Từ Tổ đình Chúc Thánh đi thêm chừng nửa cây số về phía thôn Cửa Suối, quý vị gặp một cổng tam quan mang ba chữ Phước Lâm Tự. Qua cổng là một khoảng sân nhiều cây, sau sân là một mái chánh điện thấp và rộng, lợp ngói âm dương, bờ nóc cong như mạn thuyền, trên mái đắp rồng, phượng, lân. Nơi này nhỏ và yên hơn Chúc Thánh, ít khách lạ, và người ra vào phần nhiều là tăng ni trong vùng.
Đây là chùa Phước Lâm, tổ đình thứ hai của dòng Lâm Tế Chúc Thánh. Nếu Tổ đình Chúc Thánh là nơi Tổ Minh Hải đặt bài kệ và nơi đặt tháp Tổ, thì Phước Lâm là nơi các thế hệ thứ hai và thứ ba của dòng nối mạch. Người trong dòng về Hội An thường đi cả hai nơi, và ở Phước Lâm họ tìm lại các vị tổ đã đưa dòng Chúc Thánh ra khỏi một ngôi chùa để thành một mạng lưới.
IThế Hệ Thứ Hai Và Thứ Ba Của Dòng
Người khai sơn Phước Lâm là Thiền sư Thiệt Dinh Chánh Hiển Ân Triêm (1712 tới 1796). Tạp chí Nghiên cứu Phật học ghi ngài sinh ở xã Bến Đền, phủ Điện Bàn, dinh Quảng Nam, năm 10 tuổi được cha mẹ đưa tới chùa Chúc Thánh thọ giáo. Pháp danh ngài mang chữ Thật, chữ thứ hai trong kệ của Tổ Minh Hải, tức thế hệ thứ hai của dòng Chúc Thánh và đời 35 Lâm Tế. Ngài là một trong những vị tăng người Việt đầu tiên nối dòng thiền do một vị tổ người Hoa lập ra.
Kế thế ngài là Tổ Pháp Kiêm Luật Oai Minh Giác, thế danh Võ Đức Nghiêm (1747 tới 1830). Theo Phật Giáo Quảng Nam, ngài xuất gia năm 12 tuổi với Tổ Ân Triêm, mang chữ Pháp, thế hệ thứ ba, đời 36 Lâm Tế. Ngài trụ trì Phước Lâm, trùng tu chùa và làm cho Phước Lâm thành một trung tâm tu học lớn của Quảng Nam. Tạp chí Nghiên cứu Phật học ghi ngài cho đúc ba quả đại hồng chung: chùa Vạn Đức năm 1818, chùa Phước Lâm năm 1822, chùa Hải Tạng năm 1830. Ngài viên tịch năm 1830, thọ 84 tuổi.
Về người khai sơn, các nguồn vênh nhau. Hồ sơ di tích của Hội An ghi chùa do Hòa thượng Minh Giác, đời 35 Lâm Tế, khai sơn vào đầu thế kỷ 18. Tạp chí Nghiên cứu Phật học và trang Phật Giáo Quảng Nam lại ghi người khai sơn là Tổ Ân Triêm, còn Tổ Minh Giác là đệ tử của ngài, đời 36, người trùng tu và kế thế trụ trì. Năm sinh năm mất của Tổ Minh Giác là 1747 tới 1830, nên ngài không thể khai sơn một ngôi chùa ở đầu thế kỷ 18. Chúng tôi theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học, nhưng ghi lại cách ghi của hồ sơ di tích để quý vị đối chiếu. Năm khai sơn cũng vênh theo: hồ sơ di tích ghi đầu thế kỷ 18, Phật Giáo Quảng Nam và Chốn Thiêng ghi giữa thế kỷ 18.
