Từ quốc lộ 1A đi qua vùng Bắc Bình cũ, quý vị sẽ gặp một dải làng Chăm nối nhau gần như không dứt. Đây là vùng người Chăm cư trú tập trung với mật độ làng rất dày, gồm ba thôn Chăm ở xã Phan Thanh cũ và ba thôn Chăm ở xã Phan Hòa cũ kế bên, mỗi thôn mang tên Chăm riêng và có Sang Magik riêng. Thanh Kiết là một thôn nằm ngay cạnh quốc lộ 1A trong cụm ấy, và người trong làng gọi nơi này là palei Njar.
Nếu quý vị đã đọc các bài về thánh đường Bàni bên vùng Ninh Thuận cũ thì tới đây sẽ thấy một điều khác. Không phải khác ở cốt cách ngôi nhà, vì ngôi nhà thì cùng một truyền thống. Khác ở chỗ đứng sau ngôi nhà ấy khi vùng Bình Thuận cũ có Hội đồng Sư cả riêng đặt trụ sở ngay tại Thánh đường Thanh Kiết, có báo cáo riêng và có số liệu riêng tách khỏi bên Ninh Thuận cũ. Đó là lý do bài này viết nhiều về tổ chức hơn là chỉ mô tả hình khối kiến trúc.
IBàni Là Một Hệ Đạo Có Tổ Chức
Xin nói rõ ngay từ đầu, vì đây là chỗ hay bị xếp nhầm. Bàni là Hồi Giáo đã bản địa hóa của người Chăm, hình thành riêng ở vùng Nam Trung Bộ, và khác với Hồi Giáo Islam chính thống mà cộng đồng Chăm Islam cùng người Malay theo. Hai bên cùng một gốc, nhưng nếp hành đạo đã khác nhau từ lâu. Thư viện ghi lại chỗ khác nhau ấy như ghi một sự kiện, không xếp bên nào đúng hơn bên nào.
Người đọc lần đầu hay hình dung Bàni là một tín ngưỡng địa phương lẻ tẻ, kiểu vài làng giữ một nếp cúng riêng. Không phải. Bàni là một hệ đạo có tổ chức với hàng chức sắc chia bậc rõ ràng, có hội đồng đứng đầu, có lịch riêng, có quy chế hoạt động được soạn thành văn bản và có nhiệm kỳ. Thanh Kiết là chỗ tiêu biểu để thấy điều đó, vì theo Điều 5 Quy chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng Sư cả Hồi Giáo Bàni tỉnh Bình Thuận cũ nhiệm kỳ 2021 tới 2026, trụ sở làm việc của Hội đồng đặt ngay tại Thánh đường Thanh Kiết, do vị Chủ tịch Hội đồng là Tổng Sư cả Xích Dự đứng đầu.
Tên Chăm của làng là palei Njar, và ngôi thánh đường được gọi là Magik Haluw Njar. Chữ haluw gắn với cách người Bàni gọi ngôi nhà thờ phượng và giáo khu của làng mình, nên các tài liệu cộng đồng thường ghép haluw với tên làng để gọi từng ngôi.
Theo giáo nghĩa Bàni, đấng tối cao là Po Awluah, tức Allah, cùng sự tôn kính dành cho Thiên sứ Muhammad. Kinh sách chép bằng chữ Arab, được chức sắc học thuộc và thực hành trong nghi lễ. Ngoài ra, người Bàni vẫn thờ cúng ông bà tổ tiên và giữ các nghi lễ truyền thống của cộng đồng mình.
Chỗ khác biệt lớn nằm ở năm bổn phận của Hồi Giáo. Bên Islam chính thống, năm bổn phận ấy là việc của từng tín đồ, nên tín đồ tự hành lễ nhiều lần mỗi ngày và cả cộng đồng cùng giữ chay trọn tháng Ramadan. Bên Bàni, việc hành lễ và giữ chay trong thánh đường được giao cho lớp chức sắc đảm nhận thay cho cả làng.
