Rời trung tâm thành phố cảng Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Santiago de Cuba để ngược lên miền rừng núi ẩm mát của dãy Sierra Maestra chừng hai mươi cây số về phía tây bắc, con đường uốn lượn qua những sườn đồi đất đỏ giàu quặng đồng bất ngờ mở ra một thung lũng rộng lớn. Ngay giữa lòng thung lũng ấy, trên đỉnh ngọn đồi Maboa (Cerro de Maboa) rợp bóng cọ hoàng gia, Vương cung thánh đường Đền thánh Quốc gia Đức Mẹ Bác Ái El Cobre (Basílica Santuario Nacional de Nuestra Señora de la Caridad del Cobre) hiện lên rực rỡ với những bức tường màu vàng kem ấm áp và ba ngọn tháp chuông vòm đỏ vươn thẳng lên nền trời xanh thẳm vùng Caribe. Mỗi ngày từ sáng sớm, dọc theo hai trăm năm mươi tư bậc đá dẫn lên cổng chính của đền thánh, hàng ngàn người dân từ khắp mọi miền đảo quốc tiến bước trong tiếng chuông ngân vang, tay cầm những bó hoa hướng dương vàng rực rỡ và những viên đá quặng đồng lấp lánh để dâng lên Đấng mà mọi người con Cuba đều trìu mến gọi bằng cái tên thân thương là Cachita.
Trong đời sống tinh thần thuộc Đạo Công Giáo cũng như trong tâm thức văn hóa chung của dân tộc Cuba suốt hơn bốn thế kỷ qua, không một địa danh nào mang sức quy tụ và hòa giải sâu sắc như El Cobre. Khởi nguồn từ buổi bình minh năm 1612 khi hai anh em người bản địa Taíno và một cậu bé nô lệ da đen mười tuổi cùng ngồi trên một chiếc thuyền độc mộc vớt được pho tượng Đức Trinh Nữ Maria bồng Chúa Hài Đồng trôi nổi khô ráo giữa sóng to gió lớn của vịnh Nipe, câu chuyện về Đức Mẹ Bác Ái đã trở thành biểu tượng khai sinh của chính bản sắc dân tộc Cuba đa sắc tộc. Từ khu mỏ đồng lộ thiên cổ xưa nhất châu Mỹ của Vương triều Tây Ban Nha đến cuộc khởi nghĩa giải phóng nô lệ của những người thợ mỏ Cobrerros thế kỷ 18, từ lá cờ của các nghĩa quân Mambises chiến đấu giành độc lập thế kỷ 19 đến lời cầu nguyện của đại văn hào Ernest Hemingway và những chuyến tông du lịch sử của ba vị Giáo hoàng hiện đại, ngôi đền thánh trên đồi Maboa chính là ngôi nhà chung nơi đức tin, lịch sử và tâm hồn Cuba hòa làm một.
IHuyền Tích Ba Chàng Juan Trên Vịnh Nipe Năm 1612, Tước Hiệu Đức Mẹ Bác Ái (Cachita) Và Biểu Tượng Hiệp Nhất Của Dân Tộc Cuba
Vương cung thánh đường tại thị trấn El Cobre được cung hiến trọn vẹn cho Đức Trinh Nữ Maria dưới tước hiệu Đức Mẹ Bác Ái El Cobre (Nuestra Señora de la Caridad del Cobre), vị Thánh Bổn mạng tối cao của toàn thể đảo quốc Cuba. Ngự trị trên tòa cao bằng đá cẩm thạch và bạc phía trên bàn thờ chính là pho tượng gỗ cổ nguyên bản từ đầu thế kỷ 17, chỉ cao vỏn vẹn khoảng 40 xăng-ti-mét (16 inch), chạm khắc hình tượng Đức Mẹ có khuôn mặt mang nét mestiza (hòa huyết bản địa và châu Âu) dịu hiền: tay trái Đức Mẹ nâng đỡ Chúa Hài Đồng Giêsu đang giơ tay ban phép lành và cầm quả địa cầu, tay phải Đức Mẹ cầm một cây thánh giá bằng vàng nạm ngọc lục bảo, khoác trên mình tấm áo choàng thêu chỉ vàng lộng lẫy mang quốc huy Cuba và đứng trên vầng trăng lưỡi liềm bằng bạc có đôi cánh thiên thần nâng đỡ.
Lịch sử xuất hiện của pho tượng linh thiêng này gắn liền với biến cố Ba chàng Juan (Los Tres Juanes) vào khoảng năm 1612 (một số biên niên sử ghi khoảng năm 1608 đến 1613). Khi ấy, để cung cấp muối bảo quản thịt cho khu mỏ đồng hoàng gia tại Santiago del Prado (tức thị trấn El Cobre ngày nay), hai anh em thổ dân người bản địa Taíno là Juan de Hoyos và Rodrigo de Hoyos cùng một cậu bé nô lệ người gốc Phi mới mười tuổi tên là Juan Moreno đã chèo thuyền ra vùng vịnh Nipe (Bahía de Nipe) ở bờ biển đông bắc Cuba để lấy muối. Sau ba ngày trú ẩn trên đảo nhỏ Cayo Francés vì một cơn bão biển dữ dội, vào buổi sáng tinh mơ khi mặt biển vừa lặng sóng, ba người chèo thuyền ra khơi và nhìn thấy một vật màu trắng trôi nổi trên mặt nước. Khi chèo lại gần, họ kinh ngạc nhận ra đó không phải là một con chim biển mà là pho tượng Đức Trinh Nữ Maria bồng Chúa Hài Đồng đứng vững vàng trên một tấm ván gỗ nhỏ, quần áo hoàn toàn khô ráo giữa biển khơi, và dưới chân tấm ván có dòng chữ khắc rõ ràng: Yo soy la Virgen de la Caridad (Ta là Đức Trinh Nữ Bác Ái).
