn, Quân Lâm Thiên Hạ (đứng trên đỉnh cao nhất làm chủ toàn bộ bình nguyên đô thị). Phía sau lưng (phía đông) công trình là dãy núi đá vôi Mokattam (Jabal al-Muqattam) cao trên 200 mét làm Thái Tổ Sơn vững chãi; từ dãy Mokattam phóng ra một mạch đồi đá vôi nhô về phía tây chính là nền tảng của Thành cổ Salah al-Din, và ngôi thánh đường được đặt ngay tại đỉnh kết huyệt cao nhất ở rìa phía tây nam của mỏm đồi đá ấy. Nhìn từ phía trung tâm thành phố Cairo và bờ sông Nile lên, vách đá Thành cổ dựng đứng nâng đỡ khối thánh đường trắng vàng vươn lên giữa tầng mây, tạo nên thế Thiên Mã Đăng Không (ngựa trời vươn lên không trung) thu hút mọi ánh nhìn trong bán kính hàng chục cây số.
Xét về trục định hướng nội cục và ngoại minh đường, toàn bộ trục dọc từ Tháp đồng hồ qua Sân cẩm thạch tới Chính điện và hậu cung Mihrab được định vị chuẩn xác theo trục Tây Bắc - Đông Nam (hướng Qibla về Mecca ở phương vị khoảng 135 độ Đông Nam). Đặc biệt, nhờ nằm sát mép vách đá phía tây của Thành cổ, khoảng sân vọng cảnh phía trước mặt tiền tây bắc của thánh đường sở hữu một Đại Minh Đường rộng lớn bậc nhất thế giới: bên dưới chân đồi là Quảng trường Salah al-Din cùng hai đại thánh đường Sultan Hassan và Al-Rifa'i như hai vị đại thần chầu hầu, xa hơn là toàn bộ bình nguyên thủ đô Cairo trải rộng ra tới dòng đại giang sông Nile uốn khúc và ba ngọn Đại Kim Tự Tháp Giza ở bờ tây làm Triều Sơn đối vọng từ xa.
VĐại Lễ Cầu Nguyện Quốc Gia, Đêm Rực Sáng Tháng Ramadan Và Bản Giao Hưởng Tiếng Gọi Lễ Từ Đỉnh Thành Cổ
Trải qua gần hai thế kỷ kể từ năm 1848, Thánh đường Muhammad Ali vừa là điểm hành hương và tham quan hàng đầu của Ai Cập, vừa là một đại thánh đường hành lễ trang nghiêm theo đúng Lịch Hồi giáo (Hijri):
| Thời điểm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và nghi thức | Hoạt động tôn giáo tại Thánh đường Muhammad Ali |
|---|---|---|---|
| Buổi trưa ngày Thứ Sáu hằng tuần (giờ Dhuhr) | Nếp phụng tự Hồi giáo hằng tuần | Đại lễ Cầu nguyện Ngày Thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah) và Bài giảng Khutbah | Tín đồ trải kín mặt thảm đỏ rực rỡ rộng hơn 1.600 mét vuông dưới mái vòm trung tâm 52 mét; vị Imam bước lên bục giảng đá cẩm thạch Minbar đọc bài giảng Khutbah và dẫn lễ cầu nguyện chung. |
| Trọn tháng thứ 9 hằng năm (Tháng Ramadan) | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Tiếng đại bác báo giờ xả chay Iftar trên Thành cổ và Lễ cầu nguyện đêm Tarawih | Theo truyền thống có từ thời Muhammad Ali Pasha, mỗi chiều tháng Ramadan đúng lúc mặt trời lặn, khẩu pháo truyền thống (Midfa al-Iftar) trên Thành cổ Cairo lại nổ vang báo hiệu giờ xả chay cho toàn thành phố, tiếp đó là lễ cầu nguyện đêm Tarawih dưới ánh sáng của hàng trăm ngọn đèn pha lê trong thánh đường. |
| Ngày Mồng 1 tháng Shawwal và Ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Đại lễ Xả chay Eid al-Fitr và Đại lễ Hiến sinh Eid al-Adha | Sáng sớm hai kỳ đại lễ Eid, sân đá cẩm thạch trắng và chính điện đón các chức sắc và gia đình đến dự lễ cầu nguyện đầu năm mới và lễ hiến sinh trong tiếng chuông đồng hồ và tiếng xướng kinh ngân vang. |
