Ở nhiều làng Chăm Bàni, người mới tới lần đầu đôi khi phải hỏi thăm mới nhận ra ngôi thánh đường, vì khối nhà chính xây mái dốc truyền thống chứ không dựng mái vòm củ hành lớn như thánh đường miền Tây. Ở Bình Thắng thì khác. Nơi này có một cái cổng chính bề thế, và cái cổng ấy là chỗ đáng dừng lại lâu hơn cả.
Cổng cũ của thánh đường dựng từ trước năm 1975 mang chữ Arab cùng dòng chữ phiên âm Latinh là Mesjid, tức nhà thờ phượng. Cổng ấy đã được thay bằng một cổng mới dựng năm 2022. Chuyện thay cổng và chọn chữ khắc trên cổng mới không phải chuyện sửa bảng hiệu cho mới. Nó là chuyện cả một cộng đồng tự hỏi mình nên gọi ngôi nhà thờ phượng của mình bằng chữ gì trên cổng làng, từ cuộc họp của đại diện tám bên đầu tháng 3 năm 2022 cho tới giải pháp khắc dòng chữ Chăm Akhar Thrah kèm phiên âm Sang Magik Haluw Panat khi cổng hoàn thiện.
ITên Của Một Ngôi Nhà Thờ Phượng
Xin nói rõ ngay từ đầu, vì đây là chỗ hay bị xếp nhầm. Bàni là Hồi Giáo đã bản địa hóa của người Chăm, hình thành riêng ở vùng Nam Trung Bộ, và khác với Hồi Giáo Islam chính thống mà cộng đồng Chăm Islam cùng người Malay theo. Hai bên cùng một gốc, nhưng nếp hành đạo đã khác nhau từ lâu. Thư viện ghi lại chỗ khác nhau ấy như ghi một sự kiện, không xếp bên nào đúng hơn bên nào.
Tên Chăm của làng thì các nguồn chép theo vài dạng phiên âm gần nhau. Bảng chú trên bản đồ ghi palei Canat, còn tài liệu và văn khắc của cộng đồng Chăm chép palei Panet hoặc palei Panat, gọi ngôi thánh đường là Magik Haluw Panet hay Sang Magik Haluw Panat. Đây là các cách đọc và chuyển tự của cùng một tên làng chứ không phải nhiều làng khác nhau, và thư viện ghi đầy đủ để quý vị khỏi bỡ ngỡ khi đối chiếu tài liệu.
Còn tên gọi của chính ngôi nhà thờ phượng trên cổng thì là một chuyện dài hơn, và nó đáng kể lại bằng giọng sử liệu trung lập.
Người Chăm gọi ngôi nhà thờ phượng của mình bằng tiếng Chăm là Sang Magik, trong đó sang là nhà. Các tài liệu cộng đồng còn ghép chữ haluw với tên làng để gọi từng ngôi, như Magik Haluw Panet hay Sang Magik Haluw Panat. Cổng cũ ở Bình Thắng dựng trước năm 1975 thì khắc chữ Arab Masjid kèm dòng phiên âm Latinh là Mesjid.
Vấn đề nảy ra khi phải chọn từ tiếng Việt tương đương. Trong nhiều thập niên, giấy tờ và cách gọi của dân địa phương dùng hai chữ khác nhau cho cùng một loại công trình. Một chữ là thánh đường, theo lối người Việt vẫn dùng cho nơi thờ tự Hồi Giáo. Một chữ là chùa, hoặc nhà chùa, một cách gọi quen trong dân gian địa phương từ nhiều đời.
