Nằm soi bóng xuống mặt nước trong vắt như pha lê của hồ lớn Vättern (hồ nước ngọt lớn thứ hai tại Thụy Điển) thuộc vùng đồng bằng lịch sử Östergötland ở miền trung nam Vương quốc Thụy Điển, thị trấn cổ Vadstena hiện lên như một bức tranh bước ra từ thời Trung cổ với lâu đài thời Phục hưng của Vua Gustav Vasa, những con phố lát đá cuội và tâm điểm là một ngôi đại thánh đường Gothic cao vút xây bằng những khối đá vôi ngả sắc xanh lam trầm mặc. Người dân Thụy Điển gọi ngôi thánh đường ấy bằng cái tên đầy trìu mến là Blåkyrkan (Nhà thờ Đá Xanh), tức Nhà thờ Tu viện Vadstena (tiếng Thụy Điển là Vadstena klosterkyrka, tiếng Anh là Vadstena Abbey), đền thánh quốc gia tôn kính Nữ thánh Birgitta của Thụy Điển (Heliga Birgitta, 1303 tới 1373).
Trong dòng chảy tâm linh của Vương quốc Thụy Điển và toàn lục địa châu Âu, Tu viện Vadstena là một thánh địa có sức lan tỏa vượt qua mọi ranh giới giáo phái giữa Tin Lành Luther và Công giáo Rôma. Nếu như Nhà thờ chính tòa Lund ở miền cực nam đại diện cho uy quyền của các Tổng giám mục thời Romanesque và Nhà thờ chính tòa Công giáo Thánh Erik tại Stockholm gắn với vị vua tử đạo thế kỷ 12, thì Tu viện Vadstena là kết tinh trực tiếp từ những thị kiến thần học và bản thiết kế kiến trúc của một người phụ nữ vĩ đại nhất lịch sử Bắc Âu: Thánh Birgitta Birgersdotter, người được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên phong là một trong ba Nữ Thánh Đồng Bổn Mạng của toàn châu Âu vào năm 1999. Suốt hơn sáu thế kỷ rưỡi kể từ khi thánh cốt của Thánh Birgitta được người con gái là Thánh Katarina thành Vadstena rước từ Rôma vượt dãy Alps về an táng tại đây vào năm 1374, Vadstena vẫn luôn là trái tim hành hương lớn nhất của đất nước Thụy Điển.
INữ Thánh Birgitta Thành Vadstena, Sách Mặc Khải Thiên Quốc, Nữ Thánh Katarina Và Hòm Thánh Cốt Năm 1391
Linh hồn của Tu viện Vadstena là Nữ thánh Birgitta của Thụy Điển (Birgitta Birgersdotter, sinh năm 1303 tại Finsta thuộc tỉnh Uppland; qua đời ngày 23 tháng 7 năm 1373 tại Rôma; được Đức Giáo hoàng Bônifaciô IX tuyên hiển thánh ngày 7 tháng 10 năm 1391). Xuất thân từ một gia tộc quý tộc quyền thế bậc nhất Thụy Điển có quan hệ huyết thống với hoàng gia, Birgitta kết hôn năm 13 tuổi với hiệp sĩ kiêm thẩm phán Ulf Gudmarsson của vùng Närke và sinh hạ tám người con (trong đó có người con gái thứ tư là Thánh Katarina thành Vadstena, 1331 tới 1381). Năm 1335, bà được triệu vào cung đình làm nữ quan cố vấn cho Quốc vương trẻ Magnus Eriksson và Hoàng hậu Blanche xứ Namur; năm 1341 tới 1343, hai vợ chồng bà cùng thực hiện cuộc hành hương dài ngày đến đền thánh Santiago de Compostela ở Tây Ban Nha. Sau khi người chồng yêu quý Ulf Gudmarsson qua đời tại Đan viện Cistercian Alvastra gần hồ Vättern vào năm 1344, bà Birgitta đã cởi bỏ nhung lụa quý tộc, trao chia gia sản cho con cái cùng người nghèo và dấn thân trọn vẹn vào đời sống cầu nguyện khổ hạnh.
Ngay tại Alvastra và Vadstena từ năm 1344 tới năm 1349, bà Birgitta liên tiếp đón nhận những thị kiến thần비 và mặc khải thiêng liêng (được các cha linh hướng ghi chép và dịch từ tiếng Thụy Điển cổ sang tiếng Latinh thành bộ đại tác phẩm gồm tám quyển mang tên Revelationes Coelestes, tức Những Mặc Khải Thiên Quốc, tác phẩm văn học và thần học có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Bắc Âu đối với nghệ thuật và tư tưởng châu Âu thời Hậu Trung cổ, đặc biệt là bức thị kiến nổi tiếng của bà về cảnh Chúa Giêsu Giáng Sinh tại Bêlem). Trong một thị kiến quyết định, Đức Kitô đã trao cho Thánh Birgitta Luật Dòng Chúa Cứu Thế (Ordo Sanctissimi Salvatoris, quen gọi là Dòng Birgitta) và chỉ dẫn chi tiết đến từng kích thước thước đo để xây dựng ngôi tu viện mẹ tại Vadstena.
