Khi tiếng vó ngựa kéo xe kalesa gõ nhịp đều đặn trên những con phố lát đá cuội của đô thị cổ Vigan thuộc tỉnh Ilocos Sur ở miền tây bắc đảo Luzon, mọi trục đường bàn cờ dường như đều dẫn bước chân người lữ khách hội tụ về khoảng không gian mở khoáng đạt giữa hai quảng trường lịch sử Plaza Salcedo và Plaza Burgos. Giữa ánh nắng vàng rực của vùng duyên hải biển Đông, một tòa đại thánh đường quét vôi màu vàng kem ấm áp hiện ra bề thế với ba tầng cửa vòm cuốn khỏe khoắn, những cặp cột trụ tròn Ionic và Tuscan nâng đỡ trán tường uốn lượn mềm mại, còn cách đó chừng mười mét về phía nam trên sân quảng trường là ngọn tháp chuông hình bát giác bốn tầng đứng độc lập như một đài quan sát cổ kính.
Đó là Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô tại Vigan (tên chính thức là Catedral Metropolitana de la Conversión de San Pablo Apóstol, tức Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận mang tước hiệu Thánh Tông Đồ Phaolô Trở Lại), ngôi thánh đường mẹ của Tổng giáo phận Nueva Segovia thuộc truyền thống Công giáo tại miền Bắc Philippines. Cùng nằm trên dải đất văn hóa Ilocos với hai công trình di sản lừng danh là Nhà thờ Đức Mẹ Lên Trời tại Santa Maria (Di sản Baroque UNESCO), Ilocos Sur và Nhà thờ San Agustin tại Paoay (Di sản Baroque UNESCO), Ilocos Norte, Nhà thờ chính tòa Vigan giữ một vị trí riêng biệt trong lịch sử kiến trúc Đông Nam Á: đây không đơn thuần là một nhà thờ giáo xứ riêng lẻ, mà là tâm điểm hạt nhân của toàn bộ quần thể Thành phố lịch sử Vigan được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới năm 1999, nơi quy hoạch đô thị Tây Ban Nha thế kỷ 16 gặp gỡ kỹ nghệ điêu khắc đá và chạm bạc của cộng đồng thương nhân người Hoa Mân Nam (Sangley) định cư lâu đời bên dòng sông Mestizo.
IBiến Cố Thánh Tông Đồ Phaolô Trở Lại, Ngai Tòa Nueva Segovia Và Cuộc Gặp Gỡ Văn Hóa Ilocano - Sangley
Khác với nhiều nhà thờ cổ tại Philippines thường nhận tước hiệu của một vị thánh bảo trợ cụ thể ở trạng thái tĩnh, Nhà thờ chính tòa Vigan được cung hiến cho một biến cố tâm linh đầy kịch tính trong Tân Ước: Sự kiện Thánh Tông Đồ Phaolô Trở Lại (La Conversión de San Pablo Apóstol, được sách Công vụ Tông đồ chương 9 ghi lại). Theo Kinh Thánh, chàng thanh niên Saulô quê ở Tarsô vốn là người nhiệt thành bắt bớ các môn đệ đầu tiên của Chúa Giêsu; trên đường cưỡi ngựa tiến về thành Đamát, một luồng ánh sáng từ trời chói lòa chiếu xuống khiến ông ngã ngựa và nghe tiếng Đức Kitô Phục Sinh gọi tên mình. Sau ba ngày cầu nguyện trong cảnh mù lòa và được môn đệ Anania đặt tay rửa tội tại Đamát, Saulô đã biến đổi hoàn toàn để trở thành Thánh Phaolô, vị Tông đồ của Dân Ngoại đã đi khắp vùng Địa Trung Hải rao giảng Tin Mừng.
Hình ảnh Thánh Phaolô ngã ngựa dưới luồng sáng thiên giới được tái hiện trang trọng ngay tại bức phù điêu tròn chính giữa trán tường mặt tiền của Nhà thờ chính tòa Vigan cũng như trên bức bình phong bàn thờ chính bằng bạc ở cung thánh. Đối với các nhà truyền giáo dòng Augustinô thế kỷ 16 khi đặt chân tới thương cảng cổ Vigan (nơi giao thương của người bản địa Ilocano, người miền núi Cordillera cùng các thuyền buôn người Hoa và Nhật Bản), tước hiệu Thánh Phaolô Trở Lại mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc về sự mở lòng đón nhận đức tin qua đối thoại văn hóa và biến đổi nội tâm chứ không xóa bỏ căn tính bản địa.