Chính điều đó làm cho hàng chức sắc trở thành xương sống của đạo này. Hàng ấy đi từ Acar là bậc nhập môn, lên Madin, Katip, Imâm rồi Po Gru tức Sư cả, là bậc đứng đầu của mỗi Sang Magik. Các nguồn có khi tóm lược thành bốn bậc chính hoặc ghi đầy đủ năm bậc khi tính riêng bậc Madin lo việc xướng lễ và phụng sự trong thánh đường. Thư viện ghi rõ cả hai cách để bạn đọc tiện đối chiếu. Tín đồ thì quen gọi gọn cả lớp ấy là các vị Acar.
Bên trên các Sang Magik là Hội đồng Sư cả, gồm các vị Sư cả và chức sắc đại diện của các làng. Hội đồng ấy quyết những việc chung của cả vùng, trong đó có việc định lịch lễ. Vì Bàni tính lịch riêng, việc có một hội đồng để chốt ngày là việc bắt buộc, không thể để mỗi làng tự tính một kiểu.
Về mặt sử liệu, Hồi Giáo tới vương quốc Chăm Pa theo đường biển vào khoảng thế kỷ 9 tới thế kỷ 10. Qua nhiều thế kỷ, lớp Hồi Giáo ấy hòa với tín ngưỡng bản địa và với lớp văn hóa Chăm có sẵn, thành đạo Bàni như hôm nay.
Về tổ chức thì có một chi tiết cần ghi cho đúng. Vùng Bình Thuận cũ (trụ sở Hội đồng đặt tại làng Thanh Kiết, tức Haluw Njar) và vùng Ninh Thuận cũ (trụ sở Hội đồng đặt tại làng Thành Tín, tức Haluw Cuah Patih) mỗi bên có một Hội đồng Sư cả riêng, hoạt động theo quy chế riêng và có nhiệm kỳ riêng. Hai hội đồng ấy không phải hai cấp trên dưới mà là hai tổ chức song song của cùng một tôn giáo trên hai địa bàn. Hệ quả thực tế là số liệu của hai bên không được gộp vào nhau. Báo cáo số 056/BC-GT ngày 10 tháng 11 năm 2020 của Hội đồng bên Bình Thuận cũ ghi vùng này có mười Sang Magik, còn bên Ninh Thuận cũ có bảy ngôi. Ai cộng hai con số rồi coi đó là một danh sách trực thuộc chung một hội đồng là đã bỏ sót cấu trúc hai vùng.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây là chuyện quy mô và nhịp đóng mở cửa. Vì Bàni chỉ có mặt ở một dải của Nam Trung Bộ và vì Sang Magik không mở cửa năm lần mỗi ngày quanh năm như masjid Islam chính thống, người ngoài dễ tưởng đây là một nếp thờ cúng đang vắng dần. Sự thật ngược lại khi cái tĩnh lặng ngày thường ấy là đúng nếp vận hành của đạo Bàni, không phải dấu hiệu mai một.
Cụ thể, đời sống đạo của người Bàni trong phần lớn thời gian trong năm diễn ra ở nhà và ở nghĩa trang dòng họ, chứ không chỉ ở thánh đường. Thánh đường là nơi lớp chức sắc vào ở và hành lễ thay cho cả làng trong tháng chay Ramưwan, các buổi lễ ngày thứ Sáu và các kỳ lễ theo lịch Chăm như lễ hội đọc kinh luân phiên Sút Yâng. Một ngôi thánh đường có hội đồng chức sắc cấp tỉnh đặt trụ sở, có quy chế, có nhiệm kỳ và có lịch riêng thì hoàn toàn là một thiết chế tôn giáo chặt chẽ.
IILàng Njar Và Cụm Làng Chăm Bắc Bình
Các tài liệu thư viện tra được không ghi một năm khởi dựng cụ thể cho ngôi Sang Magik này, và thư viện ghi rõ là chưa khảo được năm đầu tiên thay vì đưa ra một con số thiếu căn cứ. Làng Chăm phần lớn không có văn bia khởi dựng công trình gốc vì nhà xưa vốn làm bằng vật liệu nhẹ và được dựng lại qua nhiều thế hệ, nên lịch sử được nhớ theo đời các vị Sư cả và lịch sử tụ cư của palei Njar, vùng đất cổ từng phát hiện bức tượng đá sa thạch Avalokitesvara Bắc Bình niên đại thế kỷ 8 tới thế kỷ 9 ngay tại thôn Thanh Kiết.