Trong cộng đồng Bàni có những ý kiến khác nhau về chuyện ấy. Có người cho rằng chữ thánh đường nói đúng bản chất Hồi Giáo của nơi này và đã được mười làng Bàni vùng Bình Thuận cũ dùng trong nhiều văn bản. Có người lại cho rằng chữ nhà chùa quen thuộc trong lời ăn tiếng nói hằng ngày mới gần gũi. Ngày 1 tháng 3 năm 2022, một cuộc họp khẩn của Đại đồng gồm tám bên đại diện trong làng Bình Thắng đã diễn ra, trong đó đại diện thôn đề nghị dùng tên tiếng Việt là Nhà chùa Hồi giáo Bani Bình Thắng thay cho chữ thánh đường. Tiếp đó, khi cổng mới được xây dựng và hoàn thiện vào tháng 4 năm 2022, theo ảnh chụp thực địa Hình 37 trong khảo sát của tiến sĩ Putra Podam, thay vì ghi chữ Việt đang có ý kiến khác nhau, trên trán cổng mới đã khắc trang trọng dòng chữ Chăm truyền thống Akhar Thrah kèm dòng chữ Chăm Latinh Sang Magik Haluw Panat bên dưới biểu tượng Trăng lưỡi liềm và Ngôi sao cùng chữ Arab Allah - Muhammad.
Thư viện ghi lại trọn vẹn diễn biến từ cuộc họp ngày 1 tháng 3 năm 2022 tới dòng chữ Chăm thực tế trên cổng mới và không phán bên nào đúng. Đây là việc nội bộ của một cộng đồng tôn giáo, và người ngoài không có tư cách để phân xử.
| Chữ | Gốc và nghĩa | Được dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Sang Magik | Tiếng Chăm, sang là nhà, magik là nơi thờ phượng Hồi Giáo | Cách gọi gốc trong tiếng Chăm, dùng phổ biến trong lời nói và tài liệu của cộng đồng |
| Sang Magik Haluw Panat | Ghép Sang Magik và haluw với tên làng Panat (Panet) | Dòng chữ Chăm Akhar Thrah và chữ Latinh khắc trên cổng mới dựng năm 2022 của Bình Thắng |
| Mesjid (Masjid) | Dạng phiên âm từ chữ Masjid của tiếng Arab | Chữ trên cổng cũ của thánh đường Bình Thắng, dựng trước năm 1975 |
| Thánh đường | Chữ tiếng Việt quen dùng cho nơi thờ tự Hồi Giáo | Cách gọi được Hội đồng Sư cả và nhiều làng Bàni vùng Bình Thuận cũ dùng, cũng là chữ thư viện dùng trong tiêu đề bài |
| Chùa, nhà chùa | Cách gọi dân gian quen thuộc ở địa phương | Phương án tên tiếng Việt được đại diện thôn Bình Thắng đề nghị trong cuộc họp Đại đồng tám bên ngày 1 tháng 3 năm 2022 |
Vì chữ chùa xuất hiện trong câu chuyện trên, xin nói cho rõ một chỗ rất dễ hiểu lầm. Đây không phải một ngôi chùa Phật Giáo. Bên trong không có tượng, không có bàn thờ Phật, không có sư, không có chuông mõ và không có ban thờ tổ. Đó là một gian nhà dài trải chiếu trắng, dành cho việc chức sắc ngồi theo bậc trước hốc tường Mihrab và bục giảng Minbar để quay mặt về hướng tây tụng kinh.
Chữ chùa ở đây là một chữ mượn trong giao tiếp dân gian địa phương để gọi một thiết chế tôn giáo không có từ thuần Việt sẵn có, chứ không phải một lời khai về nội dung giáo lý. Chuyện này xảy ra không ít trong lịch sử tiếng Việt khi một chữ có sẵn được đem gọi một tôn giáo mới tới, rồi chữ ấy sống lâu trong khẩu ngữ. Ghi nhận như vậy là đủ, và không cần phải chê trách ai.
IILàng Canat Và Cụm Làng Chăm Phan Hòa
Các tài liệu thư viện tra được không ghi một năm khởi dựng cụ thể cho ngôi Sang Magik gốc của làng Bình Thắng, và thư viện ghi rõ là chưa khảo được năm đầu tiên thay vì đưa ra một con số không có nguồn. Làng Chăm Bình Thắng (palei Canat hay Panet) là làng Chăm Bàni có quy mô dân số lớn hàng đầu ở tỉnh Bình Thuận cũ với lịch sử định cư từ nhiều thế kỷ trước. Công trình gốc vốn làm bằng vật liệu nhẹ và được dựng lại nhiều lần, nên niên đại được nhớ theo đời các vị Sư cả như Sư cả Dụng Văn Xa cùng các vị Imam trong làng chứ không theo văn bia.
