Trong khuôn viên Nội Ô Tòa Thánh Tây Ninh, nằm trên đại lộ Phạm Hộ Pháp và song song với Hộ Pháp Đường ở phía tây bắc Đền Thánh, Báo Ân Từ giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng của đạo Cao Đài. Tên gọi Báo Ân Từ vốn mang nghĩa là ngôi đền thờ các bậc đại ân nhân có công lớn với đạo và nhân loại. Tuy nhiên, từ năm 1947 đến nay, do Điện Thờ Phật Mẫu chính thức của trung ương chưa xây dựng, công trình này được dùng làm Điện Thờ Phật Mẫu tạm thời để phụng thờ Đức Diêu Trì Kim Mẫu cùng Cửu vị Tiên Nương, trở thành tâm điểm của đại lễ Hội Yến Diêu Trì Cung mỗi dịp rằm tháng Tám âm lịch.
IThế đất và phương vị
Nếu Đền Thánh Tây Ninh là trục Dương tượng trưng cho Đức Chí Tôn với hai tháp cao vút và chín cấp nền vươn lên ở trung tâm Nội Ô, thì Báo Ân Từ đóng vai trò là cực Âm đối xứng trong tổng thể quy hoạch thánh địa. Trong vũ trụ quan Cao Đài, Cha Trời và Mẹ Đất hay Đức Chí Tôn và Đức Phật Mẫu là hai nguyên lý Càn Khôn sinh hóa vạn vật. Vì vậy, bên cạnh ngôi Đền Thánh uy nghiêm của phần Dương, sự hiện diện của Báo Ân Từ làm nơi ngự của phần Âm giúp cân bằng âm dương cho toàn bộ khu Nội Ô.
Công trình nằm trên nền đất bằng phẳng, mặt tiền có lầu nhìn ra đại lộ, bên dưới chia làm ba gian ngang đi sâu vào hệ thống các lồng căn thay vì nâng chín cấp nền cao dần như Đền Thánh. Dáng kiến trúc vươn ngang ở mặt trước và mở sâu vào lòng điện tạo cảm giác gần gũi, bao dung và che chở, đúng với tính chất của người Mẹ hiền đón nhận các nguyên căn trở về. Khoảng sân trước điện nối thông với các trục đường nội bộ rộng rãi trong Nội Ô, tạo thành một minh đường thoáng đãng để hàng vạn bàn cỗ quả phẩm và dòng người hành hương có thể tụ hội trong đêm rằm Trung Thu.
Bố cục ba gian ngang với gian giữa rộng hơn hai gian tả hữu, kết hợp cùng tám lồng căn Bát Cảnh Cung ở chánh điện và bốn lồng căn Hậu Điện phía sau, tạo ra một thế cân xứng chững chạc. Mạch khí trong điện không đẩy vọt lên cao mà dàn đều sang hai bên tả hữu thờ chư chơn linh nam nữ rồi lắng sâu vào gian giữa, hội tụ về bao lơn đài nơi đặt cốt tượng Đức Phật Mẫu ngự trên chim thanh loan và Cửu vị Tiên Nương.
IILịch sử qua các thời kỳ
- 1932Dựng ngôi nhà tạm ban đầuHộ Pháp Phạm Công Tắc cho tháo dỡ ba ngôi nhà gỗ của ba sở Phạm Môn là Sở Dưỡng Lão, Sở Nữ Công Nghệ và Sở Trường Hòa đem về ráp lại trên nền đất cạnh Hộ Pháp Đường để lập Báo Ân Từ bằng cột gỗ, vách đất, lợp ngói. Từ năm 1933 đến tháng 1 năm 1947, nơi đây dùng để đặt tạm Quả Càn Khôn trong thời gian xây Đền Thánh.
- 1947Chuyển làm Điện Thờ Phật Mẫu tạm thờiSau khi rước Quả Càn Khôn sang Đền Thánh vào ngày 27 tháng 1 năm 1947, đến ngày mùng 9 tháng Giêng năm Đinh Hợi (ngày 30 tháng 1 năm 1947), Long vị Đức Phật Mẫu được rước từ Đền Thờ Phật Mẫu Qui Thiện về an vị tại Báo Ân Từ. Đêm mùng 2 tháng Hai năm Đinh Hợi (ngày 22 tháng 2 năm 1947), Đức Diêu Trì Kim Mẫu giáng cơ tại đây.
- 1952Khởi công xây dựng mới bằng bê tông cốt thépNgày 16 tháng Giêng năm Nhâm Thìn (tức ngày 11 tháng 2 năm 1952), Hội Thánh cho dỡ ngôi nhà cũ và khởi công xây dựng lại Báo Ân Từ kiên cố với mặt tiền có lầu dưới sự chủ trì trực tiếp của Hộ Pháp Phạm Công Tắc.
