Từ đường lớn rẽ vào ấp Thạnh Lợi A, quý vị đi qua một quãng ruộng và vườn trước khi thấy nóc của ngôi thờ nhô lên. Không có phố xá vây quanh, không có bãi xe rộng, chỉ có bờ kênh, hàng dừa và một công trình ba lớp xếp thẳng hàng trên khoảnh đất bằng. Đây là Tòa Thánh Long Châu, trung ương của Hội Thánh Cao Đài Chiếu Minh Long Châu, và là một trong số ít Tòa Thánh Cao Đài nằm hẳn trong ruộng chứ không nằm giữa thị tứ.
Hai chữ Chiếu Minh trên biển ngôi thờ là chỗ cần dừng lại ngay từ đầu. Thư viện này đã có một bài về Thánh Đức Tổ Đình ở phường An Bình, cũng thuộc Cần Thơ, cũng mang chữ Chiếu Minh. Hai nơi ấy không phải một, và cũng không phải hai cơ sở của cùng một tổ chức. Muốn đọc đúng nơi này thì phải phân được hai chữ ấy trước đã.
IHai Chữ Chiếu Minh Và Hai Ngả Khác Nhau
Trong đạo Cao Đài, chữ Chiếu Minh gắn với Đức Ngô Minh Chiêu, người môn đệ đầu tiên và là người đầu tiên được dạy thờ Thiên Nhãn. Từ cái gốc chung ấy, chữ Chiếu Minh về sau đi thành nhiều ngả. Hai ngả mà thư viện có bài riêng là ngả tu kín và ngả phổ độ, và nơi quý vị đang đọc là ngả thứ hai.
Chỗ hay hiểu lầm lớn nhất về nơi này là gộp nó với pháp môn Cao Đài Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi, dòng tu do Đức Ngô truyền riêng và có tổ đình là Thánh Đức Tổ Đình ở phường An Bình, nơi đặt mộ Đức Ngô. Hai bên cùng mang chữ Chiếu Minh, cùng ở vùng Cần Thơ, nhưng là hai tổ chức khác nhau về bản chất.
Pháp môn Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi không lập hội thánh, không có chức sắc, không có phẩm phục, người tu thờ Thiên Nhãn tại nhà và giữ trường trai trọn đời. Hội Thánh Cao Đài Chiếu Minh Long Châu thì ngược lại: có Hội Thánh, có hàng phẩm chức sắc, có Tòa Thánh làm trung ương và có hệ thống thánh sở ở các nơi. Nói gọn, một bên tu cho mình, một bên mở ra độ người. Thư viện không xếp đường nào cao hơn đường nào, cũng không xếp chi phái nào cao hơn chi phái nào, chỉ ghi lại chỗ khác nhau bằng giọng sử liệu.
| Mục | Hội Thánh Chiếu Minh Long Châu | Pháp môn Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi |
|---|---|---|
| Tính chất | Một Hội Thánh Cao Đài, có tổ chức giáo hội | Một pháp môn, tức một đường tu, không lập giáo hội |
| Nơi gốc | Tòa Thánh Long Châu, xã Thạnh Xuân, Cần Thơ | Thánh Đức Tổ Đình, phường An Bình, Cần Thơ |
| Đường đi | Phổ độ, mở ra để độ người | Vô vi, lo tu thân |
| Chức sắc | Có hàng phẩm và có phẩm phục | Không có chức sắc, không có phẩm phục |
| Cơ sở | Tòa Thánh và các thánh tịnh trực thuộc | Tổ đình cùng bàn thờ Thiên Nhãn tại nhà mỗi môn sanh |
| Nhập môn | Theo lệ của đường phổ độ | Trường trai trọn đời, do thầy truyền cho trò |
Về phần được thờ, Long Châu theo đúng hệ thống chung của đạo Cao Đài. Đấng được thờ là Đức Chí Tôn, tức Đấng Tối Cao, và Ngài không được tạc tượng mà được biểu thị bằng Thiên Nhãn, hình con mắt đặt ở ngôi cao nhất trong Bát Quái Đài. Bên cạnh ngôi Tòa Thánh còn có nơi thờ Đức Phật Mẫu, tức ngôi Mẹ trong hệ thống thờ tự của đạo.