Bản quy hoạch và triết lý tâm linh mà Nữ thánh Birgitta để lại cho Tu viện Vadstena mang những tư tưởng đi trước thời đại hàng thế kỷ. Thứ nhất, Tu viện Vadstena được tổ chức như một Đan viện Song tu dưới quyền lãnh đạo tối cao của Viện mẫu (Abbess): cộng đoàn đan viện gồm đúng 85 thành viên, trong đó có 60 nữ đan sĩ (tượng trưng cho các người nữ thánh thiện đứng quanh Đức Trinh Nữ Maria), 13 linh mục đan sĩ (tượng trưng cho 12 Thánh Tông đồ cộng với Thánh Phaolô), 4 thầy phó tế (tượng trưng cho 4 Giáo phụ lớn của Hội Thánh Tây phương là Ambrôsiô, Augustinô, Giêrônimô và Grêgôriô Cả) và 8 tu huynh trợ sĩ (tượng trưng cho 72 môn đệ của Chúa). Trong khi các linh mục đảm nhiệm phần cử hành bí tích và thuyết giảng, thì quyền quản trị tối cao toàn bộ tu viện thuộc về Viện mẫu (Abbess), người đại diện cho chính Đức Trinh Nữ Maria tại trần gian.
Thứ hai, về mặt mỹ học kiến trúc, Thánh Birgitta truyền dạy rằng nhà thờ tu viện phải được xây dựng theo tinh thần khiêm cung, thanh tịnh và giản phác (humilis, fortis et simplex): không được đắp những hoa văn phù phiếm cầu kỳ làm phân tán tâm trí người cầu nguyện, mà phải sử dụng đá vôi tự nhiên bền vững với những vòm cuốn thanh thoát. Đặc biệt, trên lúp đội đầu màu đen của mọi nữ đan sĩ Dòng Birgitta đều gắn một chiếc Vương miện bằng vải lanh trắng hình chữ thập có đính năm chấm tròn màu đỏ thẫm (gọi là Vương miện Birgitta, tượng trưng cho Năm Dấu Thánh Đẫm Máu của Chúa Giêsu Kitô trên Thập giá), nhắc nhở người tu sĩ luôn đặt tình yêu cứu độ của Đức Kitô lên trên đỉnh đầu và khối óc của mình.
Năm 1346, cảm phục trước những lời cảnh tỉnh đạo đức và thị kiến của bà Birgitta, Quốc vương Thụy Điển Magnus Eriksson và Hoàng hậu Blanche xứ Namur đã lập di chúc hiến tặng toàn bộ Cung điện Hoàng gia nhà Bjälbo tại Vadstena bên bờ hồ Vättern để chuyển đổi thành tu viện. Năm 1349, bà Birgitta lên đường hành hương tới Rôma nhân dịp Năm Thánh 1350 với hai mục tiêu lớn: thuyết phục các vị Giáo hoàng rời bỏ cảnh lưu đày tại Avignon (Pháp) để trở về Rôma, và xin Tòa Thánh phê chuẩn Luật Dòng Chúa Cứu Thế cho Tu viện Vadstena. Sau hai mươi năm kiên trì sống tại Rôma (tại căn nhà ở quảng trường Piazza Farnese) và thực hiện chuyến hành hương cuối đời tới Đất Thánh Giêrusalem năm 1372, Đức Giáo hoàng Urbanô V đã chính thức phê chuẩn Dòng Birgitta vào năm 1370.
Khi bà Birgitta qua đời tại Rôma ngày 23 tháng 7 năm 1373, người con gái trung thành của bà là Katarina Ulfsdotter (tức Nữ thánh Katarina thành Vadstena, vị Viện mẫu đầu tiên của tu viện) đã đích thân tổ chức đoàn rước di hài của mẹ vượt qua hàng ngàn cây số từ Rôma về tới Vadstena vào ngày 4 tháng 7 năm 1374. Đến năm 1384, Tu viện Vadstena chính thức được thánh hiến đi vào hoạt động và khởi công xây dựng ngôi Nhà thờ Đá Xanh (Blåkyrkan) khổng lồ, được hoàn thành và thánh hiến trọng thể vào ngày 16 tháng 2 năm 1430. Điều kỳ diệu nhất trong lịch sử tôn giáo Bắc Âu là ngay cả sau cuộc Cải cách Tin Lành Luther thế kỷ 16 (khi tu viện bị đóng cửa năm 1595 và nhà thờ trở thành nhà thờ giáo xứ thuộc Giáo hội Luther Thụy Điển), Hòm thánh cốt bằng nhung đỏ nạm bạc từ năm 1391 chứa hài cốt của Thánh Birgitta và con gái là Thánh Katarina vẫn không hề bị xâm phạm hay tiêu hủy, mà vẫn được lưu giữ trang nghiêm ngay tại hầm cung thánh của Nhà thờ Tu viện Vadstena cho đến tận ngày nay.
Một điều mà nhiều khách hành hương lần đầu đến Vadstena thường bối rối là họ không rõ hiện nay Tu viện Vadstena thuộc về Giáo hội Tin Lành Luther hay Giáo hội Công giáo Rôma, và tại sao tòa nhà gạch cổ bên cạnh nhà thờ lại từng là một cung điện hoàng gia rồi trở thành bệnh viện.