Dưới ánh sáng thần học và nhân học Kitô giáo tại vùng Caribe, sự kiện pho tượng Đức Mẹ Bác Ái tự trao mình vào tay hai người bản địa Taíno và một cậu bé nô lệ châu Phi chứ không phải các quan chức hay quý tộc thực dân Tây Ban Nha mang một thông điệp Tin Mừng vô cùng sâu sắc. Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên hiện diện trên đất Cuba, Đức Maria đã chọn đứng về phía những con người nghèo khổ, bị áp bức và làm lụng vất vả nhất dưới đáy xã hội thuộc địa. Hình ảnh chiếc thuyền nhỏ chở Ba chàng Juan dưới chân tượng Đức Mẹ Bác Ái từ đó đã đi vào nghệ thuật tôn giáo Cuba như biểu tượng của Con thuyền Hội Thánh và Gia đình Dân tộc Cuba: dù sóng gió lịch sử có dữ dội đến đâu, dưới ánh mắt từ mẫu của Đức Mẹ Bác Ái, mọi người con thuộc mọi màu da và nguồn gốc đều là anh chị em bình đẳng trong tình yêu Thiên Chúa.
Chính vì sức lan tỏa vượt qua mọi ranh giới xã hội ấy, bên cạnh nền tảng phụng vụ chính thống của Đạo Công Giáo, hình tượng Đức Mẹ Bác Ái El Cobre còn đi sâu vào đời sống tín ngưỡng dân gian của cộng đồng người Cuba gốc Phi. Trong truyền thống Regla de Ocha (Santería) có nguồn gốc từ người Yoruba ở Tây Phi bị đưa sang Cuba làm nô lệ, những người lao động xưa kia đã tìm thấy sự đồng cảm tâm linh giữa Đức Mẹ Bác Ái mặc áo choàng vàng với nữ thần Ochún (biểu tượng của tình yêu thương, dòng nước ngọt, sắc vàng và hoa hướng dương). Giáo hội Công giáo tại Cuba luôn khẳng định rõ giáo lý chính thống tôn kính Đức Maria là Mẹ Thiên Chúa và Mẹ Hội Thánh, đồng thời mở rộng cánh cửa đền thánh El Cobre đón nhận lòng thành kính của mọi người dân Cuba tìm đến cầu xin ơn bình an và bác ái.
Bản cung khai tuyên thệ ngày 1 tháng 4 năm 1687 của cụ già nô lệ Juan Moreno tại Lưu trữ Tổng quát Tây Ấn ở Sevilla. Khác với nhiều truyền thuyết dân gian chỉ truyền miệng qua các thế hệ, câu chuyện tìm thấy pho tượng Đức Mẹ Bác Ái trên vịnh Nipe được lưu giữ nguyên vẹn trong một văn kiện pháp lý chính thức từ thế kỷ 17. Ngày 1 tháng 4 năm 1687, tại khu mỏ Santiago del Prado, vị tuyên úy và công chứng viên giáo hội là Cha Onofre de Fonseca đã mở cuộc điều tra giáo luật chính thức và ghi chép nguyên văn lời khai tuyên thệ của nhân chứng sống cuối cùng trong Ba chàng Juan là cụ Juan Moreno, lúc bấy giờ đã là một cụ già nô lệ tám mươi lăm tuổi nhưng trí lực hoàn toàn minh mẫn.
Bản biên bản lịch sử này (được nhà sử học Cuba Levi Marrero phát hiện lại vào thập niên 1970 tại Lưu trữ Tổng quát Tây Ấn - Archivo General de Indias ở Sevilla, Tây Ban Nha, mục Audiencia de Santo Domingo, Legajo 363) ghi lại từng chi tiết sống động từ lời kể của Juan Moreno: từ túp lều lợp lá cọ đầu tiên dựng ở Hato de Barajagua, việc quản đốc mỏ đồng Don Francisco Sánchez de Moya ra lệnh rước pho tượng về khu mỏ đồng El Cobre và dựng nhà nguyện kèm đèn dầu bằng đồng thắp sáng ngày đêm, cho tới những phép lạ ánh sáng dẫn lối đưa pho tượng lên đỉnh đồi Maboa. Hơn thế nữa, các tài liệu nghiên cứu của nhà sử học Olga Portuondo Zúñiga và María Elena Díaz còn chứng minh rằng chính lòng tin tuyệt đối vào sự bảo trợ của Đức Mẹ Bác Ái đã tiếp sức cho những người thợ mỏ nô lệ tại El Cobre kiên cường đấu tranh pháp lý và khởi nghĩa suốt hơn một thế kỷ, buộc Quốc vương Tây Ban Nha Carlos IV phải ban sắc chỉ hoàng gia ngày 7 tháng 4 năm 1800 tuyên bố trả tự do hoàn toàn cho hơn một ngàn nô lệ hoàng gia của thị trấn El Cobre, biến nơi đây thành cộng đồng người da đen tự do đầu tiên ở Cuba tám mươi sáu năm trước khi chế độ nô lệ bị bãi bỏ trên toàn đảo quốc (1886).
