Từ vịnh Corniche của Doha đi về phía nam, quý vị sẽ thấy trên một gò đất cao ở khu Jubailat một dãy tường màu cát chạy dài, thấp và dày như tường thành, trên đầu nhấp nhô rất nhiều vòm tròn nhỏ nối nhau thành hàng. Không có đá hoa trắng lóa, không có mái vàng. Qua cổng là một sân lát đá rộng, những hàng vòm cuốn đều đặn đổ bóng xuống nền, và một ngọn tháp gọi cầu nguyện đứng riêng. Buổi trưa thứ Sáu, sân ấy kín người, và tiếng đọc Kinh Qur'an vọng ra từ chánh điện qua những dãy cửa vòm mở.
Đây là Thánh đường Quốc gia Qatar (State Grand Mosque), tên chính thức là Thánh đường Imam Muhammad ibn Abd al-Wahhab. Qatar là nước mà Hồi Giáo là quốc đạo, đại đa số công dân theo Hồi Giáo Sunni. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Qatar vì đây là thánh đường lớn nhất nước và là thánh đường chung của cả quốc gia, nơi lễ thứ Sáu, các đêm Ramadan và hai kỳ Eid quy tụ đông người nhất, đồng thời có thư viện và lớp học thuộc Kinh ngay trong khuôn viên. Nó cho thấy khá rõ nếp đạo Hồi của một nước nhỏ bên bờ vịnh: giản dị ở dáng, rộng ở sức chứa.
IThánh Đường Chung Của Một Nước Hồi Giáo Sunni
Tên tiếng Anh thường gặp là State Grand Mosque hay Qatar State Mosque, tức thánh đường của nhà nước, do nhà nước Qatar xây. Chữ grand ở đây ứng với khái niệm jami trong đạo Hồi: thánh đường cộng đoàn có lễ chung trưa thứ Sáu và bài giảng, khác các thánh đường nhỏ trong khu phố chỉ dùng cho năm lần lễ nguyện hằng ngày. Một thành lớn thường có một jami chính, và ở Qatar, jami chính của cả nước là nơi này.
Tên chính thức mang tên Muhammad ibn Abd al-Wahhab (1703 tới 1792), một học giả Hồi Giáo sống ở bán đảo Ả Rập thế kỷ 18, theo marhaba.qa. Thư viện chỉ ghi tên ấy để quý vị hiểu vì sao thánh đường có hai tên gọi, không bàn thêm về học giả hay trường phái.
Thánh đường trong đạo Hồi không có tượng, không có bàn thờ, không thờ ai ngoài Thượng Đế duy nhất (Allah). Trong chánh điện chỉ có hốc mihrab trên bức tường chỉ hướng Mecca, bục giảng minbar để đọc bài giảng thứ Sáu, và những hàng người đứng vai kề vai. Việc học thuộc lòng Kinh Qur'an, gọi là hifz, được coi là một việc đạo đáng quý, vì thế các thánh đường lớn thường có phòng riêng cho trẻ em và người lớn học thuộc Kinh. Thánh đường Quốc gia Qatar có những phòng như vậy, theo visitqatar.com.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất: nhiều người nghĩ thánh đường mang tên người nào thì thờ người ấy. Không phải. Tên của một thánh đường chỉ là tên để ghi nhớ, còn lễ nguyện trong đó chỉ hướng về Thượng Đế. Tên học giả trên cổng không biến nơi này thành đền thờ học giả.
Chỗ thứ hai: vì công trình mới và mở cho khách, có người tưởng đây là một điểm tham quan kiến trúc. Thật ra đây là thánh đường đang hành lễ mỗi ngày, năm lần. Khách không theo đạo chỉ được vào ngoài những lúc cầu nguyện, theo visitqatar.com và marhaba.qa.
Cùng thế hệ đại thánh đường quốc gia vùng Vịnh dựng thời hiện đại là Đại thánh đường Sheikh Zayed ở Abu Dhabi và Đại thánh đường Sultan Qaboos ở Muscat. Hai bài ấy đã nói về thảm dệt tay và đèn chùm lớn. Doha chọn một lối khác hẳn: đá cát, tường thấp và rất nhiều vòm nhỏ, nên bài này chỉ ghi phần riêng của Doha.
IIMột Công Trình Mới Trên Ngọn Đồi Cũ Của Doha
Lịch sử của một thánh đường khánh thành năm 2011 ngắn và rõ. Theo hồ sơ của Bảo tàng Qatar (Qatar Museums) và cơ sở dữ liệu Mosqpedia, đồ án do kiến trúc sư người Qatar Ibrahim Mohamed Jaidah (Văn phòng Kỹ thuật Ả Rập, Arab Engineering Bureau) thiết kế, khởi công năm 2006 và chính thức khánh thành ngày 16 tháng 12 năm 2011.
