Nằm dưới bóng những hàng cây đa và phượng vĩ rợp mát trên con phố Calle I cắt đường số 13 thuộc khu phố lịch sử El Vedado của thủ đô La Habana, cách không xa bờ biển Malecón lộng gió, một vòm bê tông hình parabol màu trắng thanh thoát vươn cao mười sáu mét lên bầu trời nhiệt đới ngay lập tức thu hút ánh nhìn của khách bộ hành. Trên đỉnh vòm cong hiện đại ấy là hình ảnh hai bia đá khắc Mười Điều Răn, ngôi sao sáu cánh Magen David (Ngôi sao Đa-vít) và chân đèn bảy ngọn Menorah bằng đồng. Đó chính là Đại hội đường Beth Shalom (Gran Sinagoga Bet Shalom), có nghĩa là Ngôi nhà Bình an trong tiếng Hê-brơ, nhưng đối với mọi người dân La Habana cũng như cộng đồng người Do Thái khắp thế giới, nơi đây luôn được gọi bằng cái tên thân thuộc và đầy kính trọng là El Patronato (Ban Bảo trợ và Mái nhà Cộng đồng).
Nếu như ở khu phố cổ phía đông, Nhà thờ chính tòa La Habana bằng đá san hô biển đại diện cho bốn thế kỷ di sản thuộc địa Tây Ban Nha, thì ở khu đô thị hiện đại El Vedado phía tây, Đại hội đường Beth Shalom là chứng nhân sống động nhất cho lịch sử hội nhập, lòng hiếu khách và sức sống kiên cường của Do Thái Giáo trên hòn đảo lớn nhất vùng Caribe. Được xây dựng từ năm 1951 và chính thức khánh thành vào ngày 18 tháng 10 năm 1953 theo đồ án của kiến trúc sư hiện đại hàng đầu Cuba là Aquiles Capablanca, công trình không chỉ là một ngôi hội đường cầu nguyện ngày lễ Shabbat mà còn là trụ sở của Nhà Cộng đồng Do Thái Cuba (Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba), nơi đặt thư viện 13.000 đầu sách, trường học Chủ nhật, nhà ăn chuẩn Kosher và hiệu thuốc từ thiện phục vụ toàn thể cộng đồng.
IĐức Chúa Trời Duy Nhất Của Israel, Tủ Thánh Aron Kodesh Và Dòng Chảy Năm Thế Kỷ Của Người Do Thái Trên Đất Cuba
Theo giáo luật và truyền thống ngàn đời của Do Thái Giáo, Đại hội đường Beth Shalom được cung hiến để tôn thờ Đức Chúa Trời Duy Nhất, Đấng Tạo Hóa Vô Hình và Vĩnh Cửu của Israel (HaShem / Adonai). Trong không gian phụng vụ của hội đường tuyệt đối không có bất kỳ pho tượng hay hình ảnh nhân dạng nào, mà mọi ánh nhìn và lời cầu nguyện đều hướng về Tủ Thánh (Aron Kodesh) đặt ở bức tường phía đông hướng về thành thánh Giêrusalem. Bên trong Tủ Thánh bằng gỗ gụ Cuba chạm khắc trang nghiêm và che phủ bằng tấm màn nhung thêu chỉ vàng (Parochet) là nơi lưu giữ những báu vật thiêng liêng nhất của cộng đồng: các cuộn kinh Ngũ Thư Torah (Sefer Torah) được chép tay bằng mực đen trên da thuộc theo quy chuẩn cổ truyền, khoác áo nhung và đội vương miện bạc chạm nổi cùng đôi chuông nhỏ ngân vang mỗi khi được rước ra đọc trước cộng đoàn trên bục Bimah.
Ngay phía trên Tủ Thánh là Ngọn đèn Vĩnh cửu (Ner Tamid) luôn cháy sáng ngày đêm không bao giờ tắt, tượng trưng cho ngọn lửa trên Bàn thờ Đền thờ Giêrusalem xưa và sự hiện diện bất diệt của Thiên Chúa giữa lòng dân Ngài. Đại hội đường Beth Shalom vận hành theo truyền thống Do Thái giáo Bảo thủ (Conservative / Masorti Judaism), một nhánh dung hòa giữa việc giữ gìn nghiêm cẩn các nghi thức phụng vụ tiếng Hê-brơ truyền thống và luật ăn uống Kosher với tinh thần cởi mở hiện đại, nơi nam giới và nữ giới cùng ngồi chung trong hội đường và phụ nữ tham gia đầy đủ vào việc đọc kinh Torah trên bục giảng.
