Từ những cánh đồng lúa trù phú trải dài khắp vùng đồng bằng trung tâm tỉnh Pangasinan trên đảo Luzon, những con đường rợp bóng cây keo và xoài cổ thụ dẫn lối lên một ngọn đồi thoai thoải tại thị trấn Manaoag. Vào mỗi buổi rạng đông cuối tuần, hàng trăm chiếc xe khách đường dài, xe gia đình và xe ba bánh từ thủ đô Manila, vùng núi Baguio cùng khắp các tỉnh Ilocos nối đuôi nhau đỗ kín quảng trường trước mặt một tòa đại thánh đường màu trắng kem pha vàng nhạt có mái vòm lớn và tháp chuông bốn tầng vươn cao. Người dân miền Bắc Philippines khi bước qua cổng đền thánh thường không dùng những danh xưng xa cách, mà trìu mến thưa chuyện với Đức Trinh Nữ Maria ngự trên cung thánh bằng hai tiếng tiếng Ilocano quen thuộc như gọi người bà, người mẹ hiền trong gia đình: Apo Baket (nghĩa là Đức Bà Cả Đáng Kính).
Đó là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag (tên chính thức là Basílica Menor de Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Manaoag), trung tâm hành hương Công giáo trọng điểm của vùng Bắc Luzon do các tu sĩ Dòng Anh Em Giảng Thuyết (tức Dòng Đa Minh, Ordo Praedicatorum) coi sóc liên tục từ đầu thế kỷ 17. Nếu như ở phía đông thủ đô Manila có Nhà thờ chính tòa Quốc tế Đức Mẹ Hòa Bình và Hành Trình Tốt Đẹp, Antipolo bảo trợ cho những người đi đường biển và đường xa, còn ở phía nam vịnh Manila có Nhà thờ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp Baclaran tấp nập tuần cửu nhật ngày thứ Tư, thì đền thánh Manaoag tại Pangasinan lại lưu giữ câu chuyện bốn trăm năm về tiếng gọi hiền từ từ ngọn cây trên đồi và pho tượng ngà voi thế kỷ 17 đã bình an vượt qua những trận động đất lẫn bom đạn chiến tranh.
ITiếng Gọi Từ Ngọn Đồi Mantaoag, Danh Xưng Apo Baket Và Thánh Tượng Đức Mẹ Mân Côi Bằng Ngà Voi
Ngay chính địa danh Manaoag của thị trấn và của vương cung thánh đường đã là một lời tuyên xưng đức tin được lưu giữ trong ngôn ngữ bản địa. Trong tiếng Pangasinan và tiếng Ilocano, động từ mantaoag (bắt nguồn từ gốc từ taoag hoặc tawag trong nhóm ngôn ngữ Philippines) có nghĩa là kêu gọi hay lên tiếng gọi ai đó lại gần. Theo truyền thống được ghi chép trong biên niên sử Dòng Đa Minh từ thế kỷ 17, vào khoảng năm 1610, một người nông dân bản địa sau buổi làm đồng chiều muộn đang đi bộ về nhà ngang qua ngọn đồi rừng cây rậm rạp thì bỗng nghe thấy một giọng nữ dịu dàng và ấm áp gọi tên mình. Khi ngước nhìn lên ngọn một cây gỗ lớn giữa quầng sáng trắng rực rỡ, ông nhìn thấy Đức Trinh Nữ Maria tay trái bế Chúa Hài Đồng, tay phải cầm chuỗi Mân Côi, chỉ xuống ngọn đồi và căn dặn rằng: Hỡi con, chính tại nơi này Ta muốn một ngôi nhà thờ được dựng lên cho các con cái của Ta. Khi người nông dân trở về làng kể lại cho các tu sĩ và dân làng hỏi vì sao dựng nhà thờ trên đồi, ai nấy đều trả lời: Dimad Apo ya Mantaoag (Tại nơi Đức Bà Kêu Gọi), rồi đọc rút gọn thành Manaoag.
Ngự trên tòa cao chính giữa cung thánh của vương cung thánh đường là pho tượng Đức Mẹ Rất Thánh Mân Côi Manaoag (Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Manaoag) có niên đại từ đầu thế kỷ 17. Pho tượng cao khoảng 1,5 mét (tính cả khung thân tượng mặc lễ phục Hoàng hậu), thuộc dòng tượng khung gỗ cổ điển Tây Ban Nha (imagen de vestir) kết hợp đầu và đôi bàn tay Đức Mẹ cùng toàn thân Chúa Giêsu Hài Đồng được chạm khắc tinh xảo bằng ngà voi nguyên khối. Trên đầu Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng đội triều thiên vàng nạm kim cương và đá quý, tay phải Đức Mẹ cầm quyền trượng và tràng hạt Mân Côi vàng, khoác áo choàng thêu chỉ vàng lộng lẫy do các thế hệ tín hữu dâng cúng để tạ ơn những lời cầu xin được nhận lời.