Chính tinh thần hội nhập ấy được khắc họa rõ nét ngay trên mặt tiền và nội thất nhà thờ: dưới chân các cột trụ ngoài mặt tiền và trên đỉnh tường chắn mái, những người thợ đá gốc Hoa Mân Nam đã tạc các cặp sư tử đá hộ pháp (tương tự hình tượng Phong sư gia chắn gió của vùng Kim Môn, Tuyền Châu), trong khi bên trong nhà thờ từng có hàng lan can đồng khắc chữ của các tín hữu dòng tộc Mestizo de Sangley dâng cúng, tạo nên một không gian phụng vụ nơi người Ilocano và người gốc Hoa cùng quỳ gối dưới một mái vòm chung.
Trong thần học Công giáo, lễ Thánh Phaolô Tông Đồ Trở Lại (cử hành vào ngày 25 tháng 1 hằng năm, khép lại Tuần lễ Cầu nguyện cho sự Hợp nhất các Kitô hữu trên toàn thế giới) nhấn mạnh giáo lý về ân sủng biến đổi của Thiên Chúa (Gratia convertens): không một ai nằm ngoài tầm với của lòng thương xót, và chính nơi con người từng vấp ngã nặng nề lại có thể trở thành khí cụ đem lại bình an và sự hòa giải giữa các dân tộc. Trong nghệ thuật thánh Công giáo, Thánh Phaolô luôn được khắc họa cầm hai vật biểu trưng là cuốn sách Thánh Thư và thanh gươm: thanh gươm vừa nhắc nhớ cuộc tử đạo bằng gươm của ngài tại Rôma dưới thời hoàng đế Nêrô, vừa biểu thị câu thư Êphêsô chương 6 câu 17 gọi Lời Chúa là thanh gươm của Thánh Thần dùng để phân định sự thật và đẩy lùi bóng tối.
Đồng thời, với tư cách là Nhà thờ chính tòa (Cathedral, bắt nguồn từ chữ Hy Lạp và Latinh Cathedra nghĩa là chiếc ngai giảng huấn của Giám mục), ngôi thánh đường tại Vigan là nơi đặt ngai tòa chính thức của Tổng giám mục Tổng giáo phận Nueva Segovia, biểu thị sự hiệp thông tông truyền liên tục của các giáo xứ toàn miền tây bắc đảo Luzon từ năm 1758 tới nay.
Sử liệu thuộc địa Tây Ban Nha ghi nhận vùng đất Vigan vốn là một thương điếm cổ bên bờ sông mang tên Bigan (bắt nguồn từ tên loài cây môn nước biga-a mọc dọc triền sông hoặc từ cách phát âm tiếng Mân Nam Bee Gan nghĩa là bờ biển đẹp của các thương nhân Phúc Kiến). Năm 1572, nhà thám hiểm trẻ tuổi người Tây Ban Nha Juan de Salcedo (cháu nội của Toàn quyền Miguel López de Legazpi) tiến quân lên vùng Ilocos và tới ngày 13 tháng 6 năm 1574 đã chính thức lập đô thị Tây Ban Nha mang tên Villa Fernandina de Vigan (đặt theo tên Hoàng tử Fernando, con trai vua Felipe II). Ngay trong năm 1574, Salcedo cho dựng ngôi nhà nguyện đầu tiên bằng gỗ và lá tranh, và tới ngày 30 tháng 4 năm 1575 các tu sĩ Dòng Thánh Augustinô (OSA) chính thức tiếp nhận coi sóc giáo xứ.
Một bước ngoặt lịch sử nâng tầm vị thế của Vigan diễn ra vào giữa thế kỷ 18. Nguyên Giáo phận Nueva Segovia được Đức Giáo hoàng Clêmentê VIII thiết lập ngày 14 tháng 8 năm 1595 với tòa giám mục đầu tiên đặt tại thị trấn Lal-lo (tỉnh Cagayan ở cực đông bắc Luzon). Do bờ sông Cagayan tại Lal-lo liên tục bị sạt lở lũ lụt còn Vigan lại phát triển thành đô thị phồn thịnh nhất miền bắc, Giám mục Juan de la Fuente Yepes đã thỉnh cầu triều đình Tây Ban Nha cho dời tòa giám mục về Vigan. Ngày 7 tháng 9 năm 1758, vua Fernando VI của Tây Ban Nha ban sắc lệnh hoàng gia chấp thuận cuộc di dời, biến nhà thờ giáo xứ Thánh Phaolô tại Vigan thành Nhà thờ chính tòa của Giáo phận Nueva Segovia và thúc đẩy việc xây dựng tòa đại thánh đường kiên cố từ năm 1790 tới năm 1800.