Danh xưng kép của công trình là Beth Shalom (Ngôi nhà Bình an) và El Patronato (Ban Bảo trợ Cộng đồng) phản ánh trọn vẹn định nghĩa cổ truyền của Do Thái giáo về một hội đường (Synagogue). Trong tiếng Hê-brơ, một hội đường đồng thời mang ba chức năng không thể tách rời: thứ nhất là Beit Tefilah (Ngôi nhà Cầu nguyện), nơi cộng đoàn quy tụ đủ túc số mười người trưởng thành (Minyan) để dâng lời kinh sáng chiều và đón lễ Shabbat; thứ hai là Beit Midrash (Ngôi nhà Học tập), nơi các thế hệ từ trẻ nhỏ đến người già cùng nghiên cứu kinh Torah, sách Talmud, ngôn ngữ Hê-brơ và lịch sử dân tộc; và thứ ba là Beit Knesset (Ngôi nhà Hội họp và Tương trợ), nơi thực hành giới răn tối cao về lòng bác ái và công bình xã hội (Tzedakah và Tikkun Olam).
Tại La Habana, khái niệm người Do Thái Cuba tự gọi mình bằng từ Polacos (dù tổ tiên họ đến từ Ba Lan, Nga, Litva hay Belarus) và người Do Thái vùng Địa Trung Hải bằng từ Turcos (đến từ Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp) đã hòa quyện dưới mái nhà chung của El Patronato. Không gian này chứng minh rằng bản sắc Do Thái giáo có thể bén rễ sâu sắc giữa văn hóa nhiệt đới Caribe nói tiếng Tây Ban Nha mà vẫn giữ trọn sợi dây linh thiêng nối kết với giao ước của Tổ phụ Áp-ra-ham và Môi-se.
Lịch sử năm làn sóng định cư của người Do Thái tại Cuba từ năm 1492 đến thập niên 1950. Theo các công trình nghiên cứu của nhà sử học Maritza Corrales và Margalit Bejarano (Đại học Hê-brơ Giêrusalem), sự hiện diện của người Do Thái tại Cuba bắt đầu ngay từ chuyến hải trình đầu tiên của Christopher Columbus vào tháng 10 năm 1492. Trên đoàn tàu của Columbus đặt chân lên bờ biển đông bắc Cuba có thông dịch viên thôngạo tiếng Hê-brơ và tiếng Ả Rập là Luis de Torres, một người Do Thái Tây Ban Nha vừa chịu phép rửa (Converso) trước khi tàu nhổ neo; chính Luis de Torres là người châu Âu đầu tiên định cư lại Cuba và ghi chép về việc người bản địa Taíno sử dụng lá thuốc lá. Trong các thế kỷ 16 đến 18, nhiều thương nhân gốc Do Thái Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã sinh sống tại La Habana để tham gia thương mại đường biển xuyên Đại Tây Dương.
Bước sang thế kỷ 20, cộng đồng Do Thái giáo hiện đại tại Cuba hình thành qua ba làn sóng lớn: làn sóng thứ nhất từ năm 1898 đến đầu thập niên 1900 gồm các thương nhân người Do Thái gốc Mỹ (họ thành lập hội đoàn đầu tiên là United Hebrew Congregation năm 1904 và nghĩa trang Do Thái cổ nhất tại Guanabacoa năm 1906); làn sóng thứ hai từ năm 1910 đến năm 1924 gồm hàng ngàn người Do Thái Sephardi từ Đế quốc Ottoman đang tan rã (Thổ Nhĩ Kỳ và vùng Balkan, những người đã lập hội đường Shevet Ahim năm 1914); và làn sóng thứ ba đông đảo nhất từ năm 1920 đến năm 1945 gồm hàng vạn người Do Thái Ashkenazi từ Đông Âu (Ba Lan, Nga, Litva) cùng những người tị nạn chạy trốn chủ nghĩa phát xít ở Đức và Áo. Đến đầu thập niên 1950, cộng đồng Do Thái tại Cuba đạt quy mô khoảng 15.000 người với các trường học, tờ báo tiếng Yiddish Havaner Lebn và năm hội đường lớn tại La Habana, đỉnh cao là việc xây dựng Đại hội đường Beth Shalom từ năm 1951 đến năm 1953.
Nhiều du khách quốc tế khi đến thăm La Habana thường lầm tưởng rằng Đại hội đường Beth Shalom là hội đường Do Thái giáo duy nhất còn hoạt động tại Cuba, hoặc tưởng rằng tất cả người Do Thái tại Cuba đều thuộc một nhánh duy nhất. Thực tế, tại thủ đô La Habana hiện có tới ba hội đường Do Thái giáo lịch sử đại diện cho ba truyền thống khác nhau cùng hoạt động hài hòa: bên cạnh Đại hội đường Beth Shalom (El Patronato) đại diện cho dòng Bảo thủ (Conservative) gốc Ashkenazi tại El Vedado, chỉ cách đó vài dãy phố trên đường Calle 17 là Trung tâm Do Thái Sephardi (Centro Sefaradí de La Habana, hoàn thành năm 1957) lưu giữ truyền thống nghi lễ Tây Ban Nha - Ottoman, và ở khu phố cổ La Habana Vieja (góc phố Picota và Acosta) là Hội đường Adath Israel (cung hiến năm 1925, xây mới năm 1959) theo dòng Chính thống (Orthodox). Ngoài ra còn có các hội đường đang hoạt động tại các tỉnh Santiago de Cuba, Camagüey, Santa Clara và Guantánamo.