- Thế kỷ 9 tới 10Hồi Giáo tới Chăm PaHồi Giáo theo đường biển tới vương quốc Chăm Pa cùng thương nhân và cư dân ven biển miền Trung, được nhắc trong Báo cáo số 056/BC-GT năm 2020 của Hội đồng Sư cả.
- Thế kỷ 15 tới 17Hình thành đạo BàniLớp Hồi Giáo sớm hòa với tín ngưỡng bản địa và truyền thống Chăm, thành hệ phái Bàni (Agama Awal) với hàng chức sắc Po Acar và hệ lễ riêng.
- Thế kỷ 17Cặp Awal và AhierTheo truyền thống lịch sử Chăm, sự gắn kết hài hòa giữa hai cộng đồng Awal tức Bàni và Ahier tức Bàlamôn trong một hệ lễ nghi lưỡng hợp được định hình rõ nét từ thời kỳ hậu trung đại.
- Trước giữa thế kỷ 20Sang Magik bằng vật liệu nhẹTheo mô tả của giới nghiên cứu, các ngôi Sang Magik Bàni xưa vốn làm bằng gỗ, mái tranh, vách đất hoặc tre và được tu bổ theo chu kỳ.
- Các thập niên sauXây dựng kiên cố và cổng chínhThánh đường Thanh Kiết được xây dựng khang trang bằng gạch, mái lợp kiên cố, có tường rào, sân gạch rộng và cổng chính gắn biểu tượng Trăng lưỡi liềm và Ngôi sao cùng chữ Arab, chữ Chăm Akhar Thrah và chữ Việt.
- Từ năm 2006 tới 2022Trụ sở Hội đồng Sư cả của tỉnhHội đồng Sư cả Hồi Giáo Bàni tỉnh Bình Thuận cũ được thành lập từ năm 2006, ban hành quy chế các nhiệm kỳ và đặt trụ sở làm việc chính thức tại Thánh đường Thanh Kiết do Sư cả Xích Dự làm Chủ tịch Hội đồng nhiệm kỳ 2021 tới 2026.
- Năm 2025Đổi địa giới hành chínhTheo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, xã Phan Thanh cùng xã Hồng Thái cũ và một phần xã Hòa Thắng của huyện Bắc Bình cũ được sáp nhập thành xã Hồng Thái mới thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Về cụm làng thì Thanh Kiết không đứng một mình. Xã Phan Thanh cũ có ba thôn Chăm liền nhau dọc gần quốc lộ 1A, mỗi thôn một tên Chăm và một Sang Magik riêng gồm Châu Hanh là palei Caraih, Thanh Kiết là palei Njar, và Cảnh Diễn là palei Cakak. Kế bên, xã Phan Hòa cũ có bốn palei Chăm Bàni là Palei Panet, Palei Aia Mamih, Palei Cak và Palei Dik sinh hoạt tại ba thôn hành chính với ba Sang Magik riêng là Bình Thắng, Bình Minh và Bình Hòa. Sáu ngôi Sang Magik của riêng địa bàn Bắc Bình cũ vì thế chiếm hơn một nửa tổng số mười ngôi của cả vùng.
Xin lưu ý một chỗ nguồn ghi vênh nhau về cách chép tên Chăm và tên Việt của một số làng trong vùng này. Cùng một làng mà bản này ghi một đằng, bản kia ghi một nẻo, ví dụ Bình Thắng có bản ghi palei Canat, có bản ghi palei Panat hoặc Panet, Vĩnh Hanh có bản ghi palei Karang và có bản ghi palei Kraong, còn ngôi thánh đường tại palei Lembar ở xã Hàm Trí cũ được ghi là Thánh đường Lâm Thành trong danh sách nhân sự năm 2022, ghi là Thánh đường Lâm trong báo cáo năm 2020 và ghi là Thánh đường Lâm Giang trong bài khảo sát thực địa năm 2022. Đây là chuyện phiên âm và gọi tên hành chính qua các văn bản, không phải chuyện nhiều làng khác nhau. Riêng tên Chăm của làng Thanh Kiết thì mọi văn bản thư viện đối chiếu đều thống nhất là palei Njar với thánh đường Magik Haluw Njar.
