Đi quốc lộ 1A từ trung tâm Sóc Trăng cũ về hướng Bạc Liêu chừng mười hai cây số, quý vị gặp một cổng chùa ba ngọn tháp nhọn theo lối Khmer, hai bên có tượng sư tử. Qua cổng là hai hàng tượng tiên nữ Kâyno đứng dọc lối vào. Nhìn lên mái chánh điện, dưới nắng, quý vị sẽ thấy những mảnh sứ ánh lên: đó là mảnh chén, mảnh tô, mảnh dĩa được cẩn vào mái và tường.
Người Khmer gọi chùa là Sà Lôn, trang phatgiao.org.vn ghi tên chính thức là Wath Sro Loun, báo Giác Ngộ viết Srolon. Người Việt thì gọi theo cái mắt mình thấy trước tiên: chùa Chén Kiểu, tức chùa của những chiếc chén sứ kiểu. Đây là một ngôi chùa phum sóc của đồng bào Khmer Mỹ Xuyên, sinh hoạt theo Phật Giáo Nam Tông Khmer, và chỗ riêng của nó nằm ở lối trang trí khảm sành sứ.
ITên Gọi Và Những Mảnh Chén Kiểu
Chữ kiểu trong tiếng Nam Bộ chỉ đồ sứ có vẽ hoa văn, chén kiểu là chén sứ, dĩa kiểu là dĩa sứ. Tên Chén Kiểu vì thế là tên người Việt đặt theo hình thức, còn tên Khmer của chùa là Sà Lôn. Wath trong tên chính thức là chữ Khmer chỉ chùa. Trên bản đồ số, chùa được ghi là Chùa Sà Lôn.
Chuyện gắn chén đĩa có hai cách kể. Trang phatgiao.org.vn và báo Thanh Niên kể rằng khi chùa được xây lại, bà con trong vùng mang chén, dĩa, tô sứ tới góp, rồi các mảnh sứ ấy được ốp lên tường và mái làm vật trang trí, từ đó có tên Chén Kiểu. Tư liệu giới thiệu điểm đến do báo Tuổi Trẻ đăng lại kể theo lối của thợ: khi dựng chánh điện, các nghệ nhân phối gạch men loại nhỏ với mảnh chén, tô, dĩa kiểu vỡ để cẩn mái, mái được đúc liền bằng xi măng rồi cẩn kín. Hai cách kể không loại nhau: một bên nói vật liệu từ đâu tới, một bên nói thợ đã dùng nó thế nào.
Tông phái, nói ngắn. Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Khmer: giữ Tam Tạng Pali, chỉ thờ Đức Phật Thích Ca, chư tăng đắp y vàng và khất thực, chùa là trung tâm tu học và sinh hoạt của cả phum sóc. Nam Tông Khmer không đặt pháp danh theo bài kệ như Bắc Tông, nên ở đây không có dòng kệ truyền thừa. Phần giải thích kỹ về dòng này, về sala, về các cột Sima quanh chánh điện, thư viện đã viết trong bài chùa Kh'leang và bài chùa Dơi.
Phân vai với hai chùa ấy. Cùng trong vùng Sóc Trăng cũ, chùa Kh'leang là ngôi lâu đời nhất và có trường dạy Pali, chùa Dơi nổi vì đàn dơi trong vườn cây. Chùa Chén Kiểu nổi về nghệ thuật khảm mảnh sứ.
Có người nghe tên Chén Kiểu rồi tưởng chùa thờ một thứ đồ gốm, hoặc tưởng đây là chùa của người Hoa vì lối khảm mảnh sứ vốn quen thấy ở miếu người Hoa. Không phải. Đây là chùa Phật Giáo Nam Tông Khmer, chỉ thờ Đức Phật Thích Ca. Mảnh sứ là vật trang trí, và tên Chén Kiểu là tên người ngoài gọi, còn người Khmer trong phum vẫn gọi chùa là Sà Lôn.