Trong tâm thức của người dân khắp vùng Pangasinan, La Union, Benguet và Ilocos, Đức Mẹ Manaoag được gọi một cách gần gũi là Apo Baket (trong tiếng Ilocano, Apo là tiếng tôn xưng bậc bề trên đáng kính, còn Baket nghĩa là người mẹ già, bậc trưởng lão nữ trong gia tộc). Danh xưng mộc mạc ấy diễn tả niềm xác tín rằng Đức Mẹ không phải một vị nữ vương xa lạ nơi cung điện châu Âu, mà là người Mẹ hiền cao niên luôn lắng nghe và gọi từng người con đang mỏi mệt tìm về dưới mái nhà trên đồi.
Trong thần học và linh đạo của Dòng Đa Minh (dòng tu gắn liền với việc truyền bá Kinh Mân Côi từ thời Thánh Đa Minh Guzman thế kỷ 13), tước hiệu Đức Mẹ Rất Thánh Mân Côi (Our Lady of the Most Holy Rosary) không tách rời khỏi việc chiêm ngắm cuộc đời Chúa Giêsu Kitô. Mỗi chục kinh Mân Côi mà khách hành hương lần hạt khi đi dọc Vườn Mân Côi bên hông Vương cung thánh đường Manaoag là một bước suy niệm các mầu nhiệm Vui, Sáng, Thương, Mừng của Tin Mừng qua trái tim của Đức Maria.
Đặc biệt, vào ngày 21 tháng 6 năm 2011, Tòa Ân Giải Tối Cao của Tòa Thánh Vatican dưới triều Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã ban sắc lệnh thiết lập Mối dây Liên kết Thiêng liêng Đặc biệt (Vinculum Spirituale) giữa Đền thánh Đức Mẹ Manaoag với Đại Vương cung thánh đường Đức Bà Cả tại Rôma (Basilica Papale di Santa Maria Maggiore, ngôi đền thánh cổ nhất phương Tây cung hiến cho Đức Mẹ từ thế kỷ 5). Theo giáo luật Công giáo, mối liên kết này cho phép các tín hữu hành hương tới Vương cung thánh đường Manaoag với tâm hồn sám hối, xưng tội, rước lễ và cầu nguyện theo ý Đức Giáo hoàng được lãnh nhận ơn Toàn xá tương đương như khi trực tiếp hành hương tới viếng Đại Vương cung thánh đường Đức Bà Cả tại thành Rôma.
Biên niên sử của Tỉnh dòng Đa Minh Rất Thánh Mân Côi tại Philippines (do sử gia dòng là cha Diego Aduarte, OP và các văn kiện thế kỷ 17 ghi lại) cho biết vùng đất Manaoag ban đầu là một điểm truyền giáo nhỏ mang tên Santa Monica nằm ở vùng đất thấp Cawili bên bờ sông Baloquing (nay là sông Angalacan), do các tu sĩ dòng Augustinô thiết lập vào năm 1600. Tới năm 1605, dòng Augustinô trao lại vùng truyền giáo Pangasinan này cho các tu sĩ Dòng Đa Minh. Linh mục Đa Minh Fray Juan de San Jacinto, OP đã đưa về giáo xứ pho tượng Đức Mẹ Mân Côi bằng ngà voi và gỗ được chế tác tại Tây Ban Nha và vận chuyển qua ngả Acapulco (Mexico) sang Manila vào đầu thế kỷ 17, đồng thời đổi tước hiệu nhà thờ thành Đức Mẹ Rất Thánh Mân Côi.
Khoảng năm 1610, sau biến cố Đức Mẹ hiện ra trên ngọn đồi gọi người nông dân, cha Juan de San Jacinto đã quyết định dời cả nhà thờ lẫn khu dân cư từ vùng đất thấp Cawili hay ngập lụt lên định cư hẳn trên đỉnh đồi hiện nay và lấy tên thị trấn là Manaoag. Sử liệu nhà dòng còn ghi lại một sự kiện nổi tiếng vào đầu thế kỷ 17: khi các bộ tộc miền núi chưa theo đạo tràn xuống đốt phá ngôi làng mới lập và bắn hàng loạt mũi tên tẩm lửa vào mái lá tranh của ngôi nhà nguyện trên đồi nơi cất giữ pho tượng Đức Mẹ, mọi ngôi nhà xung quanh đều cháy rụi nhưng mái lá của nhà nguyện và pho tượng ngà voi bên trong lại hoàn toàn không bén lửa trước sự kinh ngạc của cả hai phía.