Tên đầy đủ của đạo là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, và chủ trương chung là tam giáo quy nguyên, ngũ chi phục nhất, tức các nền giáo lý lớn cùng trở về một gốc. Điểm riêng mà tư liệu của Hội Thánh Long Châu tự nêu là nơi này giữ cả hai phần: phần phổ độ với hàng phẩm và thánh sở, và phần tịnh luyện nội truyền dành cho người đã đủ điều kiện. Đó là chỗ khiến Long Châu không trùng khít với bất cứ ngả nào trong hai ngả kể trên, mà đứng ở giữa.
Một điều nhỏ cần nói cho rõ: hai chữ Hán ở đầu trang này là cách thư viện phiên tên Long Châu cho bạn đọc quen mặt chữ, không phải chép lại từ một tấm hoành phi tại Tòa Thánh.
IITừ Một Nhà Đàn Tới Một Hội Thánh
Quãng đường từ nhà đàn tới Hội Thánh ở đây dài gần ba mươi năm. Đó là điều đáng để ý, vì phần lớn các chi phái Cao Đài hình thành sớm hơn, trong khoảng mười năm đầu sau lễ khai đạo.
- 1926Đàn cơ Chiếu Minh xuống Cần ThơTheo lược sử của dòng Chiếu Minh, đầu năm Bính Dần 1926 Đức Ngô Minh Chiêu cho đem đàn cơ xuống vùng Cần Thơ. Đây là cái gốc chung của mọi nhánh mang chữ Chiếu Minh ở miền Tây.
- 1928Khai mở nhà đàn Thạnh MỹNhà đàn được khai mở tại Rạch Sỏi, làng Thạnh Mỹ thuộc vùng Cần Thơ, vào ngày 20 tháng 4 âm lịch năm 1928. Đây là cơ sở khởi đầu mà Hội Thánh Long Châu về sau nhận là điểm bắt nguồn của mình.
- 1936Dòng Chiếu Minh chia nhánhNăm Bính Tý 1936, trong dòng Chiếu Minh xảy ra khác biệt về cách bài trí Thiên Bàn và về nghi thức, dẫn tới việc các đàn chia thành những nhánh riêng. Tư liệu của mỗi nhánh trình bày việc này theo cách của mình, thư viện chỉ ghi lại mốc.
- 1956Lập Hội Thánh và dựng ngôi Tam ĐàiHội Thánh được tổ chức trong năm này với ba vị đứng đầu ba phần: ngài Nguyễn Văn Tự, thánh danh Thiên Huyền Tâm, chưởng quản Cửu Trùng Đài, ngài Lê Hữu Lộc, thánh danh Ngọc Minh Khai, coi Hiệp Thiên Đài, và bà Từ Lý đứng đầu nữ phái. Cùng năm, ngôi Tam Đài được xây và khánh thành.
- 1996Dựng Diêu Trì Bửu ĐiệnNgôi điện thờ Đức Phật Mẫu được cất bên cạnh Tòa Thánh, bổ thêm phần thờ ngôi Mẹ cho quần thể.
- 1996Được công nhận tư cách pháp nhânHội Thánh được công nhận tư cách pháp nhân theo quyết định của chính quyền tỉnh Cần Thơ ký ngày 27 tháng 7 năm 1996, và từ đó có tên trong danh mục các Hội Thánh Cao Đài có tổ chức giáo hội.
- 2025Khởi động việc dựng lại ngôi Tam ĐàiSau hơn năm mươi năm, ngôi Tam Đài xuống cấp nặng. Theo thông báo của Hội Thánh, thủ tục xây dựng hoàn tất đầu năm 2025 và lễ đặt đá được định vào giữa năm ấy. Ngôi mà quý vị thấy hôm nay vì thế có thể đang trong quá trình thay đổi.
Về địa chỉ, các nguồn vênh nhau và thư viện xin ghi thẳng. Tư liệu của chính Hội Thánh hiện nay ghi Tòa Thánh ở ấp Thạnh Lợi A, xã Thạnh Xuân. Một số bản khảo về các Tòa Thánh Cao Đài lại ghi nơi này ở xã Tân Phú Thạnh, cũng thuộc địa bàn huyện Châu Thành A tỉnh Hậu Giang cũ, hai xã nằm gần nhau. Sự vênh này có thể do các lần thay đổi địa giới trong nhiều chục năm. Sau đợt sắp xếp năm 2025, tỉnh Hậu Giang nhập về thành phố Cần Thơ và xã Thạnh Xuân giữ nguyên tên, nên địa chỉ dùng trong bài là địa chỉ theo địa giới hiện nay.