IIHai Thế Kỷ Và Hai Cách Ghi Năm
Theo các nguồn, chùa được dựng ở chỗ hiện nay từ năm 1815, buổi đầu bằng vật liệu đơn sơ. Người khai sơn chưa tra được có nguồn. Tư liệu giới thiệu điểm đến trên báo Tuổi Trẻ ghi chùa đã trải qua mười hai đời trụ trì. Hai vị trụ trì gần đây được các nguồn nhắc tới là Hòa thượng Tăng Dúch, viên tịch năm 1985, rồi Hòa thượng Quách Mến.
Chỗ các nguồn ghi khác nhau về năm xây lại. Trang phatgiao.org.vn và báo Thanh Niên ghi ngôi chùa hiện nay khởi công xây lại năm 1945 dưới sự coi sóc của Hòa thượng Tăng Dúch, rồi Hòa thượng Quách Mến tiếp tục và khánh thành năm 1989. Báo Giác Ngộ ghi khác: vị sư cả đời thứ chín, được viết là Tăng Đuch, khởi công xây lại năm 1969, và tới năm 1980 thì hoàn thành cơ bản chánh điện, sala và các tháp. Hai bên chênh nhau hai mươi bốn năm ở mốc khởi công, chín năm ở mốc hoàn thành. Chúng tôi chưa có tư liệu để phân định nên ghi cả hai.
Ngày xếp hạng di tích cũng vênh. Trang phatgiao.org.vn ghi Quyết định số 374 ngày 29 tháng 8 năm 2012, báo Giác Ngộ ghi ngày 20 tháng 11 năm 2012. Hai nguồn cùng thống nhất năm 2012 và cùng ghi chùa là di tích cấp tỉnh.
- 1815Dựng chùaTheo tương truyền và các nguồn, chùa được dựng ở chỗ hiện nay, buổi đầu bằng vật liệu đơn sơ.
- 1945Khởi công xây lại, theo phatgiao.org.vnHòa thượng Tăng Dúch đứng ra xây lại chùa. Báo Thanh Niên cũng ghi mốc này.
- 1969Khởi công xây lại, theo Giác NgộBáo Giác Ngộ ghi vị sư cả đời thứ chín khởi công xây lại chùa trong năm này.
- 1980Hoàn thành cơ bản, theo Giác NgộChánh điện, sala và các tháp hoàn thành cơ bản.
- 1989Khánh thành, theo phatgiao.org.vnHòa thượng Quách Mến tiếp nối việc tu sửa, chùa làm lễ khánh thành.
- 2012Di tích cấp tỉnhĐược xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh Sóc Trăng cũ. Ngày quyết định các nguồn ghi khác nhau.
IIIKiến Trúc Khảm Sành Sứ
Bố cục chùa theo nếp chung của chùa Khmer: cổng, lối vào, chánh điện đặt giữa, sala và tăng xá quanh đó, tất cả nằm trong một khuôn viên hơn 2,1 héc ta có vườn cây cổ thụ. Chỗ riêng của Chén Kiểu là lớp áo bên ngoài. Tư liệu trên báo Tuổi Trẻ nhận xét kiến trúc chùa kết hợp lối truyền thống Khmer với ảnh hưởng của lối trang trí người Kinh và người Hoa, và lối khảm sành sứ chính là chỗ gặp nhau ấy.
Cổng chùa mang ba ngọn tháp nhọn theo lối Khmer, hai bên có hai tượng sư tử.
Sau cổng có hai mươi bốn tượng tiên nữ Kâyno xếp thành hai hàng dọc lối vào, theo tư liệu trên báo Tuổi Trẻ.
Tượng rắn thần Naga năm đầu đặt ở lan can và bờ mái, hình ảnh quen của chùa Khmer tượng cho sự che chở Đức Phật.
Mái tam cấp, mười sáu hàng cột lớn, mái đúc liền bằng xi măng rồi cẩn kín bằng gạch men nhỏ và mảnh chén, tô, dĩa sứ kiểu.
Báo Giác Ngộ ghi mảnh chén dĩa được dùng để trang trí mặt sau chánh điện, chỗ quý vị nên đi vòng ra xem.