Khi tới hành hương tại Manaoag, có hai điều mà du khách lần đầu ghé thăm thường hiểu chưa chính xác. Điều thứ nhất là nhiều người khi xếp hàng bước lên cầu thang phía sau cung thánh (khu vực gọi là Camarín de la Virgen hay Phòng Chạm Tượng) và đặt tay qua ô kính nhỏ phía sau lưng tượng thường nghĩ rằng mình chỉ đang chạm vào một bức tượng bản sao đặt làm mẫu, còn tượng cổ thế kỷ 17 được cất trong bảo tàng. Thực tế, bức tượng ngự ngay trên ngai tòa cao của bàn thờ chính (mà khách hành hương bước lên cầu thang phía sau để chạm nhẹ vào vạt áo choàng sau lưng tượng) chính là pho tượng ngà voi nguyên bản thế kỷ 17 do cha Juan de San Jacinto đưa về từ Tây Ban Nha, trong khi Bảo tàng Đức Mẹ Manaoag bên cạnh nhà thờ là nơi trưng bày hàng trăm bộ áo choàng thêu vàng cổ, vương miện, trang sức và các kỷ vật tạ ơn (ex-voto) của pho tượng qua các thế kỷ.
Điều thứ hai là một số người nhầm tưởng các linh mục coi sóc Vương cung thánh đường Manaoag là linh mục triều thuộc Tổng giáo phận Lingayen-Dagupan. Kỳ thực, dù nằm trong địa giới giáo phận Tổng giáo phận Lingayen-Dagupan, Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag từ năm 1605 tới nay vẫn luôn thuộc quyền quản nhiệm trực tiếp của các tu sĩ Dòng Đa Minh (hiện thuộc Tỉnh dòng Đa Minh Philippines lập năm 1971), giữ trọn truyền thống phụng vụ và thần học Mân Côi đặc trưng của dòng suốt hơn bốn trăm hai mươi năm.
IIBốn Thế Kỷ Từ Thảo Am Cawili Năm 1600 Tới Đại Lễ Đội Triều Thiên Giáo Hoàng Và Tiểu Vương Cung Thánh Đường
Hành trình hơn bốn thế kỷ của Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag là biên niên sử sống động về cách một ngôi nhà nguyện bằng tre nứa trên đồi biên viễn Bắc Luzon từng bước trở thành một trong những trung tâm hành hương lớn nhất Đông Nam Á. Từ quyết định dời làng lên đồi năm 1610, ngôi đền thánh đã trải qua nhiều đợt kiến thiết mở rộng vào các thế kỷ 18, 19 và đầu thế kỷ 20 để đáp ứng dòng người hành hương ngày một đông đảo từ khắp quần đảo Philippines.
Không chỉ vượt qua trận động đất lớn vùng Pangasinan năm 1892, ngôi thánh đường trên đồi Manaoag còn ghi dấu trong ký ức lịch sử hiện đại bởi sự kiện thoát nạn kỳ lạ giữa Thế chiến thứ hai năm 1945, trước khi liên tiếp đón nhận những vinh dự cao quý của Tòa Thánh Vatican vào đầu thế kỷ 21.
- 1600 và 1605Khởi lập giáo điểm Santa Monica và chuyển giao cho Dòng Đa MinhNăm 1600, các tu sĩ dòng Augustinô lập nhà nguyện Santa Monica tại vùng Cawili bên sông Baloquing. Năm 1605, Dòng Đa Minh tiếp nhận vùng truyền giáo; cha Juan de San Jacinto rước pho tượng Đức Mẹ Mân Côi bằng ngà voi từ Tây Ban Nha về tôn trí.
- Khoảng năm 1610Sự kiện Đức Mẹ hiện ra trên ngọn cây và dời nhà thờ lên đồi ManaoagSau khi Đức Trinh Nữ Maria hiện ra trên ngọn cây gọi một người nông dân bảo dựng nhà thờ trên đồi, cha Juan de San Jacinto dời toàn bộ giáo xứ lên đỉnh đồi hiện tại và đặt tên thị trấn là Manaoag (bắt nguồn từ chữ Mantaoag nghĩa là Bà Gọi).
- 1701 và 1720Xây dựng ngôi nhà thờ bằng đá và gạch đầu tiên trên đỉnh đồiDưới sự tài trợ của đại úy Gaspar de Gamboa (một ân nhân người Manila sùng kính Đức Mẹ Manaoag), ngôi nhà thờ bằng đá và gạch kiên cố đầu tiên được khởi dựng năm 1701 và mở rộng thêm vào năm 1720 để đón khách hành hương.
- 1882 tới 1912 và 1925Trùng tu sau động đất năm 1892 và kiến thiết đại thánh đường hình chữ thậpTrận động đất mạnh ngày 16 tháng 3 năm 1892 làm hư hại nặng nhà thờ cũ. Các tu sĩ Đa Minh đã kiên trì xây dựng lại tòa thánh đường lớn hình chữ thập từ đầu thế kỷ 20 tới năm 1912 và hoàn thiện hai cánh ngang cùng mặt tiền hiện hữu vào khoảng năm 1925 tới 1932.