Câu trả lời nằm ở lịch sử đa tầng vô cùng độc đáo của quần thể Vadstena: thứ nhất, tòa nhà gạch đỏ thế kỷ 13 nằm ngay phía bắc nhà thờ vốn là Cung điện Hoàng gia của vương triều Bjälbo (xây từ khoảng năm 1260 bởi Birger Jarl và Vua Valdemar), được Vua Magnus Eriksson tặng cho Thánh Birgitta năm 1346; để thực hành đức khiêm nhường, các nữ tu đã hạ thấp phần mái cung điện hoàng gia xuống để làm khu nhà ở của nữ đan viện (sau khi đan viện giải thể năm 1595, tòa nhà này từng làm viện điều dưỡng thương binh chiến tranh Krigsmanshus rồi bệnh viện, và nay là Bảo tàng Tu viện Vadstena được UNESCO ghi nhận ký ức di sản). Thứ hai, về mặt tôn giáo hiện nay, bản thân ngôi Nhà thờ Đá Xanh (Klosterkyrkan) nơi đặt hòm thánh cốt Thánh Birgitta là nhà thờ giáo xứ thuộc Giáo hội Tin Lành Luther Thụy Điển (Giáo phận Linköping), nhưng ngay sát bên cạnh trên bờ hồ Vättern là Đan viện Công giáo Pax Mariae của các nữ tu Dòng Birgitta (trở lại Vadstena năm 1935 dưới sự dẫn dắt của Thánh Elisabeth Hesselblad và được nâng lên thành Đan viện độc lập năm 1991). Hai cộng đồng Tin Lành và Công giáo cùng chung sống, cầu nguyện và đón khách hành hương tại Vadstena trong tinh thần huynh đệ đại kết mẫu mực.
IIGần Bảy Thế Kỷ Từ Cung Điện Hoàng Gia Năm 1346, Lễ Phong Thánh Năm 1391, Nhà Thờ Đá Xanh Năm 1430 Tới Trung Tâm Hành Hương Bắc Âu
Lịch sử của Tu viện Vadstena là một trong những chương sử rực rỡ nhất của văn hóa, văn học, y học và tâm linh Bắc Âu từ thế kỷ 14 cho đến thế kỷ 21.
- 1 tháng 5 năm 1346 và năm 1370Vua Magnus Eriksson hiến tặng cung điện Vadstena (1346) và Giáo hoàng Urbanô V phê chuẩn Dòng Birgitta (1370)Theo thị kiến của Thánh Birgitta, Quốc vương Magnus Eriksson và Hoàng hậu Blanche lập chúc thư hiến tặng cung điện hoàng gia tại Vadstena làm tu viện; năm 1370 tại Rôma, Giáo hoàng Urbanô V chính thức phê chuẩn Luật Dòng Chúa Cứu Thế.
- 23 tháng 7 năm 1373 và 4 tháng 7 năm 1374Thánh Birgitta viên tịch tại Rôma và Thánh Katarina rước thánh cốt mẹ về VadstenaSau khi Thánh Birgitta qua đời tại Rôma ngày 23 tháng 7 năm 1373, người con gái là Katarina đã dẫn đoàn hành hương rước di hài mẹ vượt châu Âu về tới Vadstena ngày 4 tháng 7 năm 1374, mở đầu truyền thống hành hương liên tục.
- 1384 và 7 tháng 10 năm 1391Thánh hiến Tu viện (1384), tuyên hiển thánh cho Birgitta (1391) và khởi công Nhà thờ Đá XanhTu viện chính thức đi vào hoạt động năm 1384; ngày 7 tháng 10 năm 1391 Giáo hoàng Bônifaciô IX tuyên hiển thánh trọng thể cho Thánh Birgitta và hài cốt của ngài được đặt vào hòm thánh cốt nhung đỏ nạm bạc.
- 16 tháng 2 năm 1430Thánh hiến trọng thể Nhà thờ Tu viện Vadstena (Blåkyrkan) bằng đá vôi xanhSau gần nửa thế kỷ thi công theo đúng các chỉ dẫn kích thước của Thánh Birgitta, ngôi đại thánh đường kiểu Hallenkirche ba nhịp gian bằng đá vôi xanh Omberg được thánh hiến ngày 16 tháng 2 năm 1430 và năm 1495 lập xưởng in sách đầu tiên tại tu viện.
- 1527 tới 13 tháng 12 năm 1595Thời kỳ Cải cách và đóng cửa đan viện cuối cùng vào tháng 12 năm 1595Dù cuộc Cải cách diễn ra từ năm 1527, các nữ đan sĩ Vadstena vẫn kiên trì duy trì đời sống tu trì thêm gần 70 năm cho đến ngày 13 tháng 12 năm 1595 khi 11 nữ tu cuối cùng rời sang Danzig (Ba Lan); nhà thờ trở thành nhà thờ giáo xứ Luther và giữ nguyên hòm thánh cốt.