- 2006Khởi công trên đồi JubailatCông trình khởi công năm 2006 theo thiết kế của kiến trúc sư Ibrahim Mohamed Jaidah trên một ngọn đồi ở khu Jubailat (Lejbailat), phía nam vịnh Corniche, bên đường Al Muhandiseen. Từ đây nhìn được về khu West Bay.
- 16 tháng 12 năm 2011Khánh thànhThánh đường chính thức mở cửa ngày 16 tháng 12 năm 2011 và thành thánh đường lớn nhất Qatar, theo visitqatar.com, marhaba.qa và Qatar Museums.
- 2011Chọn tên chính thứcMarhaba.qa ghi thánh đường quốc gia được đặt tên chính thức theo học giả Muhammad ibn Abd al-Wahhab. Tên State Mosque vẫn được dùng song song.
- Công năngBa thư viện và lớp học thuộc KinhNgoài chánh điện, khuôn viên có ba thư viện nhiều thứ tiếng, phòng học thuộc lòng Kinh Qur'an, chánh điện và nhà tắm rửa riêng cho nam và nữ, cùng bãi đỗ khoảng 3.000 xe, theo visitqatar.com, marhaba.qa và bách khoa toàn thư mở.
- Hiện nayMở cho khách ngoài lúc lễNgười không theo đạo được vào tham quan ngoài những lúc cầu nguyện, với lệ ăn mặc kín đáo và bỏ giày, theo visitqatar.com.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau, thư viện ghi thẳng. Thứ nhất là tổng số mái vòm. Visitqatar.com và marhaba.qa đều ghi 93 vòm, marhaba.qa và bách khoa toàn thư mở chia rõ 28 vòm lớn trên chánh điện và 65 vòm quanh sân ngoài, cộng thêm hai vòm trên hốc mihrab. Propertyfinder.qa lại ghi 90 vòm (dù chính trang ấy cũng ghi 28 và 65), còn bảng tóm tắt của bách khoa toàn thư mở ghi 96 vòm. Thư viện dùng con số 93 (28 cộng 65) làm mốc chính và ghi kèm các cách đếm khác.
Thứ hai là sức chứa trong chánh điện có máy lạnh: khu nam chứa khoảng 10.000 người theo marhaba.qa và propertyfinder.qa, hoặc tới 11.000 người theo bách khoa toàn thư mở. Khu nữ chứa khoảng 1.200 người theo marhaba.qa và bách khoa toàn thư mở, hoặc khoảng 1.300 người theo propertyfinder.qa. Cả ba nguồn cùng ghi khoảng 30.000 người (hoặc hơn 30.000 người) cho toàn khu khi tính cả sân ngoài. Ngoài ra, bản tóm tắt của một trang du lịch có một câu gán việc xây thánh đường cho một nhân vật thế kỷ 19, không khớp với năm 2011 và lẫn với thánh đường cũ từng đứng ở đây trước khi xây lại, nên thư viện không dùng.
IIIĐá Cát, Vòm Cuốn Và Chín Mươi Ba Mái Vòm Nhỏ
Visitqatar.com tả công trình bằng mấy chữ: đường nét giản dị và những vòm cuốn nhẹ nhàng theo truyền thống Hồi Giáo, tường dựng bằng đá cát, sàn lát đá hoa màu đất. Propertyfinder.qa nói dáng công trình như một pháo đài, khối thấp, mặt tường đá cát, và gọi đây là sự pha trộn giữa kiến trúc hiện đại với truyền thống Ả Rập. Marhaba.qa ghi công trình xây trên diện tích 19.550 mét vuông (bách khoa toàn thư mở ghi 19.565 mét vuông), ba tầng, trong tổng diện tích khuôn viên 175.000 mét vuông (bách khoa toàn thư mở ghi 175.164 mét vuông), có ba cổng chính và 17 lối vào bên.
Chỗ đặc sắc nhất là mái. Thay vì một vòm lớn ở giữa, công trình phủ những dãy vòm nhỏ nối tiếp nhau: 28 vòm lớn trên chánh điện (bên dưới treo 28 đèn chùm đồng nhiều tầng ở độ cao 14 mét), và 65 vòm che các hành lang quanh sân ngoài. Hành lang vòm có mái che là cách cũ của vùng Vịnh để giữ bóng mát cho người đi lễ giữa nắng gắt. Chánh điện có máy lạnh chứa khoảng 10.000 tới 11.000 nam, khu nữ có một cổng vào riêng, còn sân ngoài rộng gần 15.000 mét vuông là nơi lễ nguyện ngoài trời khi đông người.
Mặt ngoài đá cát màu vàng nhạt, khối thấp và dày theo phong cách Qatar truyền thống của kiến trúc sư Ibrahim Jaidah, hợp với màu đất và ánh nắng của Doha.