- 21 tháng 4 năm 1926Đại lễ Đội Triều Thiên Giáo Hoàng theo sắc lệnh của Đức Giáo hoàng Piô XIĐược sự phê chuẩn của Giáo hoàng Piô XI từ năm 1925, ngày 21 tháng 4 năm 1926, Khâm sứ Tòa Thánh Guglielmo Piani cùng Giám mục Dennis Joseph Dougherty đã cử hành đại lễ đội triều thiên vàng chính thức cho pho tượng Đức Mẹ Mân Côi Manaoag trước hàng vạn tín hữu.
- Năm 1945 (Thế chiến thứ hai)Bốn quả bom rơi xuống nhà thờ nhưng không phát nổTrong chiến dịch giải phóng Luzon năm 1945, máy bay ném bốn quả bom xuống khu vực nhà thờ: ba quả rơi xuống quảng trường và mặt tiền còn một quả xuyên thủng mái vòm rơi thẳng xuống lòng nhà thờ nhưng cả bốn quả đều không phát nổ, giữ nguyên vẹn pho tượng Đức Mẹ.
- 21 tháng 6 năm 2011Thiết lập liên kết thiêng liêng với Đại Vương cung thánh đường Đức Bà Cả tại RômaTòa Ân Giải Tối Cao Vatican ban sắc lệnh kết nghĩa đặc biệt giữa Đền thánh Manaoag với Đại Vương cung thánh đường Santa Maria Maggiore tại Rôma, ban ơn Toàn xá cho khách hành hương viếng đền thánh.
- 11 tháng 10 năm 2014 và 17 tháng 2 năm 2015Đức Giáo hoàng Phanxicô sắc phong Tiểu Vương cung thánh đườngGiáo hoàng Phanxicô ký sắc chỉ ngày 11 tháng 10 năm 2014 nâng Đền thánh Đức Mẹ Mân Côi Manaoag lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường, và nghi lễ công bố trọng thể được cử hành ngày 17 tháng 2 năm 2015.
Từ cuộc hành trình trên chiến thuyền buồm Manila - Acapulco tới đại lễ đội triều thiên năm 1926. Các biên bản giám định cổ vật của Dòng Đa Minh cho biết pho tượng Apo Baket mang phong cách điêu khắc ngà voi Tây Ban Nha - Philippines (Hispano-Philippine ivory art) đầu thế kỷ 17: phần đầu, gương mặt có sống mũi thanh tú và đôi bàn tay Đức Mẹ cùng tượng Chúa Hài Đồng được tạc từ ngà voi châu Á đưa qua cảng Manila, kết hợp với kỹ thuật sơn mài thếp vàng (estofado) của nghệ nhân Tây Ban Nha. Khi Đức cha Dennis Joseph Dougherty (người Mỹ làm Giám mục Giáo phận Nueva Segovia đặt tòa tại Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô tại Vigan, Ilocos Sur từ năm 1903 tới 1908 trước khi về Mỹ làm Hồng y Tổng giám mục Philadelphia) nhiều lần tới viếng Manaoag, ngài đã trực tiếp chứng kiến lòng sùng kính sâu sắc của hàng trăm nghìn người dân miền Bắc và đứng ra vận động Tòa Thánh chuẩn y việc đội triều thiên giáo hoàng cho pho tượng vào ngày 21 tháng 4 năm 1926.
Trong Thế chiến thứ hai (tháng 1 năm 1945), khi giao tranh ác liệt nổ ra tại vùng vịnh Lingayen và Pangasinan, các tu sĩ Đa Minh đã tạm thời đưa pho tượng Đức Mẹ đi sơ tán sang thị trấn San Fabian, nhưng ngay tại ngôi nhà thờ Manaoag, việc một quả bom xuyên qua mái tôn rơi xuống giữa gian cung thánh mà ngòi nổ hoàn toàn câm lặng đã được ghi vào biên niên sử giáo phận như một dấu mốc lịch sử không thể quên của thị trấn.
IIIKiến Trúc Thánh Đường Chữ Thập Trên Đỉnh Đồi, Khám Thờ Camarín Và Khu Hành Hương Đa Minh
Tọa lạc uy nghi trên đỉnh gò đồi trung tâm thị trấn Manaoag, quần thể Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi mang phong cách kiến trúc Tân cổ điển kết hợp Baroque Tây Ban Nha (Neoclassical-Baroque) được định hình qua các đợt tái thiết cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 sau trận động đất năm 1892. Toàn bộ ngôi thánh đường được xây dựng trên mặt bằng hình chữ thập Latinh (cruciform) rộng lớn có sức chứa hàng nghìn người cùng lúc: mặt tiền quét sơn trắng kem phối các đường gờ chỉ vàng nhạt, chia làm hai tầng với ba cổng vòm bán nguyệt ở tầng trệt, các cặp cột trụ tròn nâng đỡ trán tường hình vòm uốn cong có hốc khám đặt tượng Đức Mẹ Mân Côi ở chính giữa.