- 1953An vị cốt tượng Phật Mẫu và Cửu vị Tiên NươngNgày 4 tháng 8 năm Quý Tỵ (tức ngày 11 tháng 9 năm 1953), Hội Thánh cử hành lễ an vị cốt tượng Đức Phật Mẫu và Cửu vị Tiên Nương đắp bằng thạch cao trên bao lơn đài trong chính điện.
- 1955Khánh thành đồng bộ cùng Tòa ThánhNgày mùng 9 tháng Giêng năm Ất Mùi (tức ngày 1 tháng 2 năm 1955), Báo Ân Từ được làm lễ khánh thành trong cùng đợt đại lễ khánh thành ngôi Đền Thánh Tây Ninh và giữ nguyên diện mạo từ đó đến nay.
Theo quy hoạch gốc của Nội Ô Tòa Thánh Tây Ninh, Báo Ân Từ được dự kiến làm nơi thờ tự các bậc tiền nhân, chức sắc và đại ân nhân có công trạng lớn đối với nền đạo cũng như với nhân loại, tương tự như một ngôi đền tưởng niệm công thần. Trong khi đó, một ngôi Điện Thờ Phật Mẫu quy mô lớn của trung ương được dự trù sẽ xây dựng riêng ở một vị trí khác.
Tuy nhiên, do bối cảnh lịch sử có nhiều biến động và nguồn lực của toàn đạo tập trung vào việc hoàn thiện ngôi Đền Thánh, ngôi Điện Thờ Phật Mẫu chính thức chưa thể khởi công. Khi ngôi nhà vách đất dựng từ năm 1932 đã xuống cấp sau hai mươi năm mưa nắng, Hộ Pháp Phạm Công Tắc quyết định cho xây dựng lại Báo Ân Từ bằng gạch ngói và bê tông cốt thép từ tháng Giêng âm lịch năm 1952 để đủ chỗ hành lễ cho số lượng tín đồ ngày càng đông đảo.
Suốt thời gian thi công từ đầu năm 1952 đến tháng 9 năm 1953, phần cốt tượng Đức Phật Mẫu cùng Cửu vị Tiên Nương trên bao lơn đài được các nghệ nhân công quả tạo tác tỉ mỉ dưới sự chỉ dẫn trực tiếp của Đức Hộ Pháp. Kể từ lễ an vị ngày 11 tháng 9 năm 1953, trong tâm thức của người tín đồ Cao Đài cũng như khách hành hương thập phương, Báo Ân Từ đã gắn liền với tên gọi Điện Thờ Phật Mẫu Tây Ninh.
IIIKiến trúc và bài trí
Theo tài liệu Lược thuật Tòa Thánh Tây Ninh của Ban Kiến Trúc và các bản khảo tả nội điện, Báo Ân Từ chỉ cất lầu ở phần mặt tiền (Lầu Hiệp Thiên Đài), còn phần thân sau không có lầu. Tính theo chiều ngang rộng 12 mét (chưa kể hành lang hai bên mỗi bên rộng 2 mét), tòa nhà chia làm ba gian rõ rệt với ba cửa lớn đi vào, trong đó gian giữa rộng hơn hai gian tả hữu. Tính theo chiều dài từ trước ra sau, công trình gồm mười bốn lồng căn (mỗi căn dài 4 mét). Căn ngoài cùng có câu đối khởi đầu bằng hai chữ Bát phẩm chơn hồn, căn kế tiếp dành cho Ban Nhạc và Đồng Nhi, tám lồng căn tiếp theo là khu vực chính điện treo biển Bát Cảnh Cung, và bốn lồng căn sau cùng là Hậu Điện.
Tâm điểm của gian chính giữa là khu vực Bao lơn đài, nơi tôn trí bức phù điêu và cụm tượng thờ Đức Diêu Trì Kim Mẫu bằng thạch cao sơn màu trang nhã. Khác với Bát Quái Đài ở Đền Thánh chỉ thờ Thiên Nhãn trên Quả Càn Khôn mà không dùng tượng hình cốt cho ngôi Thượng Đế, tại Báo Ân Từ, Đức Phật Mẫu và Cửu vị Tiên Nương được thể hiện bằng hình tượng cụ thể trong khung cảnh vườn thượng uyển và Hội Yến Bàn Đào.
Đức Diêu Trì Kim Mẫu được tạo hình ngự trên lưng chim thanh loan đang bay xuống từ cõi tiên, gương mặt hiền từ, biểu trưng cho đấng Mẫu Nghi nắm giữ quyền tạo hóa âm chất và nuôi dưỡng vạn linh.
Chín vị tiên nữ hầu cận Đức Phật Mẫu cai quản chín tầng nấc tiến hóa của chơn hồn tại Cửu Thiên Khai Hóa, mỗi vị cầm một nhạc khí hoặc pháp bảo riêng, cùng bốn vị Tiên đồng Nữ nhạc đứng hai bên tấu nhạc.