28 vòm lớn trên chánh điện và 65 vòm quanh sân ngoài theo marhaba.qa và visitqatar.com, thêm hai vòm trên hốc mihrab. Nguồn khác ghi 90 hoặc 96 tùy cách tính vòm phụ.
Hốc chỉ hướng Mecca được đội hai vòm riêng, là điểm nhấn của bức tường qibla trong chánh điện, theo visitqatar.com và marhaba.qa.
Sân lát đá hoa màu đất rộng 14.953 mét vuông bao bởi những dãy vòm cuốn có 65 mái vòm nhỏ che và đèn chùm đồng chiếu sáng ban đêm.
Ba thư viện với sách tiếng Ả Rập và nhiều thứ tiếng khác, cùng các phòng học thuộc lòng Kinh Qur'an, theo marhaba.qa và visitqatar.com.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Năm xây và khánh thành | 2006 tới 16 tháng 12 năm 2011 | Qatar Museums, visitqatar.com, marhaba.qa |
| Kiến trúc sư | Ibrahim Mohamed Jaidah (Arab Engineering Bureau) | Qatar Museums, Mosqpedia |
| Sức chứa toàn khu | Hơn 30.000 người | visitqatar.com, marhaba.qa, bách khoa toàn thư mở |
| Chánh điện nam | Khoảng 10.000 hoặc 11.000 người | marhaba.qa ghi 10.000, bách khoa toàn thư mở ghi 11.000 |
| Khu nữ | Khoảng 1.200 người | marhaba.qa và bách khoa toàn thư mở, propertyfinder.qa ghi 1.300 |
| Mái vòm | 93 vòm (28 và 65) | visitqatar.com, marhaba.qa, nguồn khác ghi 90 hoặc 96 |
| Diện tích xây dựng và khuôn viên | 19.550 m² (ba tầng) trên khuôn viên 175.000 m² | marhaba.qa, bách khoa toàn thư mở ghi 19.565 m² và 175.164 m² |
IVThế Đất Và Hướng
Nhiều bạn đọc người Việt quen hỏi một công trình thờ tự ngồi hướng nào, tựa vào đâu. Với một thánh đường thì câu trả lời của chính đạo Hồi rất gọn: Hồi Giáo không có phép phong thủy, và chỉ có một quy tắc hướng là qibla, tức bức tường có hốc mihrab phải quay về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca để mọi người lễ nguyện cùng hướng về một tâm. Từ Doha, Mecca nằm về phía tây, hơi chếch xuống nam, nên chánh điện xếp theo trục ấy.
Những dòng dưới đây là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để quý vị có chỗ đối chiếu giữa hai truyền thống. Tư liệu của thánh đường không nói điều gì như vậy.
Điều đầu tiên là chỗ cao. Thánh đường đặt trên một ngọn đồi ở phía nam vịnh Corniche, giữa một thành phố gần như bằng phẳng. Lối cổ truyền coi gò cao giữa vùng đất bằng là chỗ khí dừng lại, người xưa hay chọn gò như vậy cho đình, chùa, miếu. Ở Doha không có núi để tựa, nên chính ngọn đồi làm chỗ dựa.
Thứ hai là nước. Vịnh Corniche là một vũng biển khum hình vòng cung ôm lấy lòng thành phố. Thánh đường đứng ở phía trong vòng cung ấy, nhìn ra khu West Bay bên kia mặt nước. Đọc theo lối Việt, thế nước ôm vào gọi là thủy bão, được coi là thế tụ, trái với thế nước xói ra ngoài.
Thứ ba là hướng. Vì qibla quay về tây chếch nam, lưng chánh điện hướng về phía tây, lối vào mở từ phía đông. Đọc theo lối Việt, thế ấy gần với tọa tây hướng đông, không phải quay mặt ra vịnh. Đó là chỗ khác giữa hai truyền thống: người Việt chọn hướng theo sông núi trước mặt, còn thánh đường chọn hướng theo một điểm ở xa ngoài tầm mắt.
Cuối cùng là hình mái. Chín mươi ba vòm nhỏ nối nhau tạo một dáng mái thấp, đều, không có một đỉnh vượt hẳn. Lối cổ truyền gọi hình tròn là hình của Kim, và nhiều hình tròn xếp liền được đọc như thế đất yên, không nhọn, không gắt. Người thiết kế làm vòm để che nắng, chỗ hợp với khái niệm phong thủy chỉ là hợp về hình.