Nhiều người khi nghe tên gọi Đức Mẹ Bác Ái El Cobre (Virgen de la Caridad del Cobre) thường lầm tưởng rằng bản thân pho tượng Đức Mẹ được đúc bằng kim loại đồng (trong tiếng Tây Ban Nha, el cobre có nghĩa là đồng đỏ). Thực ra, pho tượng cổ nguyên bản năm 1612 hoàn toàn không được đúc bằng đồng mà được chạm khắc từ gỗ nhẹ kết hợp bột hồ đặc trưng của nghệ thuật tượng thánh Nam Mỹ và Tây Ban Nha cuối thế kỷ 16 đầu thế kỷ 17 (nhiều nhà nghiên cứu đối chiếu nguồn gốc kỹ thuật từ xưởng điêu khắc Toledo ở Tây Ban Nha từng gửi tượng sang châu Mỹ thời bấy giờ). Danh xưng del Cobre bắt nguồn từ tên gọi của thị trấn mỏ đồng Santiago del Prado del Cobre (nơi có mỏ đồng lộ thiên cổ nhất châu Mỹ hoạt động từ năm 1530 đến năm 2001), nơi pho tượng được rước về tôn trí và hiển linh suốt hơn bốn trăm năm qua.
IIBiên Niên Sử Hơn Bốn Thế Kỷ Từ Mỏ Đồng Hoàng Gia Santiago del Prado Đến Đền Thánh Quốc Gia Đón Ba Vị Giáo Hoàng
Trải qua hơn bốn thế kỷ kể từ ngày pho tượng nhỏ bé từ vịnh Nipe được rước qua rừng núi về khu mỏ đồng Santiago del Prado, lịch sử của Đền thánh El Cobre đã song hành từng bước với mọi thăng trầm của dân tộc Cuba. Từ một ngôi nhà nguyện đơn sơ của những người thợ mỏ nô lệ đến cuộc đại kiến thiết trên đỉnh đồi Maboa năm 1927 và những lễ kỷ niệm trọng đại thế kỷ 21, ngôi đền luôn đứng vững như cột mốc thiêng liêng của đảo quốc.
- Khoảng năm 1612 tới năm 1687Ba chàng Juan tìm thấy linh tượng trên vịnh Nipe, rước về mỏ đồng El Cobre và lập chứng từ năm 1687Khoảng năm 1612, hai anh em thổ dân Taíno là Juan và Rodrigo de Hoyos cùng cậu bé nô lệ gốc Phi Juan Moreno vớt pho tượng Đức Mẹ Bác Ái trên vịnh Nipe; quản đốc Francisco Sánchez de Moya cho rước về mỏ đồng Santiago del Prado (El Cobre). Ngày 1 tháng 4 năm 1687, Juan Moreno (85 tuổi) tuyên thệ khai lại toàn bộ sự việc trong biên bản lưu tại Sevilla.
- Năm 1731 tới ngày 7 tháng 4 năm 1800Phong trào đấu tranh của thợ mỏ Cobrerros và Sắc chỉ Hoàng gia trả tự do năm 1800Năm 1731, những người thợ mỏ nô lệ tại El Cobre nổi dậy phản đối sự ngược đãi và rút lên núi dưới sự che chở tinh thần của Đức Mẹ Bác Ái; sau nhiều thập kỷ khiếu kiện lên triều đình Madrid, ngày 7 tháng 4 năm 1800, Vua Carlos IV ban sắc lệnh giải phóng toàn bộ nô lệ hoàng gia tại El Cobre và giao cho họ trách nhiệm chăm sóc đền thánh.
- Năm 1868 tới ngày 10 tháng 5 năm 1916Đức Mẹ đồng hành cùng nghĩa quân Mambises và được Đức Giáo hoàng Biển Đức XV tuyên phong Bổn mạng CubaTrong các cuộc Chiến tranh Giành Độc lập Cuba (1868 tới 1898), tướng Antonio Maceo, Carlos Manuel de Céspedes và các nghĩa quân Mambises đều đeo dải băng thước tượng Đức Mẹ Bác Ái và dâng Thánh lễ Tạ ơn ngày 8 tháng 9 năm 1898 tại El Cobre. Ngày 10 tháng 5 năm 1916, theo thỉnh nguyện của các cựu chiến binh độc lập, Đức Giáo hoàng Biển Đức XV chính thức tuyên bố Đức Mẹ Bác Ái El Cobre là Bổn mạng của toàn nước Cuba.