Bên cánh trái (phía bắc) của mặt tiền là ngọn tháp chuông bốn tầng hình vuông vững chãi treo những quả chuông đồng cổ ngân vang khắp vùng đồi Pangasinan. Điểm đặc sắc trong thiết kế không gian của Vương cung thánh đường Manaoag là sự tách biệt khéo léo giữa luồng giáo dân dự lễ ở gian chính và luồng khách hành hương xếp hàng lên chiêm bái gần thánh tượng ở phía sau cung thánh cùng khu vực thắp nến ngoài trời, giúp ngôi đền thánh đón hàng vạn người mỗi ngày Chúa nhật mà vẫn giữ được sự trang nghiêm.
Mặt tiền hướng về phía tây mở ra quảng trường hành hương rộng lớn, nổi bật với ba cửa vòm lớn, trán tường uốn vòm đắp nổi huy hiệu Dòng Đa Minh và Tòa Thánh, bên trái là tháp chuông vuông bốn tầng kiên cố đứng vững qua thế kỷ 20.
Giữa giao điểm chữ thập là mái vòm cao thoáng, dẫn vào cung thánh nơi đặt bức bình phong bàn thờ chính chạm gỗ thếp vàng lộng lẫy. Ở khám trung tâm có lồng kính bảo vệ pho tượng Đức Mẹ Mân Côi bằng ngà voi thế kỷ 17, bao quanh bởi các bức tranh kính màu và bích họa tái hiện mười lăm mầu nhiệm Kinh Mân Côi cùng sự kiện Đức Mẹ hiện ra trên cây năm 1610.
Nằm ngay phía sau lưng bàn thờ chính ở tầng lầu, có cầu thang riêng dẫn lên từ hành lang bên: tại đây khách hành hương xếp hàng trang nghiêm để cúi đầu cầu nguyện sát phía sau lồng kính và đặt tay chạm nhẹ vào vạt áo choàng của pho tượng Đức Mẹ Apo Baket.
Phía sau lưng nhà thờ mở ra một không gian hành hương rộng lớn gồm khu thắp nến tập trung (nơi tín hữu thắp những cây nến nhiều màu biểu trưng cho lời cầu xin sức khỏe, học hành, bình an gia đạo), quầy làm phép ảnh tượng, nước thánh và khán đài có mái che để cử hành thánh lễ ngoài trời cho các đoàn hành hương đông người.
Nằm trong khuôn viên tu viện Đa Minh bên cạnh nhà thờ, bảo tàng lưu giữ bộ sưu tập quý giá gồm các bộ đại lễ phục thêu chỉ vàng, vương miện cổ, trang sức dâng cúng, văn kiện sắc phong của các Giáo hoàng và những lá thư chứng nhận ơn lành từ thế kỷ 19 tới nay; kế bên là Vườn Mân Côi yên tĩnh với các chặng suy niệm dưới bóng cây xanh.
| Hạng mục | Thông số lịch sử và phụng vụ | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại khởi lập và dời lên đồi | Khởi lập năm 1600 tại Cawili; Dòng Đa Minh tiếp quản năm 1605; dời lên đỉnh đồi Manaoag khoảng năm 1610 | Biên niên sử Tỉnh dòng Đa Minh Philippines (OP) |
| Thánh tượng trung tâm | Tượng Đức Mẹ Rất Thánh Mân Côi chạm bằng ngà voi và gỗ quý đầu thế kỷ 17 từ Tây Ban Nha (gọi thân thương là Apo Baket) | Hồ sơ cổ vật Vương cung thánh đường Manaoag |
| Đại lễ Đội Triều Thiên Giáo Hoàng | Ngày 21 tháng 4 năm 1926 theo sắc lệnh của Đức Giáo hoàng Piô XI | Văn khố Tòa Thánh Vatican và Tổng giáo phận Lingayen-Dagupan |
| Đặc ân kết nghĩa Rôma | Liên kết thiêng liêng đặc biệt với Đại Vương cung thánh đường Đức Bà Cả (Santa Maria Maggiore) ngày 21 tháng 6 năm 2011 | Sắc lệnh Tòa Ân Giải Tối Cao Vatican (2011) |
| Sắc phong Tiểu Vương cung thánh đường | Đức Giáo hoàng Phanxicô ban sắc chỉ ngày 11 tháng 10 năm 2014; lễ công bố trọng thể ngày 17 tháng 2 năm 2015 | Hội đồng Giám mục Công giáo Philippines (CBCP) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần xác lập rõ ngay từ đầu: Giáo hội Công giáo Rôma và Dòng Đa Minh không giảng dạy và không áp dụng thuật phong thủy Á Đông trong việc chọn đất xây dựng đền thánh. Việc dời nhà thờ từ vùng đất thấp Cawili lên đỉnh đồi Manaoag vào khoảng năm 1610 xuất phát thuần túy từ biến cố tôn giáo người nông dân nhìn thấy Đức Trinh Nữ Maria hiện ra trên ngọn cây giữa đỉnh đồi và truyền dạy dựng nhà thờ tại đó, đồng thời giúp khu định cư mới tránh được nạn ngập lụt ven sông và dễ bề phòng thủ trước các cuộc tập kích thời bấy giờ. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường nhằm giúp độc giả quan sát mối tương quan giữa ngọn đồi thánh đường với địa hình tự nhiên của vùng đồng bằng và núi đồi Pangasinan.