Số thánh sở trực thuộc cũng vênh. Một bản khảo ghi Hội Thánh có mười sáu thánh tịnh, trong đó sáu ngôi đã hư hoại, cùng một tịnh trường. Một bản khác ghi khoảng mười hai thánh sở tập trung ở vùng Cần Thơ và Hậu Giang cũ. Hai con số đếm theo hai cách khác nhau, và thư viện không chọn bừa một con số.
IIINgôi Tam Đài Giữa Đồng
Người đã tới Tòa Thánh Tây Ninh sẽ nhận ra ngay bố cục ở đây, vì cùng một bộ khung: ba đài xếp trên một trục, đi từ ngoài vào là Hiệp Thiên Đài, Cửu Trùng Đài, rồi Bát Quái Đài. Đó là bộ khung chung của đạo Cao Đài chứ không phải của riêng một chi phái, và các Hội Thánh đều dựng ngôi thờ theo bộ khung ấy.
Nhưng dừng ở chỗ giống nhau thì đọc hụt. Cái đáng đọc ở Long Châu nằm trong mấy chỗ khác.
Phần đầu công trình, nơi vào. Theo giáo lý chung của đạo, đây là phần lo việc giao tiếp giữa hữu hình và vô hình cùng việc giữ luật đạo. Ở một Tòa Thánh quy mô vừa như đây, phần này gọn hơn hẳn ngôi ở Tây Ninh.
Gian giữa, nơi chức sắc và đạo hữu đứng hành lễ, xếp chỗ theo phẩm vị và theo giới. Nền chia cấp nâng dần từ ngoài vào trong theo chín bậc chức sắc của đường phổ độ.
Phần trong cùng và thiêng nhất, nơi thờ Đức Chí Tôn qua hình Thiên Nhãn. Đây là chỗ Long Châu khác Tây Ninh rõ nhất, vì Bát Quái Đài tại đây thờ Thiên Nhãn mà không đặt quả Càn Khôn.
Ngôi điện cất năm 1996 bên cạnh Tòa Thánh, thờ Đức Phật Mẫu. Việc tách ngôi Mẹ thành một điện riêng là lối quen của nhiều thánh sở Cao Đài, giúp phân rõ hai phần thờ tự.
Trong quần thể còn có đền thờ Đức Võ Văn Phẩm, được Hội Thánh xưng là Nhị Thiên Giáo Chủ. Đây là một hạng mục riêng của Long Châu, không có ở các Tòa Thánh khác.
Quần thể nằm trên đất bằng giữa ruộng và vườn, có kênh nước chạy gần. Không có tường cao và phố xá vây quanh, nên ngôi thờ nhìn từ xa hiện lên trên nền trời chứ không lẫn vào khối nhà nào.
Nhiều người quen hình ảnh Tòa Thánh Tây Ninh rồi cho rằng mọi ngôi thờ Cao Đài đều phải có quả Càn Khôn, khối cầu vẽ Thiên Nhãn và các ngôi sao. Không phải vậy. Quả Càn Khôn là lối bài trí của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh. Ở Long Châu, Bát Quái Đài thờ Thiên Nhãn mà không có quả Càn Khôn, và điều đó không phải thiếu sót mà là cách bài trí riêng của Hội Thánh này. Các Hội Thánh Cao Đài khác nhau ở nhiều chi tiết nghi thức và bài trí như vậy, trong khi vẫn chung một hệ giáo lý.
Một chi tiết nữa nên biết trước khi tới: ngôi Tam Đài đang được dựng lại. Bản dựng năm 1956 đã quá hạn sử dụng sau hơn năm mươi năm, và Hội Thánh đã khởi động việc xây mới từ năm 2025. Thư viện ghi lại điều này để quý vị không ngạc nhiên nếu thấy cảnh khác với ảnh cũ.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong tư liệu của Hội Thánh. Chúng tôi ghi rõ để quý vị phân biệt tư liệu với kiến giải. Người dựng ngôi thờ này làm theo quy cách ba đài của đạo mình, không theo sách địa lý.