IIBiên Niên Sử Từ Viên Đá Đầu Tiên Năm 1951 Của Trung Tâm Israelita Đến Cuộc Phục Hưng Cộng Đồng Thế Kỷ 21
Lịch sử của Đại hội đường Beth Shalom gắn liền với bước trưởng thành rực rỡ của cộng đồng Do Thái Ashkenazi tại Cuba sau Chiến tranh Thế giới thứ hai cũng như nghị lực phi thường của những gia đình ở lại gìn giữ ngôi nhà chung qua những thập niên cuối thế kỷ 20 để bước vào thời kỳ phục hưng sôi động đầu thế kỷ 21.
- Năm 1904 tới năm 1925Hình thành các tổ chức Do Thái giáo đầu tiên tại La Habana: United Hebrew Congregation, Shevet Ahim và Trung tâm IsraelitaSau khi lập United Hebrew Congregation (1904), nghĩa trang Guanabacoa (1906) và hội đường Sephardi Shevet Ahim (1914), cộng đồng người Do Thái Đông Âu Ashkenazi thành lập Trung tâm Israelita của Cuba (Centro Israelita de Cuba) và hội đường Chính thống Adath Israel (1925) tại khu phố cổ La Habana.
- Năm 1951 tới ngày 18 tháng 10 năm 1953Đặt viên đá đầu tiên và khánh thành Đại hội đường Beth Shalom (El Patronato) tại khu phố El VedadoKhi cộng đồng Do Thái phát triển thịnh vượng và di chuyển từ phố cổ sang khu đô thị hiện đại El Vedado, Ban Bảo trợ (El Patronato de la Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba) đã ủy thác cho kiến trúc sư danh tiếng Aquiles Capablanca thiết kế tổ hợp hội đường và trung tâm văn hóa mới tại góc đường Calle I và Calle 13, đặt đá năm 1951 và khánh thành trọng thể ngày 18 tháng 10 năm 1953 (hoàn thiện toàn bộ các hạng mục phụ trợ năm 1955).
- Thập niên 1960 tới thập niên 1980Gìn giữ ngọn đèn Ner Tamid, Thư viện Do Thái học và Bếp ăn Kosher qua giai đoạn biến động dân sốSau năm 1959, khi phần lớn các gia đình thương nhân di cư sang Hoa Kỳ khiến dân số Do Thái trên đảo giảm từ khoảng 15.000 người xuống còn khoảng 1.200 tới 1.500 người, những thành viên ở lại vẫn kiên trì duy trì các buổi cầu nguyện tại nguyện đường nhỏ của Beth Shalom, bảo quản nguyên vẹn các cuộn kinh Torah và hơn 13.000 cuốn sách quý trong thư viện.
- Năm 1991 tới năm 1995Bước ngoặt phục hưng đời sống tôn giáo dưới sự dẫn dắt của Tiến sĩ José Miller và sự đồng hành của JDCTừ đầu thập niên 1990, dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch cộng đồng là Tiến sĩ bác sĩ phẫu thuật hàm mặt José Miller (1926 tới 2006) và sự hỗ trợ nhân đạo của Ủy ban Phân phối Chung Do Thái Mỹ (JDC), Đại hội đường Beth Shalom tái lập trường Chủ nhật dạy tiếng Hê-brơ (Talmud Torah), nhóm thanh niên, đoàn múa dân gian Israel và chương trình trợ giúp y tế cộng đồng.
- Năm 1999 tới năm 2000Đại trùng tu kiến trúc hội đường và chuyến viếng thăm lịch sử tại Đại hội đường Beth ShalomTừ năm 1999 đến năm 2000, toàn bộ mái vòm hội trường lớn 700 chỗ ngồi, hệ thống điều hòa, phòng cầu nguyện Beit Midrash và mặt tiền vòm parabol của kiến trúc sư Aquiles Capablanca được trùng tu toàn diện, đón tiếp nhiều phái đoàn tôn giáo quốc tế và lãnh đạo nhà nước đến chung vui lễ hội ánh sáng Hanukkah.