Hai mốc năm tháng cụ thể mà tư liệu ảnh chụp ghi nhận rõ ràng đều là mốc của cái cổng, gồm cổng cũ mang chữ Mesjid dựng trước năm 1975 và cổng mới mang dòng chữ Chăm Sang Magik Haluw Panat dựng năm 2022. Đó là một điều thú vị về cách một cộng đồng lưu giữ dấu mốc lịch sử của mình qua những dòng chữ khắc trên cổng làng.
- Thế kỷ 9 tới 10Hồi Giáo tới Chăm PaHồi Giáo theo đường biển tới vương quốc Chăm Pa cùng thương nhân và cư dân dọc bờ biển miền Trung.
- Thế kỷ 15 tới 17Hình thành đạo BàniLớp Hồi Giáo sớm hòa với tín ngưỡng bản địa và truyền thống Chăm, thành đạo Bàni với hệ chức sắc Po Acar và hệ lễ riêng.
- Chưa khảo đượcDựng Sang Magik ban đầuKhông có tài liệu nào cho biết ngôi thánh đường của làng Bình Thắng được dựng lần đầu vào năm nào. Theo mô tả chung, các ngôi Sang Magik xưa vốn làm mái tranh, vách tre, nền đất và được tu bổ theo chu kỳ.
- Trước năm 1975Cổng cũ mang chữ MesjidCổng của thánh đường được xây dựng với biểu tượng Ngôi sao Hồi Giáo, chữ Arab Masjid và dòng chữ phiên âm Mesjid.
- Các thập niên sauXây dựng lại bằng vật liệu bềnKhối nhà chính của Sang Magik được xây lại kiên cố bằng gạch vữa, mái lợp tôn giả ngói, bên trong trang bị bục giảng Minbar và các khung thư pháp Arab.
- Ngày 1 tháng 3 năm 2022Cuộc họp Đại đồng tám bên về tên gọiCuộc họp của Đại đồng gồm tám bên liên quan thảo luận về danh xưng tiếng Việt của thánh đường, trong đó đại diện thôn Bình Thắng đề nghị dùng cụm từ Nhà chùa Hồi giáo Bani Bình Thắng.
- Tháng 4 năm 2022Hoàn thiện cổng mới khắc chữ ChămCổng mới được dựng thay cổng cũ, trên trán cổng khắc dòng chữ Chăm Akhar Thrah và chữ Latinh Sang Magik Haluw Panat cùng chữ Arab Allah - Muhammad.
- Năm 2025Đổi địa giới hành chínhTheo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, thị trấn Chợ Lầu cùng các xã Phan Hòa, Phan Hiệp và Phan Rí Thành của huyện Bắc Bình cũ được nhập về xã Bắc Bình mới, tỉnh Lâm Đồng.
Bình Thắng không đứng một mình. Theo khảo cứu thực địa năm 2022 của tiến sĩ Putra Podam, xã Phan Hòa cũ có bốn làng Chăm truyền thống (palei) đều theo đạo Hồi Giáo Bàni sống liền kề nhau gồm Palei Panet, Palei Aia Mamih, Palei Cak và Palei Dik, được tổ chức thành ba thôn hành chính với ba ngôi Sang Magik riêng là Bình Thắng (Magik Haluw Panet, nằm cách quốc lộ 1A khoảng 1 km), Bình Minh (Magik Haluw Aia Mamih, dời từ động cát xưa về vị trí hiện tại từ năm 1969) và Bình Hòa (Magik Haluw Dik, cách quốc lộ 1A khoảng 500 m). Kế bên, xã Phan Thanh cũ cũng có ba thôn Chăm với ba Sang Magik. Sáu ngôi Sang Magik của riêng địa bàn Bắc Bình cũ vì thế chiếm hơn một nửa trong tổng số mười ngôi mà Hội đồng Sư cả của vùng Bình Thuận cũ ghi nhận.
Xin lưu ý một chỗ cần nắm rõ. Vùng Bình Thuận cũ và vùng Ninh Thuận cũ mỗi bên có một Hội đồng Sư cả riêng, hoạt động theo quy chế riêng. Đây là hai tổ chức song song của cùng một tôn giáo trên hai địa bàn, không phải hai cấp trên dưới, nên số liệu của hai bên không được gộp vào nhau.