Xét trên đại cục sơn thủy của vùng đông bắc Pangasinan tại tọa độ 16,0436 độ vĩ bắc, 120,4858 độ kinh đông, thị trấn Manaoag nằm đúng tại điểm chuyển tiếp địa hình giữa vùng đồng bằng châu thổ rộng lớn của vịnh Lingayen ở phía tây nam và chân dãy núi hùng vĩ Cordillera Central (cùng các rặng đồi tỉnh Benguet và La Union) vươn cao ở phía đông bắc. Trong phép xem hình thế cổ truyền, vị trí nơi mạch núi từ dãy đại sơn Cordillera hạ thấp dần thành những gò đồi bát úp êm đềm trước khi trải ra đồng bằng phì nhiêu được gọi là thế sơn cước hạ bình dương, nhất tinh độc tú (chân núi bước xuống đồng bằng, kết thành một ngọn đồi tròn trịa nổi lên giữa vùng đất phẳng). Chính ngọn đồi cao ráo nơi Vương cung thánh đường tọa lạc đóng vai trò là kết huyệt cao nguyên của cả thị trấn: đứng tại sân nhà thờ nhìn ra bốn phía đều thấy địa thế thoải dần xuống các khu phố xung quanh, giúp ngôi đền thánh luôn khô ráo, thoáng gió và không bao giờ bị úng ngập dù mùa mưa bão miền Bắc Luzon đổ xuống lượng nước khổng lồ.
Xét về mạch thủy bao bọc, ôm quanh chân đồi Manaoag về phía nam và đông nam là dòng sông Angalacan (xưa gọi là sông Baloquing) bắt nguồn từ vùng núi phía đông chảy uốn lượn qua vùng đất tổ Cawili rồi hợp lưu về hệ thống sông Bued và sông Agno đổ ra vịnh Lingayen. Dòng sông chảy vòng quanh chân đồi tạo thành thế thủy nhiễu sơn hoàn, vừa cung cấp nguồn nước ngọt tưới tiêu cho những cánh đồng lúa và vườn xoài trù phú quanh thị trấn, vừa làm ranh giới tự nhiên tụ hội sinh khí cho gò đồi trung tâm.
Xét về tọa hướng thực địa, trục chính của Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag chạy dọc theo phương tây tây nam sang đông đông bắc: mặt tiền chính của nhà thờ mở về hướng tây tây nam nhìn thẳng ra quảng trường lớn trên đỉnh đồi và trục đường phố chính dẫn từ quốc lộ vào đóng vai trò ngoại minh đường rộng rãi để đón dòng xe và bước chân của hàng triệu khách hành hương từ đồng bằng Trung Luzon tiến lên; trong khi đó cung thánh nơi tôn trí pho tượng ngà voi Đức Mẹ Apo Baket tọa vững chãi ở đầu phía đông đông bắc, tựa lưng vào hướng mạch núi Cordillera Central và đón ánh nắng bình minh đầu ngày chiếu qua các ô kính màu Mân Côi.
