Con đường lên Kykkos rời vùng đồng bằng quanh Nicosia (Lefkosia) rồi uốn mãi qua những sườn núi phủ thông, mỗi khúc quanh lại cao thêm một bậc, không khí lạnh dần. Tới khoảng một nghìn hai trăm tới hơn một nghìn ba trăm mét, giữa rừng hiện ra một khối nhà đá mái ngói đỏ bám theo sườn núi. Qua cổng vào sân trong, quý vị gặp những dãy hành lang vòm cung, và trên tường ngoài của nhà thờ là những bức tranh ghép lấp lánh ánh vàng. Bên trong, người hành hương xếp hàng đi về phía vách thánh tượng, dừng trước một tấm ảnh bọc bạc mà không ai nhìn thấy gương mặt.
Đây là Tu viện Kykkos (Moni Kykkou), tu viện Chính Thống lớn nhất và giàu nhất của Síp, thuộc Giáo hội Chính Thống Síp. Tu viện được dâng kính Đức Mẹ và giữ ảnh thánh Panagia Kykkotissa, mà truyền thống tin là một trong những ảnh Đức Mẹ do Thánh Luca (Luke) vẽ. Síp là hòn đảo mà đời sống Kitô giáo có từ thời các tông đồ, và trong vô số nhà thờ, tu viện trên đảo, Kykkos là nơi người Chính Thống Síp tìm về đông nhất. Vì thế thư viện chọn Kykkos làm nơi duy nhất đại diện cho Síp.
IẢnh Thánh Đức Mẹ Kykkotissa Và Truyền Thuyết Lập Tu Viện
Tu viện Kykkos thuộc Chính Thống Giáo Đông phương. Tên đầy đủ của tu viện theo OrthodoxWiki là Tu viện Thánh, Hoàng gia và Stavropegic Kykkos. Chữ Hoàng gia nhắc tới việc tu viện được lập dưới sự bảo trợ của triều đình Byzantine. Chữ stavropegic, theo tờ giới thiệu của Cơ quan Du lịch Síp, chỉ một tu viện không nằm dưới quyền giám mục địa phương mà trực thuộc Thượng hội đồng của Giáo hội Síp, gốc từ việc vị giáo chủ cắm một cây thánh giá ở nền móng khi lập tu viện. Nói theo lối quen của người Việt, Kykkos là một tu viện tự trị.
Linh hồn của tu viện là tấm ảnh thánh gọi là Panagia Kykkotissa, Đức Mẹ Kykkos, còn được gọi là Panagia Eleousa, Đức Mẹ Nhân Hậu, nguồn của lòng thương xót. Ảnh vẽ Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng trên cánh tay phải, vẽ bằng sáp ong và màu trên gỗ cây nhũ hương (mastic). Truyền thống tin rằng đây là một trong ba tấm ảnh Đức Mẹ còn lưu giữ được cho là do chính Thánh Luca tác giả sách Phúc Âm vẽ.
Trong Chính Thống Giáo, ảnh thánh (icon) không phải tranh trang trí. Người tín hữu hôn ảnh, thắp nến trước ảnh, cúi mình trước ảnh, nhưng lòng tôn kính ấy hướng tới người được vẽ chứ không dừng ở gỗ và màu. Truyền thống cho rằng Thánh Luca là người đầu tiên vẽ ảnh Đức Mẹ, và nhiều ảnh cổ ở phương Đông được gắn với tên ngài. Điều này thuộc về lòng tin được truyền lại qua nhiều thế kỷ, không phải điều sử học chứng minh được, và thư viện ghi đúng như vậy.
Truyền thuyết lập tu viện được cả Cơ quan Du lịch Síp và OrthodoxWiki kể lại. Cuối thế kỷ 11, trên núi Kykkos có ẩn sĩ Esaias (Isaiah) sống một mình trong rừng. Viên tổng trấn Byzantine ở Síp là Manuel Voutoumites (có nguồn viết Boutoumites) gặp vị ẩn sĩ trong rừng và đối xử thô bạo với ông. Về sau viên tổng trấn lâm bệnh, nhớ lại chuyện cũ, trở lại xin lỗi. Esaias cho biết ông được báo rằng tấm ảnh Đức Mẹ do Thánh Luca vẽ, lúc ấy giữ ở Constantinopolis, phải được đưa về đảo.