IIISang Magik Và Hàng Chức Sắc Bên Trong
Nếu các thánh đường của người Chăm Châu Đốc ngày nay thường xây theo kiểu dáng Trung Đông hoặc Mã Lai với mái vòm lớn trên nóc, thì Sang Magik truyền thống của người Chăm Bàni giữ dáng nếp nhà dài mặt bằng chữ nhật, tường xây quét màu sáng, mái dốc. Tuy nhiên, theo khảo sát thực địa và bộ ảnh tư liệu năm 2022 của tiến sĩ Putra Podam, Thánh đường Thanh Kiết có khuôn viên khang trang với tường rào, khoảng sân rộng lát gạch sạch sẽ và cổng chính xây vòm trang trọng nhìn ra đường làng.
Trên đỉnh cổng chính của Thánh đường Thanh Kiết gắn biểu tượng Trăng lưỡi liềm và Ngôi sao năm cánh, bên dưới ghi đầy đủ ba hệ chữ gồm dòng chữ Arab Allah - Muhammad, dòng chữ Chăm Akhar Thrah và dòng chữ phổ thông Thánh đường Thanh Kiết. Còn khi bước vào bên trong, điều đáng nói hơn cả là cách lòng nhà được chia theo trật tự hành lễ của hàng chức sắc.
Một gian dài thông suốt, nền lát gạch trải chiếu trắng sạch sẽ. Chỗ ngồi của chức sắc phân theo bậc và xếp thành hàng ngang hướng về phía tường hành lễ phía tây, vị Po Gru tức Sư cả ngồi ở vị trí dẫn đầu.
Trong sảnh không đặt ghế, không có bàn thờ và không có tượng hình người hay sinh vật. Trên bức tường chính phía tây gắn các khung chữ Arab viết danh hiệu Allah và Muhammad cùng biểu tượng vòm Kubah và bục giảng Minbar của Hồi Giáo.
Chức sắc quay về hướng qiblah (kiblat), tức hướng về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca, từ đất Việt Nam là hướng tây. Đây là quy tắc bắt buộc của đạo mà Bàni giữ chung với Islam chính thống.
Bên cạnh khối nhà chính có khu phụ trợ và chỗ nghỉ, vì trong tháng lễ Ramưwan các vị Acar ở lại trong khuôn viên thánh đường để tịnh tâm, giữ chay và hành lễ thay cho cả làng.
Sang Magik mở cửa đón chức sắc và tín đồ vào các dịp lễ trọng như tháng Ramưwan, chuỗi lễ hội đọc kinh Sút Yâng ngày thứ Sáu và các ngày lễ theo lịch Bàni, còn ngày thường giữ vẻ tĩnh mịch trang nghiêm.
Nguyên gốc xa xưa là mái tranh, vách tre, nền đất. Từ nửa sau thế kỷ 20 công trình được xây lại kiên cố bằng gạch vữa, mái lợp ngói hoặc tôn, sân lát gạch và cổng xây bê tông cốt thép.
Nói cho công bằng, như khảo cứu của tiến sĩ Putra Podam nhận định, về cấu trúc không gian hành lễ thì Sang Magik của người Bàni và masjid truyền thống của người Chăm Islam khá tương đồng với nhau, đều kết hợp dấu ấn kiến trúc Chăm Pa với biểu tượng Hồi Giáo (Trăng sao, Kubah, Minbar, chữ Allah và Muhammad) và đều quay theo hướng Kiblat về Mecca. Cái khác nằm ở phương thức thực hành nghi lễ của hàng chức sắc chứ không phải sự đối lập về không gian thờ phượng.