- Năm 2006 tới thập niên 2020Nữ Chủ tịch Adela Dworin và vai trò trung tâm điều phối cộng đồng Do Thái giáo Cuba đương đạiTiếp nối di sản của Tiến sĩ José Miller, bà Adela Dworin (quản thủ thư viện lâu năm và Chủ tịch Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba cho tới khi qua đời năm 2022) cùng bà Hella Eskenazi đã đưa El Patronato trở thành biểu tượng văn hóa tiêu biểu của La Habana, đón hàng chục ngàn khách hành hương và học giả quốc tế mỗi năm.
Kiến trúc sư Aquiles Capablanca (1907 tới 1996) và dấu ấn Chủ nghĩa Hiện đại Nhiệt đới tại Đại hội đường Beth Shalom. Tác giả thiết kế Đại hội đường Beth Shalom là một trong những tên tuổi lớn nhất của nền kiến trúc Cuba thế kỷ 20: kiến trúc sư và giáo sư Aquiles Capablanca Graupera (em trai của nhà vô địch cờ vua thế giới huyền thoại người Cuba José Raúl Capablanca). Từng thiết kế nhiều công trình biểu tượng của thủ đô La Habana như Tòa án Tối cao tại Quảng trường Cách mạng, Nhà hát Quốc gia Cuba và Đại sứ quán Tây Ban Nha, Aquiles Capablanca khi nhận lời thiết kế ngôi đại hội đường cho cộng đồng Do Thái năm 1951 đã từ chối việc sao chép rập khuôn các mẫu hình hội đường Tân Moorish hay Tân cổ điển châu Âu thế kỷ 19.
Thay vào đó, ông đã vận dụng ngôn ngữ Chủ nghĩa Hiện đại Nhiệt đới (Movimiento Moderno Tropical) để giải quyết bài toán khí hậu nắng nóng ẩm của vùng Caribe: ông thiết kế một sân trong đón gió biển nối giữa khối nhà văn hóa mặt tiền và khối hội đường phía sau, đồng thời dựng lên một vòm cong parabol bằng bê tông cốt thép mỏng vươn cao 16 mét như một cánh cổng thiên thanh mở thẳng lên bầu trời, nơi các biểu tượng thiêng liêng của Mười Điều Răn và chân đèn Menorah được đúc nổi giữa khoảng không gian tràn ngập ánh sáng mặt trời. Nhờ sự kết hợp táo bạo giữa kỹ thuật bê tông hiện đại, đá cẩm thạch bản địa Cuba và thần học ánh sáng Do Thái giáo, Đại hội đường Beth Shalom luôn được đưa vào danh mục các công trình kiến trúc Hiện đại tiêu biểu nhất thế kỷ 20 của thủ đô La Habana.
IIIVòm Parabol Bê Tông Cao 16 Mét, Hội Trường Chính 700 Chỗ Ngồi, Nguyện Đường Beit Midrash Và Thư Viện 13.000 Đầu Sách
Tọa lạc trên khu đất góc phố Calle I và Calle 13 rộng thoáng của quận El Vedado, tổ hợp kiến trúc Đại hội đường Beth Shalom được quy hoạch thành hai khối chức năng chính kết nối với nhau qua một hành lang có mái che và khoảng sân vườn trung tâm: khối Trung tâm Cộng đồng và Thư viện nằm dọc theo mặt phố Calle I, và khối Đại hội đường phụng vụ nằm lùi vào phía trong theo trục hướng Đông về Giêrusalem, tạo ra một lớp đệm yên tĩnh tách biệt hoàn toàn không gian cầu nguyện khỏi tiếng ồn xe cộ bên ngoài.
Điểm nhấn thị giác nổi bật nhất của toàn bộ quần thể là Cổng vòm Parabol (Arco Parabólico) vươn cao khoảng 16 mét ngay phía trên lối vào chính từ phố Calle I. Hai chân vòm bê tông mảnh mai uốn cong mềm mại nhưng vững chãi nâng đỡ tấm bảng đá khắc chữ Hê-brơ của Mười Điều Răn (Luchot HaBrit) trên đỉnh, phía dưới là chân đèn bảy ngọn Menorah và ngôi sao sáu cánh Magen David lơ lửng trên các thanh dầm ngang. Ngay trên trán tường khối nhà mặt tiền bên cạnh vòm cổng là dòng chữ lớn bằng tiếng Tây Ban Nha và tiếng Hê-brơ: Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba (Nhà Cộng đồng Do Thái của Cuba), khẳng định tư cách đại diện chính thức của công trình.
Hội trường cầu nguyện lớn có sức chứa khoảng 700 tín đồ (gồm tầng trệt rộng rãi và tầng lửng ban công chạy vòng phía sau), được bao phủ bởi hệ mái vòm cong nhịp lớn không cột giữa giúp mọi chỗ ngồi đều nhìn thẳng về bục Bimah và Tủ Thánh Aron Kodesh ở bức tường phía đông. Dọc hai bên tường cao là dãy cửa sổ kính màu hiện đại rực rỡ khắc họa biểu tượng của Mười hai Chi tộc Israel cổ đại cùng các ngày lễ lớn trong lịch Do Thái, lọc ánh nắng gắt của La Habana thành sắc xanh lam và vàng hổ phách trang nghiêm.