- Năm 1906 tới ngày 8 tháng 9 năm 1927Ngôi đền cũ sụp đổ do nổ mìn khai thác mỏ (1906) và khánh thành Đền thánh Quốc gia mới trên đồi Maboa (1927)Năm 1906, các vụ nổ thuốc súng khai thác hầm lò của công ty mỏ đồng dưới chân đồi làm sập ngôi nhà thờ thế kỷ 19. Nhờ sự đóng góp của tín hữu toàn quốc, ngôi Đền thánh Quốc gia ba tháp vòm đồ sộ hiện nay trên đỉnh đồi Maboa được khởi dựng và khánh thành trọng thể vào đúng ngày lễ kính Đức Mẹ 8 tháng 9 năm 1927.
- Ngày 20 tháng 12 năm 1936 tới ngày 22 tháng 12 năm 1977Lễ Đội Triều Thiên Giáo Hoàng (1936), Ernest Hemingway dâng huy chương Nobel (1956) và sắc phong Vương cung thánh đường (1977)Ngày 20 tháng 12 năm 1936, theo ủy nhiệm của Đức Giáo hoàng Piô XI, Tổng giám mục Valentín Zubizarreta cử hành đại lễ đội triều thiên cho linh tượng Đức Mẹ. Năm 1956, nhà văn Ernest Hemingway trao tặng huy chương Nobel Văn học năm 1954 cho đền thánh. Ngày 22 tháng 12 năm 1977, Đức Giáo hoàng Phaolô VI nâng đền thánh lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường.
- Năm 1998, năm 2012 và năm 2015Ba vị Giáo hoàng hiện đại hành hương kính viếng và trao tặng Bông Hồng Vàng tại El CobreNgày 24 tháng 1 năm 1998, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đích thân đội triều thiên vàng cho Đức Mẹ Bác Ái tại Santiago de Cuba. Ngày 26 và 27 tháng 3 năm 2012 (kỷ niệm 400 năm tìm thấy tượng, năm đền thánh được công nhận Di tích Quốc gia Cuba), Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI đến cầu nguyện tại El Cobre và trao tặng Bông Hồng Vàng. Ngày 22 tháng 9 năm 2015, Đức Giáo hoàng Phanxicô cử hành Thánh lễ trọng thể ngay trong lòng Vương cung thánh đường.
Nhà văn Ernest Hemingway, kiệt tác Ông già và biển cả cùng chiếc Huy chương Vàng giải Nobel Văn học năm 1954 tại Nhà nguyện Phép Lạ. Ngay bên dưới hậu cung bàn thờ chính của Vương cung thánh đường El Cobre là Nhà nguyện Phép Lạ (Capilla de los Milagros), một căn phòng nhỏ chứa đựng hàng vạn kỷ vật tạ ơn (ex-votos) thấm đẫm nước mắt và niềm vui của nhiều thế hệ người dân Cuba: từ những chiếc nạng gỗ của người bệnh được chữa lành, những tấm ảnh gia đình đoàn tụ, những huy chương vàng Olympic của các vận động viên điền kinh và quyền anh Cuba cho đến những viên đá mỏ đồng lấp lánh. Trong số muôn vàn lễ vật ấy, kỷ vật nổi tiếng nhất thế giới là chiếc Huy chương Vàng nguyên bản của Giải thưởng Nobel Văn học năm 1954 do đại văn hào người Mỹ Ernest Hemingway (1899 tới 1961) dâng tặng.
Sống tại điền trang Finca Vigía ở ngoại ô La Habana suốt hơn hai mươi năm, Hemingway đã viết nên thiên tiểu thuyết bất hủ Ông già và biển cả (The Old Man and the Sea, xuất bản năm 1952) lấy hình mẫu từ những người ngư dân Cuba can trường ở làng chài Cojímar. Trong chính tác phẩm ấy, khi lão ngư phủ Santiago một mình vật lộn suốt ba ngày đêm với con cá kiếm khổng lồ giữa dòng hải lưu Gulf Stream, ông đã đọc kinh Kính Mừng và khấn hứa rằng nếu bắt được con cá và trở về an toàn, ông sẽ đi hành hương lên viếng Đức Trinh Nữ Bác Ái El Cobre (Virgen del Cobre), Đấng mà bức ảnh màu của Ngài được treo ngay trên bức tường túp lều nghèo nàn của lão. Khi Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel Văn học năm 1954 cho Hemingway, nhà văn đã tuyên bố trước báo giới và trong bữa tiệc tại tỉnh Oriente năm 1956 rằng giải thưởng này thuộc về nhân dân Cuba và những người ngư dân Cojímar, đồng thời trân trọng trao tặng chiếc huy chương vàng Nobel cho Đức Mẹ Bác Ái El Cobre lưu giữ mãi mãi tại đền thánh.
IIIKiến Trúc Ba Tháp Vòm Tân Cổ Điển Trên Đỉnh Đồi Maboa, Bậc Thang Hành Hương 254 Bậc Và Điện Thờ Cẩm Thạch Xoay Chiều
Vương cung thánh đường Đức Mẹ Bác Ái El Cobre hiện nay là công trình kiến trúc thứ tư được dựng lên tại vùng mỏ đồng kể từ thế kỷ 17. Sau khi ngôi nhà thờ lớn xây dựng năm 1830 ở sườn thấp bị đổ sập hoàn toàn vào năm 1906 do chấn động của các vụ nổ mìn khai thác hầm lò sâu bên dưới lòng đất, Giáo phận Santiago de Cuba và các kiến trúc sư đã quyết định chọn đỉnh đồi Maboa (Cerro de Maboa) có nền đá gốc vững chắc và tầm nhìn bao quát toàn bộ thung lũng để kiến tạo ngôi Đền thánh Quốc gia mới, chính thức khánh thành vào ngày 8 tháng 9 năm 1927. Công trình mang phong cách Tân cổ điển kết hợp Chiết trung Tây Ban Nha - Caribe (Neoclásico Ecléctico), nổi bật từ xa với màu sơn vàng kem tươi sáng, các đường gờ chỉ màu trắng tinh khôi và ba ngọn tháp vòm lợp ngói đỏ rực rỡ giữa màu xanh đại ngàn Sierra Maestra.