- 1935, 1989, 1991 và 1999Dòng Birgitta trở lại Vadstena (1935), Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm (1989) và Tuyên phong Đồng Bổn mạng châu Âu (1999)Thánh Elisabeth Hesselblad đưa các nữ tu Dòng Birgitta trở lại lập cơ sở cạnh hồ Vättern năm 1935 (nâng lên thành Đan viện Pax Mariae năm 1991); Giáo hoàng Gioan Phaolô II cầu nguyện tại Nhà thờ Tu viện Vadstena ngày 9 tháng 6 năm 1989 và tuyên phong Thánh Birgitta làm Đồng Bổn mạng châu Âu ngày 1 tháng 10 năm 1999.
Trung tâm trí thức lớn nhất Bắc Âu thời Trung cổ và Mạng lưới Hành hương Thánh Birgitta. Các nhà sử học Thụy Điển khẳng định rằng vào thế kỷ 15, Tu viện Vadstena không chỉ là đền thánh hành hương số một của bán đảo Scandinavia (Vương hậu Margrete I, người thống nhất Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển trong Liên minh Kalmar năm 1397, từng được chính con gái của Thánh Birgitta nuôi dưỡng và là ân nhân lớn nhất của tu viện), mà còn là trung tâm xuất bản, dịch thuật và thư viện lớn nhất toàn vùng Bắc Âu. Các đan sĩ và nữ đan sĩ tại Vadstena đã sao chép, biên soạn và lưu giữ hơn 1.500 tập bản thảo viết tay thời Trung cổ (hiện phần lớn được bảo tồn tại Thư viện Đại học Uppsala, chiếm hơn một nửa tổng số sách tiếng Thụy Điển cổ còn lại từ thời Trung cổ), đồng thời vào năm 1495 đã thiết lập một trong những xưởng in sách đầu tiên tại Thụy Điển.
Bước sang thế kỷ 20 và 21, với sự ra đời của Trung tâm Hành hương Vadstena (Vadstena Pilgrimscentrum thuộc Giáo hội Thụy Điển, thành lập năm 1996) phối hợp cùng Đan viện Công giáo Pax Mariae, truyền thống đi bộ hành hương thời Trung cổ trên con đường Klosterleden và Birgittaleden xuyên qua rừng thông, cánh đồng lúa mạch và bờ hồ Vättern đã hồi sinh mạnh mẽ, đón hàng trăm ngàn khách hành hương mỗi năm tới cầu nguyện bên hòm thánh cốt của Nữ thánh Birgitta.
IIINhà Thờ Đá Xanh Blåkyrkan Theo Thị Kiến Thánh Birgitta, Hòm Thánh Cốt Nhung Đỏ Năm 1391 Và Bộ Sưu Tập Điêu Khắc Gỗ Trung Cổ
Nhà thờ Tu viện Vadstena (Blåkyrkan) là một kiệt tác kiến trúc Hậu kỳ Gothic Bắc Âu độc nhất vô nhị bởi vì toàn bộ bình đồ, cao độ, vị trí các bàn thờ và lối đi riêng biệt dành cho các nữ đan sĩ, nam đan sĩ cùng giáo dân hành hương đều được xây dựng từ năm 1384 tới năm 1430 theo đúng bản chỉ dẫn kiến trúc mà Nữ thánh Birgitta đã ghi lại trong Sách Mặc Khải trước khi bà qua đời tại Rôma. Ngôi nhà thờ được xây bằng những khối đá vôi Borghamn khai thác từ núi Omberg ngay bên bờ hồ Vättern, loại đá có sắc xanh xám tự nhiên dịu mát phát sáng lung linh khi ánh sáng mặt trời và ánh mặt nước hồ phản chiếu vào.
Nhà thờ được thiết kế theo kiểu nhà thờ hội trường (Hallenkirche) rộng lớn có ba nhịp gian cao bằng nhau, dài khoảng 63 mét và rộng 32 mét, không có tháp chuông cao phô trương ở bên ngoài theo đúng lời dạy khiêm nhường của Thánh Birgitta. Bên trong đại sảnh, hai hàng gồm tám cột trụ đá vôi bát giác thanh mảnh vươn thẳng lên nâng đỡ hệ vòm cuốn hình ngôi sao (stellar vaults) bằng gạch quét vôi trắng cao vút, tạo nên một không gian nội thất khoáng đạt, tĩnh lặng và tràn ngập ánh sáng.
Một điểm đặc biệt hiếm có trong lịch sử kiến trúc nhà thờ châu Âu là theo chỉ dẫn nguyên thủy của Thánh Birgitta, khu vực Cung thánh dành cho 13 linh mục đan sĩ (Brödrakoret) lại nằm ở đầu phía Tây của nhà thờ (thấp hơn nền nhà thờ chính vài bậc), trong khi ở đầu phía Đông là Bàn thờ Đức Trinh Nữ Maria và phía trên cao là hành lang gác lầu dành riêng cho 60 nữ đan sĩ hát kinh thần vụ. Bố cục này thể hiện thần học tôn vinh Đức Mẹ Maria và cộng đoàn nữ tu ở hướng mặt trời mọc, đồng thời cho phép hàng ngàn khách hành hương đi vòng quanh bên dưới mà không làm gián đoạn giờ kinh của đan viện.