Câu chuyện kể tiếp rằng con gái hoàng đế mắc đúng chứng bệnh ấy và khỏi bệnh khi lời hứa đưa ảnh về Síp được đưa ra. Sau khi Đức Mẹ hiện đến với hoàng đế trong giấc mơ, ảnh thánh được gửi về Síp kèm sắc chỉ vàng (chrysobull) và tiền trợ cấp để dựng một ngôi nhà thờ cùng tu viện trên núi Kykkos giữ ảnh. Đó là truyền thuyết. Về sử liệu, các nguồn chỉ ghi tu viện được lập cuối thế kỷ 11 (dưới triều Hoàng đế Alexios I Komnenos, trị vì từ 1081 tới 1118).
Nhiều người tới Kykkos mong được nhìn tận mắt gương mặt Đức Mẹ Luca vẽ, và ngạc nhiên khi thấy ảnh bị che. Đây không phải lệ mới. Theo Cơ quan Du lịch Síp, ảnh được bọc một lớp bạc mạ vàng từ năm 1756, lớp bạc làm mới năm 1795, và mặt Đức Mẹ luôn được che kín, không bao giờ mở ra, để giữ lòng tôn kính. OrthodoxWiki ghi nhẹ hơn: ảnh được che và rất hiếm khi mở. Người hành hương hôn lớp bọc bạc, không đòi thấy ảnh gốc.
Một điều nữa khách hành hương hay nhầm: vùng núi Troodos có nhóm 10 nhà thờ vẽ bích họa được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới (Các nhà thờ có tranh vẽ ở vùng Troodos), nhưng Tu viện Kykkos không nằm trong danh sách UNESCO ấy vì các khối nhà và tranh ghép của Kykkos đã được dựng lại và trang trí mới sau các vụ cháy lớn thời cận đại và hiện đại.
IIChín Thế Kỷ Qua Bốn Lần Lửa
Tu viện nằm giữa rừng thông trên núi cao, nên kẻ thù lớn nhất của nó qua các thế kỷ là lửa. Mỗi lần cháy, nhà cửa, đồ thờ và giấy tờ cổ mất đi, nhưng lần nào tấm ảnh Đức Mẹ cũng được giữ lại và tu viện được dựng lên trên nền cũ. Những gì quý vị thấy hôm nay phần lớn là công trình sau năm 1541, được nới rộng dần ở thế kỷ 18 và trang trí lại ở thế kỷ 20.
- Cuối thế kỷ 11Lập tu việnẨn sĩ Esaias lập tu viện để giữ ảnh Đức Mẹ đưa từ Constantinopolis về, dưới sự bảo trợ của Hoàng đế Alexios I Komnenos (OrthodoxWiki, Cơ quan Du lịch Síp).
- 1365Cháy lần thứ nhấtTu viện bị thiêu rụi, sau đó được dựng lại bằng gỗ và đá theo Cơ quan Du lịch Síp.
- 1541Cháy và dựng lại toàn bằng đáSau lần cháy này, tu viện được dựng lại hoàn toàn bằng đá. Đây là mốc của phần lớn khối nhà hiện nay.
- 1745Nới rộng nhà thờNhà thờ vốn chỉ một gian được nới thêm hai gian, thành ba gian dâng kính ba tước hiệu khác nhau (Cơ quan Du lịch Síp).
- 1751Cháy lần thứ baOrthodoxWiki ghi một đám cháy lớn năm 1751 làm mất nhiều đồ trang trí và tài liệu. Tờ giới thiệu của Cơ quan Du lịch Síp không nhắc mốc này.
- 1756 và 1795Bọc bạc ảnh thánhẢnh Đức Mẹ Kykkotissa được bọc bạc mạ vàng năm 1756, lớp bạc làm mới năm 1795.
- 1813Cháy lần thứ tưOrthodoxWiki ghi thêm đám cháy năm 1813. Tu viện lại được sửa dựng trên nền đá cũ.
- 1975 tới 1984Vẽ lại tranh tườngLòng nhà thờ được phủ tranh tường mới về cuộc đời Chúa Kitô và Đức Mẹ, do một họa sĩ người Síp vẽ theo Cơ quan Du lịch Síp.