VLễ Nguyện Chung Và Các Kỳ Lễ Theo Lịch Hijri
Mọi lễ ở thánh đường tính theo lịch Hồi giáo Hijri, lịch thuần âm, mỗi năm ngắn hơn dương lịch khoảng mười một ngày. Vì vậy tháng Ramadan và hai kỳ Eid mỗi năm rơi vào một ngày dương lịch khác, lùi dần qua các mùa. Sức chứa hơn 30.000 người của toàn khu, theo marhaba.qa, là cho những dịp như thế, khi chánh điện đầy và người lễ tràn ra sân ngoài. Bài chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Năm lần lễ nguyện | Hằng ngày, theo vị trí mặt trời | Rạng đông, giữa trưa, xế chiều, hoàng hôn và đêm, trong chánh điện nam và khu nữ. |
| Lễ chung thứ Sáu (Jumu'ah) | Hằng tuần | Lễ có bài giảng từ bục minbar, lúc chánh điện đông nhất trong tuần. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay từ rạng đông tới hoàng hôn. Buổi tối có lễ nguyện Taraweeh, người lễ đọc trọn Kinh Qur'an trong tháng. |
| Đêm Laylat al-Qadr | Lịch Hijri, một trong mười đêm cuối Ramadan | Đêm kỷ niệm Kinh Qur'an được mặc khải, thường được tìm vào các đêm lẻ, nhiều người thức lễ nguyện suốt đêm. |
| Eid al-Fitr | Lịch Hijri, ngày 1 tháng Shawwal | Lễ mừng hết tháng chay, lễ nguyện chung buổi sáng, sau đó các gia đình thăm nhau. |
| Eid al-Adha | Lịch Hijri, ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lễ hiến sinh trùng mùa hành hương Mecca, lễ nguyện chung buổi sáng rồi chia thịt cho người thiếu thốn. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại Doha gắn với thánh đường này nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Al Muhandiseen Street, Jubailat, Doha
- Đường tới
- Thánh đường nằm trên đường Al Muhandiseen, khu Jubailat, trên ngọn đồi phía nam vịnh Corniche của Doha, nhìn về phía khu West Bay.
- Toạ độ
- 25.3171, 51.5051
Đây là thánh đường đang hành lễ, nên lệ của nơi thờ tự đi trước. Theo visitqatar.com và marhaba.qa: khách ngoài đạo chỉ vào ngoài những lúc cầu nguyện, ăn mặc kín đáo, bỏ giày trước khi vào, không mang đồ ăn. Nữ giới được phát khăn che tóc và áo abaya khi cần. Trẻ dưới bảy tuổi không được vào, và tuyệt đối không chụp ảnh trong khu nữ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Quốc gia Qatar (Imam Muhammad ibn Abd al-Wahhab), Doha
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường lớn nhất Qatar là thánh đường nào
Là Thánh đường Quốc gia Qatar ở Doha, tên chính thức Imam Muhammad ibn Abd al-Wahhab, khởi công năm 2006 theo thiết kế của kiến trúc sư Ibrahim Mohamed Jaidah và khánh thành ngày 16 tháng 12 năm 2011. Toàn khu chứa hơn 30.000 người, chánh điện có máy lạnh chứa khoảng 10.000 tới 11.000 nam. Đây là thánh đường Hồi Giáo Sunni chung của cả nước.
State Mosque Doha có bao nhiêu mái vòm
Visitqatar.com và marhaba.qa ghi 93 mái vòm: 28 vòm lớn trên chánh điện và 65 vòm quanh sân ngoài, thêm hai vòm trên hốc mihrab. Propertyfinder.qa ghi 90 vòm dù chính trang ấy ghi 28 và 65, còn bách khoa toàn thư mở ghi 96 vòm ở bảng tóm tắt, nên thư viện dùng con số 93 làm mốc chính.
Vì sao Thánh đường Quốc gia Qatar có hai tên
State Mosque là tên theo vai trò, tức thánh đường chung của nhà nước. Tên chính thức mang tên Muhammad ibn Abd al-Wahhab, một học giả Hồi Giáo thế kỷ 18, theo marhaba.qa. Tên chỉ để ghi nhớ, thánh đường không thờ người mang tên, mọi lễ nguyện chỉ hướng về Thượng Đế.
Người không theo đạo Hồi có vào Thánh đường Quốc gia Doha được không
Được, theo visitqatar.com, ngoài những lúc cầu nguyện. Khách phải ăn mặc kín đáo và bỏ giày, nữ giới được phát khăn và áo abaya. Trẻ dưới bảy tuổi không được vào, không chụp ảnh trong khu nữ. Nên đi theo đoàn có hướng dẫn.
Thánh đường Quốc gia Qatar xây bằng gì
Tường dựng bằng đá cát, sàn lát đá hoa màu đất, mái phủ những dãy vòm nhỏ che các hành lang vòm cuốn cho mát, theo visitqatar.com. Marhaba.qa ghi công trình xây trên 19.550 mét vuông (bách khoa toàn thư mở ghi 19.565 mét vuông), ba tầng, trong khuôn viên 175.000 mét vuông (bách khoa toàn thư mở ghi 175.164 mét vuông).