VHai Kỳ Đại Lễ Tháng Tư Và Tháng Mười, Nghi Thức Chạm Áo Đức Bà Và Truyền Thống Làm Phép Xe Hành Hương
Khác với nhiều nhà thờ chỉ có một ngày lễ bổn mạng duy nhất trong năm, Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag cử hành tới hai mùa đại lễ hành hương lớn vào mùa xuân (sau lễ Phục Sinh) và mùa thu (tháng Mân Côi), bên cạnh dòng người tấp nập đổ về mỗi dịp cuối tuần. Bảng dưới đây ghi nhận các kỳ lễ tiết và nghi thức truyền thống tiêu biểu tại đền thánh.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết và sự kiện | Nghi thức phụng vụ và sinh hoạt hành hương tại Manaoag |
|---|---|---|---|
| Ngày thứ Tư sau Chúa nhật thứ ba Phục Sinh (tháng 4 hoặc đầu tháng 5) | Lịch phụng vụ Công giáo (mùa Phục Sinh) | Đại lễ Mùa Xuân kỷ niệm Đội Triều Thiên Giáo Hoàng (Universal Fiesta / Coronation Anniversary) | Kỳ lễ hội truyền thống lớn đầu tiên trong năm kỷ niệm ngày pho tượng Đức Mẹ nhận triều thiên giáo hoàng (21 tháng 4 năm 1926): cử hành chín ngày tuần cửu nhật, Thánh lễ Đại trào và cuộc đại rước kiệu Đức Mẹ Apo Baket qua các con phố thị trấn Manaoag. |
| Chúa nhật đầu tiên của tháng 10 và ngày 7 tháng 10 hằng năm | Dương lịch (Tháng Mân Côi Công giáo) | Đại lễ Đức Mẹ Rất Thánh Mân Côi (Feast of Our Lady of the Most Holy Rosary) | Đỉnh cao của tháng Mân Côi do Dòng Đa Minh tổ chức: hàng trăm nghìn khách hành hương từ khắp Luzon về dự thánh lễ liên tiếp từ 5 giờ sáng, lần hạt Mân Côi tập thể và rước kiệu hoa dưới ánh nến. |
| Ngày 17 tháng 2 hằng năm | Dương lịch | Lễ kỷ niệm ngày công bố sắc phong Tiểu Vương cung thánh đường (2015) | Thánh lễ tạ ơn trọng thể kỷ niệm ngày Đền thánh Manaoag chính thức được công bố nâng lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường của Giáo hội hoàn vũ. |
| Thứ Bảy đầu tháng và mọi ngày cuối tuần quanh năm | Dương lịch | Ngày Hành hương Đền thánh, Nghi thức Chạm Áo Đức Bà và Làm phép phương tiện | Sau mỗi thánh lễ hàng giờ đồng hồ, các tu sĩ Đa Minh cử hành nghi thức chúc lành cho khách hành hương, làm phép ảnh tượng, tràng hạt ở khu vực phía sau nhà thờ và rảy nước thánh làm phép cho hàng trăm xe ô tô, xe máy mới tại bãi đỗ xe của đền thánh. |
Nét đẹp bình dị của nghi thức chạm áo Đức Mẹ và rảy nước thánh làm phép xe trên đồi Manaoag. Đối với hàng triệu gia đình người Philippines ở miền Bắc và vùng Manila, một chuyến đi gia đình về Manaoag luôn gồm ba nghi thức nối tiếp nhau trong bầu khí ấm áp. Sau khi tham dự thánh lễ trong lòng vương cung thánh đường và nghe lời chúc lành cuối lễ, đoàn người chậm rãi nối hàng bước lên cầu thang dẫn vào Phòng Chạm Tượng phía sau bàn thờ chính: mỗi người chỉ dừng lại vài giây trước ô kính nhỏ, áp nhẹ lòng bàn tay hoặc chiếc khăn tay lên vạt áo choàng thêu vàng của pho tượng Apo Baket để gửi gắm lời tâm sự thầm kín.
Rời phòng chạm tượng bước ra khu vực phía sau nhà thờ, khách hành hương thắp những cây nến cầu nguyện tại Candle Gallery, đón nhận những giọt nước thánh mát lành do các tu sĩ và thầy dòng Đa Minh rảy chúc phúc trên khu lễ đài mở, rồi đưa những chiếc xe mới mua của gia đình vào khu vực làm phép xe bên hông đền thánh, nối dài mạch sống đức tin bốn trăm năm trên ngọn đồi nơi Đức Mẹ cất tiếng gọi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Milo Street, khu Poblacion, thị trấn Manaoag, tỉnh Pangasinan, đảo Luzon
- Đường tới
- Vương cung thánh đường tọa lạc trên đường Milo Street, khu trung tâm Poblacion, thị trấn Manaoag, tỉnh Pangasinan, đảo Luzon (cách thủ đô Manila khoảng 200 km về phía bắc và cách thành phố sương mù Baguio khoảng 65 km về phía tây nam). Từ Manila (bến xe Cubao hoặc Pasay), quý vị có thể đi xe khách đường dài tuyến đi thẳng Manaoag hoặc đi Dagupan (như Five Star, Victory Liner, Dagupan Bus) chạy theo đường cao tốc TPLEX và ra tại nút giao Binalonan hoặc Pozorrubio, chỉ mất khoảng 3,5 tới 4 giờ là tới thẳng bến xe cách cổng nhà thờ vài trăm mét đi bộ.