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói thẳng trước khi đọc tiếp. Hồi Giáo không dạy phong thủy, và đạo Bàni cũng vậy. Hướng hành lễ trong một ngôi Sang Magik được định theo qiblah, tức hướng về Kaaba ở Mecca, từ đất Việt Nam là hướng tây. Đó là một quy tắc bắt buộc của đạo chứ không phải một phép xem đất, và người dựng không có quyền chọn khác.
Phần dưới đây hoàn toàn là chỗ đối chiếu của thư viện dành cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt, không phải điều giáo lý dạy và cũng không phải điều người dựng thánh đường tính tới.
Trước hết là nước trong một vùng khô. Dải đồng Bắc Bình nằm kẹp giữa núi phía trong và biển phía ngoài, mưa ít và nắng nhiều, nên cái quý ở đây là dòng chảy sông Lũy đưa nước từ núi xuống đồng. Các làng Chăm trong vùng đều bám theo dải đất có nước ấy chứ không rải đều trên mặt bằng. Trong phép xem đất cổ truyền, nước là thứ tụ khí, và một dải làng nằm nối nhau dọc theo mạch nước thì được đọc là bám mạch. Cái mạch ở đây không phải mạch đá ngầm trong sách vở mà là một dòng nước thật, và nó giải thích vì sao làng nọ tiếp làng kia gần như không dứt.
Thứ hai là đọc cụm chứ không đọc làng lẻ, và đây là chỗ riêng của vùng này. Phép xem đất cổ truyền của người Việt quen đọc một làng như một đơn vị khép kín với cổng làng, lũy tre, đình giữa làng và gò mả ở ngoài. Ở Bắc Bình thì ba thôn Chăm của xã Phan Thanh cũ đứng liền nhau dọc trục quốc lộ 1A, mỗi thôn có Sang Magik riêng nhưng gắn kết mật thiết với nhau. Muốn đọc cho đúng thì phải đọc cả cụm như một khối, và trong khối ấy Thanh Kiết giữ vai trò tâm điểm điều phối vì là nơi đặt trụ sở Hội đồng Sư cả của cả tỉnh. Đây là một chỗ mà khung cũ phải nới ra mới dùng được.
Thứ ba là hướng tây theo con mắt cổ truyền. Trong phép cũ, phương Tây thuộc hành Kim, ứng với mùa thu và sự thu liễm, và nhà ở nước ta ít khi chuộng hướng ấy vì nắng chiều gắt. Ở một vùng khô và nắng như Bắc Bình thì cái bất tiện ấy còn rõ hơn. Vậy mà hướng hành lễ về phía tây vẫn được giữ nghiêm ngặt, không vì khí hậu, không vì thế đất, mà vì Mecca nằm về phía đó. Một quy tắc của đạo đứng trên mọi tính toán về đất, và nó đứng trên cả sự tiện nghi.
Cuối cùng là chỗ mà con mắt cũ hoàn toàn không đọc được. Phong thủy cổ truyền tin rằng cái giữ một cộng đồng đứng vững là thế đất gồm long mạch, hướng nhà, chỗ đặt mồ mả. Ở đây, thứ giữ cộng đồng đứng vững lại là một bộ máy chức sắc phủ lên cả vùng, với hàng bậc từ Acar lên tới Sư cả, với một hội đồng chung đặt trụ sở ngay tại Thanh Kiết và một cuốn lịch chung. Cái ấy không nằm trên mặt đất nên la bàn không đo được. Thư viện ghi thẳng điều đó, vì nó nhắc rằng cách đọc cũ ở đây chỉ để đối chiếu chứ không phải để phán xét.