Để bước lên sân hiên chính của Vương cung thánh đường từ chân đồi thị trấn El Cobre, khách hành hương đi qua trục Cầu thang Hành hương gồm 254 bậc đá chia thành nhiều chiếu nghỉ rộng rãi (bên cạnh đó còn có đường dốc dành cho xe cơ giới và người khuyết tật đi vòng lên phía sau). Mặt đứng chính của nhà thờ có bố cục đối xứng trang nghiêm gồm ba tháp chuông: ngọn tháp trung tâm vươn cao ngay trên sảnh cổng chính mang chiếc đồng hồ tròn bốn mặt và lồng chuông bát giác đội mái vòm cao vút có thánh giá sắt rèn trên đỉnh; hai bên cánh mặt tiền là hai tháp chuông phụ thấp hơn có cùng kiểu thức vòm bát giác, tạo nên hình ảnh ba ngọn tháp vươn lên hài hòa như một chiếc vương miện ba tầng trên đỉnh đồi Maboa.
Bên trong Vương cung thánh đường được thiết kế theo mặt bằng hình chữ nhật chia làm ba gian dọc (một gian chính cao rộng ở giữa và hai gian phụ hai bên) ngăn cách bởi hai hàng cột trụ vuông vức đỡ các nhịp vòm bán nguyệt liên hoàn. Dọc theo tường cao gian chính và hai gian bên là hệ thống cửa sổ vòm lắp kính màu rực rỡ lọc ánh nắng nhiệt đới vùng núi Oriente thành những dải sáng dịu nhẹ chiếu xuống nền đá hoa cương bóng loáng.
Cung thánh của Vương cung thánh đường nổi bật với Bàn thờ Chính bằng đá cẩm thạch trắng và hồng vân mây được chạm trổ tinh xảo. Phía trên cao sau bàn thờ chính là Khám thờ Đức Mẹ (Camarín de la Virgen), nơi pho tượng gỗ Đức Mẹ Bác Ái năm 1612 được đặt trên một bệ xoay đặc biệt bằng bạc và cơ khí: trong các giờ cử hành Thánh lễ đại trào, pho tượng quay mặt ra phía trước nhìn xuống toàn thể cộng đoàn ở gian chính; ngoài giờ lễ, pho tượng được xoay ngược lại về phía nhà nguyện nhỏ trên gác lửng phía sau để từng người hành hương có thể bước lên quỳ ngay sát trước mặt Đức Mẹ ở khoảng cách chỉ hơn một mét mà dâng lời tâm sự.
Nằm ngay bên dưới khu vực Khám thờ trên cao, mở lối đi từ phía sau bàn thờ chính là Nhà nguyện Phép Lạ (Capilla de los Milagros). Trong các tủ kính bảo vệ và trên khắp các bức tường của căn phòng linh thiêng này trưng bày hàng ngàn lễ vật tạ ơn (ex-votos) bằng vàng, bạc, đồng, quân hàm, bằng tốt nghiệp, áo đấu thể thao cùng chiếc Huy chương Nobel Văn học năm 1954 của Ernest Hemingway và Bông Hồng Vàng (Rosa de Oro) do Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI trao tặng năm 2012.
Ngay dưới chân đồi Maboa phía đối diện Vương cung thánh đường là dấu tích hùng vĩ của khu mỏ đồng cổ nhất châu Mỹ: sau khi mỏ ngừng khai thác năm 2001, hố khai thác lộ thiên khổng lồ đã tích nước mưa tạo thành một hồ nước rộng lớn có màu xanh ngọc bích kỳ ảo do khoáng chất đồng hòa tan. Trên đỉnh ngọn đồi Loma del Cardenillo kế bên hồ nước là Tượng đài Người Nô lệ Khởi nghĩa (Monumento al Cimarrón) bằng đồng và sắt cao gần 10 mét do điêu khắc gia Alberto Lescay thực hiện năm 1997 thuộc dự án Con đường Nô lệ của UNESCO.