Ở trung tâm cung thánh phía đông của cả Đại hội trường lẫn nguyện đường nhỏ là Tủ Thánh (Aron Kodesh) được chế tác từ gỗ gụ đỏ quý hiếm của Cuba (caoba cubana) kết hợp đá cẩm thạch đánh bóng. Khi cánh cửa gỗ và tấm màn nhung Parochet thêu chỉ vàng hình Sư tử Giu-đa và vương miện Torah được kéo mở, hàng chục cuộn kinh Torah cổ (trong đó có những cuộn kinh được các gia đình nhập cư mang sang từ Đông Âu đầu thế kỷ 20) hiện ra uy nghiêm dưới ánh sáng của ngọn đèn Ner Tamid treo phía trên.
Nằm liền kề hội trường lớn là Nguyện đường nhỏ (Small Sanctuary / Beit Midrash), không gian ấm cúng được ốp gỗ và trang bị máy điều hòa hiện đại (sau đợt trùng tu năm 1999 tới 2000), nơi cộng đoàn quy tụ cử hành lễ tối Thứ Sáu (Kabbalat Shabbat), lễ sáng Thứ Bảy và các buổi cầu nguyện trong tuần. Tại sảnh và khuôn viên còn có bảng tưởng niệm 6 triệu nạn nhân Do Thái thiệt mạng trong thảm họa Holocaust thời Thế chiến thứ hai và kỷ niệm con tàu MS St. Louis cập cảng La Habana năm 1939.
Khối nhà văn hóa của El Patronato lưu giữ Thư viện Do Thái lớn nhất vùng Caribe với hơn 13.000 cuốn sách, tạp chí và tài liệu lưu trữ bằng bốn thứ tiếng (Hê-brơ, Yiddish, Tây Ban Nha và Anh), bao gồm cả trọn bộ báo chí Do Thái in tại Cuba từ thập niên 1920. Bên dưới là hội trường ăn uống cộng đồng phục vụ bữa ăn Shabbat chuẩn Kosher hằng tuần, các lớp học trường Chủ nhật Lauder và hiệu thuốc từ thiện phân phối thuốc men cho người cao tuổi.
| Hạng mục kiến trúc và lịch sử | Thông số và đặc điểm chi tiết | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Tên gọi chính thức và địa chỉ | Gran Sinagoga Bet Shalom / Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba (El Patronato), số 259 đường Calle I, góc Calle 13, El Vedado, La Habana | Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba (bethshalomcuba.org) |
| Niên đại xây dựng và trùng tu | Khởi công năm 1951, khánh thành ngày 18 tháng 10 năm 1953 (hoàn tất năm 1955); đại trùng tu năm 1999 tới năm 2000 | Bảo tàng Nhân dân Do Thái ANU (Tel Aviv) và JDC Archives |
| Kiến trúc sư và phong cách | Kiến trúc sư Aquiles Capablanca Graupera (1907 tới 1996); phong cách Hiện đại Nhiệt đới Cuba với vòm parabol bê tông cao 16 m | Hồ sơ Kiến trúc Hiện đại La Habana và Wikidata (Q4897641) |
| Quy mô không gian phụng vụ | Đại hội trường chính sức chứa 700 người; nguyện đường hằng ngày Beit Midrash; sảnh văn hóa và phòng ăn Kosher | Ủy ban Phân phối Chung Do Thái Mỹ (JDC - Cuba Program) |
| Quy mô Thư viện cộng đồng | Khoảng 13.000 đầu sách và tư liệu bằng tiếng Hê-brơ, tiếng Yiddish, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh | Thư viện El Patronato (do bà Adela Dworin phụ trách nhiều thập kỷ) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Đạo Do Thái hoàn toàn không dạy hay sử dụng thuật phong thủy phương Đông, và kiến trúc sư Aquiles Capablanca khi thiết kế Đại hội đường Beth Shalom năm 1951 cũng chỉ tuân thủ quy tắc định hướng phụng vụ Do Thái giáo (luật Mizrach trong sách Talmud Berakhot 30a, quy định người cầu nguyện ở phía tây đất Israel phải quay mặt về hướng Đông hướng tới thành Giêrusalem) kết hợp với quy hoạch ô bàn cờ đón gió biển của khu phố El Vedado. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bản đồ địa hình đô thị La Habana tại tọa độ 23,1369 độ vĩ bắc, 82,3908 độ kinh tây, khu phố El Vedado được quy hoạch từ cuối thế kỷ 19 trên một thềm đá vôi san hô nâng cao thoai thoải chạy từ dải đồi thấp phía nam (nơi có ngọn đồi Đại học La Habana và Lâu đài Príncipe đóng vai trò hậu chẩm vững chãi) dốc nhẹ xuống bờ biển Eo biển Florida và đại lộ Malecón ở phía bắc và tây bắc cách hội đường chưa đầy tám trăm mét. Địa thế thềm cao hướng hải này giúp khu vực đường Calle I và Calle 13 luôn khô ráo, không bao giờ bị ngập úng và đón trọn luồng gió biển mậu dịch (brisas marinas) mát lành thổi vào qua các trục đại lộ rộng trồng cây xanh theo thế tàng phong tụ khí giữa lòng đô thị nhiệt đới.