IIICái Cổng Và Ngôi Nhà Sau Cổng
Người quen hình dung thánh đường Hồi Giáo là một khối có mái vòm củ hành đồ sộ và tháp cao vút kiểu Trung Đông khi tới đây sẽ thấy một phong vị kiến trúc khác. Sang Magik của người Bàni tại Bình Thắng là một nếp nhà dài mặt bằng chữ nhật, tường xây phẳng sơn trắng viền xanh, mái lợp dốc hai phía, nằm trong khuôn viên có tường bao và sân lát gạch sạch sẽ giữa xóm làng.
Trong tổng thể ấy, cái cổng chính giữ vai trò nhận diện nổi bật ngay từ đường làng đi vào. Ở một công trình có khối nhà chính giản dị như nếp nhà hội truyền thống, cổng là nơi thể hiện rõ biểu tượng tôn giáo và dòng chữ định danh của cả thôn. Đó là lý do một cái cổng ở đây lại trở thành tâm điểm thảo luận của cả cộng đồng khi xây dựng lại vào năm 2022.
Cổng cũ dựng trước năm 1975 mang chữ Arab Masjid và chữ Latinh Mesjid. Cổng mới dựng năm 2022 sơn màu vàng trắng, đỉnh cổng gắn biểu tượng Trăng lưỡi liềm và Ngôi sao cùng chữ Arab Allah - Muhammad, trán cổng khắc chữ Chăm Akhar Thrah và dòng chữ Sang Magik Haluw Panat.
Một gian dài nền lát gạch hoa sạch sẽ, trải chiếu trắng, không đặt ghế, không tượng, không bàn thờ. Phía tây có hốc tường Mihrab vòm cong treo rèm, bục thuyết giáo Minbar và biểu tượng Kubah kèm các khung thư pháp Arab viết chữ Allah và Muhammad.
Chức sắc ngồi xếp hàng theo bậc quay về hướng qiblah (kiblat), tức hướng về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca, từ đất Việt Nam là hướng tây. Đây là quy tắc bắt buộc của đạo mà Bàni giữ chung với Islam chính thống.
Sang Magik mở cửa vào tháng lễ Ramưwan, lễ hội đọc kinh luân phiên Sút Yâng ngày thứ Sáu và các kỳ lễ theo lịch Chăm, còn ngày thường đóng cửa giữ sự tôn nghiêm.
Bên cạnh khối nhà chính có khu phụ trợ và chỗ nghỉ, vì trong tháng Ramưwan các vị Acar ở lại trong khuôn viên và mọi việc chay tịnh, hành lễ đều diễn ra tại chỗ.
Nguyên gốc xa xưa là mái tranh, vách tre, nền đất. Từ nửa sau thế kỷ 20 tới nay được xây dựng kiên cố bằng gạch, bê tông cốt thép, mái lợp tôn giả ngói đỏ và cổng xây bề thế.
Cách chọn chữ trên cổng mới năm 2022 của Bình Thắng cho thấy một hướng giải quyết rất đáng suy ngẫm. Người Chăm có hệ chữ truyền thống Akhar Thrah và tiếng nói riêng của mình. Khi hai cách dịch sang tiếng Việt là thánh đường và nhà chùa gây ra những ý kiến khác nhau trong cuộc họp tháng 3 năm 2022, thì việc khắc chính danh xưng tiếng Chăm Sang Magik Haluw Panat bằng cả chữ Akhar Thrah lẫn chữ Latinh lên cổng mới đã giúp giữ trọn vẹn bản sắc gốc mà mọi thành viên trong làng đều đồng thuận.
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói thẳng trước khi đọc tiếp. Hồi Giáo không dạy phong thủy, và đạo Bàni cũng vậy. Hướng hành lễ trong một ngôi Sang Magik được định theo qiblah, tức hướng về Kaaba ở Mecca, từ đất Việt Nam là hướng tây. Đó là một quy tắc bắt buộc của đạo chứ không phải một phép xem đất, và người dựng không có quyền chọn khác.
Phần dưới đây hoàn toàn là chỗ đối chiếu của thư viện dành cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt, không phải điều giáo lý dạy và cũng không phải điều người dựng thánh đường tính tới.