| Hạng mục kiến trúc và lịch sử | Thông số và đặc điểm chi tiết | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Vị trí và độ cao | Đỉnh đồi Maboa (Cerro de Maboa), thị trấn El Cobre, cách Santiago de Cuba 20 km về phía tây bắc, trong lòng dãy Sierra Maestra | Tổng giáo phận Santiago de Cuba và Encyclopædia Britannica |
| Niên đại xây dựng đền thánh hiện tại | Khởi dựng sau sự cố sập đền năm 1906 và chính thức khánh thành ngày 8 tháng 9 năm 1927; trùng tu lớn trước năm 1998 và 2012 | Hồ sơ Đền thánh Quốc gia El Cobre (virgendelacaridaddelcobre.org) |
| Cấu trúc mặt đứng và lối lên | Cầu thang hành hương 254 bậc đá; mặt tiền Tân cổ điển sơn vàng kem với 3 tháp chuông vòm bát giác đối xứng | Ủy ban Quốc gia Di tích Cộng hòa Cuba (Comisión Nacional de Monumentos) |
| Kích thước và chất liệu linh tượng | Tượng gỗ đa sắc kết hợp bột hồ đầu thế kỷ 17, cao khoảng 40 cm (16 inch), tay cầm thánh giá vàng và bồng Chúa Hài Đồng trên thuyền Ba chàng Juan | Biên bản Archivo General de Indias (Sevilla, 1687) và Vatican News |
| Danh hiệu Giáo hội và Quốc gia | Bổn mạng Cuba (10 tháng 5 năm 1916); Đội triều thiên (20 tháng 12 năm 1936); Tiểu Vương cung thánh đường (22 tháng 12 năm 1977); Di tích Quốc gia (2012) | Tòa Thánh Vatican (vatican.va) và Hội đồng Giám mục Công giáo Cuba (COCC) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng những người thợ mỏ thế kỷ 17 cũng như các kiến trúc sư xây dựng Đền thánh El Cobre năm 1927 hoàn toàn không sử dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc chọn đỉnh đồi Maboa để dựng đền thánh xuất phát từ truyền thuyết những luồng ánh sáng kỳ diệu trên đỉnh đồi vào thế kỷ 17 và nhu cầu kỹ thuật tìm một nền đá gốc an toàn sau khi ngôi nhà thờ cũ ở sườn thấp bị sập năm 1906 do hoạt động nổ mìn khai thác đồng. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình miền đông nam đảo quốc Cuba tại tọa độ 20,0483 độ vĩ bắc, 75,9489 độ kinh tây, thị trấn El Cobre nằm gọn trong một thung lũng lòng chảo trên núi (valle intramontano) thuộc sườn đông của dãy núi Sierra Maestra, dãy sơn mạch hùng vĩ nhất Cuba chạy dọc bờ biển Caribe. Bốn phía xung quanh thung lũng đều có những ngọn núi trùng điệp vây bọc như những cánh hoa sen khổng lồ: các đỉnh núi cao của khối Sierra del Cobre (với đỉnh Loma del Gato và dãy núi bao quanh cao từ 600 đến hơn 1.000 mét) đứng che chắn tứ bề làm hậu chẩm, tả Thanh Long và hữu Bạch Hổ cực kỳ kín gió, giữ cho thung lũng luôn mát mẻ, nhiều mây mù và mưa thuận gió hòa quanh năm.
Ngay tại chính tâm của lòng chảo sơn cốc ấy, ngọn đồi Maboa (Cerro de Maboa) nhô lên độc lập nhưng hiền hòa giữa thung lũng, tạo thành thế châu sơn tọa giữa bồn địa (hạt ngọc nằm giữa lòng mâm vàng). Vương cung thánh đường Đức Mẹ Bác Ái ngự ngay trên đỉnh đồi Maboa theo trục tọa Đông hướng Tây (hơi chếch Tây Tây Bắc): lưng cung thánh phía đông tựa vào sườn núi cao và nhìn về phía hồ nước xanh ngọc bích hình thành từ lòng mỏ đồng cổ (tựa như một hồ tụ thủy thiên nhiên giàu khoáng khí kim loại đồng trong lòng đất), còn mặt tiền ba tháp và bậc thang đá 254 bậc mở rộng về phía tây nhìn xuống toàn cảnh thị trấn El Cobre và con đường cái dẫn dòng người hành hương từ khắp đất nước tiến vào thung lũng.