Du khách tới thăm miền bắc Philippines thường có hai sự nhầm lẫn khi tìm hiểu về danh hiệu UNESCO của Nhà thờ chính tòa Vigan. Điều nhầm lẫn thứ nhất là gộp chung Nhà thờ chính tòa Vigan vào nhóm Bốn nhà thờ Baroque của Philippines được UNESCO công nhận năm 1993 (gồm Nhà thờ San Agustin, Manila, Nhà thờ San Agustin tại Paoay, Nhà thờ Đức Mẹ Lên Trời tại Santa Maria và Nhà thờ Santo Tomás de Villanueva, Miagao). Kỳ thực, Nhà thờ chính tòa Vigan được UNESCO vinh danh trong một hồ sơ Di sản Thế giới độc lập vào ngày 2 tháng 12 năm 1999 với tư cách là công trình trung tâm của Thành phố lịch sử Vigan (Historic City of Vigan, mã di sản số 502), tức là được bảo tồn nguyên vẹn trong tổng thể quy hoạch cả một đô thị cổ gồm Tòa Tổng giám mục, dinh Tỉnh trưởng, hai quảng trường và hàng trăm ngôi nhà cổ Bahay na Bato dọc phố Crisologo.
Điều nhầm lẫn thứ hai là câu hỏi vì sao giáo phận đặt trụ sở tại thành phố Vigan (tỉnh Ilocos Sur) mà tên giáo hội lại vẫn gọi là Tổng giáo phận Nueva Segovia. Lý do là theo truyền thống giáo luật Công giáo, khi dời ngai tòa giám mục từ thành phố cổ Nueva Segovia (tức thị trấn Lal-lo thuộc tỉnh Cagayan) sang Vigan vào năm 1758, Tòa Thánh vẫn giữ nguyên danh hiệu lịch sử từ năm 1595 là Nueva Segovia để bảo lưu tính liên tục gần bốn trăm năm mươi năm của giáo phận miền bắc.
IIHơn Bốn Thế Kỷ Từ Nhà Nguyện Villa Fernandina Tới Đại Thánh Đường Của Đô Thị Di Sản Thế Giới
Lịch sử hơn bốn trăm năm mươi năm của Nhà thờ chính tòa Vigan gắn liền với từng bước thăng trầm của vùng đất Ilocos: từ một tiền đồn thương mại ven biển thế kỷ 16 chống trả cuộc tấn công của cướp biển Lâm Phong (Limahong) năm 1574, trải qua các trận động đất lớn thế kỷ 17 và vụ hỏa hoạn năm 1739, cho tới thời kỳ hoàng kim của thương cảng chàm nhuộm vải và thuốc lá cuối thế kỷ 18 khi dòng tộc thương nhân Mestizo de Sangley đóng góp tài lực cùng các tu sĩ dòng Augustinô dựng nên tòa thánh đường gạch vữa bền vững hiện nay.
Không chỉ là nơi cử hành bí tích, mái vòm Nhà thờ chính tòa Vigan còn là cái nôi chứng kiến những trang sử đánh thức ý thức dân tộc Philippines: chính tại giếng rửa tội của nhà thờ này vào tháng 2 năm 1837, cậu bé José Apolonio Burgos (người con ưu tú của Vigan, về sau là tiến sĩ thần học và một trong ba linh mục tử đạo Gomburza hy sinh năm 1872 làm bùng nổ phong trào cải cách của anh hùng José Rizal) đã lãnh nhận bí tích Rửa tội đầu đời.
- 13 tháng 6 năm 1574 và 1575Juan de Salcedo lập Villa Fernandina de Vigan và nhà nguyện đầu tiênThống chế trẻ Juan de Salcedo quy hoạch đô thị Tây Ban Nha tại Vigan và dựng nhà nguyện đầu tiên bằng gỗ và lá tranh. Tháng 4 năm 1575, các tu sĩ Dòng Thánh Augustinô tới nhận giáo xứ và đặt tước hiệu Thánh Phaolô Tông Đồ Trở Lại.
- 1619, 1627 và 1641Các trận động đất thế kỷ 17 và ngôi nhà thờ thứ hai năm 1641Sau khi ngôi nhà thờ đầu tiên bị hư hại nặng bởi hai trận động đất lớn năm 1619 và 1627, các tu sĩ dựng lại ngôi nhà thờ thứ hai kiên cố hơn vào năm 1641, nhưng công trình này về sau bị hỏa hoạn thiêu rụi vào năm 1739.
- 7 tháng 9 năm 1758Vua Fernando VI ban sắc lệnh chuyển Tòa Giám mục Nueva Segovia về ViganTheo thỉnh nguyện của Giám mục Juan de la Fuente Yepes, triều đình Tây Ban Nha cho chuyển ngai tòa Giáo phận Nueva Segovia từ Lal-lo (Cagayan) về Vigan, nâng nhà thờ Thánh Phaolô lên hàng Nhà thờ chính tòa và đổi tên đô thị thành Ciudad Fernandina.
- 1790 tới 1800Dòng Augustinô xây dựng đại thánh đường Baroque kháng chấn hiện hữuDưới sự chỉ đạo của các tu sĩ dòng Augustinô và bàn tay lành nghề của thợ nề Ilocano cùng nghệ nhân người Hoa Sangley, tòa Nhà thờ chính tòa và tháp chuông bát giác rời hiện nay được khởi công năm 1790 và hoàn thành trọn vẹn vào năm 1800.