| Chữ trong kệ Chúc Thánh | Thế hệ và đời Lâm Tế | Vị trụ trì ở Phước Lâm |
|---|---|---|
| Thật | Thế hệ 2, đời 35 | Tổ khai sơn Thiệt Dinh Chánh Hiển Ân Triêm, 1712 tới 1796 |
| Pháp | Thế hệ 3, đời 36 | Tổ Pháp Kiêm Luật Oai Minh Giác, 1747 tới 1830 |
| Toàn | Thế hệ 4, đời 37 | Hòa thượng Toàn Nhân Vi Ý Quán Thông, tổ chức giới đàn năm 1847 |
Mạch trụ trì ở Phước Lâm không đứt. Tạp chí Nghiên cứu Phật học ghi Hòa thượng Vĩnh Gia (1840 tới 1918) mở giới đàn tại Phước Lâm năm 1910 với hơn một trăm giới tử, và cho tạc nhiều pho tượng hiện còn. Bảng dữ kiện của thư viện ghi tổ đình đã qua mười bốn đời trụ trì, đời thứ mười bốn nhận việc từ năm 2001.
Vì Phước Lâm nhỏ hơn và ở ngay cạnh Chúc Thánh, nhiều người tưởng đây là chùa con hay chùa phụ của Chúc Thánh. Không hẳn vậy. Phước Lâm có mạch trụ trì riêng, có các đời tổ riêng, và được người trong dòng gọi là tổ đình. Quan hệ giữa hai nơi là quan hệ thầy trò giữa hai thế hệ: Chúc Thánh là nơi của thế hệ thứ nhất, Phước Lâm là nơi thế hệ thứ hai và thứ ba lập nên chỗ đứng của mình, rồi từ đó tiếp tục truyền đi.
IIHai Trăm Năm Mươi Năm Nối Mạch
Lịch sử Phước Lâm là lịch sử của các đời trụ trì hơn là của những công trình lớn. Chùa không được mở rộng đột ngột, mà được tu bổ dần qua các đời, mỗi đời để lại một quả chuông, một bộ tượng, một lần trùng tu.
- 1712Tổ Ân Triêm ra đờiSinh ở xã Bến Đền, phủ Điện Bàn, năm 10 tuổi tới chùa Chúc Thánh thọ giáo.
- Giữa thế kỷ 18Khai sơn Phước LâmTổ Ân Triêm khai sơn chùa theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học và Phật Giáo Quảng Nam. Hồ sơ di tích Hội An ghi đầu thế kỷ 18.
- 1796Tổ Ân Triêm viên tịchTổ Pháp Kiêm Luật Oai Minh Giác kế thế trụ trì.
- 1822Đúc chuông Phước LâmTổ Minh Giác cho đúc đại hồng chung cho chùa, một trong ba quả chuông ngài cho đúc từ năm 1818 tới năm 1830.
- 1847Giới đànHòa thượng Toàn Nhân Quán Thông, đời trụ trì thứ tư, tổ chức giới đàn tại chùa.
- 1864 và 1891Trùng tuHai lần trùng tu thế kỷ 19 ghi trong hồ sơ di tích Hội An.
- 1910Giới đàn của Hòa thượng Vĩnh GiaGiới đàn tại Phước Lâm với hơn một trăm giới tử.
- 1965 và 1990Trùng tu và dựng nhà TổChùa trùng tu năm 1965, nhà Tổ dựng năm 1965 và trùng tu năm 1990.
Về xếp hạng, bảng dữ kiện của thư viện theo Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An ghi chùa là di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1991. Hồ sơ di tích của Hội An mà chúng tôi đọc được ghi chùa có trong danh mục quản lý di tích của Hội An từ năm 1985 và được lập hồ sơ đề nghị công nhận. Chúng tôi ghi cả hai để quý vị biết hai văn bản thuộc hai thời điểm khác nhau.
IIIMái Chồng Diêm Và Hiện Vật
Hồ sơ di tích Hội An ghi chùa bố cục theo lối chữ môn: chánh điện ở giữa, nhà Đông và nhà Tây hai bên, phía trước là tam quan. Chánh điện rộng 12 mét, dài hơn 15 mét. Mái làm theo lối chồng diêm, tức hai tầng mái xếp chồng, bờ nóc hình thuyền, bờ hồi uốn cong hình tàu đao, lợp ngói âm dương. Trên mái đắp phượng, rồng, lân.
Lối mái này là nét chung của nhiều chùa cổ vùng Hội An, khác hẳn mái chùa Huế ở chỗ thấp, rộng và ít trang trí sành sứ. Nó hợp với vùng đất cát ven biển nhiều gió: mái thấp đỡ gió, mái chồng tạo khoảng thông hơi, ngói âm dương thoát nước nhanh.
