Trên đường Phan Châu Trinh, giữa những dãy nhà mái ngói âm dương và những cổng hội quán sơn đỏ của phố cổ Hội An, có một mặt tiền khác hẳn. Tường cao, phẳng, trên đỉnh là một cây thập tự. Không hoành phi, không câu đối, không lư hương trước cửa. Đó là nhà thờ của Chi hội Tin Lành Hội An, ở số 114.
Bước vào trong, quý vị sẽ không thấy một pho tượng hay một bức ảnh thờ nào. Chỉ có hàng ghế, một bục giảng, và một cây thập tự để trơn. Trong một phố cổ mà gần như mỗi mái nhà đều có một bàn thờ, sự trống trải ấy là chỗ đáng đọc nhất. Nó không phải sự thiếu thốn, mà là cách lối thờ Tin Lành nói về đức tin của mình.
IMột Ngôi Nhà Thờ Không Tượng Giữa Phố Hội Quán
Hội An là nơi nhiều lớp tín ngưỡng chồng lên nhau trên cùng mấy con phố: hội quán của các bang người Hoa thờ Thiên Hậu và Quan Công, chùa Phật, miếu, đình, nhà thờ tộc của người Việt. Lớp đến sau cùng trong thế kỷ 20 là Tin Lành. Ngôi nhà thờ ở số 114 Phan Châu Trinh cho thấy lớp ấy, và cho thấy nó khác các lớp kia ở chỗ nào.
Tin Lành lấy Kinh Thánh làm thẩm quyền cao nhất và lấy lời giảng làm trung tâm buổi thờ phượng. Vì thế trong nhà thờ, chỗ quan trọng nhất là bục giảng, không phải một bàn thờ đặt tượng. Tin Lành không dùng tượng và ảnh để thờ, chỉ giữ cây thập tự để trơn làm dấu nhắc về sự chết và sống lại của Chúa Giêsu.
Nhà thờ này là nơi nhóm lại của một chi hội, tức một hội thánh địa phương đủ điều kiện đứng riêng, có ban trị sự do tín hữu bầu và mục sư quản nhiệm, tự lo lấy việc và tiền của mình. Chữ hội thánh trong cách nói của người Tin Lành chỉ cộng đoàn những người tin, còn ngôi nhà thì gọi là nhà thờ. Thư viện đã giải thích kỹ mấy chữ này trong bài nhà thờ Tin Lành Đà Nẵng, nơi Tin Lành đặt chân đầu tiên năm 1911.
Ba chỗ hay lẫn. Thứ nhất, Hội An còn có một nhà thờ Công Giáo, và khách hay gọi chung là nhà thờ Hội An. Hai nơi thuộc hai đạo khác nhau. Nhà thờ Tin Lành không có tượng Đức Mẹ, không có nhà tạm, không có bổn mạng và người đứng đầu là mục sư có gia đình.
Thứ hai, năm 1921 là năm Tin Lành bắt đầu truyền giáo ở Hội An, không phải năm dựng ngôi nhà thờ này. Hội thánh nhóm trong một ngôi nhà thuê suốt mấy năm rồi mới có nhà thờ riêng.
Thứ ba, sự giản dị của ngôi nhà không có nghĩa là chưa làm xong hay thiếu tiền trang trí. Không tượng ảnh là chủ ý của lối thờ Tin Lành.
IITừ Ngôi Nhà Thuê Gần Chùa Cầu Tới Số 114
Tin Lành tới Hội An mười năm sau khi đặt chân ở Đà Nẵng, và tới bằng chân một người bán sách. Các mốc dưới đây chép theo bài lược sử của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam nhân lễ một trăm năm của chi hội.
- 1911Tin Lành đặt chân ở Đà NẵngCơ sở truyền giáo đầu tiên của Tin Lành trên đất Việt Nam được lập ở Đà Nẵng, cách Hội An chừng ba mươi cây số.