Về số lần cháy, hai nguồn thư viện đã mở ghi khác nhau. Tờ giới thiệu của Cơ quan Du lịch Síp chỉ nêu hai đám cháy năm 1365 và 1541, gắn với hai lần dựng lại (lần đầu bằng gỗ và đá, lần sau toàn bằng đá). OrthodoxWiki kể bốn đám cháy: 1365, 1541, 1751 và 1813. Hai nguồn không mâu thuẫn ở hai mốc đầu, chỉ khác ở chỗ một bên có ghi hai lần sau. Cách hiểu hợp lý là hai mốc sau là những đám cháy làm hư hại đồ đạc và tài liệu hơn là phá hủy toàn bộ khối nhà đá, nhưng các nguồn chưa nói rõ, nên thư viện ghi cả bốn và nêu rõ nguồn nào ghi mốc nào.
Về độ cao của tu viện, tờ giới thiệu của Cơ quan Du lịch Síp ghi khoảng 1.200 mét, trong khi nhiều tài liệu địa lý và bách khoa ghi độ cao tại vị trí quần thể tu viện là 1.318 mét trên mực nước biển. Thư viện ghi cả hai số đo để quý vị đối chiếu.
IIINhà Thờ Ba Gian, Vách Thánh Tượng Và Bảo Tàng Của Tu Viện
Quần thể tu viện là một khối nhà đá bao quanh các sân trong, với hành lang vòm cung, phòng tu, nhà khách và nhà thờ chính. Nhà thờ theo lối vương cung có mái vòm. Theo Cơ quan Du lịch Síp, ban đầu nhà thờ chỉ có một gian, năm 1745 được nới thêm hai gian, và mỗi gian dâng kính một tước hiệu: gian giữa kính Đức Mẹ, gian bên phải kính Các Thánh, gian bên trái kính hai Tổng lãnh thiên thần Micae và Gabriel.
Ảnh thánh Kykkotissa đặt trên vách thánh tượng (iconostasis), bức vách gỗ chạm phủ ảnh thánh ngăn lòng nhà thờ với gian cung thánh. Vách này làm từ thế kỷ 18, OrthodoxWiki ghi trên đó có một số ảnh thế kỷ 17. Tranh ở gian cung thánh có từ cuối thế kỷ 18 hoặc đầu thế kỷ 19. Còn tranh ở lòng nhà thờ được vẽ từ 1975 tới 1984.
Đặt trên vách thánh tượng, bọc bạc mạ vàng, mặt Đức Mẹ che kín. Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng trên tay phải.
Các cảnh đạo trên tường ngoài làm bằng tranh ghép men và thủy tinh có lá vàng, do anh em nhà Kepola cùng các nghệ nhân từ Hy Lạp và Romania thực hiện (Cơ quan Du lịch Síp).
Hai chuỗi tranh về cuộc đời Chúa Kitô và cuộc đời Đức Mẹ, vẽ từ 1975 tới 1984. Tên họa sĩ có chỗ nguồn vênh, xem hộp dưới.
Giữ ảnh thánh từ thế kỷ 13, đồ thờ bạc mạ vàng, lễ phục, bản thảo, và cả gốm cổ của Síp. Có cây thánh giá gỗ khắc năm 1545 của George Laskaris và hộp giữ Mình Thánh bằng bạc năm 1807.
OrthodoxWiki ghi khoảng 15.000 sách in và 100 bản chép tay Hy Lạp, trong đó có mảnh giấy da thế kỷ 10.