- Tháng 2 năm 1837Lễ rửa tội của linh mục yêu nước José Burgos tại Nhà thờ chính tòa ViganCậu bé José Apolonio Burgos sinh ngày 9 tháng 2 năm 1837 tại Vigan được rửa tội tại nhà thờ chính tòa; về sau quảng trường phía bắc bên hông nhà thờ và cạnh tháp chuông được đặt tên là Plaza Burgos để tưởng niệm cuộc tử đạo năm 1872 của ông.
- 1896 tới 1899 và Thế chiến II (1945)Chứng nhân Cách mạng Philippines và phép màu thoát nạn bom đạn năm 1945Nhà thờ và Tòa Giám mục kế cận từng bị quân cách mạng của tướng Manuel Tinio chiếm giữ năm 1898 và quân đội Mỹ đóng đồn năm 1899. Tháng 1 năm 1945, trước giờ máy bay Đồng minh ném bom giải phóng Vigan, quân Nhật rút lui trong đêm và các linh mục dòng Tên kịp thời báo tin nên cả Nhà thờ chính tòa lẫn khu phố cổ Vigan thoát khỏi cảnh bị bom san phẳng.
- 29 tháng 6 năm 1951 và 2 tháng 12 năm 1999Nâng lên Tổng giáo phận Nueva Segovia và ghi danh Di sản Thế giới UNESCOGiáo hoàng Piô XII nâng Nueva Segovia lên hàng Tổng giáo phận năm 1951. Năm 1999, UNESCO công nhận Thành phố lịch sử Vigan với hạt nhân là Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô là Di sản Thế giới.
- 27 tháng 7 năm 2022 tới 2023Trùng tu khẩn cấp sau trận động đất Abra 7,0 độTrận động đất mạnh 7,0 độ tại vùng Cordillera ngày 27 tháng 7 năm 2022 làm rạn nứt một phần rìa trán tường mặt tiền và rơi vữa. Tổng giáo phận cùng Ủy ban Lịch sử Quốc gia Philippines (NHCP) đã gia cố kết cấu và phục nguyên hoàn chỉnh để đón khách hành hương trở lại.
Dấu tay của cộng đồng nghệ nhân Mestizo de Sangley trên từng khối gạch vữa vôi Ilocos. Tư liệu lưu trữ của Tổng giáo phận Nueva Segovia và hồ sơ đề cử UNESCO làm sáng tỏ vai trò đặc biệt của khu phố người Hoa Kasanglayan (tức khu định cư của người Hoa gốc Chương Châu và Tuyền Châu thuộc tỉnh Phúc Kiến, kết hôn với phụ nữ bản địa Ilocano tạo thành tầng lớp Mestizo de Sangley giàu có tại Vigan). Khi các tu sĩ dòng Augustinô khởi công xây dựng Nhà thờ chính tòa hiện hữu vào năm 1790, chính các phường thợ người Hoa và Ilocano đã nung hàng triệu viên gạch đất sét đỏ dày bản, pha chế hợp chất vữa vôi truyền thống gọi là argamasa (gồm vôi nung từ vỏ sò và đá san hô trộn với cát sông, mật mía đường kulabasa, lòng trắng trứng vịt và nhựa cây sablot ngâm nước) tạo độ kết dính bền chặt suốt hơn hai thế kỷ.
Không dừng lại ở kỹ thuật xây nề, các nghệ nhân Sangley còn đưa thẳng ngôn ngữ tạo hình dân gian Mân Nam vào trang trí kiến trúc Công giáo: dưới chân các cột trụ ngoài mặt tiền và trên các trụ góc mái là hình tượng sư tử đá (Fu Dogs) miệng ngậm châu và chân vờn cầu được chạm khắc theo phong cách Phong sư gia (vị thần sư tử trấn gió bão quen thuộc của cư dân vùng biển Kim Môn và Hạ Môn), hòa hợp tự nhiên với các bức tượng thánh Kitô giáo và đường diềm mây cuộn trên trán tường.
IIIKiến Trúc Baroque Kháng Chấn Ba Gian, Tháp Chuông Bát Giác Rời Và Bàn Thờ Chạm Bạc Khảm Xà Cừ
Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô tại Vigan là một mẫu mực tiêu biểu của trường phái Baroque chống động đất vùng Ilocos (Ilocano Earthquake Baroque). Với kích thước bề thế dài khoảng 85 mét, rộng 27 mét và cao 15 mét, toàn bộ khối nhà thờ được thiết kế với trọng tâm hạ thấp, tường gạch chịu lực hai bên cực dày được kẹp giữ bởi hàng trụ tường (buttresses) chắc khỏe chạy dọc thân nhà nhằm triệt tiêu lực lắc ngang khi xảy ra địa chấn.