Về tọa hướng kiến trúc và phụng vụ, do mạng lưới đường phố của khu El Vedado chạy chếch theo góc khoảng 30 độ so với trục Bắc Nam để vuông góc với đường bờ biển, mặt tiền cổng vòm parabol của Đại hội đường Beth Shalom trên đường Calle I mở ra hướng Tây Tây Bắc để đón dòng người đi vào khoảng sân trong (minh đường nội viện), sau đó toàn bộ trục của Đại hội trường chính và Nguyện đường Beit Midrash được bố trí xoay chuẩn xác để bức tường đặt Tủ Thánh Aron Kodesh tọa lạc ở phía Đông và Đông Bắc, đúng phương vị đường chim bay vượt qua Đại Tây Dương hướng thẳng về Núi Đền Giêrusalem. Sự kết hợp giữa khoảng sân đệm xanh mát phía trước và khối hội trường vòm kín phía sau tạo nên thế tiền sảnh minh đường thoáng đãng, hậu điện tĩnh tại trang nghiêm.
VNghi Lễ Kabbalat Shabbat Tối Thứ Sáu, Đại Lễ Năm Mới Rosh Hashanah, Lễ Đền Tội Yom Kippur Và Lễ Ánh Sáng Hanukkah Tại El Patronato
Mọi sinh hoạt tôn giáo tại Đại hội đường Beth Shalom vận hành nhịp nhàng theo Âm dương lịch Do Thái giáo (Lịch Hê-brơ cổ truyền) kết hợp với chu kỳ tuần lễ bảy ngày kết thúc bằng ngày nghỉ thánh Shabbat. Bảng dưới đây tổng hợp các thời khắc phụng vụ và kỳ đại lễ quan trọng nhất trong năm tại El Patronato.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Đại hội đường Beth Shalom |
|---|---|---|---|
| Chiều tối Thứ Sáu và sáng Thứ Bảy hằng tuần | Chu kỳ tuần lễ Do Thái giáo | Lễ Đón Ngày Nghỉ Thánh (Kabbalat Shabbat) và Lễ Sáng Shabbat (Shacharit) | Chiều tối Thứ Sáu trước khi mặt trời lặn, cộng đoàn quy tụ thắp nến Shabbat, hát thánh thi Lekha Dodi chào đón Nàng Dâu Shabbat và làm phép rượu Kiddush cùng bánh mì tết Challah; sáng Thứ Bảy cử hành lễ rước và đọc cuộn kinh Torah tuần lễ (Parashat HaShavua) rồi cùng dự bữa ăn trưa cộng đồng chuẩn Kosher. |
| Tháng Tishrei (thường rơi vào tháng 9 hoặc tháng 10 Dương lịch) | Lịch Hê-brơ (Do Thái giáo) | Đại lễ Năm Mới (Rosh Hashanah) và Đại lễ Đền Tội (Yom Kippur - Những Ngày Kính Sợ) | Kỳ lễ trọng đại nhất trong năm khi Đại hội trường 700 chỗ ngồi mở cửa đón toàn thể cộng đồng Do Thái khắp La Habana: cử hành nghi thức thổi tù và sừng cừu (Shofar) kêu gọi thức tỉnh tâm linh vào ngày Rosh Hashanah và giữ chay tịnh, cầu nguyện suốt ngày Yom Kippur kết thúc bằng lời kinh Ne'ilah. |
| Tháng Tishrei (5 ngày sau lễ Yom Kippur, tháng 9 hoặc tháng 10) | Lịch Hê-brơ | Lễ Lều Tạm (Sukkot) và Lễ Vui Mừng Kinh Luật (Simchat Torah) | Cộng đồng dựng chiếc lều tạm lợp lá cọ nhiệt đới (Sukkah) ngay tại sân trong của El Patronato để đọc kinh với bốn loại cây tứ quý; vào lễ Simchat Torah, người già và trẻ nhỏ cùng ôm các cuộn kinh Torah ca múa bảy vòng (Hakafot) quanh hội đường khi hoàn tất chu kỳ đọc Ngũ Thư. |
| Ngày 25 tháng Kislev (kéo dài 8 ngày trong tháng 12 Dương lịch) | Lịch Hê-brơ | Lễ Hội Ánh Sáng (Hanukkah - Lễ Cung Hiến Đền Thờ) | Mỗi tối trong suốt tám đêm lễ, các gia đình và thanh thiếu niên tập trung tại hội đường để thắp sáng từng ngọn nến trên chân đèn chín ngọn (Hanukkiah), ca hát, biểu diễn múa dân gian Israel và thưởng thức các món bánh chiên dầu truyền thống. |