Người ta hay nghĩ tranh ghép vàng lấp lánh ở hành lang là tranh Byzantine cổ. Thật ra đó là công trình của cuối thế kỷ 20, làm theo lối xưa, cũng như tranh tường trong lòng nhà thờ. Về tên người vẽ tranh tường có một chỗ nguồn vênh: Cơ quan Du lịch Síp ghi là họa sĩ Christos Georgiou, OrthodoxWiki ghi là George Georgiou (Georgios Georgiou). Thư viện ghi cả hai cách chép tên này. Cái cổ thật sự ở Kykkos là tấm ảnh thánh, vách thánh tượng thế kỷ 18 và những hiện vật trong bảo tàng.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Độ cao tu viện | Khoảng 1.200 m (hoặc 1.318 m) | Cơ quan Du lịch Síp ghi 1.200 m, khảo tả địa hình ghi 1.318 m |
| Bọc bạc ảnh thánh | 1756, làm mới 1795 | Cơ quan Du lịch Síp |
| Nới nhà thờ thành ba gian | 1745 | Cơ quan Du lịch Síp |
| Sách in trong thư viện | Khoảng 15.000 cuốn | OrthodoxWiki |
| Bản chép tay Hy Lạp | Khoảng 100 bản | OrthodoxWiki |
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói rõ trước khi vào phần này. Chính Thống Giáo không có phép chọn đất theo phong thủy. Theo truyền thuyết, chỗ đặt tu viện là chỗ vị ẩn sĩ Esaias sống, không phải chỗ được đo đạc long mạch. Quy tắc về hướng mà nhà thờ Chính Thống giữ là quy tắc phụng vụ chung của Kitô giáo phương Đông: gian cung thánh sau vách thánh tượng quay về phía đông, cửa vào ở phía tây. Còn những dòng dưới đây là thư viện thử nhìn núi Troodos bằng con mắt của thầy địa lý Việt Nam xưa, để quý vị có chỗ so sánh, không phải điều chép trong sách của tu viện.
Nét rõ nhất là thế cao sơn. Tu viện đặt ở độ cao khoảng 1.200 tới 1.318 mét trên sườn núi phía tây dãy Troodos, giữa rừng thông, phía sau và xung quanh có những sườn đỉnh cao hơn che chắn. Theo lối xem đất cổ truyền, một chỗ nằm lưng chừng núi, có núi cao tựa sau, hai bên là những dải sườn đổ xuống như hai cánh tay, là thế tọa sơn vững. Người xưa quý thế này cho nơi tu hành hơn cho nơi buôn bán, vì nó kín đáo và xa đường cái.
Thứ hai là khí rừng. Sách địa lý Việt Nam coi cây cối tốt tươi quanh một nơi là dấu hiệu đất có sinh khí. Rừng thông phủ kín các sườn quanh Kykkos, nhưng chính rừng ấy cũng là lý do tu viện nhiều lần bị lửa. Theo ngũ hành, mộc sinh hỏa, rừng dày mà khô là chỗ lửa dễ bùng, và lịch sử bốn lần cháy của Kykkos trùng khớp một cách lạ lùng với nhận xét ấy, dù đây chỉ là sự trùng hợp của hình thể và khí hậu miền núi.
Thứ ba là minh đường. Ở thế núi cao, không có đồng bằng rộng trước mặt, minh đường của Kykkos là các sân trong lát đá được quây bằng hành lang vòm cung. Theo lối Việt, sân trong có nhà bọc bốn phía là chỗ khí dừng lại, như sân giữa của những ngôi chùa lớn miền Bắc. Còn nước, vốn là nửa kia của phép xem đất, ở đây chỉ là những khe suối núi đổ xuống thung lũng Marathasa ở phía đông và thung lũng Tillyria ở phía tây bắc, nên thế Kykkos nặng về sơn hơn về thủy. Chúng tôi ghi những nhận xét này để quý vị đối chiếu, không có ý nói vị ẩn sĩ hay những người dựng lại tu viện đã tính tới.
VLễ Đức Mẹ Theo Lịch Của Giáo Hội Síp
Giáo hội Chính Thống Síp theo lịch mới (lịch Julius sửa đổi) cho các lễ cố định, nên những ngày lễ như Sinh Nhật Đức Mẹ hay Đức Mẹ An Giấc ở Kykkos trùng với ngày dương lịch. Riêng lễ Phục Sinh và các lễ đi theo Phục Sinh vẫn tính theo lịch Julius, chung với các giáo hội Chính Thống khác, nên thường khác ngày Phục Sinh của Công Giáo. Theo Cơ quan Du lịch Síp, tu viện mừng hai lễ lớn là 8 tháng 9 và 15 tháng 8, cả hai đều là lễ Đức Mẹ, hợp với một tu viện dâng kính Đức Mẹ. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 9 | Lịch phụng vụ Chính Thống, Giáo hội Síp theo lịch mới, trùng dương lịch | Lễ Sinh Nhật Đức Mẹ | Một trong hai lễ lớn của tu viện theo Cơ quan Du lịch Síp. Người hành hương từ khắp đảo lên núi dự canh thức và phụng vụ. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Chính Thống, lịch mới | Lễ Đức Mẹ An Giấc | Lễ lớn thứ hai của tu viện, một trong mười hai đại lễ của Chính Thống, khép lại mùa chay Đức Mẹ đầu tháng 8. |