Bên phải đắp tượng Đông Phương Sóc bưng mâm hứng bốn quả đào tiên trên cây bàn đào. Bên trái là tượng Đức Cao Thượng Phẩm (Cao Quỳnh Cư) cầm quạt Long Tu Phiến quỳ trước Hoa Điện, thay thế hình ảnh Hớn Võ Đế trong tích xưa vì đạo sử xem ngài là hậu thân của Hớn Chung Ly.
Hai gian tả hữu của tám lồng căn Bát Cảnh Cung đặt bàn thờ Chư Chơn Linh Nam phái (bên phải) và Nữ phái (bên trái) có công với đạo. Bốn lồng căn Hậu Điện phía sau thờ Cửu Huyền Thất Tổ với biểu tượng ba chữ Phước Lộc Thọ.
IVÝ nghĩa trong giáo lý Cao Đài
Trong hệ thống thần học của đạo Cao Đài, Đức Diêu Trì Kim Mẫu (còn gọi là Tây Vương Mẫu hay Cửu Thiên Huyền Nữ trong một số bài kinh) nắm giữ quyền sinh hóa phần Chơn Thần, tức thể xác thiêng liêng thứ hai của con người, trong khi Đức Chí Tôn ban điểm Linh Quang (Chơn Linh). Nếu không có sự khuôn đúc của Phật Mẫu tại cung Diêu Trì thì điểm linh quang ấy không có hình hài để xuống trần hành đạo và tiến hóa.
Chính vì lý do đó, nghi thức thờ phụng tại Báo Ân Từ mang đậm sắc thái hiếu đạo của con cái đối với người Mẹ thiêng liêng. Lễ phẩm dâng lên bàn thờ Phật Mẫu luôn có bông, trà, rượu và trái cây tươi, tuyệt đối thanh tịnh. Sự kết hợp giữa lòng tôn kính Đức Phật Mẫu ở gian giữa với việc thờ phụng Cửu Huyền Thất Tổ ở Hậu Điện và các bậc tiền nhân hai bên giúp người tín đồ gắn kết đạo hiếu gia đình với đạo nghĩa đối với nguồn cội vũ trụ.
VHội Yến Diêu Trì Cung và sinh hoạt lễ nghi
| Thời điểm | Nghi lễ | Hoạt động chính tại Báo Ân Từ |
|---|---|---|
| Bốn thời mỗi ngày (Tý, Ngọ, Mẹo, Dậu) | Cúng thường nhật | Đọc kinh Phật Mẫu Chân Kinh và dâng lễ tại chính điện |
| Mùng 1 và Rằm hàng tháng | Lễ sóc vọng | Đông đảo tín đồ trong vùng về lạy Mẫu và cầu bình an |
| Ngày 14 và Rằm tháng Tám âm lịch | Hội Yến Diêu Trì Cung | Kỳ đại lễ lớn nhất tại Báo Ân Từ, trưng bày quả phẩm và rước Cộ Bông Phật Mẫu |
Mỗi năm một lần vào dịp Trung Thu (ngày 14 và rằm tháng Tám âm lịch), Báo Ân Từ trở thành tâm điểm của Hội Yến Diêu Trì Cung, một trong hai kỳ lễ hội lớn nhất của toàn đạo Cao Đài Tây Ninh. Tương truyền nghi lễ này bắt nguồn từ đêm rằm tháng Tám năm Ất Sửu 1925, khi ba vị tiền khai Cao Quỳnh Cư, Phạm Công Tắc và Cao Hoài Sang nhận lệnh cơ bút sắp bàn tiệc chay đón Đức Phật Mẫu và Cửu vị Tiên Nương tại tư gia ở Sài Gòn.
Tại Báo Ân Từ trong đêm Hội Yến, một bàn tiệc chay được bày biện trang trọng ở chính điện với ghế chính giữa dành cho Đức Phật Mẫu, chín ghế xếp hai bên dành cho Cửu vị Tiên Nương và các ghế đối diện dành cho các vị chức sắc Hiệp Thiên Đài đã quy thiên. Hàng trăm gian chưng quả phẩm khổng lồ kết bằng trái cây tươi thành hình tứ linh, hoa mẫu đơn, đèn lồng được dựng dọc khắp các con đường dẫn vào Báo Ân Từ. Sau phần lễ cúng và dâng lễ trong điện, toàn bộ bánh mứt, trái cây từ bàn tiệc Hội Yến được chia đều cho trẻ em và khách hành hương với tên gọi là phát lộc Mẫu.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đại lộ Phạm Hộ Pháp, Nội Ô Tòa Thánh Tây Ninh, phường Long Hoa (thị xã Hòa Thành cũ), tỉnh Tây Ninh
- Đường tới
- Báo Ân Từ nằm ngay bên trong khuôn viên Nội Ô Tòa Thánh Tây Ninh thuộc phường Long Hoa (thị xã Hòa Thành cũ), tỉnh Tây Ninh. Khi đi qua cổng Chánh Môn hoặc các cổng phụ dọc đại lộ Phạm Hộ Pháp, du khách chỉ cần đi bộ vài trăm mét về phía khu vực Hộ Pháp Đường là tới thẳng sân trước của Báo Ân Từ.