- 1921Truyền đạo vào Hội AnGiáo sĩ Irwin cử truyền đạo Nguyễn Châu Thông vào Hội An để bán sách và chứng đạo. Chi hội lấy năm này làm năm thành lập.
- 1922Nơi thờ phượng đầu tiênCác giáo sĩ thuê một ngôi nhà người Hoa bỏ trống giữa phố, gần Chùa Cầu, chủ cũ làm nghề nấu rượu đã qua đời, giá tượng trưng 6 đồng một tháng. Tháng 8, ông Nguyễn Châu Thông thành người chủ tọa đầu tiên.
- 1924Ba trăm tám mươi tín hữuTới tháng 10, hội thánh có 380 tín hữu, so với 234 người năm 1922.
- 1929Cung hiến nhà thờNgày 4 tháng 8, ngôi nhà thờ được cung hiến. Tổng chi phí, kể cả một tư thất nhỏ cho mục sư, là 1.200 đồng, do chính hội chúng đóng góp.
- 1937Xây lại nhà thờNhà thờ xuống cấp được xây cất lại, và ngôi mới được cung hiến vào dịp Giáng sinh năm 1937.
- 2022Lễ một trăm nămNgày 21 tháng 7 năm 2022, chi hội tổ chức lễ cảm tạ kỷ niệm một trăm năm thành lập, tính từ năm 1921.
Về năm dựng nhà thờ, nguồn vênh nhau. Phiếu kiểm kê của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An ghi rằng không có tư liệu chính xác về năm xây, theo lời ban trị sự thì khoảng năm 1929 tới 1930 tín hữu mua đất và dựng nhà thờ tại chỗ hiện nay. Bài lược sử của Hội Thánh cho ngày chặt hơn: cung hiến ngày 4 tháng 8 năm 1929. Bài lược sử còn ghi thêm một lần xây lại, cung hiến dịp Giáng sinh năm 1937, điều mà phiếu kiểm kê không nhắc. Nếu hai nguồn cùng đúng thì ngôi quý vị thấy hôm nay nhiều khả năng là ngôi dựng lại năm 1937 trên nền năm 1929, nhưng thư viện chưa có nguồn nào nói thẳng điều ấy.
Nơi này chưa được xếp hạng di tích, nhưng có trong phiếu kiểm kê di tích của Hội An, tức đã được ghi nhận là một phần của di sản phố cổ.
IIITường Cao, Thập Tự Và Hai Khu Trong Một Gian
Phiếu kiểm kê xếp công trình vào lối kiến trúc hiện đại, giản dị. Mặt tiền quay về hướng tây nam, tường cao, trên có cây thập tự. Cái đáng đọc không nằm ở mặt tiền mà ở cách chia gian bên trong, vì cách chia ấy phản ánh đúng nếp thờ phượng của đạo.
Tường cao phẳng, cây thập tự trên đỉnh, quay ra đường Phan Châu Trinh. Giữa phố mái ngói thấp, khối tường đứng thẳng này là thứ nhận ra từ xa.
Khu phía trên, nơi mục sư đứng giảng. Đây là bục giảng chứ không phải bàn thờ, vì buổi nhóm xoay quanh việc đọc và giảng Kinh Thánh.
Khu phía dưới, hàng ghế xếp thẳng cùng nhìn về bục giảng. Không có lớp nào ngăn tín hữu với cung thánh.
Hình tượng duy nhất trong nhà thờ, không có tượng Chúa chịu nạn, không có tượng thánh đi kèm.
Phiếu kiểm kê ghi thêm các phòng này trong khuôn viên, cho sinh hoạt ban ngành và đón người tới hỏi đạo.
Từ năm 1929 đã có một tư thất nhỏ cho mục sư, tính chung vào chi phí dựng nhà thờ. Mục sư quản nhiệm ở ngay cạnh nơi nhóm.