| Ngày 1 tháng Muharram và Ngày 12 tháng Rabi' al-Awwal | Lịch Hồi giáo (Hijri) | Lễ Năm Mới Hồi giáo (Ra's al-Sanah al-Hijriyyah) và Lễ Kỷ niệm Ngày sinh Tiên tri Muhammad (Mawlid al-Nabi) | Toàn bộ mặt ngoài đá thạch anh và hai ngọn tháp 84 mét trên đỉnh Thành cổ được thắp đèn nghệ thuật rực rỡ suốt đêm để kỷ niệm các ngày lễ trọng của đất nước Ai Cập. |
Truyền thống Khẩu pháo báo giờ xả chay Ramadan (Midfa al-Iftar) trên đỉnh Thành cổ Cairo. Một nét văn hóa tâm linh vô cùng độc đáo gắn liền với khuôn viên Thành cổ và Thánh đường Muhammad Ali suốt gần hai trăm năm qua là nghi thức bắn pháo báo hiệu giờ kết thúc nhịn chay mỗi chiều trong tháng lễ Ramadan (Midfa al-Iftar). Tương truyền vào thời Muhammad Ali Pasha trong thập niên 1840, khi các binh sĩ đang thử nghiệm một khẩu đại bác mới trên sân Thành cổ đúng vào lúc mặt trời vừa lặn của ngày đầu tháng Ramadan, người dân toàn thành phố Cairo bên dưới nghe tiếng pháo nổ vang liền tưởng rằng Phó vương cho bắn pháo báo hiệu giờ được phép ăn uống xả chay và vô cùng cảm kích. Thấy dân chúng hoan hỷ, Muhammad Ali Pasha đã biến việc bắn pháo từ sân vọng cảnh phía trước thánh đường mỗi chiều hoàng hôn tháng Ramadan thành một nghi lễ chính thức được truyền hình trực tiếp trên toàn quốc Ai Cập cho tới tận ngày nay.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đỉnh Thành cổ Salah al-Din (Qal'at Salah al-Din), đồi Mokattam, quận Al-Khalifa, Khu lịch sử Cairo, Ai Cập
- Đường tới
- Thánh đường tọa lạc trên đỉnh Thành cổ Salah al-Din (Qal'at Salah al-Din) ở sườn đồi Mokattam, dọc theo đại lộ Salah Salem, quận Al-Khalifa, Khu lịch sử Cairo, cách Quảng trường Tahrir ở trung tâm thành phố khoảng 4 km về phía đông nam. Quý vị nên đi taxi hoặc xe công nghệ (Uber / Careem) lên thẳng cổng đón khách chính của Thành cổ Cairo (Bab al-Jabal ở phía đông nam trên đường Salah Salem) để không phải leo dốc bộ từ dưới chân đồi lên; sau khi tham quan xong Thành cổ và Thánh đường Muhammad Ali, quý vị có thể đi bộ xuống dốc về phía Quảng trường Salah al-Din để thăm tiếp Thánh đường Sultan Hassan, Thánh đường Al-Rifa'i và Thánh đường Ibn Tulun.
- Toạ độ
- 30.0287, 31.2599
Thánh đường Muhammad Ali nằm ở trung tâm khu tham quan Thành cổ Salah al-Din (Cairo Citadel); quý vị mua vé vào cổng chung của Thành cổ Cairo (vé này đã bao gồm quyền vào thăm Thánh đường Muhammad Ali, Thánh đường Mamluk Al-Nasir Muhammad thế kỷ 14, Bảo tàng Quân sự Quốc gia và Bảo tàng Cảnh sát cùng sân vọng cảnh). Cổng Thành cổ mở cửa đón khách hàng ngày từ 8 giờ sáng tới 4 giờ 30 chiều (mùa hè có thể mở tới 5 giờ chiều). Khi bước vào sân đá cẩm thạch và chính điện cầu nguyện, quý vị cần cởi giày dép hoặc mua bao bọc giày bằng vải (giá khoảng 10 tới 20 Bảng Ai Cập); trang phục bắt buộc phải kín đáo (che kín vai, ngực và đầu gối; phụ nữ cần quàng khăn trùm đầu). Quý vị nên dành thời gian ra ban công đá phía tây sau lưng tháp đồng hồ vào lúc chiều muộn để ngắm toàn cảnh hoàng hôn buông xuống trên các ngọn tháp của Cairo cổ và dòng sông Nile.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Muhammad Ali tại Thành cổ Cairo
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Thánh đường Muhammad Ali lại được gọi là Thánh đường Đá Thạch Anh (Alabaster Mosque)?