VRamưwan Và Mười Sang Magik Của Vùng
Ramưwan là tháng lễ lớn trong năm của người Chăm Bàni, tính theo lịch riêng của người Chăm nên rơi vào những ngày dương lịch khác nhau qua từng năm. Tháng lễ mở đầu bằng lễ tảo mộ ở nghĩa trang dòng họ và lễ cúng gia tiên tại nhà, sau đó các vị Acar làm lễ tẩy uế rồi vào ở hẳn trong Sang Magik, giữ chay và hành lễ thay cho cả làng. Các nguồn ghi khác nhau về số ngày giữ chay tuyệt đối của chức sắc trong tháng lễ, có bản nhấn mạnh ba ngày đầu tháng khi mới vào chùa và có bản ghi mười lăm tới mười sáu ngày ăn chay nghiêm ngặt trước khi sang nửa cuối tháng, nên thư viện ghi cả hai chi tiết.
Sau tháng Ramưwan, sáu thánh đường Bàni trên địa bàn huyện Bắc Bình cũ còn có tục mở hội đọc kinh luân phiên gọi là lễ hội Sút Yâng (Suk Yeng) vào các ngày thứ Sáu hằng tuần theo thứ tự từ Bình Hòa, Bình Thắng, Bình Minh, Cảnh Diễn, Thanh Kiết rồi tới Châu Hanh. Vì mỗi vùng có hội đồng riêng, ngày vào Ramưwan của vùng Bình Thuận cũ và vùng Ninh Thuận cũ có khi trùng và có khi chênh nhau tùy theo cách tính lịch của mỗi Hội đồng Sư cả.
| Địa bàn cũ | Số Sang Magik | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bắc Bình | Sáu ngôi | Ba thôn Chăm của xã Phan Thanh cũ gồm Châu Hanh (palei Caraih), Thanh Kiết (palei Njar) và Cảnh Diễn (palei Cakak), cùng ba thánh đường của xã Phan Hòa cũ gồm Bình Thắng (palei Panet), Bình Minh (palei Aia Mamih) và Bình Hòa (palei Dik). |
| Tuy Phong | Một ngôi | Thánh đường Vĩnh Hanh ở địa bàn xã Phú Lạc cũ, tên Chăm của làng được các bản chép là palei Karang hoặc palei Kraong. |
| Hàm Thuận Bắc | Hai ngôi | Ở địa bàn xã Hàm Trí cũ, gồm làng Phú Điền (palei Muw) và làng Lâm Giang hay Lâm Thành (palei Lembar). |
| Tánh Linh | Một ngôi | Thánh đường Châu Mai ở địa bàn thị trấn Lạc Tánh cũ, tên Chăm được chép là palei Bicam hoặc Pacam, ngôi nằm xa về phía trong đất liền. |
| Toàn vùng Bình Thuận cũ | Mười ngôi | Con số theo Báo cáo số 056/BC-GT năm 2020 của Hội đồng Sư cả Hồi Giáo Bàni tỉnh đặt trụ sở tại Thanh Kiết, không gộp với bảy ngôi của vùng Ninh Thuận cũ. |
Ngoài Ramưwan và lễ Sút Yâng, lịch lễ của một làng Bàni còn có dịp chia gạo chuẩn bị zakat tại thánh đường, các lễ đời người như lễ trưởng thành làm tại nhà, và các lễ dòng họ tại nghĩa trang. Nghĩa là đời sống đạo của người Bàni trải trên ba chỗ gồm thánh đường, nhà và nghĩa trang. Người chỉ nhìn vào cánh cửa thánh đường vào ngày thường sẽ thấy một không gian tĩnh lặng, còn người đi theo cả ba chỗ ấy thì thấy một truyền thống tôn giáo vận hành bền bỉ quanh năm.
Chỗ khác biệt rõ so với Ramadan của Hồi Giáo Islam chính thống nằm ở hai điểm. Một là ai giữ chay khi bên Islam là toàn thể tín đồ trưởng thành, còn bên Bàni là lớp chức sắc vào thánh đường giữ chay thay cho buôn làng. Hai là lớp thờ cúng tổ tiên khi phần tảo mộ và mời ông bà về nhà là phần mở đầu không thể thiếu của Ramưwan. Hai điều ấy nói gọn cả câu chuyện bản địa hóa mà đạo Bàni đã trải qua trong nhiều thế kỷ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Thôn Thanh Kiết, xã Phan Thanh cũ, nay là xã Hồng Thái, tỉnh Lâm Đồng
- Đường tới
- Thánh đường nằm ở thôn Thanh Kiết (palei Njar), xã Phan Thanh cũ, nay thuộc xã Hồng Thái, tỉnh Lâm Đồng, sát cạnh quốc lộ 1A trên dải đồng của vùng Bắc Bình cũ. Trong cùng xã Phan Thanh cũ còn hai thôn Chăm nữa là Châu Hanh và Cảnh Diễn, mỗi thôn một Sang Magik riêng, nên cần hỏi rõ tên thôn Thanh Kiết.