VĐại Lễ Quốc Gia Ngày 8 Tháng 9, Đêm Canh Thức Hoa Hướng Dương Và Truyền Thống Hành Hương Tạ Ơn Tại El Cobre
Đời sống phụng vụ tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Bác Ái El Cobre diễn ra sôi nổi suốt bốn mùa theo Lịch Phụng vụ Công giáo Rôma (Dương lịch), trong đó đỉnh cao là tuần lễ đầu tháng Chín hằng năm khi hàng vạn người con Cuba từ trong nước và hải ngoại cùng hướng về ngọn đồi Maboa.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Vương cung thánh đường El Cobre |
|---|---|---|---|
| Đêm 7 tháng 9 rạng sáng ngày 8 tháng 9 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo (Lễ Sinh Nhật Đức Trinh Nữ Maria) | Đại lễ Quốc gia Kính Đức Mẹ Bác Ái El Cobre (Fiesta Nacional de Nuestra Señora de la Caridad del Cobre) | Đêm ngày 7 tháng 9 diễn ra Đêm Canh Thức truyền thống với hàng vạn người cầm nến và hoa hướng dương vàng hát vang bài thánh ca Virgen Mambisa chờ đón thời khắc nửa đêm; sáng ngày 8 tháng 9, Đức Tổng giám mục Santiago de Cuba chủ sự Thánh lễ Đại trào trọng thể và rước kiệu linh tượng Đức Mẹ quanh đồi Maboa. |
| Ngày 10 tháng 5 và ngày 20 tháng 12 hằng năm | Dương lịch | Kỷ niệm Ngày Tuyên phong Bổn mạng Cuba (1916) và Ngày Đội Triều Thiên Giáo Hoàng (1936) | Cử hành Thánh lễ tạ ơn đặc biệt kỷ niệm sắc lệnh của Đức Giáo hoàng Biển Đức XV (10 tháng 5 năm 1916) và biến cố đội triều thiên lịch sử tại Santiago de Cuba (20 tháng 12 năm 1936). |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tam Nhật Vượt Qua và Đàng Thánh Giá trên đồi Maboa | Cộng đoàn giáo xứ El Cobre và khách hành hương đi Đàng Thánh Giá dọc theo 254 bậc thang đá lên đền thánh, cử hành nghi thức Tưởng niệm Cuộc Thương Khó và Đêm Canh Thức Phục Sinh. |
| Ngày 24 tháng 1, ngày 27 tháng 3 và ngày 22 tháng 9 | Dương lịch | Kỷ niệm các chuyến Tông du Lịch sử của Ba vị Giáo hoàng (1998, 2012, 2015) | Các buổi cầu nguyện và trưng bày tư liệu tưởng nhớ dấu ấn của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI và Đức Giáo hoàng Phanxicô tại đền thánh. |
| Quanh năm (đặc biệt vào các ngày cuối tuần và tháng 12) | Dương lịch | Nghi thức Hành hương Thực hiện Lời Khấn (Cumplimiento de Promesas) | Tín hữu mặc trang phục màu vàng hoặc trắng đi bộ từ Santiago de Cuba lên El Cobre, bước lên cầu thang đá để dâng hoa hướng dương, đá mỏ đồng và kỷ vật tạ ơn tại Nhà nguyện Phép Lạ. |
Những đóa hoa hướng dương vàng và viên đá đồng lấp lánh dưới chân Mẹ. Bất cứ ai từng một lần đặt chân đến El Cobre đều không thể quên sắc vàng rực rỡ của hàng ngàn đóa hoa hướng dương (girasoles) phủ kín chân bàn thờ và những bậc thềm đá. Đối với người dân Cuba, hoa hướng dương luôn quay về phía mặt trời cũng giống như tấm lòng người con đất đảo luôn hướng về ánh sáng từ bi của Đức Mẹ Bác Ái, đồng thời sắc vàng ấy gợi nhắc màu ánh kim của quặng đồng nuôi sống thị trấn suốt gần năm thế kỷ. Rời đền thánh, mỗi người hành hương thường mang về một viên đá nhỏ óng ánh tinh thể đồng và một mảnh ruy băng đo đúng chiều cao bốn mươi xăng-ti-mét của pho tượng Đức Mẹ (cinta con la medida de la Virgen) để giữ bên mình như lời nhắc nhở sống bác ái, bao dung và kiên vững giữa cuộc đời.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đồi Maboa (Cerro de Maboa), thị trấn mỏ El Cobre, cách thành phố Santiago de Cuba 20 km về phía tây bắc, tỉnh Santiago de Cuba, Cộng hòa Cuba
- Đường tới
- Vương cung thánh đường tọa lạc tại thị trấn El Cobre, cách trung tâm thành phố Santiago de Cuba khoảng 20 km về phía tây bắc. Từ trung tâm Santiago de Cuba (khu vực Quảng trường Céspedes hoặc bến xe gần chợ), du khách có thể đi taxi riêng hoặc xe cổ tập thể (máquinas / colectivos) theo đường cao tốc Quốc lộ Central (Carretera Central) về hướng tây khoảng 12 km rồi rẽ trái vào đường tỉnh lộ xuyên núi dẫn thẳng vào thị trấn El Cobre; tổng thời gian di chuyển bằng ô tô chỉ mất khoảng 25 đến 30 phút. Xe có thể dừng ở chân cầu thang 254 bậc để quý vị đi bộ hành hương lên đồi, hoặc chạy vòng theo đường nhựa phía sau lên tận bãi đỗ xe sát sân thượng của Vương cung thánh đường.
- Toạ độ
- 20.0483, -75.9489
Vương cung thánh đường Đức Mẹ Bác Ái El Cobre mở cửa miễn phí đón khách hành hương và du khách hằng ngày từ sáng sớm (khoảng 6 giờ 30 sáng) đến chiều tối (khoảng 17 giờ 30 chiều), với các Thánh lễ thường xuyên vào buổi sáng hằng ngày và nhiều Thánh lễ vào ngày Chúa Nhật. Khi bước vào bên trong đền thánh, đặc biệt là khi xếp hàng lên cầu thang nhỏ phía sau bàn thờ để vào kính viếng gần pho tượng Đức Mẹ tại Khám thờ (Camarín) và Nhà nguyện Phép Lạ, quý vị cần mặc trang phục lịch sự kín đáo, giữ trật tự trang nghiêm và không chụp ảnh có đèn flash trực tiếp vào pho tượng cổ. Bên ngoài cổng đền thường có nhiều người dân địa phương mời mua hoa hướng dương và đá quặng đồng lưu niệm; nếu muốn dâng hoa hoặc đóng góp trùng tu đền thánh, quý vị nên đặt lễ trực tiếp tại bàn hướng dẫn của các nữ tu và ban mục vụ bên trong khuôn viên nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Đức Mẹ Bác Ái El Cobre
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Ba chàng Juan (Los Tres Juanes) tìm thấy pho tượng Đức Mẹ Bác Ái vào năm 1612 gồm những ai?