Đặt trang trọng trong khu vực cung thánh phía tây (bên dưới vòm đá cổ) là báu vật linh thiêng nhất của đất nước Thụy Điển: Hòm thánh cốt của Thánh Birgitta (Birgittaskrinet), được chế tác vào đúng dịp lễ phong hiển thánh năm 1391. Chiếc hòm gỗ sồi được bọc lớp vải nhung màu đỏ thẫm và trang trí bằng hàng chục tấm phù điêu bạc mạ vàng chạm nổi hình huy hiệu hoàng gia và tông tòa; bên trong hòm lưu giữ nguyên vẹn hài cốt của Nữ thánh Birgitta cùng người con gái của bà là Nữ thánh Katarina thành Vadstena (được rước vào chung năm 1489).
Nhà thờ Tu viện Vadstena được mệnh danh là phòng trưng bày điêu khắc gỗ Trung cổ phong phú bậc nhất Bắc Âu với hơn hai mươi tác phẩm nguyên bản từ thế kỷ 14 tới thế kỷ 16. Nổi tiếng nhất là ba pho tượng gỗ chạm khắc hình ảnh Thánh Birgitta: bức tượng Chân dung Thánh Birgitta (Порträttlika Birgitta) tạc khoảng năm 1435 bởi Johannes Junge với gương mặt sống động như người thật; bức tượng Thánh Birgitta trong trạng thái xuất thần nhận mặc khải (Den extatiska Birgitta) của nghệ nhân Johannes Stenrat từ Lübeck thế kỷ 15; và bức tượng Đức Mẹ Maria Đẹp Đẽ (Sköna Maria).
Treo cao giữa vòm nhà thờ là Cây Thánh Giá Khải Hoàn đồ sộ bằng gỗ sồi chạm khắc từ thế kỷ 15 của Johannes Junge. Tại đầu phía đông là Bàn thờ Đức Mẹ Maria với bức Tế đài cánh gấp (Altarskåp) khổng lồ chạm khắc mạ vàng được đặt làm tại xưởng nghệ thuật Brussels (Bỉ) từ năm 1516 tới 1521 khắc họa cuộc đời Đức Trinh Nữ và vinh quang của Thánh Birgitta, bên cạnh các bàn thờ cổ thế kỷ 15 khác.
Ngay sát phía bắc của Nhà thờ Đá Xanh là tòa nhà gạch đỏ cổ kính từ thập niên 1260 nguyên là Cung điện Hoàng gia của vương triều Bjälbo, nơi các nữ đan sĩ từng sinh sống từ năm 1384 tới 1595 (hiện nay là Bảo tàng Tu viện Sancta Birgitta Klostermuseum lưu giữ phòng ngủ của các nữ tu và các cổ vật thêu dệt Trung cổ). Chỉ cách đó vài chục mét dọc theo bờ hồ Vättern rợp bóng cây là Đan viện Công giáo Pax Mariae của các nữ tu Dòng Birgitta đương đại cùng Trung tâm Hành hương Vadstena.
| Hạng mục kiến trúc và Bảo vật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm nghệ thuật và Ý nghĩa tâm linh |
|---|---|---|
| Nhà thờ Đá Xanh (Blåkyrkan / Klosterkyrkan) | Khởi công 1384, thánh hiến ngày 16 tháng 2 năm 1430 | Nhà thờ hội trường (Hallenkirche) dài 63 m, rộng 32 m xây bằng đá vôi xanh Omberg theo đúng thị kiến của Thánh Birgitta |
| Hòm thánh cốt Thánh Birgitta (Birgittaskrinet) | Chế tác năm 1391 (bổ sung năm 1489) | Hòm gỗ bọc nhung đỏ đính huy hiệu bạc mạ vàng, lưu giữ di hài của Nữ thánh Birgitta và Nữ thánh Katarina |
| Bộ tượng gỗ Thánh Birgitta và Đức Mẹ | Khoảng 1435 tới cuối thế kỷ 15 (Johannes Junge và Johannes Stenrat) | Các kiệt tác điêu khắc gỗ đa sắc trường phái Lübeck khắc họa chân dung thật và trạng thái thị kiến của Thánh Birgitta |
| Tế đài Đức Mẹ Maria (Mariaskåpet) | 1516 tới 1521 (Xưởng điêu khắc Brussels, vùng Flanders) | Tế đài cánh gấp gỗ sồi mạ vàng cao lớn ở đầu phía đông khắc họa các mầu nhiệm cuộc đời Đức Mẹ và Thánh Birgitta |
| Cung điện Bjälbo (Khu Nữ Đan viện cổ) | Khoảng năm 1260 (chuyển thành tu viện năm 1346 tới 1384) | Cung điện hoàng gia bằng gạch cổ nhất Thụy Điển, nay là Bảo tàng Tu viện Sancta Birgitta bên cạnh Nhà thờ Đá Xanh |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Nữ thánh Birgitta, Quốc vương Magnus Eriksson và các bậc thầy xây dựng Bắc Âu thế kỷ 14 không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi chọn vị trí và kiến tạo Tu viện Vadstena. Khu đất ven hồ vốn là điền trang và cung điện hoàng gia nhà Bjälbo được hiến tặng năm 1346, còn cấu trúc và hướng của Nhà thờ Đá Xanh tuân theo bản chỉ dẫn phụng vụ trong Sách Mặc Khải của Thánh Birgitta. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa lý của tỉnh Östergötland ở miền trung nam Thụy Điển tại tọa độ 58,4506 độ vĩ bắc, 14,8914 độ kinh đông, Tu viện Vadstena tọa lạc tại một vị thế sơn thủy giao hội tuyệt mỹ ngay trên bờ phía đông của đại hồ Vättern (hồ nước ngọt kiến tạo sâu và trong vắt bậc nhất châu Âu, có chiều dài hơn 135 km và rộng 31 km). Cách Vadstena khoảng 10 km về phía tây nam dọc theo bờ hồ là khối núi đá thiêng Omberg (cao 263 mét, nơi có phế tích đan viện Alvastra nơi Thánh Birgitta nhận những thị kiến đầu tiên và cũng chính là mỏ đá cung cấp những khối đá vôi xanh xây dựng nên Nhà thờ Đá Xanh), đứng sừng sững như một ngọn thiếu tổ sơn và thanh long hộ vệ chắn gió tây nam cho vịnh nước Vadstena; trong khi ở phía đông và đông nam của thị trấn là vùng đồng bằng nông nghiệp màu mỡ Östgötaslätten trải rộng hiền hòa làm hậu thổ.