Trước hết là ba ngôi trên một dải, và đây là chỗ riêng của cụm làng Phan Hòa cũ. Bốn palei Chăm Bàni quần tụ trong ba thôn Bình Thắng, Bình Minh và Bình Hòa đứng liền nhau trên cùng một dải đồng cách quốc lộ 1A từ nửa cây số tới một cây số, mỗi thôn một Sang Magik cách nhau không xa. Phép xem đất cổ truyền gặp ba nơi thờ tự gần nhau như vậy thì lập tức đi tìm chuyện xung chiếu và tranh hướng, vì trong lối nghĩ cũ, các nơi thờ gần nhau mà quay mặt vào nhau thì chia khí của nhau. Ở đây bài toán ấy không đặt ra, và lý do thì nằm ngoài tầm của la bàn khi cả ba cùng quay mặt hành lễ về một hướng tây, vì cả ba cùng hướng về Mecca. Ba ngôi song song nhau như ba nét thẳng cùng chiều, không ngôi nào đối đầu ngôi nào. Cái mà phép cũ coi là một thế khó thì ở đây đã được giải sẵn bởi một quy tắc của đạo.
Thứ hai là cổng và hướng, một chỗ mà con mắt cổ truyền sẽ thấy ngược với thói quen. Trong phép cũ, hướng của một công trình thờ tự được tính theo hướng nhìn ra từ cửa chính, nên người ta xem hướng đình, hướng đền, hướng chùa đều bằng cách đứng ở cổng nhìn ra. Ở Sang Magik thì không đọc đơn giản như vậy, vì trục cốt lõi của công trình là hướng hành lễ quay vào bức tường phía tây chứ không phụ thuộc vào cổng rào mở ra đường làng hướng nào. Nghĩa là cái cổng, dù bề thế và dù là chỗ cả làng bàn bạc về dòng chữ trên đó, vẫn phục vụ cho lối đi vào, còn tâm điểm định hướng cho toàn bộ lòng nhà nằm ở bức tường Kiblat phía tây.
Thứ ba là hướng tây theo con mắt cổ truyền. Trong phép cũ, phương Tây thuộc hành Kim, ứng với mùa thu và sự thu liễm, và nhà ở nước ta ít khi chuộng hướng ấy vì nắng chiều gắt. Ở vùng khô và nắng như Bắc Bình cũ thì cái bất tiện ấy càng rõ. Vậy mà hướng hành lễ về phía tây vẫn được giữ tuyệt đối, không vì khí hậu và không vì thế đất. Một quy tắc của đạo đứng trên mọi tính toán về đất.
Cuối cùng là một chỗ mà con mắt cũ không có chữ để gọi. Phong thủy cổ truyền tin rằng đổi cổng hay đổi chữ trên bảng hiệu là việc có thể làm đổi thay khí vận của một nơi thờ tự. Ở đây, việc dựng lại cổng mới và khắc chữ Chăm năm 2022 không làm suy suyển hướng hành lễ hay trật tự giáo phẩm bên trong một chút nào, vì hướng Kiblat và giới luật là thứ bất biến. Nghĩa là cái mà cộng đồng bàn tới là cách biểu đạt tên gọi ra bên ngoài, còn cốt tủy của ngôi nhà thờ phượng thì vẫn nguyên vẹn. Thư viện ghi thẳng điều đó, vì nó cho thấy giới hạn của cách đọc cũ khi đem áp vào một công trình của truyền thống tôn giáo khác.
VRamưwan Và Lịch Lễ Của Cụm Ba Thôn
Ramưwan là tháng lễ lớn trong năm của người Chăm Bàni, tính theo lịch riêng của người Chăm nên rơi vào những ngày dương lịch khác nhau qua từng năm. Vì mỗi vùng có Hội đồng Sư cả riêng chốt lịch, ngày vào Ramưwan của vùng Bình Thuận cũ và vùng Ninh Thuận cũ có thể tính độc lập. Trong cùng vùng Bình Thuận cũ thì các làng vào lễ cùng ngày, nên các thôn Chăm của xã Phan Hòa cũ cùng chung một nhịp lễ.