Nếu đặt ngôi nhà thờ này cạnh một hội quán cách đó vài trăm mét, quý vị sẽ thấy hai lối nghĩ về không gian thờ. Hội quán dẫn người đi qua nhiều lớp cổng, sân, bái đường rồi mới tới chỗ thờ trong cùng, càng vào càng kín. Nhà thờ Tin Lành chỉ có một gian, mọi người ngồi chung, nghe chung, không có lớp nào kín hơn lớp nào. Thư viện không xếp lối nào hơn lối nào, chỉ ghi rằng phố cổ Hội An có đủ cả hai trên cùng một con đường.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần rào trước. Đạo Tin Lành không dạy phong thủy và không có quy tắc nào về hướng nhà thờ. Nhà thờ Công Giáo theo nếp cổ còn quay cung thánh theo hướng phụng vụ, còn nhà thờ Tin Lành thì hướng theo thửa đất. Những dòng dưới đây là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, viết làm chỗ đối chiếu cho quý vị quen lối ấy, không phải điều chép trong tư liệu của hội thánh và không phải ý của người dựng.
Muốn đọc nơi này phải đọc cả phố cổ. Hội An nằm ở bờ bắc sông Thu Bồn, gần chỗ sông ra biển. Các con phố chạy song song với sông, nhà quay mặt về phía nước. Theo phép cũ, đó là thế hướng thủy của cả một đô thị: nước trước mặt là nước đem hàng, đem người, đem của tới. Hội An thành thương cảng chính nhờ thế ấy.
Ngôi nhà thờ nằm trên đường Phan Châu Trinh, con phố ở mép bắc của lõi phố cổ, và mặt tiền quay về hướng tây nam. Hướng ấy, nhìn trên bản đồ, là hướng chung về phía dòng sông. Theo lối đọc cổ truyền, một công trình trong phố cùng hướng với dòng chảy của cả khu là công trình thuận cục, không đứng ngược thế chung. Lưng nhà thờ tựa vào khối nhà phía bắc, lối nhân tạo hậu chẩm mà người đồng bằng quen dùng khi không có núi để tựa.
Thứ ba là mặt tường cao. Giữa phố mái thấp, một mặt tường đứng thẳng có thập tự trên đỉnh làm một điểm dừng mắt. Sách xưa chuộng những công trình nhỏ mà có một điểm cao rõ ràng, vì điểm cao ấy giữ được khí của khoảnh đất quanh nó.
Cuối cùng, thư viện ghi lại cách đọc của chính người Tin Lành để quý vị khỏi hiểu nhầm. Với họ, nhà thờ đứng ở số 114 vì năm 1929 tín hữu mua được đất ở đó bằng tiền của mình, không vì hướng tốt. Hai cách đọc không hòa được vào nhau, và chúng tôi ghi cả hai.
VNếp Nhóm Lại Và Các Kỳ Lễ
Nếp tu của chi hội xoay quanh buổi thờ phượng Chúa nhật. Lễ Tin Lành tính theo dương lịch, không có lễ kính thánh, không có bổn mạng. Riêng ở Hội An, lễ Giáng sinh mang thêm một nghĩa, vì ngôi nhà thờ dựng lại năm 1937 được cung hiến đúng vào dịp ấy.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mỗi Chúa nhật | Thờ phượng chung | Buổi nhóm chính trong tuần, gồm hát thánh ca, cầu nguyện, đọc và giảng Kinh Thánh, dâng hiến. Thiếu nhi có trường Chúa nhật riêng. |
| Theo kỳ trong năm | Lễ Tiệc Thánh | Bánh và chén được chuyền để tưởng niệm sự chết của Chúa Giêsu. Chỉ người đã chịu báp têm dự phần. |
| Theo kỳ trong năm | Lễ Báp Têm | Người mới tin công khai nhận đức tin trước hội chúng, chỉ làm cho người tự mình xin. |
| Thứ Sáu trước Phục Sinh và Chúa nhật kế đó | Lễ Thương Khó và lễ Phục Sinh | Hai ngày trọng nhất trong năm, ngày đổi theo lịch Phục Sinh từng năm. |