Về thủy pháp và tọa hướng, quần thể Tu viện Vadstena và Nhà thờ Đá Xanh nằm ngay sát mép nước trên một mũi đất nhô nhẹ ra vịnh nhỏ của hồ Vättern. Trong phép xem hình thế cổ truyền, mặt hồ Vättern rộng mênh mông như biển cả ở phía tây bắc và phía bắc của tu viện đóng vai trò là một đại minh đường thủy tụ vô cùng thanh khiết: nước hồ Vättern nổi tiếng trong vắt đến mức có thể nhìn thấu đáy ở độ sâu hơn 15 mét, tạo ra nguồn thủy khí tĩnh lặng và quang minh phản chiếu ánh sáng bầu trời vào thẳng các ô cửa sổ cao của Nhà thờ Đá Xanh. Đặc biệt, bản thân ngôi nhà thờ nằm theo trục Đông Bắc - Tây Nam (tương ứng với trục Đông - Tây phụng vụ) nhưng có thiết kế nội thất độc nhất vô nhị: cả đầu phía Đông (nơi đặt bàn thờ Đức Mẹ Maria) lẫn đầu phía Tây (nơi đặt cung thánh các linh mục và Hòm thánh cốt Thánh Birgitta hướng ra phía mặt nước hồ Vättern) đều là những tiêu điểm linh thiêng, tạo thế song đầu tụ khí, âm dương tương chiếu giữa Đức Trinh Nữ Maria và Nữ thánh Birgitta bên bờ đại hồ.
VĐại Lễ Nữ Thánh Birgitta 23 Tháng 7, Lễ Thu Đông 7 Tháng 10 Và Các Tuyến Đường Hành Hương Bộ Hành Quanh Hồ Vättern
Đời sống phụng vụ và hành hương tại Tu viện Vadstena diễn ra sôi động quanh năm theo lịch phụng vụ Kitô giáo (dương lịch), là nơi hiếm hoi tại Bắc Âu mà cả Giáo hội Tin Lành Luther Thụy Điển lẫn Giáo hội Công giáo Rôma đều cùng tổ chức các kỳ đại lễ và đón các đoàn hành hương quốc tế tôn kính Nữ thánh Birgitta.
| Thời điểm trong năm và ngày | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện hành hương | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Tu viện Vadstena |
|---|---|---|---|
| Ba thời kinh hằng ngày quanh năm | Hằng ngày | Kinh nguyện Hành hương (Pilgrimsmässa) tại Nhà thờ Đá Xanh và Kinh Thần Vụ tại Đan viện Pax Mariae | Mỗi ngày tại Nhà thờ Đá Xanh đều cử hành các giờ kinh nguyện sáng, trưa và chiều dành cho khách hành hương bên cạnh hòm thánh cốt; đồng thời tại nguyện đường Đan viện Công giáo Pax Mariae kế bên, các nữ tu Dòng Birgitta có đội vương miện năm dấu thánh hát kinh thần vụ bằng tiếng Latinh và tiếng Thụy Điển. |
| Ngày 16 tháng 2 hằng năm | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Thánh hiến Nhà thờ Tu viện Vadstena (16 tháng 2 năm 1430) | Tưởng nhớ ngày ngôi Nhà thờ Đá Xanh (Blåkyrkan) hoàn thành và được thánh hiến trọng thể vào mùa đông năm 1430 theo đúng thị kiến của Thánh Birgitta. |
| Tháng 5 tới tháng 9 hằng năm | Dương lịch (Mùa hè Bắc Âu) | Mùa Hành hương Bộ hành Quốc tế trên đường Klosterleden và Lễ Rước Thánh Cốt (4 tháng 7) | Hàng vạn khách hành hương đi bộ qua núi Omberg và rừng Alvastra tiến về Vadstena, kỷ niệm ngày Thánh Katarina rước thánh cốt mẹ về tới Vadstena (4 tháng 7 năm 1374). |
| Ngày 23 tháng 7 hằng năm | Dương lịch (Đại lễ chính mùa hè) | Đại lễ Thiên Quốc Nữ thánh Birgitta, Đồng Bổn mạng châu Âu (Himmelska födelsedag) | Kỷ niệm ngày Thánh Birgitta qua đời tại Rôma (23 tháng 7 năm 1373) và là lễ kính trọng thể của ngài trong lịch chung Giáo hội hoàn vũ: cử hành thánh lễ đại kết, rước kiệu và hòa nhạc thánh ca Trung cổ. |