| 1 tới 14 tháng 8 | Lịch phụng vụ Chính Thống, lịch mới | Mùa chay Đức Mẹ | Hai tuần chay trước lễ An Giấc, theo nếp chung của Chính Thống, có kinh cầu Đức Mẹ (Paraklesis) trong các nhà thờ. |
| Thay đổi theo năm | Tính theo lịch Julius | Lễ Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ, sau Mùa Chay Cả và Tuần Thánh. Ngày thường khác Phục Sinh của Công Giáo. |
Kykkos cùng một nếp với những tu viện Chính Thống giữ ảnh thánh cổ và từng được triều đình Byzantine bảo trợ, như Tu viện Thánh Catarina núi Sinai, và cùng dòng tu viện trên núi của thế giới Hy Lạp như các tu viện Meteora. Quý vị đọc hai bài ấy để thấy cùng một truyền thống đan tu mang những dáng vẻ rất khác nhau giữa sa mạc, cột đá và rừng thông.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Kykkos, phía tây dãy Troodos
- Đường tới
- Tu viện nằm ở phía tây dãy Troodos, đi ô tô theo đường núi từ Nicosia (Lefkosia) hoặc từ vùng Paphos, quãng cuối là đường đèo uốn qua rừng thông.
- Toạ độ
- 34.9839, 32.7411
Kykkos là tu viện có cộng đoàn đan sĩ đang sống và cầu nguyện, không phải nơi tham quan đơn thuần. Vai và gối cần che kín, phụ nữ thường được mời mặc váy dài, nam giới bỏ mũ khi vào nhà thờ. Trong nhà thờ giữ im lặng, không chụp ảnh, không đi qua các cửa của vách thánh tượng. Người hành hương đi theo hàng tới hôn lớp bọc bạc của ảnh Đức Mẹ, làm dấu thánh giá rồi lui ra để người sau tới lượt.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Kykkos
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Kykkos thuộc đạo nào
Tu viện Kykkos thuộc Chính Thống Giáo, cụ thể là Giáo hội Chính Thống Síp. Đây là tu viện stavropegic, tức tự trị, không nằm dưới quyền giám mục địa phương. Tu viện được lập cuối thế kỷ 11, dâng kính Đức Mẹ, và là tu viện lớn nhất, giàu nhất của Síp.
Ảnh Đức Mẹ Kykkos có phải do Thánh Luca vẽ không
Truyền thống tin rằng ảnh Panagia Kykkotissa là một trong những ảnh Đức Mẹ do Thánh Luca vẽ, rồi được đưa từ Constantinopolis về Síp cuối thế kỷ 11. Đây là điều thuộc lòng tin được truyền lại, không phải điều sử học kiểm chứng được. Ảnh bọc bạc mạ vàng từ năm 1756 và mặt Đức Mẹ luôn được che kín.
Vì sao không được nhìn mặt ảnh Đức Mẹ Kykkos
Theo Cơ quan Du lịch Síp, mặt Đức Mẹ trên ảnh được che kín và không bao giờ mở ra, để giữ lòng tôn kính. OrthodoxWiki ghi ảnh rất hiếm khi được mở. Người hành hương hôn lớp bọc bạc mạ vàng, làm năm 1756 và làm mới năm 1795, chứ không đòi thấy ảnh gốc.
Tu viện Kykkos cao bao nhiêu mét
Tu viện nằm ở độ cao khoảng 1.200 mét trên sườn núi phía tây dãy Troodos theo tờ giới thiệu của Cơ quan Du lịch Síp (một số tài liệu địa hình ghi 1.318 mét). Quanh tu viện là rừng thông, và vì nằm giữa rừng núi nên tu viện đã nhiều lần bị cháy, các năm 1365 và 1541, OrthodoxWiki ghi thêm 1751 và 1813.
Lễ lớn ở tu viện Kykkos là ngày nào
Tu viện có hai lễ lớn đều kính Đức Mẹ: ngày 8 tháng 9, lễ Sinh Nhật Đức Mẹ, và ngày 15 tháng 8, lễ Đức Mẹ An Giấc. Giáo hội Chính Thống Síp theo lịch mới cho lễ cố định nên hai ngày này trùng dương lịch, còn Phục Sinh vẫn tính theo lịch Julius.