| Ngày 15 tháng Nisan (tháng 3 hoặc tháng 4 Dương lịch) | Lịch Hê-brơ | Đại lễ Vượt Qua (Pesach / Passover) và Tiệc Đêm Seder Cộng đồng | Kỷ niệm biến cố Thiên Chúa giải phóng dân Israel khỏi ách nô lệ Ai Cập: tại hội trường lớn của El Patronato diễn ra Đêm Tiệc Seder tập thể cho hàng trăm thành viên với bánh không men Matzah, rượu nho Kosher và nghi thức kể chuyện Haggadah. |
Nhịp cầu nối kết thế hệ tại Trường Chủ nhật Talmud Torah và những buổi chiều Thứ Sáu ấm áp ở El Vedado. Điều làm nên sức sống kỳ diệu của Đại hội đường Beth Shalom ngày nay không nằm ở quy mô đồ sộ của bê tông và đá cẩm thạch, mà ở tiếng cười nói rộn ràng của các em thiếu nhi và thanh niên vào mỗi sáng Chủ nhật tại các lớp học ngôn ngữ Hê-brơ, lịch sử văn hóa Do Thái và câu lạc bộ múa hát dân gian (Rikudim). Vào mỗi chiều Thứ Sáu, khi những tia nắng cuối ngày chiếu xiên qua vòm cổng parabol của Aquiles Capablanca, các cụ già từng nói tiếng Yiddish ngày xưa cùng các bạn trẻ thế hệ mới và khách hành hương từ khắp nơi trên thế giới lại cùng nhau bước vào nguyện đường Beit Midrash, đội chiếc mũ Kippah lên đầu và cất tiếng chào nhau Shabbat Shalom (Ngày Shabbat bình an), giữ cho ngọn lửa giao ước ngàn năm luôn ấm sáng giữa lòng thủ đô La Habana.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 259 đường Calle I, góc đường Calle 13, khu phố El Vedado, quận Plaza de la Revolución, thủ đô La Habana, Cộng hòa Cuba
- Đường tới
- Đại hội đường Beth Shalom tọa lạc tại số 259 đường Calle I, ngay góc giao với đường số 13 (Calle I esquina a 13) thuộc khu phố trung tâm El Vedado, quận Plaza de la Revolución, thủ đô La Habana. Công trình chỉ nằm cách đại lộ chính Línea một dãy phố về phía nam, cách đại lộ Paseo hai dãy phố về phía đông và cách khách sạn lịch sử Hotel Nacional de Cuba hoặc bờ biển Malecón khoảng 10 đến 12 phút đi bộ. Từ khu phố cổ La Habana Vieja (quanh khu vực Điện Capitolio hoặc Nhà thờ chính tòa La Habana), du khách đi taxi cổ hoặc xe buýt đô thị dọc theo đại lộ Malecón hoặc đường Línea về hướng tây khoảng 4,5 km (mất chừng 10 phút di chuyển) là tới ngay góc đường Calle I và Calle 13.
- Toạ độ
- 23.1369, -82.3908
Đại hội đường Beth Shalom (El Patronato) luôn mở rộng cửa đón tiếp khách tham quan tìm hiểu văn hóa và các tín hữu Do Thái giáo quốc tế với lòng hiếu khách nồng hậu. Khu vực văn phòng cộng đồng và Thư viện thường mở cửa vào các buổi sáng và đầu giờ chiều từ Thứ Hai đến Thứ Sáu (khoảng 9 giờ sáng đến 16 giờ chiều; Thứ Bảy dành riêng cho phụng vụ ngày lễ Shabbat và Chủ nhật dành cho các lớp học cộng đồng). Khi vào tham quan hội đường hoặc tham dự giờ cầu nguyện Kabbalat Shabbat tối Thứ Sáu và sáng Thứ Bảy, quý vị cần mặc trang phục lịch sự kín đáo (nam giới đội mũ Kippah có phát sẵn tại cửa hội đường), xuất trình giấy tờ tùy thân (hộ chiếu) cho nhân viên bảo vệ tại cổng và tuân thủ quy định không chụp ảnh, quay phim hoặc sử dụng điện thoại trong suốt giờ cử hành lễ Shabbat và các ngày lễ trọng. Nếu quý vị muốn đóng góp ủng hộ cộng đồng hoặc hiệu thuốc từ thiện của hội đường, có thể liên hệ trực tiếp với văn phòng Ban Bảo trợ hoặc thư viện bên trong khuôn viên.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại hội đường Beth Shalom, La Habana
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tên gọi Beth Shalom và El Patronato của Đại hội đường tại La Habana có ý nghĩa là gì?