- Toạ độ
- 11.2184, 108.4319
Đây là nơi thờ phượng của một cộng đồng cụ thể đồng thời là trụ sở của Hội đồng Sư cả Hồi Giáo Bàni trong vùng, không phải điểm tham quan du lịch đại trà, và thánh đường thường đóng cửa vào ngày thường ngoài kỳ lễ. Lệ thường được nhắc gồm hỏi ý người trong làng hoặc các vị chức sắc trước khi vào khuôn viên, ăn mặc kín đáo, bỏ giày dép trước khi bước vào lòng nhà, không mang thức ăn đồ uống vào trong. Trong tháng Ramưwan, phần nghi lễ thuộc về các vị chức sắc, xin quý vị đứng ngoài và không chụp ảnh khi chưa được phép.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Bàni Thanh Kiết
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh đường Bàni Thanh Kiết ở đâu
Ở thôn Thanh Kiết, xã Phan Thanh cũ, nay thuộc xã Hồng Thái, tỉnh Lâm Đồng, nằm sát quốc lộ 1A trên dải đồng của vùng Bắc Bình cũ. Người Chăm gọi làng là palei Njar và gọi ngôi thánh đường là Magik Haluw Njar. Đây đồng thời là trụ sở làm việc của Hội đồng Sư cả Hồi Giáo Bàni của cả vùng.
Vùng Bình Thuận cũ có bao nhiêu thánh đường Bàni
Mười ngôi, theo Báo cáo số 056/BC-GT năm 2020 của Hội đồng Sư cả Hồi Giáo Bàni của vùng, gồm sáu ngôi ở địa bàn Bắc Bình cũ, hai ngôi ở Hàm Thuận Bắc cũ, một ngôi ở Tuy Phong cũ và một ngôi ở Tánh Linh cũ. Con số này không gộp với bảy ngôi của vùng Ninh Thuận cũ.
Vì sao Bàni ở hai vùng lại có hai hội đồng riêng
Vì Hội đồng Sư cả của vùng Bình Thuận cũ (trụ sở tại Thánh đường Thanh Kiết) và của vùng Ninh Thuận cũ (trụ sở tại Thánh đường Thành Tín) là hai tổ chức tôn giáo song song trên hai địa bàn tỉnh cũ, mỗi bên có quy chế và nhiệm kỳ riêng. Hệ quả là số liệu của hai bên không gộp vào nhau, và ngày vào tháng Ramưwan của hai vùng có thể tính riêng.
Chức sắc Bàni chia mấy bậc
Theo tư liệu của Hội đồng Sư cả và các nhà nghiên cứu, hệ thống chức sắc đi từ Acar là bậc nhập môn, lên Madin, Katip, Imâm và đứng đầu mỗi thánh đường là Po Gru tức Sư cả (có nguồn tóm lược thành bốn bậc chính là Acar, Katip, Imâm, Gru). Tín đồ quen gọi chung cả lớp chức sắc là các vị Acar.
Chăm Bàni và Chăm Islam khác nhau thế nào
Chăm Islam theo lối chính thống, tín đồ tự hành lễ năm lần mỗi ngày và cả cộng đồng cùng giữ chay trọn tháng Ramadan, thánh đường mở quanh năm. Chăm Bàni giao việc hành lễ và giữ chay trong thánh đường cho lớp chức sắc thực hành thay cộng đồng, giữ thêm lớp lễ tảo mộ và dâng cơm tổ tiên đầu mùa Ramưwan.