Lối khảm mảnh sứ vỡ lên mái và tường không phải của riêng chùa Khmer. Người Việt và người Hoa ở Nam Bộ dùng lối ấy cho đình, miếu, lăng từ lâu, mảnh sứ được cắt, mài rồi xếp thành hoa lá, rồng phượng. Cái lạ ở Chén Kiểu là lối ấy được đặt lên một ngôi chùa Nam Tông Khmer, trên những đường mái cong vút và những mũi Naga vốn thường chỉ sơn màu hay dát kim tuyến. Nhìn gần, quý vị sẽ nhận ra nhiều mảnh còn giữ hoa văn của chiếc chén, chiếc dĩa cũ. Nếu theo cách kể bà con góp chén đĩa, thì mỗi mảnh ấy từng là đồ dùng trong một nếp nhà của phum.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bản của chùa. Phật Giáo Nam Tông Khmer không chọn đất theo phong thủy. Chùa Khmer quay chính điện về hướng Đông theo nếp riêng, vì người Khmer tin Đức Phật khi thành đạo ngồi quay mặt về phương Đông và luôn nhìn về phía ấy để độ chúng sinh. Chùa Chén Kiểu theo nếp chung ấy. Những gì viết dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối nhìn của người Việt.
Chùa Khmer vùng Sóc Trăng cũ thường đứng trên các giồng đất cao hơn ruộng xung quanh, và nằm giữa phum sóc chứ không tách khỏi xóm. Theo lối nhìn cổ truyền, chỗ đất cao giữa đồng thấp là chỗ khí tụ, không bị nước mùa làm tán. Khuôn viên hơn hai héc ta với vườn cây cổ thụ lại làm thêm một lớp giữ khí, che gió chướng thổi từ biển vào mùa khô.
Về hướng Đông, lối nhìn cổ truyền của người Việt coi phương Đông là phương mặt trời mọc, thuộc hành Mộc, khí sinh trưởng. Một chánh điện quay về Đông đón ánh sáng buổi sớm vào thẳng bệ thờ. Người Khmer quay về Đông vì lý do của đạo mình, không vì phong thủy, nhưng hai lối nghĩ gặp nhau ở cùng một hướng.
Về quan hệ với con đường, chùa đứng bên quốc lộ 1A, có một đoạn lối vào từ cổng tới chánh điện. Phong thủy coi khoảng lối vào ấy như một minh đường kéo dài, khí đi chậm lại trước khi tới chỗ thờ. Đó cũng là đoạn mà ngày thường bà con Khmer bày hàng, nên chỗ này không chỉ là khoảng đệm thiêng mà còn là chỗ sống của phum.
VLễ Hội Và Chợ Trong Chùa
Tư liệu trên báo Tuổi Trẻ ghi chùa tổ chức các lễ truyền thống Khmer như lễ vào năm mới và lễ cúng ông bà, cùng các lễ Phật Giáo như Phật đản, nhập hạ, xuất hạ. Ý nghĩa từng lễ đã được nói kỹ trong bài chùa Kh'leang, ở đây chỉ ghi ngày.