Beth Shalom (hay Bet Shalom) trong tiếng Hê-brơ có nghĩa là Ngôi nhà Bình an, tên gọi tôn giáo chính thức của đại hội đường. Còn El Patronato (trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là Ban Bảo trợ) là tên gọi phổ biến mà người dân La Habana dùng để chỉ công trình này vì nơi đây đặt trụ sở của Ban Bảo trợ Nhà Cộng đồng Do Thái của Cuba (Patronato de la Casa de la Comunidad Hebrea de Cuba), cơ quan điều phối chính thức của người Do Thái trên toàn đảo quốc.
Đại hội đường Beth Shalom được xây dựng vào năm nào và do kiến trúc sư nào thiết kế?
Đại hội đường Beth Shalom được cộng đồng người Do Thái gốc Đông Âu (Ashkenazi) tại La Habana đặt viên đá đầu tiên vào năm 1951 và chính thức khánh thành vào ngày 18 tháng 10 năm 1953 (hoàn thiện toàn bộ các hạng mục phụ trợ vào năm 1955). Công trình do kiến trúc sư hiện đại danh tiếng bậc nhất Cuba là Aquiles Capablanca Graupera (1907 tới 1996, em trai của nhà vô địch cờ vua thế giới José Raúl Capablanca) thiết kế theo phong cách Hiện đại Nhiệt đới.
Điểm nhấn kiến trúc độc đáo nhất của Đại hội đường Beth Shalom là gì?
Biểu tượng kiến trúc nổi tiếng nhất của Đại hội đường Beth Shalom là chiếc Cổng vòm Parabol bằng bê tông cốt thép trắng vươn cao 16 mét ngay phía trên sân hiên lối vào đường Calle I. Trên đỉnh vòm cong thanh thoát này được gắn nổi hình ảnh hai bia đá Mười Điều Răn, chân đèn bảy ngọn Menorah và Ngôi sao Đa-vít sáu cánh in bật lên nền trời xanh nhiệt đới, kết hợp với hội trường chính 700 chỗ ngồi có mái vòm vượt nhịp lớn và dãy cửa sổ kính màu Mười hai Chi tộc Israel.
Tại thủ đô La Habana hiện có bao nhiêu hội đường Do Thái giáo đang hoạt động?
Tại thủ đô La Habana hiện có ba hội đường Do Thái giáo lịch sử cùng hoạt động: thứ nhất là Đại hội đường Beth Shalom (El Patronato) tại đường Calle I thuộc khu El Vedado theo truyền thống Bảo thủ (Conservative); thứ hai là Trung tâm Do Thái Sephardi (Centro Sefaradí) tại đường Calle 17 cũng thuộc khu El Vedado lưu giữ truyền thống Tây Ban Nha - Ottoman; và thứ ba là Hội đường Adath Israel tại phố Picota thuộc khu phố cổ La Habana Vieja theo truyền thống Chính thống (Orthodox).
Thư viện của Đại hội đường Beth Shalom lưu giữ những tài liệu quý giá nào?
Nằm ngay trong khối nhà mặt tiền của El Patronato là Thư viện Do Thái học lớn nhất khu vực Caribe với khoảng 13.000 đầu sách và tư liệu lịch sử được viết bằng bốn ngôn ngữ chính là tiếng Hê-brơ, tiếng Yiddish, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh. Thư viện bảo tồn trọn vẹn các bộ kinh Talmud, sách triết học, văn học Do Thái thế giới và toàn bộ kho báo chí, niên giám của người Do Thái xuất bản tại Cuba từ thập niên 1920 đến giữa thế kỷ 20.
Du khách quốc tế có thể đến tham quan hoặc tham dự lễ Shabbat tại Đại hội đường Beth Shalom không?
Đại hội đường Beth Shalom luôn mở cửa chào đón du khách đến tìm hiểu lịch sử văn hóa vào các ngày làm việc trong tuần cũng như đón các tín hữu và khách quốc tế tham dự giờ cầu nguyện đón lễ Shabbat vào chiều tối Thứ Sáu và sáng Thứ Bảy hằng tuần. Khi đến thăm, du khách chỉ cần mang theo hộ chiếu để đăng ký tại cổng, ăn mặc lịch sự kín đáo và không chụp ảnh hay dùng điện thoại trong giờ cử hành nghi lễ ngày Shabbat.