Mặt tiền chính nhìn về hướng tây ra quảng trường Plaza Salcedo được chia thành hai tầng chính và một tầng trán tường lớn phía trên, phân nhịp thành năm khoang dọc bởi các cặp cột trụ tròn bán lộ (engaged columns) kết hợp thức cột Tuscan khỏe khoắn ở tầng trệt và thức cột Ionic thanh nhã ở tầng lầu. Ba cổng vòm bán nguyệt mở vào lòng nhà thờ có kích thước giảm dần từ cổng chính giữa sang hai cổng bên, phía trên đỉnh trán tường uốn lượn những đường cong gãy khúc kết hợp gờ chỉ giả Neo-Gothic và bức phù điêu tròn chạm cảnh Thánh Phaolô ngã ngựa trên đường đi Đamát.
Mặt tiền quét vôi vàng kem với các đường gờ chỉ trắng nổi bật giữa hai quảng trường. Điểm độc đáo thu hút các nhà nghiên cứu mỹ thuật là những bức tượng sư tử đá và chó đá (Fu Dogs) mang phong cách Phúc Kiến do nghệ nhân người Hoa Sangley chạm khắc đặt ở chân cột ngoài cùng và trên bờ mái để trấn giữ gió bão vùng duyên hải.
Nằm cách thân nhà thờ khoảng 10 mét về phía nam để tránh đổ sập đè vào mái nhà thờ khi có động đất lớn, tháp chuông xây trên bệ vuông và vươn lên bốn tầng hình bát giác thu nhỏ dần cao 25 mét, trên chóp vòm gắn chong chóng chỉ hướng gió hình con gà trống bằng sắt rèn (biểu tượng nhắc nhở sự tỉnh thức của Thánh Phêrô).
Nội thất rộng lớn chia thành một gian chính và hai gian bên bởi hai hàng gồm 12 trụ cột gạch khổng lồ tượng trưng cho Mười Hai Thánh Tông Đồ. Trần nhà thờ lợp vòm gỗ cong sơn màu sáng, kết hợp hai dãy cửa sổ cao đón ánh sáng tự nhiên và gió biển thổi thông thoáng suốt chiều dài 85 mét.
Trên cung thánh phía đông là bức bình phong bàn thờ chính trang nghiêm được bọc các tấm bạc gò chạm nổi hoa văn thủ công (repoussé silver) kết hợp các mảng khảm vỏ trai xà cừ lấp lánh do thợ kim hoàn Vigan chế tác, chính giữa tôn trí tượng Thánh Phaolô Tông Đồ cùng các bàn thờ phụ chạm gỗ sơn thếp vàng dọc hai gian bên.
Bên trong còn lưu giữ tòa giảng đài gỗ chạm hoa văn Tân Gothic treo trên thân cột, giếng rửa tội cổ nơi từng rửa tội cho cha José Burgos năm 1837, còn ngay sát phía bắc qua quảng trường nhỏ là Cung điện Tổng giám mục Nueva Segovia (xây từ năm 1783 tới 1793), dinh thự giám mục thời Tây Ban Nha duy nhất còn nguyên vẹn tại Philippines cùng bảo tàng cổ vật giáo phận.
| Hạng mục | Thông số lịch sử và kiến trúc | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại khởi lập và xây dựng | Lập giáo xứ năm 1574; nâng lên Nhà thờ chính tòa năm 1758; xây dựng tòa nhà hiện hữu từ năm 1790 tới 1800 | Hồ sơ Di sản Thế giới UNESCO số 502, Tổng giáo phận Nueva Segovia |
| Kích thước tổng thể và tháp chuông | Thân nhà thờ dài khoảng 85 mét, rộng 27 mét, cao 15 mét; tháp chuông bát giác rời cao 25 mét cách nhà thờ 10 mét | Khảo sát kiến trúc của Ủy ban Lịch sử Quốc gia Philippines (NHCP) |
| Đặc trưng giao thoa văn hóa | Kiến trúc Baroque kháng chấn kết hợp tượng sư tử đá Phong sư gia của thợ người Hoa Sangley và bàn thờ bọc bạc khảm xà cừ | Bảo tàng Quốc gia Philippines và Bảo tàng Nueva Segovia |
| Nhân vật lịch sử gắn liền | Nơi rửa tội của linh mục tử đạo yêu nước Padre José Burgos (tháng 2 năm 1837) và nơi an táng nhiều đời Giám mục Bắc Luzon | Biên niên sử thành phố Vigan và NHCP |
| Danh hiệu di sản quốc tế | Tâm điểm của Thành phố lịch sử Vigan được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới ngày 2 tháng 12 năm 1999 | Quyết định Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO (Marrakech, 1999) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần xác lập rõ ngay từ đầu: Giáo hội Công giáo Rôma không giảng dạy và không áp dụng thuật phong thủy Á Đông trong việc quy hoạch nhà thờ. Vị trí của Nhà thờ chính tòa Vigan được định hình từ năm 1574 bởi nhà thám hiểm Juan de Salcedo và được chuẩn hóa theo bộ Luật về các xứ Ấn Độ (Leyes de Indias) do vua Felipe II của Tây Ban Nha ban hành năm 1573, trong đó quy định mọi đô thị thuộc địa phải lấy quảng trường trung tâm (Plaza Mayor) và nhà thờ lớn làm hạt nhân điều phối các cơ quan hành chính, tôn giáo và dân cư. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường nhằm giúp độc giả quan sát mối tương quan giữa ngôi đại thánh đường với địa hình sông biển của đô thị cổ Vigan.