Bên cạnh tháng Ramưwan, Thánh đường Bình Thắng còn là điểm đăng cai thứ hai (ngay sau thánh đường Bình Hòa) trong chuỗi lễ hội đọc kinh luân phiên Sút Yâng (Suk Yeng) diễn ra vào các ngày thứ Sáu hằng tuần qua sáu thánh đường Bàni trên địa bàn Bắc Bình cũ.
| Chặng | Nơi diễn ra | Nội dung |
|---|---|---|
| Tảo mộ | Nghĩa trang dòng họ | Trước khi vào tháng lễ Ramưwan, các gia đình ra nghĩa trang dòng họ với bánh trái và trầu cau, làm lễ mời ông bà tổ tiên về nhà. Đây là lớp nghi lễ bản địa mà Ramadan của Islam chính thống không có. |
| Dâng cơm gia tiên | Trong từng nhà | Bày mâm cúng trong nhà, mỗi người thân đã khuất được dâng mâm lễ. Các thôn Chăm trong xã cùng làm trong những ngày đầu mùa lễ. |
| Chức sắc vào Sang Magik | Ba thánh đường của ba thôn | Các vị Acar của từng thôn làm lễ tẩy uế rồi vào ở hẳn trong Sang Magik của thôn mình, giữ chay và hành lễ thay cho cả làng. Trong tháng này cửa thánh đường mở đón tín đồ tới dâng lễ. |
| Chặng giữ chay nghiêm | Thánh đường | Nguồn ghi khác nhau về độ dài từng chặng, có bản nhấn mạnh ba ngày đầu tháng tuyệt thực nghiêm ngặt khi mới vào chùa, có bản ghi mười lăm tới mười sáu ngày giữ chay ban ngày. Trong chặng ấy chức sắc không ăn uống khi mặt trời chưa lặn và không rời thánh đường về nhà. |
| Kiêng cữ trong làng | Từng gia đình | Suốt chặng chức sắc giữ chay nghiêm, các gia đình kiêng sát sinh và giữ hòa thuận trong xóm giềng. |
| Mãn chay và lễ Sút Yâng | Thánh đường và trong làng | Hết tháng lễ, chức sắc rời thánh đường về nhà, và vào các ngày thứ Sáu tiếp theo sáu thánh đường Bắc Bình lần lượt mở lễ hội đọc kinh Sút Yâng, trong đó Bình Thắng là điểm đăng cai thứ hai. |
| Lễ đời người | Tại nhà | Lễ trưởng thành và các lễ vòng đời khác diễn ra tại nhà trong rạp dựng tạm, có chức sắc tới chủ trì, chứ không tổ chức trong lòng thánh đường. |
Chỗ khác biệt rõ so với Ramadan của Hồi Giáo Islam chính thống nằm ở hai điểm. Một là ai giữ chay khi bên Islam là toàn thể tín đồ trưởng thành, còn bên Bàni là lớp chức sắc giữ chay trong thánh đường thay cho cả làng. Hai là lớp thờ cúng tổ tiên khi phần tảo mộ và mời ông bà về nhà là phần mở đầu bắt buộc của Ramưwan, vốn là lớp nghi lễ bản địa không có trong Ramadan.
Nhìn lại cả bài thì thấy hai điều ấy giải thích vì sao chuyện chọn chữ tiếng Việt trên cổng từng khiến người trong làng trăn trở tới vậy. Một ngôi nhà thờ phượng thờ Thượng đế Allah và Thiên sứ Muhammad, có chức sắc giữ chay thay cho cả làng, lại gắn kết với mùa tảo mộ và dâng cơm tổ tiên, nên khi dịch sang tiếng Việt thì từ nào cũng có phần chưa diễn tả hết sắc thái riêng của Sang Magik. Việc cộng đồng Bình Thắng khắc dòng chữ Chăm Sang Magik Haluw Panat lên cổng mới năm 2022 vì thế trở thành một dấu ấn văn hóa đáng nhớ khi rời ngôi làng này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Thôn Bình Thắng, xã Phan Hòa cũ, nay là xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng
- Đường tới
- Thánh đường nằm ở thôn Bình Thắng (palei Canat hay Panet), xã Phan Hòa cũ, nay thuộc xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, cách quốc lộ 1A khoảng 1 km trên dải đồng của vùng Bắc Bình cũ. Trong cùng xã Phan Hòa cũ còn hai thôn Chăm nữa là Bình Minh và Bình Hòa, mỗi thôn một Sang Magik riêng, nên cần hỏi rõ tên thôn Bình Thắng.