| Ngày 2 tháng 8 hằng năm | Dương lịch | Lễ Nữ thánh Katarina thành Vadstena (1331 tới 1381, Viện mẫu đầu tiên của Tu viện) | Tôn vinh người con gái hiếu thảo và thánh thiện của Thánh Birgitta, người đã xây dựng nền móng đầu tiên cho cộng đoàn nữ tu tại Vadstena. |
| Ngày 7 tháng 10 hằng năm | Dương lịch (Lễ Birgitta truyền thống Bắc Âu) | Đại lễ Tuyên Hiển Thánh của Nữ thánh Birgitta (Birgittadagen, 7 tháng 10 năm 1391) | Kỷ niệm ngày Giáo hoàng Bônifaciô IX tuyên phong hiển thánh cho Birgitta ngày 7 tháng 10 năm 1391; đây là ngày lễ truyền thống lớn nhất mùa thu tại Thụy Điển với các buổi cầu nguyện ánh nến và hội thảo thần học tại Vadstena. |
Lời cầu nguyện của người hành hương Thánh Birgitta: Xin chỉ cho con đường phải đi. Tại Trung tâm Hành hương Vadstena và bên trong Nhà thờ Đá Xanh, có một lời cầu nguyện ngắn gọn trích từ chính lời của Nữ thánh Birgitta đã trở thành kim chỉ nam cho hàng triệu người hành hương hiện đại thuộc mọi tôn giáo và hoàn cảnh sống khi đặt chân tới bờ hồ Vättern: Lạy Chúa, xin chỉ cho con thấy con đường của Ngài, và ban cho con lòng sẵn sàng bước đi trên con đường ấy (Herre, visa mig din väg och gör mig villig att vandra den). Giữa không gian đá vôi xanh mát lành và tiếng sóng vỗ nhè nhẹ của hồ Vättern, di sản của người phụ nữ Thụy Điển thế kỷ 14 vẫn tiếp tục sưởi ấm và dẫn đường cho tâm hồn con người thế kỷ 21.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Lasarettsgatan và Klosterledsgatan, bên bờ đông hồ Vaettern, 592 30 Vadstena, hạt Oestergoetland, Vương quốc Thụy Điển
- Đường tới
- Thị trấn cổ Vadstena nằm bên bờ đông hồ Vättern thuộc hạt Östergötland, cách thủ đô Stockholm khoảng 240 km về phía tây nam và cách thành phố Linköping khoảng 50 km về phía tây. Để đến đây bằng phương tiện công cộng từ Stockholm hoặc từ miền nam Thụy Điển (như Malmö, Lund), quý vị đi tàu hỏa cao tốc SJ hoặc tàu vùng Östgötapendeln tới nhà ga thị trấn Mjölby hoặc Motala (chỉ mất khoảng 1 giờ 45 phút đi tàu từ Stockholm tới Mjölby), sau đó chuyển sang tuyến xe buýt địa phương Östgötatrafiken chạy thẳng khoảng 20 tới 25 phút là tới trạm dừng ngay trung tâm thị trấn Vadstena cạnh lâu đài và đi bộ 5 phút dọc bờ hồ Vättern tới Nhà thờ Tu viện Vadstena.
- Toạ độ
- 58.4506, 14.8914
Nhà thờ Tu viện Vadstena (Blåkyrkan) mở cửa miễn phí hằng ngày quanh năm (thường từ 9 giờ sáng đến 17 giờ hoặc 18 giờ chiều tùy mùa) để đón khách hành hương và du khách vào cầu nguyện, chiêm bái. Khi bước vào bên trong Nhà thờ Đá Xanh, đặc biệt là khi xuống bậc thềm phía tây để đứng trước Hòm thánh cốt màu đỏ của Nữ thánh Birgitta và Nữ thánh Katarina (Birgittaskrinet), quý vị cần giữ sự tĩnh lặng tuyệt đối, tắt chuông điện thoại và mặc trang phục lịch sự. Quý vị có thể thắp nến cầu nguyện tại các giá nến hình quả địa cầu bên trong nhà thờ, ghé thăm Vườn Thảo Mộc Tu viện ở bên ngoài, tham quan Bảo tàng Tu viện Sancta Birgitta nằm trong tòa cung điện gạch đỏ thế kỷ 13 ngay kế bên (có bán vé) và ghé thăm nhà nguyện cùng nhà khách của Đan viện Công giáo Pax Mariae bên bờ hồ Vättern.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Vadstena (Đền thánh Nữ thánh Birgitta)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nữ thánh Birgitta của Thụy Điển là ai và vì sao bà được tôn phong là Đồng Bổn mạng của châu Âu?