Xét trên đại cục sơn thủy của châu thổ Vigan tại tọa độ 17,5747 độ vĩ bắc, 120,3889 độ kinh đông, đô thị cổ Vigan tọa lạc trên một gò đất cao bằng phẳng được bao bọc bởi thế lưỡng thuỷ giao hội, hậu sơn tiền hải rất đặc sắc của vùng duyên hải Ilocos Sur. Phía xa về hướng đông và đông bắc là dãy núi hùng vĩ Cordillera Central chạy dọc sống lưng đảo Luzon như bức hậu chẩm đại sơn che chắn gió mùa đông bắc, trong khi phía tây cách trung tâm thành phố khoảng hai cây số rưỡi là bờ biển Đông (Biển Tây Philippines). Đặc biệt, xưa kia Vigan vốn là một cù lao ven biển được ôm trọn bởi hai dòng sông: phía đông và đông nam là dòng sông Mestizo (nơi thuyền buôn của thương nhân người Hoa và Tây Ban Nha cập bến), còn phía bắc và tây bắc là dòng sông Govantes cùng lưu vực sông đại hà Abra đổ ra biển. Trong phép xem thủy pháp cổ truyền, thế đất nằm giữa hai nhánh sông ôm vòng như hai cánh tay ngọc đới (lưỡng thủy giáp hộ) trước khi hòa ra biển lớn chính là cuộc đất tụ tài vượng nhân đinh, giải thích vì sao Vigan suốt ba thế kỷ là đô thị giàu có và đông đúc nhất toàn miền Bắc Luzon.
Xét về tọa hướng và bố cục song quảng trường (Twin Plazas) rất hiếm gặp trong các đô thị cổ Tây Ban Nha tại châu Á, Nhà thờ chính tòa Vigan nằm trên trục chính chạy dọc từ tây sang đông (hơi chếch nhẹ tây tây bắc sang đông đông nam): mặt tiền chính mở về hướng tây nhìn thẳng ra quảng trường Plaza Salcedo rộng lớn, còn cung thánh đặt ở đầu phía đông đón ánh mặt trời mọc từ phía dãy Cordillera. Khác với hầu hết các thị trấn Philippines chỉ có một quảng trường trước mặt nhà thờ, Vigan mở ra tới hai quảng trường liên hoàn: Plaza Salcedo có hồ nước lớn ở ngay trước mặt tiền đóng vai trò chính minh đường tụ thủy sinh khí, còn Plaza Burgos trải rộng dọc suốt sườn phía nam và tây nam bên cạnh tháp chuông đóng vai trò phó minh đường mở thoáng không gian đón gió biển mát lành.
Đáng chú ý hơn nữa là chi tiết tượng sư tử đá Phong sư gia mà các nghệ nhân người Hoa Sangley đã khéo léo đặt ở chân cột ngoài cùng của mặt tiền hướng tây và trên bờ mái: trong truyền thống phong thủy dân gian Mân Nam vùng Tuyền Châu và Kim Môn, hướng tây nhìn ra biển thường đón những luồng gió bão mặn và sát khí từ mặt nước trống trải thổi vào, nên việc đặt đôi sư tử đá nhìn ra quảng trường hướng biển vừa là nét trang trí mỹ thuật vừa gửi gắm tâm thức trấn phong hộ trạch của cộng đồng thợ đá gốc Hoa đã góp công dựng nên ngôi thánh đường này.