Điều đáng đọc trước nhất là thế đất đồng bằng. Đây là đất châu thổ sông Hậu, bằng phẳng gần như tuyệt đối, không có gò đống và không có núi. Trong phép xem đất, một vùng như vậy không thể tìm được thế tựa sơn theo lối sách vở. Đổi lại, nước có ở khắp nơi dưới dạng kênh rạch, mà nước là thứ tụ khí, nên người xưa gọi loại đất này là thủy cục, tức đất lấy nước làm mạch chính thay cho núi. Chọn một khoảnh giữa ruộng, có kênh chạy gần và có vườn cây bao quanh, là chọn đúng lối của thủy cục.
Thứ hai là trục ba đài. Ba đài xếp thẳng hàng và nền nâng dần từ ngoài vào trong, giống như ở các Tòa Thánh khác. Đọc theo phong thủy hình thể, đây là thế tiến khí thăng cấp: khí đi vào theo một đường duy nhất và mỗi lần qua một lớp lại được nâng lên một bậc, thay vì tản ra bốn phía. Điều đáng nói ở Long Châu là cái trục ấy đặt trên nền ruộng trống, nên nó hiện ra rất rõ khi nhìn từ xa, rõ hơn hẳn khi công trình bị nhà cửa vây quanh.
Thứ ba là minh đường. Trước mặt ngôi thờ là đồng ruộng mở rộng, không có vật gì chắn ngang tầm mắt. Sách xưa gọi thế này là minh đường khoát đại, chuộng ở chỗ khí không bị bức và người tới từ xa đã trông thấy đích. Cái giá phải trả của thế ấy là thiếu chỗ che chắn, và vườn cây cùng hàng dừa quanh khuôn viên đóng vai bình phong, làm thay việc mà địa hình không làm được.
Cuối cùng, xin nói rõ một chỗ thư viện chưa khảo được. Chúng tôi chưa tra được tài liệu ghi chính xác hướng của mặt chính ngôi Tam Đài, nên không đọc hướng ở đây, để tránh đưa ra một kiến giải dựng trên phỏng đoán. Nếu quý vị tới nơi, đó là điều nên hỏi người trông coi Tòa Thánh, vì hướng là thứ người trong đạo nắm chắc hơn bất cứ bản khảo nào.
VLễ Và Nếp Cúng
Là một Hội Thánh theo đường phổ độ, Long Châu giữ nếp cúng tập thể chứ không chỉ tu riêng. Nếp ấy có hai tầng: cúng tứ thời trong ngày, và các kỳ lễ lớn trong năm tính theo âm lịch.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mùng 9 tháng Giêng | Vía Đức Chí Tôn | Kỳ đại lễ đầu năm và trọng nhất trong năm của đạo Cao Đài. Đạo hữu các thánh sở trực thuộc về Tòa Thánh hành lễ. |
| Rằm tháng Giêng | Lễ Thượng Nguơn | Kỳ nguơn đầu trong ba kỳ nguơn của một năm hành đạo. |
| Rằm tháng Bảy | Lễ Trung Nguơn | Kỳ nguơn giữa năm, có phần cầu siêu theo nếp chung của đạo. |
| Rằm tháng Tám | Vía Đức Phật Mẫu | Lễ dâng lên ngôi Mẹ, cử hành tại Diêu Trì Bửu Điện bên cạnh Tòa Thánh. |
| Rằm tháng Mười | Lễ Hạ Nguơn | Kỳ nguơn cuối, khép lại vòng lễ tiết của một năm. |
| Bốn thời mỗi ngày | Cúng tứ thời | Cúng vào bốn mốc tý, ngọ, mẹo, dậu chia đều một ngày đêm. Đây là nếp thường nhật của đạo Cao Đài, giữ ở Tòa Thánh và ở các thánh sở. |
Trong các kỳ lễ, chức sắc mặc lễ phục theo phẩm vị, còn đạo hữu mặc áo dài trắng. Chỗ đứng trong Cửu Trùng Đài chia theo phẩm vị và theo giới, nam một bên và nữ một bên, đúng lối chung của đường phổ độ. Đây cũng chính là chỗ dễ thấy nhất để phân biệt một ngôi Tòa Thánh phổ độ với một tổ đình tu kín, nơi không có phẩm phục và không có hàng lối theo phẩm vị.