Nữ thánh Birgitta (Birgitta Birgersdotter, 1303 tới 1373) là nhà thần học huyền nhiệm, nhà cải cách tôn giáo và văn nhân vĩ đại nhất lịch sử Bắc Âu. Sau khi chồng qua đời năm 1344, bà nhận được các thị kiến thiêng liêng (ghi lại trong bộ sách Những Mặc Khải Thiên Quốc), sáng lập Dòng Chúa Cứu Thế (Dòng Birgitta) với tổ đình tại Vadstena và có công lớn trong việc kêu gọi Giáo hoàng trở về Rôma từ Avignon. Năm 1999, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tuyên phong Thánh Birgitta là một trong ba Nữ Thánh Đồng Bổn Mạng của toàn lục địa châu Âu (cùng với Thánh Catarina thành Siena và Thánh Teresa Benedicta Thánh Giá).
Vì sao Nhà thờ Tu viện Vadstena lại được gọi là Blåkyrkan (Nhà thờ Đá Xanh)?
Ngôi đại thánh đường Gothic của Tu viện Vadstena (khởi công năm 1384 và thánh hiến ngày 16 tháng 2 năm 1430) được xây dựng hoàn toàn bằng các khối đá vôi Borghamn khai thác từ ngọn núi Omberg nằm bên bờ hồ Vättern gần đó. Loại đá vôi giàu khoáng chất này khi được mài nhẵn và gặp ánh sáng phản chiếu từ mặt hồ Vättern sẽ ánh lên sắc xanh xám và xanh lam dịu mát vô cùng đặc trưng, nên người dân Thụy Điển gọi thân thương là Blåkyrkan (Nhà thờ Đá Xanh).
Hòm thánh cốt màu đỏ đặt trong Nhà thờ Tu viện Vadstena lưu giữ di hài của ai và vì sao vẫn còn nguyên vẹn sau cuộc Cải cách?
Đó là chiếc Hòm thánh cốt Birgitta (Birgittaskrinet) bằng gỗ bọc nhung đỏ nạm huy hiệu bạc mạ vàng được chế tác từ năm 1391, bên trong lưu giữ hài cốt thật của Nữ thánh Birgitta (được rước từ Rôma về Vadstena năm 1374) và người con gái của bà là Nữ thánh Katarina thành Vadstena. Nhờ lòng tôn kính sâu sắc của cả hoàng gia lẫn nhân dân Thụy Điển đối với vị thánh quốc gia của mình, chiếc hòm thánh cốt này đã được bảo vệ nguyên vẹn ngay tại nhà thờ suốt qua thời kỳ Cải cách Tin Lành thế kỷ 16 cho đến tận ngày nay.
Kiến trúc của Nhà thờ Tu viện Vadstena có điểm gì đặc biệt gắn liền với thị kiến của Thánh Birgitta?
Toàn bộ bình đồ, kích thước, sự giản dị không tháp chuông cao và việc bố trí hai khu cung thánh ở hai đầu Đông và Tây của Nhà thờ Tu viện Vadstena đều được các thợ xây thế kỷ 14 và 15 thực hiện theo đúng những chỉ dẫn chi tiết mà Thánh Birgitta đã để lại trong Sách Mặc Khải của bà. Ở đầu phía Đông là bàn thờ Đức Trinh Nữ Maria và hành lang trên cao dành cho 60 nữ đan sĩ, còn ở đầu phía Tây là cung thánh dành cho 13 linh mục đan sĩ và nơi đặt hòm thánh cốt.
Hiện nay Tu viện Vadstena do Giáo hội Tin Lành hay Giáo hội Công giáo quản lý?
Quần thể tâm linh Vadstena ngày nay là một biểu tượng đại kết mẫu mực giữa hai giáo hội: bản thân ngôi Nhà thờ Đá Xanh (Klosterkyrkan) từ sau thế kỷ 16 là nhà thờ thuộc Giáo hội Tin Lành Luther Thụy Điển (Svenska kyrkan) và vận hành Trung tâm Hành hương Vadstena; trong khi ngay sát bên cạnh trên bờ hồ Vättern là Đan viện Công giáo Pax Mariae của các nữ tu Dòng Birgitta (trở lại Vadstena từ năm 1935 dưới sự dẫn dắt của Nữ thánh Elisabeth Hesselblad). Cả tín hữu Tin Lành lẫn Công giáo đều cùng cầu nguyện và hành hương về bên hòm thánh cốt Thánh Birgitta.
Tòa nhà gạch cổ nằm sát phía bắc Nhà thờ Đá Xanh vốn là công trình gì?
Tòa nhà gạch đỏ nằm sát phía bắc nhà thờ vốn là một Cung điện Hoàng gia xây dựng từ khoảng năm 1260 bởi vương triều Bjälbo (thời Birger Jarl và Vua Valdemar). Vào năm 1346, Quốc vương Magnus Eriksson và Hoàng hậu Blanche xứ Namur đã hiến tặng cung điện này cho Thánh Birgitta; các nữ tu đã hạ thấp mái cung điện để biến thành khu nhà ở của nữ đan viện từ năm 1384 tới năm 1595, và hiện nay tòa nhà này là Bảo tàng Tu viện Sancta Birgitta (Klostermuseum).