VĐại Lễ Thánh Phaolô Trở Lại Ngày 25 Tháng Giêng, Tuần Thánh Cổ Truyền Semana Santa Và Lễ Hội Thành Phố Vigan
Là trái tim tâm linh của Tổng giáo phận Nueva Segovia và của cả thành phố di sản Vigan, lịch phụng vụ tại Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô kết nối chặt chẽ các nghi thức trang trọng của Giáo hội Công giáo với những lễ hội văn hóa dân gian truyền thống của người Ilocano. Bảng dưới đây giới thiệu các kỳ lễ trọng tiêu biểu nhất trong năm tại nhà thờ chính tòa.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết và sự kiện | Nghi thức phụng vụ và sinh hoạt văn hóa tại Nhà thờ chính tòa Vigan |
|---|---|---|---|
| Từ ngày 16 tới ngày 25 tháng 1 hằng năm | Dương lịch (Lịch phụng vụ Công giáo) | Tuần Cửu Nhật và Đại lễ Thánh Phaolô Tông Đồ Trở Lại (Vigan City Fiesta & Longganisa Festival) | Đại lễ bổn mạng của Nhà thờ chính tòa và của toàn thành phố Vigan: cử hành chín ngày thánh lễ trọng thể, Thánh lễ Đại trào ngày 25 tháng 1 do Tổng giám mục Nueva Segovia chủ tế, rước kiệu Thánh Phaolô qua các phố đá cuội cổ và kết hợp lễ hội văn hóa ẩm thực truyền thống ngoài quảng trường Plaza Burgos. |
| Tuần Thánh và Lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch phụng vụ Công giáo | Nghi thức Tuần Thánh cổ truyền Vigan (Semana Santa) và Cuộc rước kiệu Santo Entierro | Một trong những kỳ Tuần Thánh cổ kính nhất Philippines: hàng chục cỗ xe kiệu cổ (carrozas) chạm bạc và gỗ quý của các gia tộc lâu đời tại Vigan chở các pho tượng thánh kích thước thật bằng ngà voi và gỗ thế kỷ 18, 19 diễu hành dưới ánh nến đêm Thứ Tư Tuần Thánh và Thứ Sáu Tuần Thánh từ Nhà thờ chính tòa đi dọc phố cổ Crisologo. |
| Đầu tháng 5 hằng năm | Dương lịch | Lễ hội Di sản Nghệ thuật Viva Vigan Binatbatan Festival of the Arts | Khởi đầu bằng thánh lễ tạ ơn tại Nhà thờ chính tòa, sau đó các đoàn nghệ nhân dệt vải truyền thống Abel Iloco, thợ gốm burnay và học sinh toàn vùng trình diễn vũ điệu đập bông vải Binatbatan quanh quảng trường Plaza Salcedo và Plaza Burgos. |
| Từ ngày 16 tới ngày 24 tháng 12 hằng năm | Dương lịch (Mùa Vọng Công giáo) | Chín ngày Thánh lễ Rạng đông Misa de Gallo (Simbang Gabi) | Khi tiếng chuông đồng từ ngọn tháp bát giác vang lên lúc 3 giờ 30 sáng giữa sương sớm mùa đông Bắc Luzon, hàng nghìn người dân Vigan tề tựu dưới mái vòm nhà thờ chính tòa dự thánh lễ chuẩn bị mừng Chúa Giáng Sinh và thưởng thức bánh gạo nóng empanada, bibingka ngoài sân quảng trường. |
Đêm rước kiệu Semana Santa dưới ánh nến trên phố đá cuội ba trăm năm tuổi. Nếu có dịp ghé thăm Vigan vào đúng dịp Thứ Tư và Thứ Sáu Tuần Thánh hằng năm, du khách sẽ được chứng kiến một bảo tàng nghệ thuật tôn giáo sống động bước ra khỏi những căn biệt thự cổ Bahay na Bato. Từ chiều muộn, hàng chục cỗ kiệu cổ carrozas được lưu truyền qua nhiều thế hệ của các dòng họ Mestizo tại Vigan được đẩy về tập kết quanh quảng trường trước Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô. Khi tiếng chuông tháp bát giác ngừng ngân và thay bằng âm thanh lách cách trầm đục của dụng cụ gỗ matraca báo hiệu giờ tưởng niệm cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu, đoàn rước dài hàng cây số chậm rãi rời cửa vòm nhà thờ tiến vào con phố cổ Mena Crisologo dưới ánh đèn lồng kính và hàng vạn ngọn nến sáp.
Giữa nhịp sống hiện đại thế kỷ 21, Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô tại Vigan vẫn đứng đó trầm mặc và ấm áp như bốn thế kỷ qua: một nhịp cầu đá vôi và gạch đỏ kết nối đức tin Kitô giáo Tây Ban Nha, tâm hồn cần cù của người dân xứ biển Ilocos và bàn tay tài hoa của những người thợ đá gốc Hoa trên mảnh đất Di sản Thế giới.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Plaza Salcedo và Plaza Burgos, khu trung tâm thành phố Vigan, tỉnh Ilocos Sur
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa nằm ngay trung tâm thành phố Vigan, tỉnh Ilocos Sur, tiếp giáp hai quảng trường Plaza Salcedo (phía tây) và Plaza Burgos (phía nam), chỉ cách đầu đường đi bộ di sản Calle Crisologo khoảng 100 mét. Từ thủ đô Manila, quý vị có thể đi xe khách đường dài (như Partas, Farinas hoặc Florida) dọc quốc lộ ven biển Bắc Luzon tới bến xe Vigan (khoảng 7 tới 8 giờ chạy xe), hoặc bay từ Manila tới sân bay quốc tế Laoag (tỉnh Ilocos Norte) rồi đi xe buýt hay xe van về phía nam khoảng 1 giờ 30 phút (80 km) là tới thẳng quảng trường trước nhà thờ.