| Ngày 25 tháng 12 | Lễ Giáng Sinh | Dịp đông người nhất, có chương trình thánh nhạc, thường mời cả người ngoài đạo. |
| Năm chẵn của ngày thành lập | Lễ kỷ niệm thành lập | Lễ cảm tạ nhìn lại chặng đường của chi hội. Lễ một trăm năm tổ chức ngày 21 tháng 7 năm 2022. |
Một nếp khác người ngoài đạo hay để ý là dâng hiến. Giỏ dâng được chuyền trong buổi nhóm, tiền dâng do tín hữu tự định, không xướng tên. Chính nếp ấy đã dựng nên ngôi nhà thờ năm 1929: toàn bộ 1.200 đồng do hội chúng trả, không trông vào tiền của hội truyền giáo. Muốn so với một nhà thờ Tin Lành đô thị lớn có hồ báp têm trong lòng nhà, quý vị có thể đọc bài nhà thờ Tin Lành Sài Gòn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 114 đường Phan Châu Trinh, phường Hội An (phường Cẩm Phô cũ, thành phố Hội An cũ, tỉnh Quảng Nam cũ), thành phố Đà Nẵng
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 114 đường Phan Châu Trinh, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng, trên địa bàn phường Cẩm Phô cũ của thành phố Hội An cũ. Đi bộ được từ Chùa Cầu và các hội quán trong phố cổ.
- Toạ độ
- 15.8787, 108.3233
Đây là nơi thờ phượng đang hoạt động, không phải một điểm tham quan, nên lệ của nhà thờ là lệ phải theo. Ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng. Nếu đang có buổi nhóm thì ngồi hàng ghế cuối, không đi lại, không chụp ảnh, không lên bục giảng. Người ngoài đạo được mời ngồi dự, nhưng phần Tiệc Thánh chỉ dành cho tín hữu đã chịu báp têm, xin quý vị để khay bánh và khay chén đi qua.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Tin Lành Hội An
Contribute photos, information or video for Hoi An Protestant ChurchThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
nhà thờ tin lành hội an ở đâu
Ở số 114 đường Phan Châu Trinh, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng, tức phường Cẩm Phô cũ của thành phố Hội An cũ. Đây là nơi nhóm lại của Chi hội Tin Lành Hội An, đi bộ được từ Chùa Cầu và các hội quán trong phố cổ.
tin lành vào hội an năm nào
Năm 1921, khi giáo sĩ Irwin cử truyền đạo Nguyễn Châu Thông vào Hội An bán sách và chứng đạo, mười năm sau khi Tin Lành đặt chân ở Đà Nẵng. Năm 1922 hội thánh thuê một ngôi nhà người Hoa bỏ trống gần Chùa Cầu làm nơi thờ phượng đầu tiên.
nhà thờ tin lành hội an xây năm nào
Nguồn vênh nhau. Lược sử của Hội Thánh ghi nhà thờ cung hiến ngày 4 tháng 8 năm 1929, xây lại và cung hiến dịp Giáng sinh năm 1937. Phiếu kiểm kê của Hội An chỉ ghi tín hữu mua đất và dựng nhà thờ khoảng năm 1929 tới 1930.
vì sao nhà thờ tin lành không có tượng
Tin Lành lấy Kinh Thánh làm thẩm quyền cao nhất và lấy lời giảng làm trung tâm, không dùng tượng ảnh để thờ. Trong nhà thờ Hội An chỉ có một cây thập tự để trơn, nhắc về sự chết và sống lại của Chúa Giêsu, cùng bục giảng cho mục sư.
nhà thờ tin lành hội an có phải di tích không
Chưa được xếp hạng di tích, nhưng có trong phiếu kiểm kê di tích của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, tức đã được ghi nhận là một phần của di sản phố cổ bên cạnh hội quán, chùa, miếu và nhà thờ tộc.