Về quy mô, một bản tin công bố năm 2010 ghi Hội Thánh khi ấy có mười tám vị chức sắc và hơn năm nghìn hai trăm đạo hữu, trong đó hơn một nửa là nữ. Con số này đã cách nay khá lâu và thư viện chưa tra được bản cập nhật, nên xin ghi kèm năm của nguồn để quý vị biết mà cân nhắc.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ấp Thạnh Lợi A, xã Thạnh Xuân (huyện Châu Thành A tỉnh Hậu Giang cũ), thành phố Cần Thơ
- Đường tới
- Tòa Thánh nằm ở ấp Thạnh Lợi A, xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ, thuộc địa bàn huyện Châu Thành A tỉnh Hậu Giang cũ. Đường vào rẽ từ trục lớn rồi đi một quãng đường xóm, xin quý vị hỏi đường tại chỗ vì biển chỉ dẫn không lớn.
- Toạ độ
- 9.9464, 105.7216
Đây là nơi hành đạo đang hoạt động chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nơi ấy là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ giày dép trước khi vào lòng ngôi thờ, đi cửa dành cho nam hoặc cho nữ theo chỉ dẫn tại chỗ, đi nhẹ và không nói chuyện trong lúc đang cúng. Người ngoài đạo vẫn vào xem được, nhưng đứng ở khu vực dành cho khách chứ không đứng lẫn vào hàng người hành lễ. Ngôi Tam Đài đang trong việc dựng lại, nên quý vị nên hỏi người trực trước khi đi vào khu đang thi công.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tòa Thánh Long Châu
Contribute photos, information or video for Long Chau Holy SeeThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tòa Thánh Long Châu của chi phái Cao Đài nào
Đây là Tòa Thánh, tức trung ương, của Hội Thánh Cao Đài Chiếu Minh Long Châu, một trong các Hội Thánh Cao Đài có tổ chức giáo hội. Hội Thánh này đi theo đường phổ độ, có hàng phẩm chức sắc và có hệ thống thánh sở trực thuộc, phần lớn nằm ở vùng Cần Thơ và Hậu Giang cũ.
Chiếu Minh Long Châu khác Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi chỗ nào
Khác ở bản chất tổ chức. Chiếu Minh Long Châu là một Hội Thánh theo đường phổ độ, có Tòa Thánh, có chức sắc và phẩm phục. Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi là một pháp môn tu kín, không lập hội thánh, không có chức sắc, người tu thờ Thiên Nhãn tại nhà và trường trai trọn đời, tổ đình là Thánh Đức Tổ Đình ở phường An Bình. Hai bên cùng gốc chữ Chiếu Minh nhưng là hai tổ chức khác nhau.
Tòa Thánh Long Châu xây năm nào
Ngôi Tam Đài được xây và khánh thành năm 1956, cùng năm Hội Thánh được tổ chức. Trước đó, cơ sở khởi đầu là nhà đàn Thạnh Mỹ khai mở năm 1928 ở Rạch Sỏi. Từ năm 2025, Hội Thánh khởi động việc dựng lại ngôi Tam Đài vì bản cũ đã xuống cấp.
Trong Tòa Thánh Long Châu có quả Càn Khôn không
Không. Bát Quái Đài ở đây thờ Thiên Nhãn mà không đặt quả Càn Khôn. Quả Càn Khôn là lối bài trí của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh. Các Hội Thánh Cao Đài khác nhau ở một số chi tiết bài trí và nghi thức trong khi vẫn chung một hệ giáo lý.
Tòa Thánh Long Châu nằm ở đâu
Ở ấp Thạnh Lợi A, xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ, thuộc địa bàn huyện Châu Thành A tỉnh Hậu Giang cũ. Một số bản khảo cũ ghi nơi này ở xã Tân Phú Thạnh gần đó, nên quý vị có thể gặp hai địa chỉ khác nhau khi tra cứu.