- Toạ độ
- 16.0436, 120.4858
Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag đón lượng khách hành hương rất lớn vào các ngày thứ Bảy, Chúa nhật và các tháng lễ hội (tháng 4, tháng 5 và tháng 10), vì vậy quý vị nên tới vào sáng sớm để dễ dàng tham dự thánh lễ và xếp hàng lên Phòng Chạm Tượng (Veneration Room). Khi vào khuôn viên đền thánh và bảo tàng, xin quý vị mặc trang phục lịch sự kín đáo (áo có tay, quần dài hoặc váy qua gối), không chụp ảnh có đèn flash khi đứng gần pho tượng ngà voi thế kỷ 17 ở phòng chạm tượng phía sau cung thánh. Quý vị muốn xin làm phép ảnh tượng, chuỗi Mân Côi hoặc làm phép xe ô tô chỉ cần theo bảng hướng dẫn ra khu vực lễ đài phía sau nhà thờ ngay sau khi kết thúc mỗi thánh lễ chính.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi Manaoag, Pangasinan
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tên gọi Manaoag và danh xưng Apo Baket của Đức Mẹ có ý nghĩa là gì?
Manaoag bắt nguồn từ động từ mantaoag (gốc từ taoag) trong tiếng Pangasinan và Ilocano, có nghĩa là Kêu gọi hay Bà Gọi, gắn với sự kiện khoảng năm 1610 khi Đức Trinh Nữ Maria hiện ra trên ngọn cây giữa đỉnh đồi và cất tiếng gọi một người nông dân bảo dựng nhà thờ tại nơi này. Còn Apo Baket là danh xưng tiếng Ilocano đầy lòng kính mến mà người dân miền Bắc Philippines dành gọi Đức Mẹ Manaoag, nghĩa là Đức Bà Cả Đáng Kính hay Người Mẹ Trưởng Lão Hiền Từ.
Pho tượng Đức Mẹ Mân Côi Manaoag được làm bằng chất liệu gì và có từ khi nào?
Pho tượng Đức Mẹ Rất Thánh Mân Côi Manaoag cao khoảng 1,5 mét là tác phẩm điêu khắc cổ đầu thế kỷ 17 có nguồn gốc từ Tây Ban Nha, được linh mục Dòng Đa Minh Juan de San Jacinto rước qua ngả Mexico sang Philippines và đưa về giáo xứ vào khoảng năm 1605. Phần đầu, gương mặt, đôi bàn tay của Đức Mẹ và toàn thân Chúa Giêsu Hài Đồng đều được chạm khắc bằng ngà voi nguyên khối, kết hợp khung thân gỗ mặc đại lễ phục thêu chỉ vàng.
Vì sao hành hương tới Vương cung thánh đường Manaoag lại được hưởng ơn Toàn xá như tới Rôma?
Vào ngày 21 tháng 6 năm 2011, Tòa Ân Giải Tối Cao của Tòa Thánh Vatican đã ban sắc lệnh thiết lập Mối dây Liên kết Thiêng liêng Đặc biệt (Vinculum Spirituale) giữa Đền thánh Đức Mẹ Manaoag với Đại Vương cung thánh đường Đức Bà Cả (Santa Maria Maggiore) tại Rôma. Nhờ đặc ân này, tín hữu hành hương tới Manaoag và hội đủ các điều kiện giáo luật (xưng tội, rước lễ, cầu nguyện theo ý Đức Giáo hoàng) được lãnh nhận ơn Toàn xá tương đương như khi viếng Đền Đức Bà Cả tại Rôma.
Chuyện gì đã xảy ra với ngôi nhà thờ Manaoag trong Thế chiến thứ hai năm 1945?
Trong chiến dịch giải phóng đảo Luzon năm 1945, máy bay chiến đấu đã thả bốn quả bom xuống khu vực nhà thờ Manaoag để tấn công quân đồn trú Nhật Bản: ba quả rơi xuống quảng trường và sát mặt tiền còn quả thứ tư xuyên thủng mái nhà thờ rơi xuống ngay khu vực cung thánh, nhưng cả bốn quả bom đều không phát nổ, giúp tòa thánh đường thoát khỏi cảnh bị san phẳng.
Khách hành hương muốn chạm tay vào áo choàng của pho tượng Đức Mẹ Manaoag thì đi lối nào?
Phía sau bức tường bàn thờ chính có thiết kế một căn phòng trên lầu gọi là Camarín de la Virgen (hay Veneration Room). Khách hành hương đi theo lối hành lang bên hông dẫn lên cầu thang phía sau cung thánh, xếp hàng đi qua sau lưng khám thờ và có thể đặt tay chạm nhẹ vào vạt áo choàng sau lưng pho tượng ngà voi thế kỷ 17 qua ô cửa kính nhỏ.