Tạp chí Nghiên cứu Phật học ghi Tổ Minh Giác cho đúc đại hồng chung Phước Lâm năm 1822. Hồ sơ di tích ghi chùa giữ chuông đồng cùng khánh đồng và lư hương.
Một pháp khí được hồ sơ di tích ghi riêng, mõ tạc theo dáng trái bồ đề chứ không theo dáng cá như nhiều nơi.
Tượng Thích Ca, Quan Thế Âm, Đại Thế Chí và mười tám vị A La Hán. Chốn Thiêng ghi nhiều pho do Hòa thượng Vĩnh Gia cho tạc.
Bảng dữ kiện ghi bốn bức hoành và ba cặp liễn đối gỗ. Chốn Thiêng ghi chùa còn giữ ván khắc gỗ và bộ đồ sứ cổ.
Điều đáng nhìn ở Phước Lâm là sự liền mạch. Quả chuông của đời thứ ba, giới đàn của đời thứ tư, bộ tượng của đời thứ sáu, nhà Tổ của thế kỷ 20, tất cả cùng nằm trong một khuôn viên nhỏ. Mỗi đời thêm một thứ, không đời nào xóa đi thứ của đời trước.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bia hay trong văn bản của chùa. Các nguồn chúng tôi đọc được không ghi Tổ Ân Triêm chọn đất theo phép nào. Chúng tôi ghi rõ như vậy để quý vị phân biệt được đâu là tư liệu và đâu là kiến giải.
Hồ sơ di tích Hội An ghi mặt tiền chùa quay về hướng đông nam. Chùa nằm ở thôn Cửa Suối, trên cùng dải đất cát cao phía bắc Hội An với Tổ đình Chúc Thánh. Điều lý thú là hai ngôi chùa cùng dòng, cách nhau chỉ chừng nửa cây số, lại quay hai hướng khác nhau: Chúc Thánh quay tây nam, Phước Lâm quay đông nam. Điều ấy cho thấy người dựng chùa ở đây không theo một hướng định sẵn mà theo thế đất của từng khoảnh.
Hướng đông nam trong phép xem đất cổ truyền là hướng đón gió nồm mùa hạ và ánh sáng buổi sáng, lưng quay về phía tây bắc tránh được gió lạnh. Trên một vùng cồn cát không núi, đó là lựa chọn thực tế hơn cả: chùa mát vào mùa nóng, kín vào mùa lạnh.
Tên thôn Cửa Suối gợi một mạch nước chảy qua vùng đất này. Trong con mắt phong thủy, một mạch nước nhỏ đi ngang trước mặt là thứ dẫn khí và giữ khí, và đất gần suối lại là đất có nước dùng quanh năm cho một nơi tu học đông người.
Lối chữ môn với chánh điện ở giữa, hai nhà hai bên và tam quan phía trước tạo thành một khoảng sân mở về phía trước mà khép ở ba mặt. Khí vào từ hướng đông nam, gặp chánh điện thì dừng, hai nhà hai bên giữ lại. Đó là hình của một nơi vừa đón người vừa giữ được sự yên cho chỗ tu.