Theo biên bản tuyên thệ lịch sử lập ngày 1 tháng 4 năm 1687 (hiện lưu trữ tại Archivo General de Indias ở Sevilla, Tây Ban Nha), Ba chàng Juan đi lấy muối trên vịnh Nipe năm 1612 gồm hai anh em thổ dân người bản địa Taíno là Juan de Hoyos và Rodrigo de Hoyos cùng cậu bé nô lệ người gốc Phi mới 10 tuổi tên là Juan Moreno. Khi mặt biển vừa lặng sau cơn bão, ba người đã vớt được pho tượng Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng đứng khô ráo trên tấm ván gỗ có khắc dòng chữ: Ta là Đức Trinh Nữ Bác Ái.
Vì sao pho tượng được gọi là Đức Mẹ Bác Ái El Cobre, có phải tượng được đúc bằng đồng không?
Pho tượng cổ hoàn toàn không được đúc bằng đồng mà được chế tác bằng gỗ nhẹ kết hợp bột hồ đa sắc cao khoảng 40 cm theo nghệ thuật tượng thánh đầu thế kỷ 17. Chữ El Cobre (nghĩa là Đồng đỏ) trong tước hiệu bắt nguồn từ tên của thị trấn mỏ đồng Santiago del Prado del Cobre trên dãy núi Sierra Maestra, nơi có mỏ đồng lộ thiên cổ nhất châu Mỹ và là nơi pho tượng được rước về tôn trí từ đầu thế kỷ 17 cho đến nay.
Đức Mẹ Bác Ái El Cobre được tuyên phong làm Bổn mạng của nước Cuba vào năm nào?
Sau khi đồng hành trong tâm thức của nhân dân và các nghĩa quân Mambises suốt các cuộc Chiến tranh Giành Độc lập thế kỷ 19, vào năm 1915 các cựu chiến binh độc lập Cuba đã gửi thư thỉnh nguyện lên Tòa Thánh. Ngày 10 tháng 5 năm 1916, Đức Giáo hoàng Biển Đức XV chính thức tuyên phong Đức Mẹ Bác Ái El Cobre là Bổn mạng tối cao của toàn nước Cộng hòa Cuba; sau đó linh tượng được đội triều thiên giáo hoàng ngày 20 tháng 12 năm 1936 và đền thánh được nâng lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường ngày 22 tháng 12 năm 1977.
Vì sao ngôi Đền thánh Quốc gia hiện nay trên đỉnh đồi Maboa lại được xây dựng mới vào năm 1927?
Vào năm 1906, ngôi nhà thờ lớn thế kỷ 19 của El Cobre nằm ở sườn đồi thấp đã bị đổ sập nghiêm trọng do mặt đất sụt lún bởi các vụ nổ mìn khai thác hầm lò sâu bên dưới của công ty mỏ đồng Bắc Mỹ. Để bảo vệ vĩnh viễn linh tượng Đức Mẹ, Giáo hội và tín hữu toàn quốc đã quyên góp xây dựng ngôi Đền thánh Quốc gia mới có ba tháp vòm đồ sộ trên nền đá gốc vững chắc của đỉnh đồi Maboa và khánh thành vào ngày 8 tháng 9 năm 1927.
Câu chuyện về chiếc Huy chương Vàng giải Nobel Văn học của nhà văn Ernest Hemingway tại El Cobre là như thế nào?
Sau khi được trao giải Nobel Văn học năm 1954 (gắn liền với kiệt tác Ông già và biển cả lấy cảm hứng từ những người ngư dân Cuba ở làng Cojímar, trong đó nhân vật lão ngư phủ Santiago đã khấn hứa đi hành hương viếng Đức Mẹ El Cobre), năm 1956 đại văn hào Mỹ Ernest Hemingway đã trao tặng chính chiếc Huy chương Vàng Nobel của mình cho Đức Mẹ Bác Ái El Cobre để tri ân nhân dân Cuba. Kỷ vật vô giá này được lưu giữ tại Nhà nguyện Phép Lạ của Vương cung thánh đường.
Những vị Giáo hoàng nào đã từng trực tiếp đến hành hương kính viếng Đức Mẹ Bác Ái El Cobre?
Cả ba vị Giáo hoàng đến thăm Cuba trong thời kỳ hiện đại đều dành sự tôn kính đặc biệt cho Đức Mẹ Bác Ái El Cobre: Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đích thân đội triều thiên vàng cho pho tượng Đức Mẹ tại Santiago de Cuba ngày 24 tháng 1 năm 1998; Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI đã đến cầu nguyện tại đền thánh El Cobre và trao tặng Bông Hồng Vàng ngày 26 và 27 tháng 3 năm 2012 nhân kỷ niệm 400 năm tìm thấy tượng; và Đức Giáo hoàng Phanxicô đã cử hành Thánh lễ tại Vương cung thánh đường ngày 22 tháng 9 năm 2015.