- Toạ độ
- 11.3052, 106.1319
Cũng như tại Đền Thánh, người vào lễ hoặc tham quan Báo Ân Từ cần mặc trang phục kín đáo, lịch sự, tháo bỏ giày dép và mũ nón trước khi bước lên thềm điện.
Quy tắc phân chia lối đi nam nữ được giữ nghiêm ngặt. Khi nhìn từ ngoài sân vào mặt tiền Báo Ân Từ, nam giới đi theo cửa bên trái, nữ giới đi theo cửa bên phải, cửa chính giữa để trống.
Trong dịp Hội Yến Diêu Trì Cung (chiều và tối ngày 14 sang ngày 15 tháng Tám âm lịch), lượng người đổ về khu vực trước Báo Ân Từ rất đông để xem rước Cộ Bông Phật Mẫu và múa Tứ Linh. Khách phương xa nên tới sớm từ buổi chiều để đi bộ ngắm các gian quả phẩm và chọn vị trí đứng dọc hai bên đại lộ mà không cản trở lộ trình đoàn rước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Báo Ân Từ
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Báo Ân Từ và Điện Thờ Phật Mẫu Tây Ninh có phải là một nơi không
Đúng vậy. Về tên gọi gốc trong quy hoạch Nội Ô, tòa nhà này tên là Báo Ân Từ (đền thờ các bậc ân nhân có công với đạo). Từ năm 1947, do Điện Thờ Phật Mẫu chính thức của trung ương chưa xây dựng, Hội Thánh dùng Báo Ân Từ làm nơi thờ Đức Diêu Trì Kim Mẫu tạm thời, nên dân gian và tín đồ quen gọi luôn là Điện Thờ Phật Mẫu Tây Ninh.
Kiến trúc Báo Ân Từ được bố trí như thế nào
Công trình có phần mặt tiền cất lầu (Lầu Hiệp Thiên Đài), bề ngang rộng 12 mét chia làm ba gian với gian giữa rộng hơn hai gian tả hữu. Theo chiều sâu từ trước ra sau, tòa nhà chia thành mười bốn lồng căn (mỗi căn dài 4 mét), trong đó phần chính điện gồm tám lồng căn tượng trưng cho Bát Cảnh Cung của Phật Mẫu và bốn lồng căn phía sau là Hậu Điện thờ Cửu Huyền Thất Tổ.
Trên bao lơn đài trong Báo Ân Từ thờ những ai
Trên bao lơn đài ở gian chính giữa thờ cốt tượng Đức Diêu Trì Kim Mẫu ngự trên lưng chim thanh loan, xung quanh là Cửu vị Tiên Nương và bốn vị Tiên đồng Nữ nhạc, bên phải có tượng Đông Phương Sóc bưng mâm hứng bốn quả đào tiên, bên trái có tượng Đức Cao Thượng Phẩm cầm quạt Long Tu Phiến quỳ trước Hoa Điện.
Hội Yến Diêu Trì Cung tổ chức ở Báo Ân Từ vào ngày nào
Hội Yến Diêu Trì Cung được tổ chức hàng năm vào ngày 14 và rằm tháng Tám âm lịch (tết Trung Thu). Đây là kỳ đại lễ lớn nhất tại Báo Ân Từ với nghi thức rước Cộ Bông Phật Mẫu, múa rồng nhang, trưng bày hàng chục gian quả phẩm nghệ thuật và bày bàn tiệc chay dâng Đức Phật Mẫu cùng Cửu vị Tiên Nương.
Báo Ân Từ được xây dựng qua những mốc thời gian nào
Công trình ban đầu dựng bằng gỗ và vách đất vào năm 1932, dùng đặt tạm Quả Càn Khôn từ năm 1933 đến đầu năm 1947 rồi chuyển sang thờ Long vị Đức Phật Mẫu từ ngày mùng 9 tháng Giêng năm Đinh Hợi (30 tháng 1 năm 1947). Tòa nhà kiên cố hiện nay được khởi công xây lại ngày 16 tháng Giêng năm Nhâm Thìn (11 tháng 2 năm 1952), làm lễ an vị cốt tượng ngày 4 tháng 8 năm Quý Tỵ (11 tháng 9 năm 1953) và khánh thành ngày mùng 9 tháng Giêng năm Ất Mùi (1 tháng 2 năm 1955).