VLễ Giỗ Tổ Và Các Lễ Trong Năm
Ngày lớn của Phước Lâm là lễ giỗ Tổ Minh Giác, dịp chư tăng dòng Chúc Thánh ở Quảng Nam tụ về. Phật Giáo Quảng Nam đưa tin lễ giỗ năm 2019 cử hành ngày 5 tháng 12 dương lịch, theo cách quy đổi của chúng tôi là ngày mùng 10 tháng 11 âm lịch năm Kỷ Hợi. Các nguồn chúng tôi đọc được không ghi rõ ngày giỗ gốc theo âm lịch, nên chúng tôi chỉ ghi tháng.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Tháng 11 | Giỗ Tổ Minh Giác | Tăng ni các chùa trong dòng Chúc Thánh về dâng hương, tụng kinh tưởng niệm vị tổ thế hệ thứ ba. |
| Rằm tháng 4 | Phật Đản | Lễ mừng ngày Phật đản sinh theo nếp chung của chùa Bắc Tông. |
| Từ rằm tháng 4 tới rằm tháng 7 | An cư kiết hạ | Ba tháng tăng chúng ở yên một chỗ tu học theo luật. |
| Rằm tháng 7 | Vu Lan | Lễ báo hiếu, cũng là ngày tự tứ khép lại mùa an cư. |
Tháng 11 âm lịch ở vùng Hội An vì vậy là tháng của hai lễ Tổ trong cùng một dòng: lễ Tổ Minh Hải ở Chúc Thánh và lễ Tổ Minh Giác ở Phước Lâm. Người trong dòng đi từ chùa này sang chùa kia chỉ mất vài phút, nhưng là đi qua hai thế hệ của một mạch truyền thừa.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Thôn 2 (thôn Cửa Suối cũ), phường Hội An Tây (xã Cẩm Hà cũ, thành phố Hội An cũ), thành phố Đà Nẵng
- Đường tới
- Chùa ở Thôn 2, thôn Cửa Suối cũ, phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng, thuộc xã Cẩm Hà và thành phố Hội An cũ. Từ Tổ đình Chúc Thánh đi thêm chừng 500 mét.
- Toạ độ
- 15.8924, 108.3236
Phước Lâm là tổ đình đang có tăng chúng tu học, lệ của nhà chùa là lệ phải theo. Quý vị nên ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào chánh điện và nhà Tổ, đi nhẹ nói khẽ ở nhà Đông và nhà Tây. Chuông, khánh, mõ và các pho tượng cổ xin đứng ngoài mà xem, không chạm tay, không tự ý thỉnh chuông. Nhà Tổ là nơi thờ các đời trụ trì, xin hỏi nhà chùa trước khi vào.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Phước Lâm
Contribute photos, information or video for Phuoc Lam Pagoda, Hoi AnThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Phước Lâm Hội An do ai khai sơn
Tạp chí Nghiên cứu Phật học và Phật Giáo Quảng Nam ghi người khai sơn là Tổ Thiệt Dinh Chánh Hiển Ân Triêm (1712 tới 1796), thế hệ thứ hai dòng Chúc Thánh. Hồ sơ di tích Hội An ghi là Hòa thượng Minh Giác, nhưng Tổ Minh Giác sinh năm 1747 và là người kế thế.
Chùa Phước Lâm thuộc dòng thiền nào
Chùa thuộc Thiền phái Lâm Tế, dòng Chúc Thánh, là tổ đình thứ hai của dòng ở vùng Quảng Nam. Tổ đình gốc là chùa Chúc Thánh, cách Phước Lâm chừng 500 mét. Pháp danh các đời trụ trì ở Phước Lâm đi đúng thứ tự chữ Thật, Pháp, Toàn trong kệ Chúc Thánh.
Tổ Minh Giác là ai
Tổ Pháp Kiêm Luật Oai Minh Giác, thế danh Võ Đức Nghiêm (1747 tới 1830), xuất gia năm 12 tuổi với Tổ Ân Triêm, thế hệ thứ ba dòng Chúc Thánh. Ngài trụ trì Phước Lâm, trùng tu chùa và cho đúc chuông các chùa Vạn Đức, Phước Lâm, Hải Tạng.
Chùa Phước Lâm có gì đặc biệt về kiến trúc
Chùa bố cục chữ môn, chánh điện rộng 12 mét, dài hơn 15 mét, mái chồng diêm, bờ nóc hình thuyền, lợp ngói âm dương. Chùa giữ chuông đồng, khánh đồng, mõ gỗ hình trái bồ đề, tượng mười tám vị A La Hán, hoành phi và liễn đối gỗ.
Chùa Phước Lâm có phải chùa con của Chúc Thánh không
Không hẳn. Phước Lâm là tổ đình có mạch trụ trì riêng, đã qua mười bốn đời. Quan hệ với Chúc Thánh là quan hệ giữa hai thế hệ của cùng một dòng: Chúc Thánh của thế hệ thứ nhất, Phước Lâm của thế hệ thứ hai và thứ ba.