- Toạ độ
- 17.5747, 120.3889
Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô là nơi cử hành phụng vụ hàng ngày của Tổng giáo phận Nueva Segovia, vì vậy khi vào tham quan quý vị xin mặc trang phục kín đáo lịch sự (áo có tay, quần hoặc váy dài qua gối), bỏ mũ nón và giữ trật tự khi đang có thánh lễ. Quý vị có thể đi bộ quanh chân tháp chuông bát giác trên quảng trường Plaza Burgos nhưng không tự ý leo lên cầu thang hẹp bên trong tháp khi chưa có sự hướng dẫn của nhân viên giáo xứ. Ngay sát phía bắc nhà thờ là Bảo tàng Tòa Tổng giám mục Nueva Segovia (Museo Nueva Segovia) mở cửa đón khách vào xem các cổ vật bạc, tranh thánh và bản thảo thế kỷ 18 với quy định không chụp ảnh có đèn flash.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Phaolô tại Vigan, Ilocos Sur
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Vigan được xây dựng từ năm nào và mang phong cách kiến trúc gì?
Giáo xứ Vigan được nhà thám hiểm Tây Ban Nha Juan de Salcedo khởi lập từ năm 1574 và nâng lên hàng Nhà thờ chính tòa của Giáo phận Nueva Segovia năm 1758. Tòa đại thánh đường bằng gạch nung và vữa vôi hiện hữu được các tu sĩ dòng Augustinô xây dựng từ năm 1790 tới năm 1800 theo phong cách Baroque chống động đất (Earthquake Baroque) kết hợp họa tiết điêu khắc của nghệ nhân người Hoa Sangley.
Vì sao trên mặt tiền của một nhà thờ Công giáo như Nhà thờ chính tòa Vigan lại có tượng sư tử đá kiểu Trung Hoa?
Khi xây dựng nhà thờ từ năm 1790 tới 1800, nhiều thợ đá và nhà hảo tâm đóng góp kinh phí là người thuộc cộng đồng thương nhân gốc Hoa Mân Nam (Mestizo de Sangley) sinh sống tại khu Kasanglayan của Vigan. Các nghệ nhân này đã chạm khắc các cặp sư tử đá (tương tự hình tượng Phong sư gia chắn gió bão của vùng Phúc Kiến) đặt dưới chân cột ngoài mặt tiền và trên bờ mái như biểu tượng hộ vệ ngôi thánh đường.
Vì sao tháp chuông của Nhà thờ chính tòa Vigan lại xây tách rời khỏi thân nhà thờ?
Ngọn tháp chuông bát giác cao 25 mét được xây dựng tách biệt cách sườn phía nam của nhà thờ khoảng 10 mét trên quảng trường Plaza Burgos theo nguyên tắc kiến trúc Baroque chống động đất của vùng Ilocos: việc tách rời tháp chuông giúp hai khối công trình có tần số dao động độc lập, để nếu xảy ra địa chấn cực mạnh làm nghiêng đổ tháp chuông thì cũng không đè sập mái vòm nơi giáo dân đang dự lễ.
Con gà trống bằng sắt trên đỉnh tháp chuông Vigan mang ý nghĩa gì?
Chiếc chong chóng chỉ hướng gió hình con gà trống (gallo) gắn trên đỉnh chóp tháp chuông bát giác là biểu tượng cổ truyền của Kitô giáo nhắc nhớ lời Chúa Giêsu báo trước cho Thánh Phêrô rằng trước khi gà gáy, Phêrô sẽ chối Chúa ba lần; hình ảnh chú gà trống đón ánh bình minh đầu tiên trên bầu trời Vigan mời gọi người tín hữu luôn tỉnh thức cầu nguyện và sám hối mỗi ngày.
Nhà thờ chính tòa Vigan gắn liền với vị anh hùng dân tộc nào của Philippines?
Nhà thờ chính tòa Vigan là nơi linh mục tiến sĩ José Apolonio Burgos (sinh ngày 9 tháng 2 năm 1837 tại Vigan, một trong ba linh mục tử đạo Gomburza bị xử tử năm 1872 làm thức tỉnh phong trào độc lập của José Rizal) lãnh nhận bí tích Rửa tội. Để tôn vinh ông, quảng trường lớn nằm ngay bên hông phía nam nhà thờ và bao quanh tháp chuông được đặt tên là Plaza Burgos.