| Thời điểm | Lễ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khoảng giữa tháng 4 dương lịch | Chôl Chnăm Thmây, lễ vào năm mới | Tính theo lịch Khmer, ba ngày, có lễ rước lịch, tắm tượng Phật và đắp núi cát. |
| Rằm tháng 4 âm lịch | Visak Bochea, Phật đản | Kỷ niệm Đản sanh, Thành đạo và Niết bàn của Đức Phật. |
| Rằm tháng 6 âm lịch | Chôl Vôssa, nhập hạ | Chư tăng bắt đầu ba tháng an cư mùa mưa. |
| Cuối tháng 8 tới đầu tháng 9 âm lịch | Sene Đôlta, lễ cúng ông bà | Bà con mang cơm lên chùa cúng tổ tiên, thỉnh chư tăng tụng kinh. |
| Rằm tháng 9 âm lịch | Chênh Vôssa, xuất hạ | Chư tăng mãn mùa an cư, sau đó là mùa dâng y Kathina. |
| Rằm tháng 10 âm lịch | Ok Om Bok, cúng trăng | Lễ tạ ơn thần Mặt Trăng sau mùa vụ, vùng Sóc Trăng cũ có đua ghe ngo. |
Chợ trong chùa. Báo Giác Ngộ từng viết về một cảnh riêng ở Sà Lôn: trước cổng và dọc lối vào có cái chợ nhỏ, bà con Khmer quanh vùng bày nông sản địa phương như hành tím, dưa, củ cải muối và các thứ bánh để bán cho khách thập phương. Giác Ngộ gọi đó là chợ trong chùa. Báo cũng cho biết có ý kiến đề nghị dời phần buôn bán ra khu riêng ngoài chùa để giữ sự yên tĩnh, nên cảnh chợ quý vị gặp hôm nay có thể đã khác.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Bên quốc lộ 1A, phường Mỹ Xuyên (xã Đại Tâm cũ, huyện Mỹ Xuyên cũ, tỉnh Sóc Trăng cũ), thành phố Cần Thơ
- Đường tới
- Chùa nằm bên quốc lộ 1A, phường Mỹ Xuyên, thành phố Cần Thơ, cách trung tâm Sóc Trăng cũ chừng mười hai cây số theo hướng đi Bạc Liêu.
- Toạ độ
- 9.5381, 105.9203
Chùa Khmer là nơi tu của chư tăng và là nhà chung của phum sóc, xin quý vị giữ lệ của chùa. Cởi giày dép trước khi bước lên chánh điện, ăn mặc kín vai và gối. Không trèo lên bệ hay lan can Naga để chụp ảnh, không cạy hay chạm vào các mảnh sứ cẩn trên tường. Khi ngồi trong chánh điện, không duỗi chân về phía tượng Phật. Người nữ không chạm tay vào chư tăng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Chén Kiểu
Contribute photos, information or video for Chen Kieu PagodaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao gọi là chùa Chén Kiểu
Vì mái và tường chánh điện được cẩn bằng mảnh chén, tô, dĩa sứ kiểu. Theo phatgiao.org.vn và Thanh Niên, bà con góp chén đĩa khi chùa xây lại. Tư liệu trên Tuổi Trẻ kể các nghệ nhân phối gạch men nhỏ với mảnh sứ vỡ để cẩn mái. Tên Khmer của chùa là Sà Lôn.
Chùa Chén Kiểu thuộc hệ phái nào
Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Khmer, là ngôi chùa phum sóc của đồng bào Khmer Mỹ Xuyên. Chùa chỉ thờ Đức Phật Thích Ca, chư tăng giữ giới luật Pali. Đây không phải chùa người Hoa hay chùa Bắc Tông, dù lối khảm sành sứ gợi đến đình miếu người Kinh và người Hoa.
Chùa Chén Kiểu xây năm nào
Theo các nguồn, chùa dựng từ năm 1815. Ngôi hiện nay xây lại trong thế kỷ 20 và các nguồn ghi khác nhau: phatgiao.org.vn ghi khởi công năm 1945, khánh thành năm 1989, báo Giác Ngộ ghi xây lại năm 1969, hoàn thành cơ bản năm 1980. Chùa là di tích cấp tỉnh từ năm 2012.
Chùa Chén Kiểu ở đâu
Chùa nằm bên quốc lộ 1A, thuộc phường Mỹ Xuyên, thành phố Cần Thơ, trước là xã Đại Tâm, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng cũ. Từ trung tâm Sóc Trăng cũ đi chừng mười hai cây số theo quốc lộ về phía Bạc Liêu.
Chùa Chén Kiểu khác chùa Dơi và chùa Kh'leang thế nào
Ba chùa cùng thuộc Phật Giáo Nam Tông Khmer vùng Sóc Trăng cũ. Chùa Kh'leang là ngôi lâu đời nhất và có trường dạy Pali, chùa Dơi nổi vì đàn dơi trong vườn cây, còn chùa Chén Kiểu nổi về lối khảm mảnh chén đĩa sứ trên mái và tường.