Công trình được gọi là Thánh đường Đá Thạch Anh (Alabaster Mosque) vì toàn bộ mặt tường bên trong lẫn bên ngoài chính điện (lên tới độ cao 11,3 mét) cùng các cột hành lang và đài phun nước đều được ốp bằng đá thạch anh Ai Cập (Egyptian alabaster, tức đá vôi travertine kết tinh màu vàng mật ong có vân trắng uốn lượn được khai thác từ các mỏ đá cổ ở tỉnh Beni Suef).
Tại sao ngôi thánh đường này lại có kiến trúc mái vòm và tháp nhọn giống các thánh đường ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ)?
Phó vương Muhammad Ali Pasha đã mời kiến trúc sư Yusuf Bushnaq từ Istanbul tới thiết kế thánh đường theo nguyên mẫu các đại thánh đường hoàng gia Ottoman (như Thánh đường Xanh Sultan Ahmed tại Istanbul) với hai mục đích chính trị: khẳng định sự chấm dứt vĩnh viễn của thời đại Mamluk tại Ai Cập, đồng thời tuyên bố vị thế độc lập ngang hàng với Hoàng đế Sultan Ottoman (bởi theo luật Ottoman, chỉ có Sultan mới được phép xây thánh đường có nhiều bán vòm và hai ngọn tháp có hai ban công).
Chiếc đồng hồ bằng đồng ở sân trong thánh đường có nguồn gốc từ đâu?
Ngọn tháp đồng hồ ở hành lang phía tây bắc sân trong là món quà ngoại giao của Vua Pháp Louis-Philippe gửi tặng Muhammad Ali Pasha vào năm 1845 để đáp lễ việc Ai Cập đã tặng cho nước Pháp cột đá Obelisk bằng đá hoa cương đỏ của Pharaoh Ramesses II lấy từ Đền Luxor (hiện dựng tại Quảng trường Place de la Concorde ở Paris). Sau hơn 175 năm bị hỏng do quá trình vận chuyển đường biển, chiếc đồng hồ này đã được các chuyên gia Ai Cập và Pháp phục chế hoạt động trở lại vào năm 2021.
Tại sao bên trong chính điện của Thánh đường Muhammad Ali lại có tới hai bục giảng thuyết (Minbar)?
Bục giảng lớn bằng gỗ chạm khắc thếp vàng lá ở phía ngoài là chiếc Minbar nguyên bản từ thời Muhammad Ali Pasha (chiếc bục giảng gỗ lớn nhất Ai Cập), nhưng do kích thước quá lớn và đặt ở vị trí hơi xa hốc cầu nguyện Mihrab, nên vào năm 1939 sau đợt đại trùng tu mái vòm, Vua Farouk của Ai Cập đã cho chế tác thêm chiếc Minbar thứ hai nhỏ hơn bằng đá cẩm thạch trắng và đá thạch anh mạ vàng đặt ngay sát bên cạnh Mihrab.
Hình ảnh Thánh đường Muhammad Ali xuất hiện trên đồng tiền nào của Ai Cập?
Là biểu tượng nổi tiếng nhất của thủ đô Cairo hiện đại, hình ảnh mái vòm và hai ngọn tháp cao 84 mét của Thánh đường Muhammad Ali được in trang trọng ở mặt trước của tờ tiền giấy 20 Bảng Ai Cập (cùng tờ 20 Bảng polymer mới) và được dập nổi trên mặt đồng tiền xu kim loại mệnh giá 1 Bảng Ai Cập.