- Toạ độ
- 11.2042, 108.5585
Đây là nơi thờ phượng của một cộng đồng cụ thể, không phải điểm tham quan đại trà, và thánh đường thường đóng cửa vào ngày thường ngoài kỳ lễ. Lệ thường được nhắc gồm hỏi ý người trong làng trước khi vào khuôn viên, ăn mặc kín đáo, bỏ giày dép trước khi bước vào lòng nhà, không mang thức ăn đồ uống vào trong. Trong tháng Ramưwan, phần nghi lễ thuộc về các vị chức sắc, xin quý vị đứng ngoài và không chụp ảnh khi chưa được phép. Một điều nữa xin quý vị lưu tâm là chuyện bàn luận tên gọi năm 2022 là việc nội bộ của làng, xin giữ sự tôn trọng và đừng đem ra tranh luận với người địa phương.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Bàni Bình Thắng
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường Bàni Bình Thắng ở đâu
Ở thôn Bình Thắng, xã Phan Hòa cũ, nay thuộc xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, cách quốc lộ 1A khoảng 1 km trên dải đồng của vùng Bắc Bình cũ. Người Chăm gọi làng là palei Canat theo bảng chú trên bản đồ, còn tài liệu và văn khắc cộng đồng chép là palei Panet hoặc Panat.
Cổng thánh đường Bình Thắng năm 2022 có câu chuyện gì đặc biệt
Cổng cũ dựng từ trước năm 1975 mang chữ Arab Masjid và chữ Latinh Mesjid. Ngày 1 tháng 3 năm 2022, cuộc họp của Đại đồng gồm tám bên liên quan đã bàn về tên gọi tiếng Việt của ngôi thánh đường, trong đó đại diện thôn đề nghị dùng chữ Nhà chùa Hồi giáo Bani Bình Thắng. Khi cổng mới hoàn thiện vào tháng 4 năm 2022, trên trán cổng được khắc trang trọng dòng chữ Chăm Akhar Thrah và chữ Latinh Sang Magik Haluw Panat cùng chữ Arab Allah - Muhammad.
Thánh đường Bàni có phải là chùa Phật Giáo không
Không. Bên trong không có tượng Phật, không có bàn thờ Phật, không có sư và không có chuông mõ. Đó là một gian nhà dài trải chiếu trắng, có hốc tường Mihrab, bục giảng Minbar và thư pháp Arab viết chữ Allah - Muhammad, dành cho các vị chức sắc Po Acar ngồi theo bậc quay mặt về hướng tây (Mecca) để tụng kinh. Chữ chùa chỉ là cách gọi quen trong khẩu ngữ địa phương.
Xã Phan Hòa cũ có mấy làng Chăm
Theo khảo sát của tiến sĩ Putra Podam, xã Phan Hòa cũ có bốn palei Chăm Bàni truyền thống sống liền kề nhau là Palei Panet, Palei Aia Mamih, Palei Cak và Palei Dik, được tổ chức thành ba thôn hành chính với ba Sang Magik riêng là Bình Thắng, Bình Minh và Bình Hòa. Kế bên, xã Phan Thanh cũ cũng có ba thôn Chăm tương tự, làm thành cụm sáu thánh đường Bàni của huyện Bắc Bình cũ.
Chăm Bàni và Chăm Islam khác nhau thế nào
Chăm Islam theo lối chính thống, tín đồ tự hành lễ năm lần mỗi ngày và cả cộng đồng cùng giữ chay trọn tháng Ramadan, thánh đường mở quanh năm. Chăm Bàni giao việc hành lễ và giữ chay trong thánh đường cho lớp chức sắc thực hành thay cộng đồng, giữ thêm lớp tảo mộ và dâng cơm tổ tiên đầu mùa Ramưwan, và Sang Magik chủ yếu mở cửa trong các kỳ lễ.